o odznakach i mundurach
Ustawa z dnia 21 grudnia 1978 r., tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 76, 22 artykułów. Obowiązuje. Historia tekstów jednolitych
Art. 1.
Ustanawianie i używanie odznak i mundurów odbywa się z zachowaniem przepisów niniejszej
ustawy.
Art. 2.
1.
Odznaki dzielą się na:
1)
honorowe, stanowiące wyróżnienie za zasługi położone:
a)
w działalności państwowej lub społecznej stanowiącej istotny wkład w rozwój całego
kraju, w rozwój określonej dziedziny gospodarki lub administracji państwowej, w rozwój
określonego województwa albo w rozwój określonej organizacji gospodarczej,
b)
w działalności statutowej organizacji spółdzielczych lub organizacji społecznych;
2)
organizacyjne, stanowiące oznaczenie organizacji społecznej lub spółdzielczej albo
innej jednostki organizacyjnej bądź przynależności do takiej organizacji lub jednostki
organizacyjnej;
3)
okolicznościowe, upamiętniające rocznice, wystawy, zgromadzenia lub inne wydarzenia.
2.
Odznakami mogą być emblematy, godła, barwy, herby miast lub województw oraz inne przedmioty,
chociażby powszechnie używane, jeżeli sposób ich sporządzenia i używania wskazuje
na to, że mają służyć celom określonym w ust. 1.
Art. 2a.
1.
Minister właściwy do spraw administracji publicznej, w drodze rozporządzenia, powołuje
Komisję Heraldyczną jako organ opiniodawczo-doradczy w zakresie spraw, o których mowa
w ust. 3.
2.
Do składu Komisji Heraldycznej powołuje się w szczególności: osoby wyróżniające się
wysokim poziomem wiedzy z zakresu heraldyki i weksylologii, przedstawicieli organizacji,
których statutowe cele związane są z heraldyką i weksylologią oraz przedstawicieli
jednostek samorządu terytorialnego.
3.
Do zadań Komisji Heraldycznej należy w szczególności:
1)
opiniowanie wzorów insygniów i symboli, o których mowa w art. 3 ust. 1;
2)
opiniowanie i przygotowywanie projektów wzorcowych aktów prawnych związanych z ustanawianiem
insygniów władzy państwowej, herbów, flag, emblematów i innych znaków i symboli związanych
z heraldyką i weksylologią;
3)
udzielanie konsultacji władzom i organom administracji publicznej w dziedzinie właściwego
używania insygniów władzy państwowej, herbów, flag, emblematów i innych znaków i symboli
związanych z heraldyką i weksylologią.
4.
Działalność Komisji Heraldycznej jest finansowana z budżetu państwa.
5.
Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, strukturę, tryb powoływania i odwoływania
oraz szczegółowe zasady postępowania Komisji Heraldycznej.
Art. 3.
1.
Jednostki samorządu terytorialnego mogą ustanawiać, w drodze uchwały organu stanowiącego
danej jednostki, własne herby, flagi, emblematy oraz insygnia i inne symbole.
2.
Wzory symboli, o których mowa w ust. 1, ustanawiane są w zgodzie z zasadami heraldyki,
weksylologii i miejscową tradycją historyczną.
3.
Wzory symboli, o których mowa w ust. 1, wymagają zaopiniowania przez ministra właściwego
do spraw administracji publicznej.
4.
Opinia, o której mowa w ust. 3, wydawana jest w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia
wniosku o jej wydanie.
Art. 4.
1.
Odznaki honorowe za zasługi w działalności państwowej lub społecznej, stanowiącej
istotny wkład w rozwój kraju, są ustanawiane, w drodze rozporządzenia, przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
Odznaki honorowe za zasługi w działalności państwowej lub społecznej na rzecz rozwoju
określonej dziedziny gospodarki narodowej lub administracji są ustanawiane, w drodze
rozporządzenia, przez Radę Ministrów.
3.
Odznaki honorowe za zasługi w działalności państwowej lub społecznej na rzecz rozwoju
określonej jednostki samorządu terytorialnego są ustanawiane przez organ stanowiący
tej jednostki.
4.
Odznaki honorowe za zasługi w działalności państwowej lub społecznej, stanowiącej
wkład w rozwój określonej organizacji gospodarczej, są ustanawiane, w drodze rozporządzenia,
przez właściwego ministra.
5.
Odznaki honorowe za zasługi stanowiące wkład w rozwijanie działalności statutowej
organizacji spółdzielczych lub organizacji społecznych są ustanawiane przez naczelne
organy tych organizacji.
Art. 6.
1.
Organy ustanawiające odznakę ustalają jej wzór oraz zasady i tryb jej nadawania i
noszenia. Ustalenie wzoru odznaki honorowej oraz sposobu jej noszenia wymaga zgody
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
Odznaki powinny kształtem i wymiarami wyraźnie odróżniać się od orderów, odznaczeń
i medali ustanawianych na podstawie odrębnych przepisów.
Art. 6a.
Jednostki samorządu terytorialnego mogą, w drodze uchwały organu stanowiącego danej
jednostki, wyrazić zgodę na umieszczenie w oznaczeniu będącym Znak towarowyOznaczenie pozwalające odróżnić towary lub usługi jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług innych przedsiębiorstw, które może zostać przedstawione w rejestrze znaków towarowych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu w
rozumieniu ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo Własność przemysłowaOgół praw dotyczących między innymi wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych i oznaczeń geograficznych. Prawa te powstają i są chronione na zasadach określonych w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu
(Dz. U. z 2021 r. poz. 324 oraz z 2022 r. poz. 2185) herbu tej jednostki lub odznaki, którą ustanowiły.
Art. 10.
Mundurem jest ubiór lub jego części służące oznaczeniu przynależności do określonej
jednostki organizacyjnej lub wykonywania określonych funkcji albo służby.
Art. 11.
Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, ustanawia mundury, określa osoby uprawnione
do ich noszenia oraz wzór i kolor munduru.
Art. 11a.
1.
Zakazane jest używanie munduru lub jego części przez osoby nieuprawnione.
2.
Zakaz w odniesieniu do munduru wojskowego polowego i ćwiczebnego nie dotyczy:
1)
członków, instruktorów i specjalistów zrzeszonych w stowarzyszeniach lub organizacjach
społecznych, które zawarły porozumienia o współpracy z Ministrem Obrony Narodowej
lub kierownikiem jednostki organizacyjnej od szczebla dowódcy jednostki wojskowej,
a ich statuty przewidują prowadzenie działalności na rzecz obronności państwa;
2)
młodzieży szkolnej i akademickiej uczestniczącej w uroczystościach o charakterze patriotycznym
oraz realizującej przedsięwzięcia w ramach różnych form szkolenia i działań o charakterze
obronnym.
3.
Zakaz nie dotyczy używania munduru wojskowego bez oznak wojskowych przez uczniów szkół
ponadpodstawowych, dla których organem prowadzącym jest Minister Obrony Narodowej
lub uczelnia wojskowa.
4.
Zakaz nie dotyczy używania munduru wojskowego przez:
1)
żołnierzy przeniesionych, po odbyciu lub zakończeniu pełnienia czynnej Służba wojskowaPełnienie obowiązków w Siłach Zbrojnych w jednej z form przewidzianych prawem. Może mieć charakter zawodowy, dobrowolny albo wynikać z obowiązku obrony Ojczyzny.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu,
do rezerwy lub w stan spoczynku, weteranów lub weteranów poszkodowanych będących żołnierzami
rezerwy lub w stanie spoczynku oraz żołnierzy będących kombatantami w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących
ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
(Dz. U. z 2022 r. poz. 2039) podczas:
a)
świąt państwowych i wojskowych oraz uroczystości organizowanych przez komórki organizacyjne
Ministerstwa Obrony Narodowej oraz przez jednostki organizacyjne podległe Ministrowi
Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowane,
b)
uroczystości organizowanych przez organy państwowe, organizacje kombatanckie lub stowarzyszenia
dla uczczenia rocznic związanych z walką o suwerenność i niepodległość Ojczyzny,
c)
wygłaszania prelekcji dotyczących historii lub obronności państwa w jednostkach wojskowych,
szkołach, zakładach pracy lub organizacjach społecznych,
d)
spotkań autorskich związanych z własną twórczością nawiązującą do historii lub obronności
państwa,
e)
uroczystości osobistych i rodzinnych;
2)
żołnierzy, którzy nie pełnią czynnej służby wojskowej, ale otrzymali przedmioty umundurowania
i wyekwipowania wojskowego do celów związanych z wykonywaniem obowiązku obrony Ojczyzny;
3)
osoby niebędące żołnierzami w czynnej służbie wojskowej, które:
a)
biorą udział w występach wojskowych zespołów artystycznych - w czasie tych występów,
b)
występują w filmach i innych przedsięwzięciach artystycznych - w czasie ich realizacji.
Art. 11b.
Zakaz, o którym mowa w art. 11a ust. 1, dotyczy również mundurów lub części mundurów,
których wzór został już wycofany, w stosunku do osób uczestniczących w:
1)
przedsięwzięciach, które mogą godzić w dobre imię lub interes Sił Zbrojnych;
2)
strajkach, demonstracjach, manifestacjach i zgromadzeniach mających na celu wspólne
wyrażanie stanowiska w sprawach publicznych;
3)
zgromadzeniach i przedsięwzięciach naruszających porządek i spokój publiczny;
4)
działaniach mających na celu niszczenie lub uszkadzanie mienia, w tym mienia publicznego,
lub w działaniach, które mogą doprowadzić do takiego zniszczenia lub uszkodzenia;
5)
działaniach mających na celu Naruszenie nietykalności cielesnejBezprawne fizyczne oddziaływanie na ciało innej osoby, niewymagające spowodowania uszczerbku na zdrowiu. Przykładem może być uderzenie, popchnięcie lub szarpnięcie.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu osób realizujących
zadania na rzecz dobra wspólnego;
6)
przedsięwzięciach mających na celu publiczne manifestowanie poglądów, które mogą naruszać
wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela.
Art. 12.
1.
Mundury ustanawiane na podstawie ustawy powinny różnić się w sposób widoczny od pozostających
pod szczególną ochroną mundurów:
1)
Wojska Polskiego, będących symbolem tradycji wolnościowych i postaw patriotycznych
Narodu Polskiego;
2)
Policji, Straży Granicznej, będących symbolem poszanowania prawa oraz ładu i porządku
publicznego.
2.
Minister Obrony Narodowej w odniesieniu do munduru wojskowego, a minister właściwy
do spraw wewnętrznych w odniesieniu do munduru policyjnego i Straży Granicznej, określą,
w drodze rozporządzeń, części munduru, których używanie jest dozwolone, uwzględniając
konieczność poszanowania tradycji wolnościowych i postaw patriotycznych Narodu Polskiego
oraz prawa, ładu i porządku publicznego.
3.
Żandarmeria Wojskowa może kontrolować uprawnienia do używania odznak i mundurów wojskowych.
Art. 13.
1.
Używanie munduru zagranicznego wymaga zezwolenia terenowego organu administracji państwowej
stopnia wojewódzkiego.
2.
Przepisu ust. 1 nie stosuje się do:
1)
członków personelu dyplomatycznego obcych przedstawicielstw dyplomatycznych oraz urzędników
konsularnych obcych urzędów konsularnych;
2)
członków personelu administracyjnego i technicznego obcych przedstawicielstw dyplomatycznych
i urzędów konsularnych - z zastrzeżeniem zasady wzajemności;
3)
innych osób, które mogą używać w Polsce munduru na mocy umów albo zwyczajów międzynarodowych.
Art. 14.
Przepisy ustawy nie naruszają przepisów o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej,
o znakach Sił Zbrojnych oraz przepisów szczególnych o odznakach i mundurach.
Art. 16.
Traci moc dekret z dnia 2 października 1935 r. o odznakach i mundurach
(Dz. U. poz. 455 oraz z 1971 r. poz. 115).
Art. 17.
1.
Odznaki ustalone na podstawie dekretu, o którym mowa w art. 16, mogą być nadawane
i używane na dotychczasowych zasadach.
2.
Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do mundurów ustalonych na podstawie dotychczasowych
przepisów, gdy chodzi o używanie tych mundurów.
Art. 18.
Ustawa wchodzi w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.
