o Straży Granicznej
Ustawa z dnia 12 października 1990 r., tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 367, 388 artykułów. Obowiązuje. Historia tekstów jednolitych
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 1.
1.
Straż Graniczna jest jednolitą, umundurowaną i uzbrojoną formacją przeznaczoną do ochrony granicy państwowej, kontroli ruchu granicznego oraz zapobiegania i przeciwdziałania nielegalnej migracji.
1a.
Nazwa „Straż Graniczna”, jej skrót „SG” oraz znak graficzny Straży Granicznej przysługują wyłącznie formacji, o której mowa w ust. 1.
1b.
Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, wzór znaku graficznego Straży Granicznej, uwzględniając w nim wizerunek orła białego ustalony dla godła państwowego oraz ustalając kolorystykę tego znaku.
2.
Do zadań Straży Granicznej należy:
1)
ochrona granicy państwowej na lądzie i morzu;
2)
organizowanie i dokonywanie kontroli ruchu granicznego;
2a)
zapobieganie i przeciwdziałanie nielegalnej migracji poprzez:
a)
kontrolę przestrzegania przepisów dotyczących wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i pobytu na tym terytorium,
b)
rozpoznawanie i analizowanie zagrożeń migracyjnych,
c)
zwalczanie zagrożeń migracyjnych, w tym przestępczości związanej z nielegalną migracją,
d)
realizowanie, w zakresie swojej właściwości, zadań określonych w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079 i 1794),
e)
współdziałanie z organami i podmiotami właściwymi w sprawach udzielania cudzoziemcom zezwoleń na wjazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub pobyt na tym terytorium, w tym wykonywanie czynności na wniosek tych organów i podmiotów, na zasadach określonych odrębnymi przepisami;
3)
wydawanie zezwoleń na przekraczanie granicy państwowej, w tym wiz;
4)
rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców, w zakresie właściwości Straży Granicznej, a w szczególności:
a)
przestępstw i wykroczeń dotyczących zgodności przekraczania granicy państwowej z przepisami, związanych z jej oznakowaniem, wykonywaniem pracy przez cudzoziemców, prowadzeniem działalności gospodarczej przez cudzoziemców oraz powierzaniem wykonywania pracy cudzoziemcom, a także przestępstw określonych w art. 270–276 Kodeksu karnego dotyczących wiarygodności dokumentów uprawniających do przekraczania granicy państwowej, dokumentów uprawniających do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub dokumentów wymaganych do ich wydania,
b)
przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych wymienionych w art. 134 § 1 pkt 1 Kodeksu karnego skarbowego,
c)
przestępstw i wykroczeń pozostających w związku z przekraczaniem granicy państwowej lub przemieszczaniem przez granicę państwową towarów oraz wyrobów akcyzowych podlegających obowiązkowi oznaczania znakami AkcyzaPodatek pośredni obciążający określone wyroby, w szczególności wyroby energetyczne, alkoholowe i tytoniowe, a także energię elektryczną.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, jak również przedmiotów określonych w przepisach o broni i amunicji, o materiałach wybuchowych, o prekursorach materiałów wybuchowych podlegających ograniczeniom, o bibliotekach, o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, o narodowym zasobie archiwalnym, o przeciwdziałaniu narkomanii oraz o ewidencji ludności i dowodach osobistych,
d)
przestępstw i wykroczeń określonych w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach oraz w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 223, 389, 619, 621 i 1794),
e)
przestępstw przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu oraz przestępstw i wykroczeń przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, pozostających w związku z wykonywaniem komunikacji lotniczej,
f)
przestępstw określonych w art. 228, 229 i 231 Kodeksu karnego, popełnionych przez pracowników Straży Granicznej w związku z wykonywaniem czynności służbowych,
g)
przestępstw określonych w art. 229 Kodeksu karnego, popełnionych przez osoby niebędące funkcjonariuszami lub pracownikami Straży Granicznej w związku z wykonywaniem czynności służbowych przez funkcjonariuszy lub pracowników Straży Granicznej,
h)
przestępstw określonych w art. 190, 222, 223 i 226 Kodeksu karnego skierowanych przeciwko funkcjonariuszom Straży Granicznej podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych,
i)
przestępstw określonych w art. 264a Kodeksu karnego, przestępstw i wykroczeń określonych w ustawie z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1567) oraz wykroczeń określonych w ustawie z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 621 i 1794),
j)
przestępstw określonych w art. 189a i art. 191b Kodeksu karnego i w art. 8 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks karny (Dz. U. poz. 554 i 1083, z 2009 r. poz. 1149 i 1589, z 2010 r. poz. 626 oraz z 2022 r. poz. 2600);
4a)
rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępstw oraz ściganie, w zakresie wynikającym z art. 11j ust. 1 pkt 1–3 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o szczególnych formach sprawowania nadzoru przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 529), sprawców czynów określonych w pkt 4 lit. f–h, w przypadku, gdy czyny te dotyczą funkcjonariuszy i pracowników Policji i Biura Ochrony Rządu lub strażaków Państwowej Straży Pożarnej, popełnionych w związku z wykonywaniem przez nich czynności służbowych;
5)
zapewnienie bezpieczeństwa w komunikacji międzynarodowej i porządku publicznego w zasięgu terytorialnym przejścia granicznego, a w zakresie właściwości Straży Granicznej - także w strefie nadgranicznej;
5a)
przeprowadzanie kontroli bezpieczeństwa:
a)
w środkach transportu w komunikacji międzynarodowej,
b)
w zasięgu terytorialnym drogowego, kolejowego, morskiego i rzecznego przejścia granicznego,
c)
w portach lotniczych na zasadach określonych w przepisach dotyczących ochrony lotnictwa cywilnego;
5b)
zapewnienie bezpieczeństwa na pokładzie statków powietrznych wykonujących przewóz lotniczy pasażerów;
5c)
(uchylony) 5d) współdziałanie z innymi organami i służbami w zakresie rozpoznawania zagrożeń terroryzmem i przeciwdziałania tym zagrożeniom;
5e)
współdziałanie z innymi organami i służbami w zakresie rozpoznawania zagrożeń dla bezpieczeństwa terminala regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu i przeciwdziałania tym zagrożeniom;
6)
osadzanie i utrzymywanie znaków granicznych na lądzie oraz sporządzanie, aktualizacja i przechowywanie granicznej dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej;
7)
ochrona nienaruszalności znaków i urządzeń służących do ochrony granicy państwowej;
8)
(uchylony) 9) przetwarzanie informacji, w tym danych osobowych mogących zawierać także Dane biometryczneDane osobowe dotyczące cech fizycznych, fizjologicznych lub behawioralnych, uzyskane specjalnym przetwarzaniem technicznym i pozwalające na jednoznaczną identyfikację osoby. Należą do szczególnych kategorii danych osobowych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, z zakresu ochrony granicy państwowej, kontroli ruchu granicznego, zapobiegania i przeciwdziałania nielegalnej migracji oraz udostępnianie ich sądom, prokuraturom, organom administracji publicznej i innym organom państwowym uprawnionym do ich otrzymania na podstawie odrębnych ustaw - w zakresie niezbędnym do realizacji ich zadań;
10)
nadzór nad eksploatacją polskich obszarów morskich oraz przestrzeganiem przez statki przepisów obowiązujących na tych obszarach;
11)
ochrona granicy państwowej w przestrzeni powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej przez prowadzenie obserwacji statków powietrznych i obiektów latających, przelatujących przez granicę państwową na małych wysokościach, oraz informowanie o tych przelotach właściwych jednostek Sił Powietrznych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;
12)
zapobieganie transportowaniu, bez zezwolenia wymaganego w myśl odrębnych przepisów, przez granicę państwową odpadów, szkodliwych substancji chemicznych oraz materiałów jądrowych i promieniotwórczych, a także zanieczyszczaniu wód granicznych;
13)
zapobieganie przemieszczaniu, bez zezwolenia wymaganego w myśl odrębnych przepisów, przez granicę państwową środków odurzających i substancji psychotropowych oraz broni, amunicji, materiałów wybuchowych i prekursorów materiałów wybuchowych podlegających ograniczeniom;
13a)
przeprowadzanie kontroli legalności wykonywania pracy przez cudzoziemców, prowadzenia działalności gospodarczej przez cudzoziemców, powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom;
13b)
sprawowanie nadzoru nad podmiotami sprawdzającymi w rozumieniu art. 189d ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz. U. z 2025 r. poz. 1431 i 1668 oraz z 2026 r. poz. 176) w zakresie określonym w art. 189i tej ustawy;
14)
wykonywanie zadań określonych w innych ustawach.
2a.
Straż Graniczna prowadzi postępowania w sprawach rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw określonych w art. 228, 229 i 231 Kodeksu karnego, popełnionych przez funkcjonariuszy Straży Granicznej w związku z wykonywaniem czynności służbowych.
2b.
Straż Graniczna realizuje zadania wynikające z przepisów prawa Unii Europejskiej oraz umów i porozumień międzynarodowych na zasadach i w zakresie w nich określonych.
3.
Straż Graniczna w zakresie określonym w ust. 2 i 2a współdziała z właściwymi organami i instytucjami Unii Europejskiej oraz innych państw, a także organizacjami międzynarodowymi, w tym z Międzynarodową Organizacją Policji Kryminalnej - Interpol.
3a.
Straż Graniczna realizuje zadania Krajowej Jednostki do spraw Informacji o Pasażerach, określone w ustawie z dnia 9 maja 2018 r. o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera (Dz. U. z 2022 r. poz. 1441 oraz z 2025 r. poz. 1179).
3b.
Straż Graniczna realizuje zadania Krajowej Jednostki ds. EES oraz Centralnego Organu Technicznego Krajowego Systemu Informatycznego EES, określone w ustawie z dnia 18 października 2024 r. o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Wjazdu/Wyjazdu (Dz. U. poz. 1688 oraz z 2025 r. poz. 1794).
4.
Straż Graniczna współpracuje z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych w zakresie niezbędnym do realizacji jego zadań ustawowych.
Art. 2.
Organy administracji rządowej, jednostki samorządu terytorialnego oraz państwowe i inne jednostki organizacyjne są obowiązane współdziałać z organami Straży Granicznej oraz zapewnić im niezbędne warunki do wykonywania zadań określonych w ustawie.
Art. 2a.
Obowiązku doręczenia korespondencji przy wykorzystaniu publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego albo publicznej usługi hybrydowej, o których mowa w ustawie z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 3), nie stosuje się:
1)
w sprawach osobowych funkcjonariuszy i pracowników Straży Granicznej;
2)
w sprawach osobowych byłych funkcjonariuszy i pracowników Straży Granicznej;
3)
jeżeli doręczenie korespondencji przy wykorzystaniu publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego albo publicznej usługi hybrydowej mogłoby istotnie utrudniać lub uniemożliwić realizację zadań Straży Granicznej.
Art. 2b.
1.
Straż Graniczna realizuje ustawowe zadania wymagające wprowadzenia danych do systemów teleinformatycznych - w tym z zakresu dokonywania kontroli ruchu granicznego i odpraw granicznych, zapobiegania i przeciwdziałania nielegalnej migracji, zapobiegania i przeciwdziałania przestępczości, a także innych czynności dokonywanych na podstawie niniejszej ustawy lub przepisów odrębnych, które wiążą się z przetwarzaniem danych, w tym Dane biometryczneDane osobowe dotyczące cech fizycznych, fizjologicznych lub behawioralnych, uzyskane specjalnym przetwarzaniem technicznym i pozwalające na jednoznaczną identyfikację osoby. Należą do szczególnych kategorii danych osobowych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, w szczególności w oparciu o posiadany Centralny System Informatyczny Straży Granicznej (CSI SG).
2.
Ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o Centralnym Systemie Informatycznym Straży Granicznej (CSI SG), należy przez to rozumieć systemy teleinformatyczne w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2025 r. poz. 1703 oraz z 2026 r. poz. 160), wspierające realizację ustawowych zadań Straży Granicznej, budowane, rozwijane oraz utrzymywane przez Straż Graniczną.
3.
Dane przetwarzane w CSI SG w celu realizacji zadań ustawowych Straży Granicznej, w tym do celów dokonywania kontroli ruchu granicznego, zapobiegania i przeciwdziałania nielegalnej migracji, przechowuje się przez okres nie dłuższy niż jest to niezbędne do celów, w których dane te są przetwarzane, jednak nie dłużej niż 10 lat.
4.
Dane przetwarzane w CSI SG w celu zapobiegania i przeciwdziałania przestępczości przetwarza się na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 2018 r. o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości (Dz. U. z 2023 r. poz. 1206).
5.
Dane przetwarzane w CSI SG w celu przesłania do wielkoskalowych systemów informacyjnych Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 ust. 3 i 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1726 z dnia 14 listopada 2018 r. w sprawie Agencji Unii Europejskiej ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (eu-LISA), zmiany rozporządzenia (WE) nr 1987/2006 i decyzji Rady 2007/533/WSiSW oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1077/2011 (Dz. Urz. UE L 295 z 21.11.2018, str. 99, z późn. zm. ), przechowuje się zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa Unii Europejskiej dotyczącymi tych systemów wielkoskalowych.
6.
Straż Graniczna zapewnia zabezpieczenia proceduralne i systemowe przetwarzanych danych.
