o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r., tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 2039, 54 artykułów. Obowiązuje. Historia tekstów jednolitych
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 1.
1.
Kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach
narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność
i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
Za działalność kombatancką uznaje się:
1)
pełnienie Służba wojskowaPełnienie obowiązków w Siłach Zbrojnych w jednej z form przewidzianych prawem. Może mieć charakter zawodowy, dobrowolny albo wynikać z obowiązku obrony Ojczyzny.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy
armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach
przez Państwo Polskie;
2)
(uchylony)
3)
pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających
w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945;
4)
pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach
ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw
Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych
formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej;
5)
pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych
na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz
w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik
Radzieckich (ZSRR) do dnia 21 października 1963 r., jeżeli były to formacje lub organizacje
stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej;
6)
uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach
państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu;
7)
uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach („Istriebitielnych Batalionach”)
na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim
i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach
1944-1945.
Art. 2.
Za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się:
1)
pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego
Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych
organizacjach cywilnych w latach 1945-1956;
2)
udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości
Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych;
3)
prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania
dzieci i młodzieży;
31)
dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie
w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności
i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci;
4)
zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej
lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945;
5)
uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska,
Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i
Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców;
6)
czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu
1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu;
7)
poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu
dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień
wolnościowych.
Art. 3.
Do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką
zalicza się również czas przebywania:
1)
w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do
Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,
i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r.
MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2;
2)
w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych
miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach
koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz
bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych
koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag)
NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia
na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2
i art. 2.
Art. 4.
1.
Przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i
okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:
1)
z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:
a)
w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,
b)
w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków
w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich
władz bezpieczeństwa,
c)
w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny,
a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa;
2)
z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach;
3)
z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:
a)
w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych
Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,
b)
na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR;
4)
w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania
w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy
powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność
polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
2.
Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom
w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.
Art. 5.
Okresy, o których mowa w art. 1 ust. 2 oraz w art. 2-4, ustala się w miesiącach. W
przypadku braku danych do ustalenia takiego okresu, przyjmuje się okres w wymiarze
1 miesiąca.
Art. 6.
Ilekroć w ustawie jest mowa o stowarzyszeniach kombatanckich, rozumie się przez to
stowarzyszenia lub związki stowarzyszeń działające na podstawie prawa o stowarzyszeniach,
zrzeszające kombatantów lub ofiary represji wojennych i okresu powojennego.
Art. 61.
Dzień 1 września ustanawia się Dniem Weterana Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej
Polskiej.
Art. 62.
1.
Tworzy się Korpus Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
W skład Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej wchodzą kombatanci
posiadający, określone w ustawie, uprawnienia z tytułu prowadzenia działalności kombatanckiej,
o której mowa w art. 1 ust. 2, lub działalności równorzędnej z działalnością kombatancką,
o której mowa w art. 2 pkt 2 lub 4-6, zwani dalej „członkami Korpusu Weteranów Walk
o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej”.
3.
Członkostwo w Korpusie Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej potwierdza
legitymacja, wydawana na wniosek członka Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej
Polskiej przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
4.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia,
tryb wydawania i dokumenty niezbędne do wydania legitymacji członka Korpusu Weteranów
Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej oraz wzór tej legitymacji, mając na
względzie konieczność zapewnienia sprawności postępowania przy wydawaniu tej legitymacji
oraz identyfikacji członków Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej
Polskiej.
Art. 7.
1.
Centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach kombatantów oraz osób,
które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, jest Szef Urzędu do Spraw
Kombatantów i Osób Represjonowanych, podległy ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia
społecznego.
2.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wykonuje swoje zadania przy
pomocy Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
3.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia,
szczegółowy zakres działania, sposób wykonywania zadań i organizację Urzędu do Spraw
Kombatantów i Osób Represjonowanych, mając na względzie konieczność zapewnienia sprawnego
funkcjonowania tego Urzędu.
4.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest powoływany i odwoływany
przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia
społecznego.
5.
Stanowisko Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może zajmować
osoba, która:
1)
posiada tytuł zawodowy magistra lub równorzędny;
2)
jest obywatelem polskim;
3)
korzysta z pełni praw publicznych;
4)
nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo
skarbowe.
5)
(uchylony)
6)
(uchylony)
7)
(uchylony)
6.
(uchylony)
7.
(uchylony)
8.
(uchylony)
9.
(uchylony)
10.
(uchylony)
11.
(uchylony)
12.
(uchylony)
13.
(uchylony)
14.
(uchylony)
Art. 71.
Przy Szefie Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działa Rada do Spraw
Kombatantów i Osób Represjonowanych, zwana dalej „Radą”, jako organ opiniodawczo-doradczy
w sprawach objętych działaniem Szefa Urzędu.
Art. 72.
1.
W skład Rady wchodzi od 12 do 15 członków.
2.
Członkowie Rady są powoływani spośród kombatantów i osób represjonowanych i odwoływani
przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
3.
Członkowie Rady pełnią swoją funkcję społecznie.
4.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych określi, w drodze zarządzenia,
organizację i tryb pracy Rady.
Art. 73.
1.
Do zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez powiaty należy:
1)
realizacja dla kombatantów i osób represjonowanych zadań w zakresie opieki zdrowotnej
i usług opiekuńczych;
2)
organizacja na terenie powiatu obchodu rocznic w celu upamiętnienia walki o niepodległość
Polski oraz uczczenia pamięci ofiar wojny i okresu powojennego;
3)
świadczenie pomocy w przygotowywaniu udokumentowanych wniosków o przyznanie w drodze
wyjątku emerytur i rent;
4)
analiza sytuacji życiowej kombatantów i osób represjonowanych oraz podejmowanie w
tym zakresie stosownych inicjatyw.
2.
Do zadań wojewody należy wykonywanie działań zmierzających do integracji środowisk
kombatanckich i koordynacji ich działań.
3.
Samorząd powiatowy oraz wojewoda współdziałają przy realizacji zadań, o których mowa
w ust. 1 i 2, z organizacjami społecznymi oraz stowarzyszeniami kombatantów i osób
represjonowanych.
4.
Do realizacji zadań, o których mowa w ust. 2 i 3, wojewoda może w porozumieniu z Szefem
Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołać pełnomocnika.
Art. 74.
1.
Organem opiniodawczo-doradczym wojewody w sprawach związanych z integracją środowisk
kombatanckich i koordynacją ich działań jest wojewódzka rada kombatancka.
2.
Wojewoda zapewnia obsługę techniczno-administracyjną wojewódzkiej rady kombatanckiej.
3.
Członków wojewódzkiej rady kombatanckiej, w liczbie od 5 do 9, powołuje wojewoda w
porozumieniu z Szefem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych spośród
mających Miejsce zamieszkaniaMiejscowość, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu. Nie jest tożsama wyłącznie z adresem zameldowania.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu na terenie danego województwa osób, które uzyskały decyzję
potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 lub w art. 2 albo okoliczności,
o których mowa w art. 4.
4.
Członków wojewódzkiej rady kombatanckiej odwołuje wojewoda na wniosek Szefa Urzędu
do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
5.
Członkom wojewódzkiej rady kombatanckiej przysługuje zwrot kosztów przejazdów na posiedzenia
rady na zasadach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 775 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
(Dz. U. z 2022 r. poz. 1510 i 1700).
6.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia,
organizację i tryb pracy wojewódzkiej rady kombatanckiej, uwzględniając efektywność
działania rady.
7.
Zwrot kosztów przejazdów dla członków wojewódzkich rad kombatanckich następuje z części
budżetu państwa, której dysponentem jest Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Art. 8.
1.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, po zasięgnięciu opinii Prezesa
Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu,
określi, w drodze rozporządzenia:
1)
miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach
koncentracyjnych i w których osadzone osoby pozostawały w dyspozycji hitlerowskich
władz bezpieczeństwa,
2)
więzienia i obozy NKWD lub więzienia i obozy będące pod nadzorem NKWD, w których były
osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości,
3)
obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c oraz pkt 3
- mając na względzie ustalenia historyczne oraz konieczność zapewnienia sprawnej i
rzetelnej identyfikacji osób, które przebywały w tych miejscach odosobnienia, więzieniach
i obozach.
2.
Na wniosek osoby zainteresowanej:
1)
prezes sądu okręgowego, z zastrzeżeniem pkt 2 lit. a, potwierdza okoliczność, o której
mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4;
2)
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
potwierdza okoliczność, o której mowa:
a)
w art. 4 ust. 1 pkt 4, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu
odosobnienia na terytorium Polski,
b)
w art. 4 ust. 2.
