o Najwyższej Izbie Kontroli
Ustawa z dnia 23 grudnia 1994 r., tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 623, 156 artykułów. Obowiązuje. Historia tekstów jednolitych
Rozdział 1. Zadania i zakres działania
Art. 1.
1.
Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli państwowej.
2.
Najwyższa Izba Kontroli podlega Sejmowi.
3.
Najwyższa Izba Kontroli działa na zasadach kolegialności.
Art. 2.
1.
Najwyższa Izba Kontroli kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego
Banku Polskiego, państwowych Osoba prawnaJednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje osobowość prawną, np. Skarb Państwa, spółka akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością albo fundacja. Działa przez swoje organy.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu i innych państwowych jednostek organizacyjnych.
2.
Najwyższa Izba Kontroli może kontrolować działalność organów samorządu terytorialnego,
samorządowych osób prawnych i innych samorządowych jednostek organizacyjnych.
3.
Najwyższa Izba Kontroli może również kontrolować działalność innych jednostek organizacyjnych
i podmiotów gospodarczych (przedsiębiorców) w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek
lub środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się z zobowiązań finansowych na
rzecz państwa, w szczególności:
1)
wykonują zadania zlecone lub powierzone przez państwo lub samorząd terytorialny;
2)
wykonują Zamówienie publiczneUmowa odpłatna zawierana między zamawiającym a wykonawcą, której przedmiotem są roboty budowlane, dostawy albo usługi. Jest udzielana na zasadach określonych w przepisach o zamówieniach publicznych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu na rzecz państwa lub samorządu terytorialnego;
3)
organizują lub wykonują prace interwencyjne albo roboty publiczne;
4)
działają z udziałem państwa lub samorządu terytorialnego, korzystają z mienia państwowego
lub samorządowego, w tym także ze środków przyznanych na podstawie umów międzynarodowych;
5)
korzystają z indywidualnie przyznanej pomocy, PoręczenieUmowa, przez którą poręczyciel zobowiązuje się wobec wierzyciela wykonać zobowiązanie, gdy nie wykona go dłużnik. Oświadczenie poręczyciela wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu lub gwarancji udzielonych
przez państwo, samorząd terytorialny lub podmioty określone w ustawie z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb
Państwa oraz niektóre osoby prawne
(Dz. U. z 2022 r. poz. 445);
5a)
udzielają lub korzystają z pomocy publicznej podlegającej monitorowaniu w rozumieniu
odrębnych przepisów;
6)
wykonują zadania z zakresu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego;
7)
wywiązują się z zobowiązań, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
(Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076, 2105, 2262 i 2328), z innych należności budżetowych, gospodarki pozabudżetowej i państwowych funduszy
celowych oraz świadczeń pieniężnych na rzecz państwa wynikających ze stosunków cywilnoprawnych.
4.
(uchylony)
5.
Najwyższa Izba Kontroli może kontrolować pod względem legalności i gospodarności działalność
jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych wykonujących zadania z zakresu
funkcjonowania systemów gwarantowania środków pieniężnych i udzielania pomocy podmiotom
objętym systemem gwarantowania, o których mowa w przepisach o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym
w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki państwowe lub komunalne oraz
wywiązują się z zobowiązań finansowych na rzecz państwa.
Art. 2a.
Ilekroć w ustawie mówi się o:
1)
samorządzie terytorialnym - należy przez to rozumieć gminę, powiat, samorząd województwa
oraz inne samorządowe Osoba prawnaJednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje osobowość prawną, np. Skarb Państwa, spółka akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością albo fundacja. Działa przez swoje organy.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu i samorządowe jednostki organizacyjne;
2)
właściwej jednostce kontrolnej - należy przez to rozumieć kontrolną jednostkę organizacyjną
Najwyższej Izby Kontroli przeprowadzającą postępowanie kontrolne w jednostce kontrolowanej;
3)
kierowniku jednostki kontrolowanej - należy przez to rozumieć osobę, która zgodnie
z przepisami określającymi ustrój jednostki jest odpowiedzialna za działalność tej
jednostki i jest uprawniona do jej reprezentowania, a także:
a)
osobę pełniącą obowiązki kierownika jednostki kontrolowanej lub upoważnionego zastępcę,
b)
upoważnionego sekretarza lub podsekretarza stanu, zastępcę kierownika urzędu centralnego
albo dyrektora generalnego - w zakresie przydzielonych im zadań objętych zakresem
kontroli, jeżeli jednostką kontrolowaną jest naczelny lub centralny organ administracji
rządowej,
c)
pełnomocnika Rządu powołanego na podstawie innych przepisów - w zakresie powierzonych
mu zadań,
d)
osobę kierującą pracami organu wieloosobowego.
Art. 3.
Najwyższa Izba Kontroli, kontrolując jednostki wymienione w art. 2, bada w szczególności
wykonanie budżetu państwa oraz realizację ustaw i innych aktów prawnych w zakresie
działalności finansowej, gospodarczej i organizacyjno-administracyjnej, w tym realizację
zadań audytu wewnętrznego, tych jednostek.
Art. 4.
1.
Najwyższa Izba Kontroli kontroluje wykonanie budżetu, realizację zadań audytu wewnętrznego,
gospodarkę finansową i majątkową Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Krajowej
Rady Sądownictwa, Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika
Praw Dziecka, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prezesa Urzędu Ochrony Danych
Osobowych, Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi
Polskiemu, Krajowego Biura Wyborczego oraz Państwowej Inspekcji Pracy.
2.
Na zlecenie Sejmu Najwyższa Izba Kontroli przeprowadza kontrolę działalności Kancelarii
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Krajowej
Rady Radiofonii i Telewizji, Rzecznika Praw Dziecka, Prezesa Urzędu Ochrony Danych
Osobowych, Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi
Polskiemu oraz Państwowej Inspekcji Pracy, tak jak działalności organów i jednostek,
o których mowa w art. 2 ust. 1.
3.
Kontrolę działalności Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, tak jak działalności
organów i jednostek, o których mowa w art. 2 ust. 1, Najwyższa Izba Kontroli przeprowadza
również na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a Kancelarii Senatu na wniosek
Senatu.
Art. 4a.
1.
Najwyższa Izba Kontroli bada roczne sprawozdanie finansowe Polskiej Agencji Nadzoru
Audytowego. Badanie przeprowadza kontroler, o którym mowa w art. 66a, wpisany do rejestru
biegłych rewidentów.
2.
Badanie, o którym mowa w ust. 1, nie stanowi wykonywania zawodu biegłego rewidenta.
Art. 5.
1.
Najwyższa Izba Kontroli przeprowadza kontrolę pod względem legalności, gospodarności,
celowości i rzetelności, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3.
2.
Kontrola działalności samorządu terytorialnego przeprowadzana jest pod względem legalności,
gospodarności i rzetelności.
3.
Kontrola działalności jednostek organizacyjnych i przedsiębiorców, o których mowa
w art. 2 ust. 3, jest przeprowadzana pod względem legalności i gospodarności.
Art. 6.
1.
Najwyższa Izba Kontroli podejmuje kontrole na zlecenie Sejmu lub jego organów, na
wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Prezesa Rady Ministrów oraz z własnej
inicjatywy.
2.
Najwyższa Izba Kontroli wykonuje swoje zadania na podstawie rocznego planu pracy,
który przedkłada Sejmowi; może też przeprowadzać kontrole doraźne.
Art. 7.
1.
Najwyższa Izba Kontroli przedkłada Sejmowi:
1)
analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej;
2)
opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów;
3)
informacje o wynikach kontroli zleconych przez Sejm lub jego organy;
4)
informacje o wynikach kontroli przeprowadzonych na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej, Prezesa Rady Ministrów oraz innych ważniejszych kontroli;
5)
wnioski w sprawie rozpatrzenia przez Sejm określonych problemów związanych z działalnością
organów wykonujących zadania publiczne;
6)
wystąpienia zawierające wynikające z kontroli zarzuty, dotyczące działalności osób
wchodzących w skład Rady Ministrów, kierujących urzędami centralnymi, Prezesa Narodowego
Banku Polskiego i osób kierujących instytucjami, o których mowa w art. 4 ust. 1;
6a)
analizę wykorzystania wynikających z kontroli wniosków dotyczących stanowienia lub
stosowania prawa.
7)
(uchylony)
1a.
Najwyższa Izba Kontroli przedstawia Sejmowi coroczne sprawozdanie ze swojej działalności.
2.
Tryb wykonywania przez Najwyższą Izbę Kontroli obowiązków wobec Sejmu i jego organów
określa regulamin Sejmu.
Art. 7a.
1.
Nie rzadziej niż raz na 3 lata przeprowadza się audyt zewnętrzny w zakresie wykonania
budżetu oraz gospodarki finansowej Najwyższej Izby Kontroli. Audyt zewnętrzny obejmuje
okres następujący po okresie objętym ostatnim audytem.
2.
Audyt zewnętrzny oznacza ogół działań służących do wyrażenia opinii obejmującej:
1)
ocenę prawidłowości i wiarygodności rocznego sprawozdania z wykonania budżetu Najwyższej
Izby Kontroli;
2)
ocenę zgodności stanu faktycznego ze stanem wymaganym w zakresie dotyczącym procesów
pobierania i gromadzenia środków publicznych, dokonywania wydatków ze środków publicznych,
udzielania zamówień publicznych oraz zwrotu środków publicznych;
3)
ocenę gospodarności, celowości i rzetelności dokonywania wydatków ze środków publicznych
oraz udzielania zamówień publicznych, a także ocenę wykorzystania zasobów;
4)
ocenę sposobu prowadzenia gospodarki finansowej oraz stosowania procedur dotyczących
procesów wymienionych w pkt 2.
Art. 7b.
1.
Przeprowadzenie audytu zewnętrznego zleca Marszałek Sejmu podmiotowi wybranemu zgodnie
z przepisami o Zamówienie publiczneUmowa odpłatna zawierana między zamawiającym a wykonawcą, której przedmiotem są roboty budowlane, dostawy albo usługi. Jest udzielana na zasadach określonych w przepisach o zamówieniach publicznych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu.
2.
Audyt zewnętrzny przeprowadza podmiot niezależny od Najwyższej Izby Kontroli posiadający
odpowiednie kwalifikacje i wiedzę z zakresu audytu. Audyt mogą przeprowadzać:
1)
osoby spełniające warunki przewidziane dla audytora wewnętrznego określone w przepisach
o finansach publicznych;
2)
Osoba prawnaJednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje osobowość prawną, np. Skarb Państwa, spółka akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością albo fundacja. Działa przez swoje organy.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, zatrudniające
przy przeprowadzaniu audytu osoby wymienione w pkt 1.
3.
Koszty przeprowadzenia audytu zewnętrznego są pokrywane z budżetu państwa w części
dotyczącej Kancelarii Sejmu.
Art. 7c.
1.
Audytor zewnętrzny ma prawo wglądu do dokumentów związanych z przeprowadzanym audytem,
w tym zawartych na nośnikach elektronicznych, oraz do wykonywania z nich kopii, odpisów,
wyciągów, zestawień lub wydruków.
2.
Pracownicy Najwyższej Izby Kontroli, o których mowa w art. 66, są obowiązani, na żądanie
audytora zewnętrznego, udzielać informacji i wyjaśnień oraz potwierdzać zgodność z
oryginałem kopii dokumentów, ich odpisów, wyciągów, zestawień oraz wydruków.
3.
Z przyjęcia ustnych informacji i złożonych ustnie wyjaśnień sporządza się protokół,
który podpisuje audytor zewnętrzny oraz osoba, która ich udzieliła lub je złożyła.
Art. 7d.
1.
Audytor zewnętrzny sporządza pisemne sprawozdanie z przeprowadzonego audytu, w którym
przedstawia w sposób jednoznaczny, rzetelny i zwięzły ustalenia i wnioski poczynione
w trakcie audytu. Sprawozdanie powinno zawierać sformułowanie opinii, o której mowa
w art. 7a ust. 2.
2.
Audytor zewnętrzny przekazuje sprawozdanie, o którym mowa w ust. 1, Prezesowi Najwyższej
Izby Kontroli w terminie 14 dni od zakończenia audytu.
3.
Prezes Najwyższej Izby Kontroli, w terminie 14 dni od przekazania sprawozdania, może
przedstawić do niego swoje stanowisko.
4.
Audytor zewnętrzny przekazuje Marszałkowi Sejmu sprawozdanie wraz ze stanowiskiem,
o których mowa w ust. 3.
Art. 8.
1.
Najwyższa Izba Kontroli przedkłada Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej informacje
o wynikach kontroli przeprowadzonych na jego wniosek oraz informacje o wynikach kontroli
przeprowadzonych na zlecenie Sejmu lub jego organów, na wniosek Prezesa Rady Ministrów,
a także o wynikach innych ważniejszych kontroli.
2.
Najwyższa Izba Kontroli przedkłada Prezesowi Rady Ministrów informacje o wynikach
kontroli przeprowadzonych na jego wniosek oraz informacje o wynikach kontroli przedkładane
Sejmowi i Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 9.
Najwyższa Izba Kontroli może przedkładać:
1)
właściwym wojewodom informacje o wynikach ważniejszych kontroli dotyczących działalności
terenowych organów administracji rządowej;
2)
właściwym wojewodom i organom jednostek samorządu terytorialnego informacje o wynikach
ważniejszych kontroli dotyczących działalności samorządu terytorialnego.
Art. 10.
Prezes Najwyższej Izby Kontroli podaje do wiadomości publicznej, z zachowaniem przepisów
o tajemnicy ustawowo chronionej, dokumenty, o których mowa w art. 7 ust. 1 i 1a, art.
8 i art. 9, oraz wystąpienia pokontrolne.
Art. 11.
Prezes Najwyższej Izby Kontroli może występować do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskami
o:
1)
stwierdzenie zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją;
2)
stwierdzenie zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja
wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie;
3)
stwierdzenie zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe,
z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami;
4)
stwierdzenie zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych;
5)
rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami
państwa.
Art. 11a.
1.
Prezes Najwyższej Izby Kontroli może wystąpić do Marszałka Sejmu o skierowanie do
Prezesa Rady Ministrów wniosku o zajęcie stanowiska wobec wynikających z kontroli
wniosków dotyczących stanowienia lub stosowania prawa.
2.
Stanowisko, o którym mowa w ust. 1, wraz z uzasadnieniem Prezes Rady Ministrów przedkłada
Marszałkowi Sejmu w terminie 60 dni od dnia otrzymania wniosku.
3.
Uznając w stanowisku, o którym mowa w ust. 1, potrzebę zmian w przepisach powszechnie
obowiązującego prawa, określa się termin podjęcia prac legislacyjnych w zakresie tych
zmian oraz organ odpowiedzialny za opracowanie projektu odpowiednich przepisów.
Art. 12.
Organy kontroli, rewizji, inspekcji, działające w administracji rządowej i samorządzie
terytorialnym, współpracują z Najwyższą Izbą Kontroli i są obowiązane do:
1)
udostępniania Najwyższej Izbie Kontroli, na jej wniosek, wyników kontroli przeprowadzonych
przez te organy;
2)
przeprowadzania określonych kontroli wspólnie pod kierownictwem Najwyższej Izby Kontroli;
3)
przeprowadzania kontroli doraźnych na zlecenie Najwyższej Izby Kontroli.
Art. 12a.
1.
Najwyższa Izba Kontroli może przeprowadzać kontrole wspólnie z naczelnymi organami
kontroli Wspólnot Europejskich oraz naczelnymi organami kontroli innych państw.
2.
Zasady i zakres prowadzenia kontroli, o których mowa w ust. 1, określa porozumienie
zawarte pomiędzy Najwyższą Izbą Kontroli i organami, o których mowa w ust. 1.
