Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 102, 112 artykułów. Obowiązuje. Historia tekstów jednolitych
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 1.
Ustawa reguluje:
1)
ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczenie, udostępnianie
i publikowanie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych
od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a także organów bezpieczeństwa
Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczących:
a)
popełnionych na osobach narodowości polskiej lub obywatelach polskich innych narodowości
w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:
-
-zbrodni nazistowskich,
-
-zbrodni komunistycznych,
-
-zbrodni ukraińskich nacjonalistów i członków ukraińskich formacji kolaborujących z Trzecią Rzeszą Niemiecką,
-
-innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne,
b)
innych represji z motywów politycznych, jakich dopuścili się funkcjonariusze polskich
organów ścigania lub wymiaru sprawiedliwości albo osoby działające na ich zlecenie,
a ujawnionych w treści orzeczeń zapadłych na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
(Dz. U. z 2021 r. poz. 1693),
c)
działalności organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5;
1a)
opracowywanie, publikowanie i udostępnianie inwentarza archiwalnego Instytutu Pamięci
Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu;
1b)
ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczanie, udostępnianie
i publikowanie akt pracowników służby zagranicznej, wytworzonych lub gromadzonych
w okresie do dnia 31 grudnia 1990 r., oraz dokumentów osobowych, które zostały wytworzone
w okresie do dnia 31 grudnia 1990 r., przekazanych do archiwum Instytutu Pamięci Narodowej
- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu przez ministra właściwego
do spraw zagranicznych;
1c)
ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczanie, udostępnianie
i publikowanie dokumentów innych niż określone w pkt 1-1b, jeżeli ustawa tak stanowi;
2)
tryb postępowania w zakresie ścigania przestępstw określonych w pkt 1 lit. a;
2a)
ochronę dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej i Narodu Polskiego;
2b)
przygotowywanie i publikowanie katalogów prowadzonych przez Biuro Lustracyjne;
2c)
prowadzenie rejestrów oświadczeń lustracyjnych, analizę oświadczeń lustracyjnych oraz
przygotowywanie postępowań lustracyjnych;
3)
ochronę danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum Instytutu
Pamięci;
4)
prowadzenie działań w zakresie edukacji publicznej;
5)
poszukiwanie miejsc spoczynku osób poległych w walkach o niepodległość i zjednoczenie
Państwa Polskiego, a zwłaszcza tych, które straciły życie wskutek walki z narzuconym
systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w
okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r.;
6)
prowadzenie działalności związanej z upamiętnianiem historycznych wydarzeń, miejsc
oraz postaci w dziejach walk i męczeństwa Narodu Polskiego, zarówno w kraju, jak i
za granicą, a także miejsc walk i męczeństwa innych narodów na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej, w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r.
Art. 2.
1.
Zbrodniami komunistycznymi, w rozumieniu ustawy, są czyny popełnione przez funkcjonariuszy
państwa komunistycznego w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r.
polegające na stosowaniu represji lub innych form naruszania praw człowieka wobec
jednostek lub grup ludności bądź w związku z ich stosowaniem, stanowiące przestępstwa
według polskiej ustawy karnej obowiązującej w czasie ich popełnienia. Zbrodniami komunistycznymi
są również czyny popełnione przez tych funkcjonariuszy w okresie, o którym mowa w
zdaniu poprzedzającym, zawierające znamiona czynów zabronionych określonych w art. 187, 193 lub 194 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r.
- Kodeks karny albo art. 265 § 1, art. 266 § 1, 2 lub 4 lub art. 267 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r.
- Kodeks karny, dokonane przeciwko dokumentom w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o
dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
(Dz. U. z 2021 r. poz. 1633 oraz z 2022 r. poz. 1459 i 1512) na SzkodaUszczerbek w majątku poszkodowanego. Obejmuje straty, które poniósł, i korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. Krzywda niemajątkowa jest objęta zadośćuczynieniem.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu osób, których te dokumenty dotyczą.
2.
Funkcjonariuszem państwa komunistycznego, w rozumieniu ustawy, jest funkcjonariusz
publiczny, a także osoba, która podlegała ochronie równej ochronie funkcjonariusza
publicznego, w szczególności funkcjonariusz państwowy oraz osoba pełniąca funkcję
kierowniczą w organie statutowym partii komunistycznych.
Art. 2a.
Zbrodniami ukraińskich nacjonalistów i członków ukraińskich formacji kolaborujących
z Trzecią Rzeszą Niemiecką, w rozumieniu ustawy, są czyny popełnione przez ukraińskich
nacjonalistów w latach 1925-1950, polegające na stosowaniu przemocy, terroru lub innych
form naruszania praw człowieka wobec jednostek lub grup ludności. Zbrodnią ukraińskich
nacjonalistów i członków ukraińskich formacji kolaborujących z Trzecią Rzeszą Niemiecką
jest również udział w eksterminacji ludności żydowskiej oraz ludobójstwie na obywatelach
II Rzeczypospolitej na terenach Wołynia i Małopolski Wschodniej.
Art. 3.
Zbrodniami przeciwko ludzkości są w szczególności zbrodnie ludobójstwa w rozumieniu
Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, przyjętej w dniu 9
grudnia 1948 r.
(Dz. U. z 1952 r. poz. 9, 10 i 213 oraz z 1998 r. poz. 177), a także inne poważne prześladowania z powodu przynależności osób prześladowanych
do określonej grupy narodowościowej, politycznej, społecznej, rasowej lub religijnej,
jeżeli były dokonywane przez funkcjonariuszy publicznych albo przez nich inspirowane
lub tolerowane.
Art. 4.
1.
Zbrodnie:
1)
stanowiące według prawa międzynarodowego zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub
zbrodnie wojenne, o których mowa w art. 1 pkt 1 lit. a, oraz
2)
komunistyczne, w rozumieniu art. 2 ust. 1, niebędące zbrodniami wojennymi lub zbrodniami
przeciwko ludzkości
- nie ulegają PrzedawnienieUpływ terminu, po którym roszczenie majątkowe nadal istnieje, ale dłużnik może uchylić się od jego zaspokojenia. Sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu.
1a.
(uchylony)
1b.
Do zbrodni komunistycznych, o których mowa w ust. 1 pkt 2, przepisu art. 4 § 1 Kodeksu karnego nie stosuje się.
2.
Zbrodnie wymienione w art. 1 w pkt 1 lit. a, popełnione na innych osobach niż obywatele
polscy, są przedmiotem działania organów powołanych przez ustawę, jeżeli zostały popełnione
na terytorium Państwa Polskiego.
3.
W stosunku do sprawców zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości lub zbrodni
komunistycznych nie stosuje się wydanych przed dniem 7 grudnia 1989 r. przepisów ustaw
i dekretów, które przewidują amnestię lub abolicję.
Art. 5.
1.
Organami bezpieczeństwa państwa, w rozumieniu ustawy, są:
1)
Resort Bezpieczeństwa Publicznego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego;
2)
Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego;
3)
Komitet do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego;
4)
jednostki organizacyjne podległe organom, o których mowa w pkt 1-3, a w szczególności
jednostki Milicji Obywatelskiej w okresie do dnia 14 grudnia 1954 r.;
5)
instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe
im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji
Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych;
6)
Akademia Spraw Wewnętrznych;
7)
Zwiad Wojsk Ochrony Pogranicza;
8)
Zarząd Główny Służby Wewnętrznej jednostek wojskowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych
oraz podległe mu komórki;
9)
Informacja Wojskowa;
10)
Wojskowa Służba Wewnętrzna;
11)
Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego;
12)
inne służby Sił Zbrojnych prowadzące działania operacyjno-rozpoznawcze lub dochodzeniowo-śledcze,
w tym w rodzajach broni oraz w okręgach wojskowych;
13)
Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk wraz z wojewódzkimi i miejskimi
urzędami kontroli prasy, publikacji i widowisk oraz Główny Urząd Kontroli Publikacji
i Widowisk wraz z okręgowymi urzędami;
14)
Urząd do Spraw Wyznań oraz terenowe organy administracji państwowej o właściwości
szczególnej do spraw wyznań stopnia wojewódzkiego.
2.
Do organów bezpieczeństwa państwa, w rozumieniu ustawy, należą także organy i instytucje
cywilne i wojskowe państw obcych o zadaniach podobnych do zadań organów, o których
mowa w ust. 1.
3.
Jednostkami Służby Bezpieczeństwa, w rozumieniu ustawy, są te jednostki Ministerstwa
Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania
Urzędu Ochrony Państwa, oraz te jednostki, które były ich poprzedniczkami.
Art. 7.
Dokumentami, w rozumieniu ustawy, są:
1)
wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym
w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany,
filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także
kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji;
2)
niezbędne do analizy informacji środki pomocnicze, a w szczególności programy na użytek
zautomatyzowanego przetwarzania danych.
