o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami
Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r., tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 585, 40 artykułów. Obowiązuje. Historia tekstów jednolitych
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 1.
Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1)
system płatności - podlegające prawu polskiemu prawne powiązania pomiędzy co najmniej
trzema instytucjami, w tym co najmniej jedną z instytucji, o których mowa w pkt 5
lit. a-d lub lit. h, z wyłączeniem uczestnika pośredniego, w ramach których obowiązują
wspólne dla tych uczestników zasady przeprowadzania rozliczeń lub realizacji ich zleceń
rozrachunku, o których mowa w pkt 12 lit. a, z zastrzeżeniem art. 2a;
2)
system rozrachunku Papiery wartościoweDokumenty lub zapisy, z którymi prawo wiąże określone prawa majątkowe, a ich realizacja albo przeniesienie następuje na zasadach właściwych dla danego papieru. Mogą mieć postać dokumentową albo zdematerializowaną.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu - podlegające prawu polskiemu prawne powiązania
pomiędzy co najmniej trzema instytucjami, w tym co najmniej jedną z instytucji, o
których mowa w pkt 5 lit. a-d lub lit. h, z wyłączeniem uczestnika pośredniego, w
ramach których obowiązują wspólne dla tych uczestników zasady przeprowadzania rozliczeń
lub realizacji ich zleceń rozrachunku, o których mowa w pkt 12 lit. b, z zastrzeżeniem
art. 2a;
3)
system - systemy, o których mowa w pkt 1 i 2;
3a)
system interoperacyjny - system płatności lub system rozrachunku papierów wartościowych,
którego podmiot prowadzący system zawarł porozumienie w sprawie międzysystemowej realizacji
zleceń rozrachunku z co najmniej jednym podmiotem prowadzącym system podlegający prawu
polskiemu lub prawu innego państwa członkowskiego;
4)
inne państwo członkowskie - inne niż Rzeczpospolita Polska państwo, które jest członkiem
Unii Europejskiej, oraz Islandia, Liechtenstein i Norwegia;
5)
instytucja - każdy z następujących podmiotów, który jest uczestnikiem systemu płatności
lub systemu rozrachunku papierów wartościowych, odpowiedzialny za Wykonanie zobowiązaniaSpełnienie przez dłużnika świadczenia zgodnie z treścią zobowiązania, jego celem społeczno-gospodarczym oraz zasadami współżycia społecznego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu
wynikających z realizacji zleceń rozrachunku w systemie:
a)
Narodowy Bank Polski, zwany dalej „NBP”,
b)
bank centralny innego państwa,
c)
bank krajowy, oddział banku zagranicznego, instytucja kredytowa oraz oddział instytucji
kredytowej w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe
(Dz. U. z 2023 r. poz. 2488), spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa oraz Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa
w rozumieniu ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 512),
d)
FirmaOznaczenie, pod którym przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą. Firma powinna dostatecznie odróżniać przedsiębiorcę od innych przedsiębiorców działających na tym samym rynku.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu inwestycyjna w rozumieniu art. 3 pkt 33 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi
(Dz. U. z 2023 r. poz. 646, 825, 1723 i 1941),
e)
(uchylona)
f)
(uchylona)
g)
mające siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i lokujące na własny rachunek
środki pieniężne na rynku papierów wartościowych:
-
-zakład ubezpieczeń w rozumieniu przepisów o działalności ubezpieczeniowej,
-
-fundusz inwestycyjny i alternatywna spółka inwestycyjna w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi,
-
-fundusz emerytalny w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych,
h)
organ władzy publicznej,
i)
podmiot objęty gwarancjami, udzielonymi przez organ władzy publicznej,
j)
podmiot, którego siedziba znajduje się poza terytorium innych państw członkowskich,
prowadzący działalność analogiczną do działalności instytucji kredytowej, o której
mowa w lit. c, lub zagranicznej firmy inwestycyjnej, o której mowa w art. 3 pkt 32
ustawy wymienionej w lit. d,
k)
inny niż wymieniony w lit. a-j uczestnik systemu rozrachunku papierów wartościowych,
ponoszący odpowiedzialność za wykonanie zobowiązań wynikających z rozliczeń lub realizacji
zleceń rozrachunku w tym systemie, pod warunkiem że co najmniej trzema uczestnikami
tego systemu są podmioty, o których mowa w lit. a-c,
l)
w odniesieniu do systemów innych niż wymienione w art. 15 ust. 1 i 2 - instytucja
płatnicza oraz instytucja pieniądza elektronicznego w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 30);
6)
CCP - podmiot, o którym mowa w art. 2 pkt 1 rozporządzenia (UE) nr 648/2012;
7)
agent rozrachunkowy - podmiot prowadzący w ramach systemu rachunki rozliczeniowe dla
instytucji lub CCP, poprzez które dokonuje rozrachunku i udziela - w zależności od
posiadanych uprawnień - kredytu dla celów rozrachunkowych instytucji lub CCP;
8)
izba rozliczeniowa - podmiot, do którego obowiązków należy obliczanie należności lub
zobowiązań netto instytucji, CCP lub agenta rozrachunkowego;
9)
uczestnik - instytucję, CCP, agenta rozrachunkowego, izbę rozliczeniową, podmiot prowadzący
system lub członka rozliczającego, o którym mowa w art. 2 pkt 14 rozporządzenia (UE)
nr 648/2012;
10)
uczestnik pośredni - instytucję, CCP, agenta rozrachunkowego, izbę rozliczeniową lub
podmiot prowadzący system, związany z uczestnikiem umową umożliwiającą przekazywanie
jego zleceń rozrachunku do systemu, pod warunkiem że uczestnik pośredni jest znany
podmiotowi prowadzącemu system;
11)
papiery wartościowe - papiery wartościowe oraz inne instrumenty finansowe w rozumieniu
art. 2 ustawy, o której mowa w pkt 5 lit. d;
12)
zlecenie rozrachunku:
a)
zlecenie uczestnika dotyczące przekazania kwoty pieniężnej na rachunek odbiorcy prowadzony
przez agenta rozrachunkowego lub inne zlecenie, które powoduje wykonanie lub zwolnienie
z zobowiązania pieniężnego, zgodnie z zasadami systemu płatności, lub
b)
zlecenie uczestnika dotyczące przeniesienia papierów wartościowych w drodze dokonania
odpowiednich zapisów w prowadzonej ewidencji papierów wartościowych lub w inny sposób;
13)
zagraniczne postępowanie upadłościowe - prowadzone na podstawie prawa państwa innego
niż Rzeczpospolita Polska postępowanie sądowe lub administracyjne, w tym także postępowanie
zabezpieczające, w ramach których mienie uczestnika systemu lub podmiotu mającego
siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej będącego uczestnikiem systemu płatności
lub systemu rozrachunku papierów wartościowych podlegających prawu innego państwa
członkowskiego, poddane jest kontroli lub zarządowi sądu lub innego organu, jeżeli
skutkiem tego postępowania jest zawieszenie realizacji zleceń rozrachunku lub nałożenie
na nie ograniczeń;
14)
ogłoszenie upadłości:
a)
podmiotu mającego siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będącego uczestnikiem
systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych, w tym także podlegających
prawu innego państwa członkowskiego - zgodnie z ustawą z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe
(Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860), wydanie przez sąd właściwy w sprawach upadłości postanowienia o ogłoszeniu upadłości,
jak również zgodnie z ustawą z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne
(Dz. U. z 2022 r. poz. 2309 oraz z 2023 r. poz. 1723 i 1860), wydanie przez sąd właściwy w sprawach restrukturyzacji postanowienia o otwarciu
postępowania sanacyjnego, układowego albo przyspieszonego postępowania układowego,
b)
podmiotu mającego siedzibę poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej będącego uczestnikiem
systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych, wydanie przez zagraniczny
sąd lub zagraniczny organ orzeczenia, postanowienia lub decyzji, którymi pozbawiono
lub ograniczono uczestnika prawa zarządu jego majątkiem lub poddano majątek uczestnika
kontroli celem jego reorganizacji lub likwidacji uczestnika, w postępowaniu, o którym
mowa w pkt 13;
15)
właściwe organy - organy sprawujące nadzór nad podmiotami, o których mowa w pkt 5
lit. c-g oraz i-l;
16)
kompensowanie - przekształcenie, dla każdego uczestnika, w jedno zobowiązanie netto
lub jedną należność netto wzajemnych zobowiązań i należności wynikających z przekazywanych
pomiędzy uczestnikami zleceń rozrachunku;
17)
rachunek rozliczeniowy - prowadzony przez agenta rozrachunkowego i przeznaczony do
dokonywania rozrachunku pomiędzy uczestnikami systemu: rachunek bankowy, rachunek
pieniężny, rachunek papierów wartościowych, rachunek derywatów, rachunek zbiorczy,
konto depozytowe papierów wartościowych lub konto rozliczeniowe;
18)
przedmiot zabezpieczenia - zbywalne aktywa:
a)
na których został ustanowiony w związku z uczestnictwem w systemie zastaw, kaucja
lub inne zabezpieczenie, lub
b)
przyjęte przez NBP, bank centralny innego państwa członkowskiego lub Europejski Bank
Centralny, w związku z wykonywaniem zadań banku centralnego;
19)
podmiot prowadzący system - CCP, agenta rozrachunkowego oraz izbę rozliczeniową, w
tym w szczególności izbę rozliczeniową lub izbę rozrachunkową działającą na podstawie
ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, lub inne podmioty określające wspólne dla uczestników systemu zasady realizacji
ich zleceń rozrachunku;
20)
rozporządzenie (UE) nr 648/2012 - rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 z dnia 4 lipca 2012 r.
w sprawie instrumentów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym,
kontrahentów centralnych i repozytoriów transakcji
(Dz. Urz. UE L 201 z 27.07.2012, str. 1, z późn. zm.).
Art. 1a.
Przynajmniej jedna z instytucji, których powiązania prawne tworzą system, powinna
posiadać siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 1b.
Nazwa systemu płatności powinna jednoznacznie odróżniać się od nazw innych systemów
płatności, schematów płatniczych oraz usług płatniczych.
Art. 2.
1.
Prezes NBP może, w indywidualnych przypadkach, uznać za system płatności podlegające
prawu polskiemu prawne powiązania pomiędzy dwoma uczestnikami, nie uwzględniając agenta
rozrachunkowego, CCP, izby rozliczeniowej ani uczestnika pośredniego, jeżeli tacy
występują, określające zasady realizacji przez tych uczestników zleceń rozrachunku,
o których mowa w art. 1 pkt 12 lit. a, gdy uznanie takie jest zasadne ze względu na
ryzyko systemowe.
2.
Komisja Nadzoru Finansowego, zwana dalej „KNF”, może, w indywidualnych przypadkach,
uznać za system rozrachunku Papiery wartościoweDokumenty lub zapisy, z którymi prawo wiąże określone prawa majątkowe, a ich realizacja albo przeniesienie następuje na zasadach właściwych dla danego papieru. Mogą mieć postać dokumentową albo zdematerializowaną.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu podlegające prawu polskiemu prawne
powiązania pomiędzy dwoma uczestnikami, nie uwzględniając agenta rozrachunkowego,
CCP, izby rozliczeniowej ani uczestnika pośredniego, jeżeli tacy występują, określające
zasady realizacji przez tych uczestników zleceń rozrachunku, o których mowa w art.
1 pkt 12 lit. b, gdy uznanie takie jest zasadne ze względu na ryzyko systemowe.
Art. 2a.
Prezes NBP w odniesieniu do systemów płatności, a KNF w odniesieniu do systemów rozrachunku
Papiery wartościoweDokumenty lub zapisy, z którymi prawo wiąże określone prawa majątkowe, a ich realizacja albo przeniesienie następuje na zasadach właściwych dla danego papieru. Mogą mieć postać dokumentową albo zdematerializowaną.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu może uznać, że ze względu na ryzyko systemowe uczestnicy pośredni
są uznani za uczestników, pod warunkiem że uczestnicy pośredni są znani systemowi.
Art. 2b.
Porozumienie między podmiotami prowadzącymi systemy interoperacyjne nie stanowi systemu.
Art. 3.
W zależności od zasad funkcjonowania systemu ten sam uczestnik może działać jako CCP,
agent rozrachunkowy lub izba rozliczeniowa oraz realizować część lub całość ich zadań.
