o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r., tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1292, 175 artykułów. Obowiązuje. Historia tekstów jednolitych
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 1.
Ustawa określa przedmiot, zakres i formy ochrony zabytków oraz opieki nad nimi, zasady
tworzenia krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami oraz finansowania
prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytkach, a także
organizację organów ochrony zabytków.
Art. 2.
1.
Ustawa nie narusza w szczególności przepisów o muzeach, o bibliotekach, o języku polskim,
Prawa ochrony środowiska, o ochronie przyrody, o gospodarce nieruchomościami, o planowaniu
i zagospodarowaniu przestrzennym, Prawa budowlanego, o ochronie danych osobowych i o ochronie informacji niejawnych.
2.
Ochronę materiałów archiwalnych wchodzących w skład narodowego zasobu archiwalnego
regulują przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
(Dz. U. z 2020 r. poz. 164), z uwzględnieniem przepisów art. 14a ust. 2 oraz rozdziału 2a.
Art. 3.
Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1)
zabytek - nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka
lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia,
których zachowanie leży w Interes społecznyInteres ogółu albo szerszej grupy osób, przeciwstawiany interesowi indywidualnemu. Jego treść ustala się w odniesieniu do konkretnej sprawy i przepisu.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu ze względu na posiadaną wartość historyczną,
artystyczną lub naukową;
2)
zabytek nieruchomy - nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa
w pkt 1;
3)
zabytek ruchomy - rzecz ruchomą, jej część lub zespół rzeczy ruchomych, o których
mowa w pkt 1;
4)
zabytek archeologiczny - zabytek nieruchomy, będący powierzchniową, podziemną lub
podwodną pozostałością egzystencji i działalności człowieka, złożoną z nawarstwień
kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy,
będący tym wytworem;
5)
instytucja kultury wyspecjalizowana w opiece nad zabytkami - instytucję kultury w
rozumieniu przepisów o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, której
celem statutowym jest sprawowanie opieki nad zabytkami;
6)
prace konserwatorskie - działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji
zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji oraz dokumentowanie tych działań;
7)
prace restauratorskie - działania mające na celu wyeksponowanie wartości artystycznych
i estetycznych zabytku, w tym, jeżeli istnieje taka potrzeba, uzupełnienie lub odtworzenie
jego części, oraz dokumentowanie tych działań;
8)
roboty budowlane - roboty budowlane w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego, podejmowane przy zabytku lub w otoczeniu zabytku;
9)
badania konserwatorskie - działania mające na celu rozpoznanie historii i funkcji
zabytku, ustalenie użytych do jego wykonania materiałów i zastosowanych technologii,
określenie stanu zachowania tego zabytku oraz opracowanie diagnozy, projektu i programu
prac konserwatorskich, a jeżeli istnieje taka potrzeba, również programu prac restauratorskich;
10)
badania architektoniczne - działania ingerujące w substancję zabytku, mające na celu
rozpoznanie i udokumentowanie pierwotnej formy obiektu budowlanego oraz ustalenie
zakresu jego kolejnych przekształceń;
11)
badania archeologiczne - działania mające na celu odkrycie, rozpoznanie, udokumentowanie
i zabezpieczenie zabytku archeologicznego;
12)
historyczny układ urbanistyczny lub ruralistyczny - przestrzenne założenie miejskie
lub wiejskie, zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej
zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych,
w tym ulic lub sieci dróg;
13)
historyczny zespół budowlany - powiązaną przestrzennie grupę budynków wyodrębnioną
ze względu na formę architektoniczną, styl, zastosowane materiały, funkcję, czas powstania
lub związek z wydarzeniami historycznymi;
14)
krajobraz kulturowy - postrzegana przez ludzi przestrzeń, zawierająca elementy przyrodnicze
i wytwory cywilizacji, historycznie ukształtowana w wyniku działania czynników naturalnych
i działalności człowieka;
15)
otoczenie - teren wokół lub przy zabytku wyznaczony w decyzji o wpisie tego terenu
do rejestru zabytków w celu ochrony wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony
przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych.
Art. 4.
Ochrona zabytków polega, w szczególności, na podejmowaniu przez organy administracji
publicznej działań mających na celu:
1)
zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe
zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie;
2)
zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków;
3)
udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków;
4)
przeciwdziałanie KradzieżPrzestępstwo polegające na zabraniu cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia. W zależności od wartości rzeczy i innych okoliczności czyn może stanowić wykroczenie albo przestępstwo.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, zaginięciu lub nielegalnemu wywozowi zabytków za granicę;
5)
kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków;
6)
uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz
przy kształtowaniu środowiska.
Art. 5.
Opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności,
na zapewnieniu warunków:
1)
naukowego badania i dokumentowania zabytku;
2)
prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku;
3)
zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie;
4)
korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości;
5)
popularyzowania i upowszechniania wiedzy o zabytku oraz jego znaczeniu dla historii
i kultury.
Art. 6.
1.
Ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania:
1)
zabytki nieruchome będące, w szczególności:
a)
krajobrazami kulturowymi,
b)
układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi,
c)
dziełami architektury i budownictwa,
d)
dziełami budownictwa obronnego,
e)
obiektami techniki, a zwłaszcza kopalniami, hutami, elektrowniami i innymi zakładami
przemysłowymi,
f)
cmentarzami,
g)
parkami, ogrodami i innymi formami zaprojektowanej zieleni,
h)
miejscami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości
lub instytucji;
2)
zabytki ruchome będące, w szczególności:
a)
dziełami sztuk plastycznych, rzemiosła artystycznego i sztuki użytkowej,
b)
kolekcjami stanowiącymi zbiory przedmiotów zgromadzonych i uporządkowanych według
koncepcji osób, które tworzyły te kolekcje,
c)
numizmatami oraz pamiątkami historycznymi, a zwłaszcza militariami, sztandarami, pieczęciami,
odznakami, medalami i orderami,
d)
wytworami techniki, a zwłaszcza urządzeniami, środkami transportu oraz maszynami i
narzędziami świadczącymi o kulturze materialnej, charakterystycznymi dla dawnych i
nowych form gospodarki, dokumentującymi poziom nauki i rozwoju cywilizacyjnego,
e)
materiałami bibliotecznymi, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach
(Dz. U. z 2022 r. poz. 2393),
f)
instrumentami muzycznymi,
g)
wytworami sztuki ludowej i rękodzieła oraz innymi obiektami etnograficznymi,
h)
przedmiotami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości
lub instytucji;
3)
zabytki archeologiczne będące, w szczególności:
a)
pozostałościami terenowymi pradziejowego i historycznego osadnictwa,
b)
cmentarzyskami,
c)
kurhanami,
d)
reliktami działalności gospodarczej, religijnej i artystycznej.
2.
Ochronie mogą podlegać nazwy geograficzne, historyczne lub tradycyjne nazwy obiektu
budowlanego, placu, ulicy lub jednostki osadniczej.
