o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych
Ustawa z dnia 22 maja 2009 r., tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 86, 20 artykułów. Obowiązuje. Historia tekstów jednolitych
Art. 1.
Ustawa określa:
1)
warunki nabywania i utraty prawa do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych zwanych dalej „świadczeniami”;
2)
zasady:
a)
ustalania wysokości świadczeń,
b)
postępowania w sprawach o świadczenia,
c)
wypłaty świadczeń,
d)
finansowania świadczeń.
Art. 2.
Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1)
nauczyciel - nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w:
a)
publicznych i niepublicznych przedszkolach,
b)
publicznych i niepublicznych szkołach, z wyjątkiem niepublicznych szkół nieposiadających uprawnień szkoły publicznej, o których mowa w art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2245, z późn. zm. ), i niepublicznych szkół artystycznych nieposiadających uprawnień publicznej szkoły artystycznej,
c)
publicznych i niepublicznych placówkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, 1160 i 1837),
d)
publicznych i niepublicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym poradniach specjalistycznych, o których mowa w art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe,
e)
publicznych i niepublicznych placówkach oświatowo-wychowawczych, o których mowa w art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe,
f)
publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego, centrach kształcenia zawodowego oraz branżowych centrach umiejętności, o których mowa w art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe,
g)
publicznych i niepublicznych placówkach artystycznych, o których mowa w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe,
h)
publicznych i niepublicznych placówkach doskonalenia nauczycieli, o których mowa w art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe,
i)
publicznych i niepublicznych bibliotekach pedagogicznych, o których mowa w art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe,
j)
publicznych i niepublicznych kolegiach pracowników służb społecznych, o których mowa w art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe,
k)
okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych oraz schroniskach dla nieletnich działających na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (Dz. U. z 2024 r. poz. 978, 1228 i 1872);
2)
Organ rentowyOrgan właściwy do ustalania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz ich wypłaty. W zależności od systemu może nim być między innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych albo Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu - jednostkę organizacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwą do wydawania decyzji w sprawach świadczeń, określoną w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, z późn. zm. );
3)
uprawniony - osobę mającą ustalone prawo do świadczenia.
Art. 3.
Prawo do świadczenia na warunkach i w wysokości określonych w ustawie przysługuje nauczycielom zatrudnionym w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1.
Art. 4.
1.
Świadczenie przysługuje nauczycielom, którzy spełnili łącznie następujące warunki:
1)
osiągnęli wiek, o którym mowa w ust. 3;
2)
mają Okresy składkowe i nieskładkoweOkresy uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych i ich wysokości. Okresy składkowe wiążą się zasadniczo z opłacaniem składek, a nieskładkowe są uwzględniane na podstawie ustawy.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 oraz z 2026 r. poz. 26), zwanej dalej „ustawą o emeryturach i rentach z FUS”, wynoszący 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć;
3)
rozwiązali Stosunek pracyWięź prawna, w której pracownik zobowiązuje się do pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, a pracodawca do zatrudniania go za wynagrodzeniem.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu.
2.
Nauczycielom spełniającym warunki określone w ust. 1 pkt 1 i 2 świadczenie przysługuje również w przypadku rozwiązania stosunku pracy lub Wygaśnięcie stosunku pracyUstanie stosunku pracy z mocy prawa wskutek zdarzenia przewidzianego w przepisach, bez składania oświadczenia o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy. Należy odróżnić je od rozwiązania stosunku pracy.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu w okolicznościach określonych:
1)
w art. 20 ust. 1, 5c i 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm. );
2)
w art. 225 ust. 1, 6, 7 i 10 oraz art. 226 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 60, z późn. zm. ).
3.
Nauczyciel ma prawo do świadczenia, jeżeli ukończył:
1)
55 lat - w latach 2009–2014;
2)
55 lat w przypadku kobiet i 56 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2015–2016;
3)
55 lat w przypadku kobiet i 57 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2017–2018;
4)
55 lat w przypadku kobiet i 58 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2019–2020;
5)
55 lat w przypadku kobiet i 59 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2021–2022;
6)
55 lat w przypadku kobiet i 60 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2023–2024;
7)
56 lat w przypadku kobiet i 61 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2025–2026;
8)
57 lat w przypadku kobiet i 62 lata w przypadku mężczyzn - w latach 2027–2028;
9)
58 lat w przypadku kobiet i 63 lata w przypadku mężczyzn - w latach 2029–2030;
10)
59 lat w przypadku kobiet i 64 lata w przypadku mężczyzn - w latach 2031–2032.
Art. 5.
1.
Świadczenie stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury, ustalonej w sposób określony w art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku 60 lat, ustalone według obowiązujących w dniu zgłoszenia wniosku o przyznanie świadczenia tablic średniego trwania życia, o których mowa w art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
2.
Jeżeli uprawniony jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury, składki na ubezpieczenie emerytalne, zewidencjonowane na jego koncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, zwanym dalej „Zakładem”, zwiększa się przez pomnożenie wskaźnikiem korygującym 19,52/12,22, stanowiącym stosunek pełnej wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne do wysokości zewidencjonowanej na koncie ubezpieczonego w Zakładzie.
3.
Kwota świadczenia nie może być niższa niż kwota najniższej emerytury, o której mowa w art. 85 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
4.
Świadczenie podlega WaloryzacjaDostosowanie wysokości świadczenia pieniężnego do zmiany siły nabywczej pieniądza albo innych określonych mierników. Może wynikać z ustawy, umowy albo orzeczenia sądu.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu na zasadach i w terminach przewidzianych dla waloryzacji świadczeń w art. 88, art. 89 i art. 93 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Art. 6.
Świadczenia finansowane są z budżetu państwa.
Art. 7.
1.
Prawo do świadczenia powstaje z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia tego prawa.
2.
W przypadku pobierania Zasiłek chorobowyŚwiadczenie z ubezpieczenia chorobowego przysługujące ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby albo innych przyczyn określonych w ustawie. Ma zastępować dochód za okres usprawiedliwionej niezdolności do pracy.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu lub Świadczenie rehabilitacyjneŚwiadczenie z ubezpieczenia chorobowego dla osoby, która po wykorzystaniu zasiłku chorobowego nadal jest niezdolna do pracy, lecz dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu prawo do świadczenia powstaje z dniem zaprzestania pobierania tego zasiłku lub świadczenia.
Art. 8.
Prawo do świadczenia ustaje z dniem:
1)
poprzedzającym dzień nabycia prawa do emerytury, która jest ustalona Decyzja organu rentowegoRozstrzygnięcie organu ubezpieczeń społecznych w indywidualnej sprawie, w szczególności dotyczącej świadczenia, podlegania ubezpieczeniom albo ich wymiaru. Od decyzji co do zasady przysługuje odwołanie do sądu.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu lub innego organu emerytalno-rentowego, określonego w odrębnych przepisach;
2)
poprzedzającym dzień osiągnięcia przez uprawnionego wieku:
a)
60 lat - w przypadku kobiet,
b)
65 lat - w przypadku mężczyzn - jeżeli uprawniony nie ma prawa do emerytury ustalonego decyzją organu rentowego lub innego organu emerytalno- -rentowego, określonego w odrębnych przepisach;
3)
śmierci uprawnionego.
Art. 9.
1.
Prawo do świadczenia ulega zawieszeniu lub świadczenie to ulega zmniejszeniu na zasadach określonych w art. 103 ust. 3 i art. 104–106 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
2.
Prawo do świadczenia ulega zawieszeniu bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu w razie podjęcia przez uprawnionego pracy w jednostkach, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela.
Art. 10.
1.
W razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenie określone ustawą, świadczenie należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w przypadku ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do Renta rodzinnaŚwiadczenie z ubezpieczeń społecznych dla uprawnionych członków rodziny osoby zmarłej, która miała ustalone prawo do świadczenia albo spełniała warunki jego uzyskania. Krąg uprawnionych określa ustawa.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba.
2.
Osoby wymienione w ust. 1 mają prawo do udziału w dalszym prowadzeniu postępowania w sprawie świadczenia, nieukończonego wskutek śmierci osoby, która o to świadczenie wystąpiła.
3.
Roszczenie o wypłatę świadczenia, o którym mowa w ust. 1, wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenie przysługiwało, chyba że przed upływem tego okresu zostanie zgłoszony wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.
Art. 11.
Do świadczenia przysługuje dodatek pielęgnacyjny na zasadach i w wysokości określonych w art. 75 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Art. 12.
Osobie, która pokryła koszty pogrzebu po śmierci:
1)
uprawnionego,
2)
członka rodziny uprawnionego - przysługuje Zasiłek pogrzebowyJednorazowe świadczenie z ubezpieczenia społecznego przeznaczone na pokrycie kosztów pogrzebu osoby ubezpieczonej, emeryta, rencisty albo członka ich rodziny.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu na zasadach określonych w art. 77–81 i art. 99 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Art. 13.
Dodatek pielęgnacyjny oraz Zasiłek pogrzebowyJednorazowe świadczenie z ubezpieczenia społecznego przeznaczone na pokrycie kosztów pogrzebu osoby ubezpieczonej, emeryta, rencisty albo członka ich rodziny.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu finansowane są z budżetu państwa.
Art. 14.
Postępowanie w sprawie świadczenia wszczyna się na wniosek nauczyciela zgłoszony bezpośrednio lub za pośrednictwem płatnika składek w Organ rentowyOrgan właściwy do ustalania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz ich wypłaty. W zależności od systemu może nim być między innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych albo Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu.
Art. 15.
1.
Decyzję w sprawie świadczenia wydaje i świadczenie to wypłaca:
1)
Organ rentowyOrgan właściwy do ustalania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz ich wypłaty. W zależności od systemu może nim być między innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych albo Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu właściwy ze względu na Miejsce zamieszkaniaMiejscowość, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu. Nie jest tożsama wyłącznie z adresem zameldowania.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu nauczyciela;
2)
organ rentowy właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania nauczyciela w Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zamieszkuje on poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
Od decyzji w sprawie świadczenia przysługuje odwołanie do sądu, na zasadach określonych w art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej „ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych”.
Art. 16.
1.
Świadczenie wypłaca się za miesiąc kalendarzowy w terminach i na zasadach przewidzianych dla wypłaty emerytur określonych w art. 129, art. 130, art. 132–135 i art. 136b ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
2.
Kwotę świadczenia za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę dni kalendarzowych w miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje.
3.
W razie śmierci uprawnionego wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarła osoba uprawniona.
Art. 17.
1.
W razie zbiegu prawa do świadczenia z prawem do renty, uposażenia w stanie spoczynku, zasiłku przedemerytalnego, Świadczenie przedemerytalneŚwiadczenie dla osób, które utraciły zatrudnienie lub źródło dochodu w okolicznościach określonych w ustawie i spełniają wymagane warunki. Przysługuje przed osiągnięciem wieku emerytalnego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu lub innego świadczenia o charakterze emerytalnym lub rentowym, ustalonym na podstawie odrębnych ustaw, przysługuje tylko jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem ust. 2.
2.
W razie zbiegu prawa do świadczenia z prawem do Renta rodzinnaŚwiadczenie z ubezpieczeń społecznych dla uprawnionych członków rodziny osoby zmarłej, która miała ustalone prawo do świadczenia albo spełniała warunki jego uzyskania. Krąg uprawnionych określa ustawa.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, o której mowa w art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, osobie uprawnionej wypłaca się, zależnie od jej wyboru:
1)
przysługujące świadczenie oraz 25 % renty rodzinnej albo 2) przysługującą rentę rodzinną oraz 25 % świadczenia.
3.
Osoba uprawniona ma prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w ust. 2 w przypadku:
1)
osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
2)
pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;
3)
nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
4.
Wypłata świadczeń na zasadach określonych w ust. 2 ustaje z dniem poprzedzającym dzień zawarcia nowego związku małżeńskiego przez osobę uprawnioną.
5.
Do ustalenia wysokości świadczeń, o których mowa w ust. 2, stosuje się zasady przewidziane w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
6.
W przypadku skorzystania z prawa do świadczenia nie przysługuje prawo do rekompensaty, o której mowa w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696).
Art. 18.
1.
W zakresie postępowania w sprawach świadczenia stosuje się odpowiednio przepisy art. 114, art. 116 i art. 117–128a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
2.
W zakresie postępowania w sprawach zwrotu Zwrot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeniaObowiązek oddania świadczenia z ubezpieczeń społecznych pobranego mimo braku prawa do niego albo w wysokości wyższej niż należna. Obowiązek ten jest ustalany w drodze decyzji organu rentowego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, egzekucji i potrąceń stosuje się odpowiednio przepisy art. 138–144 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz przepisy art. 84 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
3.
W razie zbiegu prawa do świadczenia z prawami, o których mowa w art. 17 ust. 1, stosuje się odpowiednio art. 98 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Art. 19.
Art. 19–29. (pominięte)
Art. 30.
Ustawa wchodzi w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu ogłoszenia, z wyjątkiem art. 26 pkt 2, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
