o ochronie ludności i obronie cywilnej
Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 1907, 212 artykułów. Obowiązuje. Historia tekstów jednolitych
Rozdział 1. Przepisy ogólne
Art. 1.
Ustawa określa:
1)
zadania ochrony ludności i obrony cywilnej;
2)
organy i podmioty realizujące zadania ochrony ludności i obrony cywilnej;
3)
zasady planowania ochrony ludności i obrony cywilnej;
4)
zasady funkcjonowania systemów wykrywania zagrożeń oraz powiadamiania, ostrzegania
i alarmowania o zagrożeniach;
5)
zasady użytkowania i ewidencjonowania oraz warunki techniczne obiektów zbiorowej ochrony;
6)
zasady funkcjonowania i organizację obrony cywilnej oraz sposób powoływania personelu
do obrony cywilnej;
7)
finansowanie ochrony ludności i obrony cywilnej.
Art. 2.
1.
Ochrona ludności to system składający się z organów administracji publicznej wykonujących
zadania mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa ludności przez ochronę życia i zdrowia
ludzi, mienia, w tym zwierząt, infrastruktury niezbędnej do zaspokojenia potrzeb bytowych,
dóbr kultury i środowiska w sytuacji zagrożenia, zwanych dalej „organami ochrony ludności”,
podmiotów wykonujących te zadania, zwanych dalej „podmiotami ochrony ludności”, oraz
zasobów ochrony ludności.
2.
Obrona cywilna to realizacja zadań określonych w art. 61 lit. a Protokołu dodatkowego do Konwencji Genewskich z 12 sierpnia 1949 r.
dotyczącego ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych (Protokół I), sporządzonego
w Genewie dnia 8 czerwca 1977 r.,
(Dz. U. z 1992 r. poz. 175 oraz z 2015 r. poz. 1056), zwanego dalej „Pierwszym Protokołem dodatkowym do Konwencji Genewskich z 12 sierpnia
1949 r.”, mająca na celu ochronę ludności cywilnej przed zagrożeniami wynikającymi
z działań zbrojnych i ich następstw.
3.
Z chwilą wprowadzenia stanu wojennego i w czasie wojny:
1)
ochrona ludności staje się obroną cywilną;
2)
organy ochrony ludności stają się organami obrony cywilnej;
3)
podmioty ochrony ludności stają się podmiotami obrony cywilnej;
4)
zasoby ochrony ludności stają się zasobami obrony cywilnej.
4.
Realizacja zadań ochrony ludności i obrony cywilnej w sytuacjach kryzysowych odbywa
się na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym
(Dz. U. z 2023 r. poz. 122 oraz z 2024 r. poz. 834, 1222, 1473, 1572 i 1907).
Art. 3.
Ilekroć w ustawie jest mowa o:
1)
dobrach kultury - należy przez to rozumieć dobra kulturalne określone w art. 1 Konwencji
o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego wraz z Regulaminem wykonawczym
do tej Konwencji oraz Protokole o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego, podpisane w Hadze
dnia 14 maja 1954 r.
(Dz. U. z 1957 r. poz. 212 oraz z 2012 r. poz. 248);
2)
ocenie ryzyka - należy przez to rozumieć całościowy, przekrojowy proces identyfikacji
i analizy prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożeń, podatności na zagrożenia i szacowania
ich skutków dla ludności, w celu przygotowania zdolności organów ochrony ludności
do ograniczenia ryzyka wystąpienia zagrożeń;
3)
pomocy doraźnej - należy przez to rozumieć zaopatrzenie poszkodowanych lub ewakuowanych
w środki pierwszej potrzeby niezbędne do zabezpieczenia podstawowych potrzeb bytowych,
w tym w żywność, wodę, energię, odzież oraz zapewnienie im tymczasowego schronienia
i podstawowych warunków sanitarnych do czasu objęcia ich innymi rodzajami pomocy;
4)
pomocy humanitarnej - należy przez to rozumieć działania prowadzone w celu udzielenia
pomocy materialnej i logistycznej ludności dotkniętej skutkami klęsk żywiołowych,
sytuacji kryzysowych, konfliktów zbrojnych, konsekwencjami migracji, realizowane na
zasadach bezstronności, neutralności i niezależności, a także proporcjonalności, adekwatności
i szybkości reagowania;
5)
przydziale mobilizacyjnym obrony cywilnej - należy przez to rozumieć imienne wyznaczenie
osoby do realizacji zadań obrony cywilnej w organie lub podmiocie obrony cywilnej,
zgodnie z wymaganiami kwalifikacyjnymi i jej doświadczeniem oraz predyspozycjami niezbędnymi
do realizacji tych zadań;
6)
społecznej odporności - należy przez to rozumieć indywidualną i grupową zdolność ludzi
do zaspokajania swoich podstawowych potrzeb bytowych, w tym dzięki posiadaniu własnych
zapasów niezbędnych produktów, oraz ich zdolność do współdziałania z podmiotami ochrony
ludności, a także do zdobywania kompetencji w zakresie kształtowania świadomości zagrożeń
i zapobiegania zagrożeniom oraz pożądanych zachowań na wypadek wystąpienia zagrożeń;
7)
zagrożeniu - należy przez to rozumieć sytuację wpływającą negatywnie na poziom bezpieczeństwa
życia i zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia, dóbr kultury lub środowiska lub wywołującą
ograniczenia w działaniu organów administracji publicznej lub infrastruktury niezbędnej
do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej;
8)
zasobach ochrony ludności - należy przez to rozumieć personel wykonujący zadania ochrony
ludności oraz obrony cywilnej wraz z wyposażeniem, sprzętem, technologiami oraz narzędziami
służącymi do wykonywania tych zadań.
Art. 4.
1.
Zadania ochrony ludności i obrony cywilnej polegają na:
1)
przygotowaniu organów administracji publicznej do realizacji zadań ochrony ludności
i obrony cywilnej, w tym na podejmowaniu działań ukierunkowanych na zapewnienie ciągłości
działania organów administracji publicznej i na organizowaniu szkoleń i ćwiczeń organów
ochrony ludności i podmiotów ochrony ludności, przygotowujących do działania w przypadku
wystąpienia zagrożenia, z uwzględnieniem konieczności zapewnienia spójności działań
militarnych i pozamilitarnych w obronie państwa;
2)
przygotowaniu ludności do właściwego zachowania się w sytuacji wystąpienia zagrożenia
przez zwiększanie świadomości zagrożeń i społecznej odporności, polegającym na:
a)
informowaniu obywateli o potencjalnych i aktualnych zagrożeniach mających wpływ na
ich bezpieczeństwo,
b)
edukowaniu ludności w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej, w tym w zakresie
konieczności zapewnienia spójności działań militarnych i pozamilitarnych w obronie
państwa,
c)
instruowaniu obywateli o zasadach zabezpieczenia przed zagrożeniem i postępowania
w sytuacjach zagrożenia, w szczególności w zakresie budowania społecznej odporności,
udzielania pierwszej pomocy i ewakuacji,
d)
uruchomieniu mechanizmów społecznej odporności;
3)
działaniach związanych z możliwością wystąpienia zagrożenia, polegających na:
a)
ocenie ryzyka oraz zdolności jego minimalizowania i monitorowania,
b)
przygotowaniu do reagowania na zagrożenia,
c)
planowaniu i przygotowaniu warunków do ewakuacji ludności, a także miejsc doraźnego
schronienia oraz budowli ochronnych,
d)
planowaniu zabezpieczenia dóbr kultury oraz mienia,
e)
zapewnieniu tworzenia rezerw materiałowych i finansowych służących wykonywaniu zadań
ochrony ludności i obrony cywilnej,
f)
planowaniu i przygotowaniu przekształcenia podmiotów ochrony ludności w podmioty obrony
cywilnej,
g)
tworzeniu warunków do utrzymania łańcucha dostaw niezbędnych towarów, usług i świadczeń,
h)
uwzględnieniu przygotowania na zagrożenia powstałe w wyniku zmiany klimatu;
4)
działaniach związanych z wystąpieniem zagrożenia, polegających na:
a)
prowadzeniu wymiany i analizy informacji, w tym pochodzących z systemów wykrywania
zagrożeń,
b)
reagowaniu, podejmowaniu interwencji i działań ratowniczych oraz udzielaniu świadczeń
opieki zdrowotnej w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych
ze środków publicznych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 146, 858, 1222, 1593 i 1615),
c)
rozpoznaniu i ocenie zagrożenia,
d)
powiadamianiu, ostrzeganiu i alarmowaniu ludności,
e)
ewakuacji ludności, mienia i ruchomych dóbr kultury,
f)
ochronie ludności przed zagrożeniami chemicznymi, biologicznymi, radiacyjnymi i jądrowymi
oraz likwidacji skutków spowodowanych ich wystąpieniem,
g)
ochronie ludności przed zagrożeniami wywołanymi działaniem sił przyrody, w tym wynikającymi
ze zmian klimatu,
h)
ochronie ludności przed zagrożeniami związanymi z występowaniem zwierząt wolno żyjących
(dzikich) na obszarach zamieszkałych,
i)
zapewnieniu pomocy doraźnej osobom poszkodowanym lub ewakuowanym,
j)
zapewnieniu bezpieczeństwa i porządku publicznego,
k)
zapewnieniu funkcjonowania podmiotów realizujących działania ratownicze, pomoc humanitarną
i pomoc doraźną oraz podmiotów udzielających świadczeń opieki zdrowotnej w rozumieniu
ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych
ze środków publicznych,
l)
zapewnieniu funkcjonowania infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań ochrony ludności
oraz odpowiednich zasobów niezbędnych do zapewnienia ochrony ludności,
m)
utrzymaniu łańcucha dostaw niezbędnych towarów, usług i świadczeń,
n)
organizowaniu i koordynowaniu udzielania i przyjmowania pomocy humanitarnej,
o)
zapewnieniu osobom poszkodowanym lub ewakuowanym, w zależności od ich potrzeb, pierwszej
pomocy, kwalifikowanej pierwszej pomocy, świadczeń opieki zdrowotnej w rozumieniu
ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych
ze środków publicznych oraz pomocy psychologicznej i prawnej,
p)
informowaniu rodzin o poszkodowanych oraz pomocy w ich identyfikacji,
q)
doraźnym grzebaniu zmarłych.
2.
Realizacja zadań ochrony ludności i obrony cywilnej odbywa się z uwzględnieniem odporności
infrastruktury i zasobów, w tym na zagrożenia czasu wojny, polegającej na zapewnieniu
ciągłości działania w przypadku uszkodzenia bądź zniszczenia części infrastruktury
lub zasobów, w tym przez ich zastępowalność, na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym.
Art. 5.
1.
Zadania ochrony ludności i obrony cywilnej są wykonywane przez organy ochrony ludności
i obrony cywilnej oraz podmioty ochrony ludności i obrony cywilnej, w zależności od
rodzaju i skali zagrożeń i właściwości tych organów lub podmiotów, na zasadach przewidzianych
w niniejszej ustawie oraz innych przepisach prawa, w szczególności w ustawie z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym, ustawie z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej
(Dz. U. z 2017 r. poz. 1897 oraz z 2024 r. poz. 1717), ustawie z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym
(Dz. U. z 2017 r. poz. 1928), ustawie z dnia 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego
Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej
Polskiej
(Dz. U. z 2022 r. poz. 2091 oraz z 2024 r. poz. 1907) oraz ustawie z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny
(Dz. U. z 2024 r. poz. 248, z późn. zm.).
2.
Podmioty ochrony ludności i obrony cywilnej są obowiązane do współpracy z organami
ochrony ludności i obrony cywilnej, stosownie do swoich możliwości, kompetencji, obszaru
działania oraz zakresu działania ujętego w planach, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym, i planach ciągłości działania.
3.
W czasie stanu nadzwyczajnego przedsiębiorcy będący podmiotami ochrony ludności i
obrony cywilnej w pierwszej kolejności wykonują usługi i świadczenia na rzecz infrastruktury
niezbędnej do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej, z uwzględnieniem
potrzeb organów ochrony ludności i obrony cywilnej.
Art. 6.
1.
Rada Ministrów, wykonując zadanie zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrznego państwa,
w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej:
1)
zatwierdza Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej;
2)
zapoznaje się z informacjami ministra właściwego do spraw wewnętrznych dotyczącymi
realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej oraz, w razie potrzeby, podejmuje
odpowiednie rozstrzygnięcia w związku z tymi informacjami.
2.
Rada Ministrów przedstawia Sejmowi i Senatowi sprawozdanie z wykonania ustawy co 2
lata do dnia 30 kwietnia danego roku.
Art. 7.
Podstawą finansowania realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej jest Program
Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej.
Art. 8.
Infrastrukturą niezbędną do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej jest
infrastruktura zapewniająca w szczególności:
1)
schronienie lub nocleg;
2)
zaopatrzenie w wodę i żywność oraz w produkty lecznicze;
3)
energię elektryczną, paliwo, łączność, usługi teleinformatyczne i transport;
4)
udzielanie pierwszej pomocy, kwalifikowanej pierwszej pomocy i świadczeń opieki zdrowotnej;
5)
magazynowanie i dystrybucję rezerw materiałowych;
6)
realizację działań ratowniczych, pomocy humanitarnej i pomocy doraźnej;
7)
wykrywanie zagrożeń, powiadamianie, ostrzeganie i alarmowanie o zagrożeniach;
8)
funkcjonowanie usług publicznych.
