Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2016 r.

Postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 672/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z dnia 10 czerwca 2016 r. skarżący wezwany został do uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie faktów potwierdzających, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata; udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny skarżącego, w tym o wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu lub innych opłat; przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej; przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu lub o odmowie przyznania zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny; podanie czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to w jakiej wysokości – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący podał, że nie dysponuje żadnymi fakturami, gdyż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Tarnowie zakazał ich doręczania. Skarżący nie jest także zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnowie.

Sąd wyjaśnił, że skarżący jest z mocy przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.) zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, dlatego też należało umorzyć postępowanie w tym zakresie. Ponadto Sąd wskazał, że nienadesłanie wymaganych dokumentów dotyczących miesięcznych wydatków skarżącego i jego rodziny uniemożliwia ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd podkreślił, że za niewiarygodne uznał twierdzenia skarżącego, że nie uzyskuje żadnego dochodu skoro w toku postępowania podał, że podjął zatrudnienie. Poza tym nie zostało wyjaśnione w sprawie z czego utrzymuje się rodzina skarżącego, gdyż nie mając dochodu nie są oni w stanie kupić żywności, ubrań, lekarstw czy środków czystości. W ocenie Sądu, względy doświadczenia życiowego nie pozwalają przyjąć, że rodzina skarżącego jest w stanie egzystować bez jakichkolwiek środków finansowych. Tym samym, zdaniem Sądu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Z.Ś. domagając się przyznania mu pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie sądu o odrzuceniu skargi kasacyjnej, które to zażalenie w związku z istnieniem przymusu adwokackiego, musi zostać sporządzone przez podmiot do tego uprawniony jakim jest profesjonalny pełnomocnik.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.) zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zatem instytucja prawa pomocy (uregulowana w art. 246 § 1 p.p.s.a.) ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Pamiętać należy, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązany jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że znajduje się on w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia z urzędu postępowania w celu wyjaśnienia wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, albo gdy przedstawia je w sposób nierzetelny i niejasny, a przede wszystkim nieczyniący zadość wezwaniu o przedstawienie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponieważ zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opiekli społecznej, to zasadnie Sąd umorzył postępowanie z zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych.

Jednocześnie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przedstawione przez niego oświadczenia oraz brak przedłożenia żądanych przez Sąd dokumentów całkowicie uniemożliwiają dokonanie faktycznej oceny sytuacji majątkowej skarżącego oraz ustalenie czy jest on w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania. W konsekwencji niemożliwym było uznanie, że w sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., a zatem Sąd pierwszej instancji słusznie oddalił wniosek skarżącego w pozostałym zakresie.

Odnosząc się zaś do twierdzeń skarżącego dotyczących przymusu adwokackiego zawartych w rozpoznawanym zażaleniu, wskazać należy że są one całkowicie niezrozumiałe i bezpodstawne. W sprawie o sygn. akt III SA/Kr 671/15 wyrokiem z dnia 1 lutego 2016 r. stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji, zatem orzeczono na korzyść skarżącego. Od wyroku tego skarżący nie wnosił skargi kasacyjnej, a w toku postępowania nie zostało wydane przez Sąd żadne postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, na które to postanowienie powinna zostać sporządzona skarga kasacyjna przez profesjonalnego pełnomocnika.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.