Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 kwietnia 2009 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniami z dnia 24 lutego 2009 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 210/09 odmówił J. P., na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że J. P. w skardze o wymierzenie Ministrowi Skarbu Państwa grzywny w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2006 r., sygn. akt II SA/Kr 703/03 uchylającym zaskarżoną decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości, zawarła również wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 210/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. skargę J. P. jako niedopuszczalną odrzucił.

Sąd I instancji uznał, że oczywista niedopuszczalność skargi w sprawie niniejszej, oznacza także oczywistą bezzasadność skargi w rozumieniu art. 247 P.p.s.a. i z tego względu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J. P., wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż WSA w Warszawie odmawiając jej przyznania prawa pomocy pozbawia ją konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Zaznaczyła, iż nie można przyjąć argumentacji Sądu I instancji o oczywistej bezzasadności skargi, skoro na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi, wynika, iż przysługuje jej skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 P.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 P.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 P.p.s.a.

W sprawie niniejszej strona skarżąca wniosła skargę do WSA w Warszawie w dniu 12 stycznia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wraz z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata.

Sąd I instancji postanowieniem z dnia 24 lutego 2009 r. odrzucił skargę J. P. o wymierzenie Ministrowi Skarbu Państwa grzywny w związku z niewykonaniem wyroku WSA w Krakowie z dnia 28 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 703/03 jako niedopuszczalną. W tym samym dniu tj. 24 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 210/09 odmówił przyznania J. P. prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 247 P.p.s.a, zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi.

W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy nastąpiła z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. Oznacza to badanie przez Sąd I instancji zasadności postanowienia o odrzuceniu skargi wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy. Takie zaś działanie Sądu I instancji jest niedopuszczalne, z uwagi na przysługujące stronie prawo wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę - art. 173 P.p.s.a. i wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności.

Sąd I instancji nie jest władny do oceny zasadności środka odwoławczego jak i oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność środka odwoławczego bądź też oczywistą bezzasadność skargi (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 29 kwietnia 1982 r., II CZ 44/82, OSNCP 1982/11-12/177, z dnia 12 września 1990 r., I CZ 202/90, OSNC 1991/10-11/127, z dnia 6 marca 1973 r., II CZ 22/73, OSNC 1974/1/16).

Odmowa przyznania stronie prawa pomocy na podstawie art. 247 P.p.s.a. po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi skutkuje pozbawieniem skarżącej możliwości skontrolowania tego postanowienia poprzez sporządzenie i wniesienie środka zaskarżenia przez fachowego pełnomocnika, co jak słusznie podnosi skarżąca, narusza konstytucyjnie zagwarantowane prawo do sądu.

Po wydaniu postanowienia odrzucającego skargę odmowa przyznania stronie prawa pomocy może nastąpić jednie z powodu braku przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., w myśl którego przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Zatem Sąd I instancji po wydaniu postanowienia odrzucającego skargę powinien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek określonych w art. 246 § pkt 1 P.p.s.a., a nie na podstawie art. 247 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.