Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2016 r.

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu J. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie.

Skarżący wskazał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód w wysokości 171,77 zł miesięcznie. Poza tym oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oraz oszczędności. Jako przedmiot wartościowy wymienił samochód osobowy o wartości ok. 40 tys. zł. Ponadto wskazał, że zamieszkuje w mieszkaniu służbowym i w związku z tym nie ponosi żadnych kosztów.

Postanowieniem z 7 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W dniu 12 listopada 2015 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzył okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Podkreślił, że skarżący nie posiada środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi.

Wobec tego, że złożone oświadczenie budziło wątpliwości Sądu i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2015 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie dziesięciu dni, dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wezwanie powyższe zostało skutecznie doręczone w dniu 27 stycznia 2016 r. Zatem dziesięciodniowy termin do dokonania powyższej czynności upłynął w dniu 8 lutego 2016 r. W zakreślonym przez Sąd terminie wymagane dokumenty nie zostały nadesłane.

W tym stanie rzeczy, zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 26 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy. W jego uzasadnieniu wskazał, iż strona skarżąca chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W niniejszym postępowaniu kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego mogła wzbudzić wątpliwości, gdyż nie nadesłał on żadnych dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia 21 grudnia 2015 r. Nie nadsyłając dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących złożonego wniosku, wnioskodawca tym samym nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym bardziej, że w toku postępowania jest reprezentowany przez adwokata, co pośrednio wskazuje, że jego sytuacja dochodowa pozwalała na pokrycie związanych z tym kosztów. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Zażalenie nań wniósł skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 P.p.s.a. poprzez nieprzyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pomimo tego, iż wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Na tej podstawie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych - w całości od wpisu od skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W jego uzasadnieniu autor zażalenia wskazał, iż ze względu na przedstawiony we wniosku stan majątkowy skarżącego winno mu być przyznane prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że – jak słusznie zauważył Sąd I Instancji - to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jest bowiem wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji zasadnie uznał oświadczenie J. G. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W sytuacji, gdy wnioskodawca stwierdził jedynie, że jest właścicielem samochodu o wartości 40 tyś zł, a jego miesięczne dochody to 171, 77 zł, brak jest materiału do oceny zasadności żądania. W tym stanie rzeczy, gdy nadto skarżącego stać na korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, miał Sąd meriti podstawę do konkluzji o nierzetelnym przedstawieniu przezeń swej sytuacji finansowej, i czyniło trafnym wezwanie go – na podstawie art. 255 P.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący, mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej, nie odpowiedział na nie. Należy zatem uznać, że skarżący nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał w sposób przekonujący i wiarygodny, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Dlatego też złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Skarżący wszczynając postępowanie winien liczyć się z obowiązkiem poniesienia wydatków z tym związanych, jak też koniecznością podporządkowania się pewnym rygorom procesowym, zwłaszcza gdy żąda określonych korzyści dla siebie.

W tej sytuacji zażalenie nie mogło odnieść skutku i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.

-----------------------

2