Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2011 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2278/10 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A.K. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

W uzasadnieniu wskazano, że w przedmiotowej sprawie A. K. nie wykazał dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również oświadczenia złożonego w dniu [...] marca 2011 r. wynika, że jedynym źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest emerytura J. K. w wysokości [...] zł oraz uzyskiwany przez żonę skarżącego dochód z tytułu zawartej ze [...] Sp. z o.o. w W. umowy zlecenia w wysokości około [...] - [...] zł miesięcznie.

W wyniku jednak wezwań Sądu wnioskodawca przedłożył wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że na dzień [...] kwietnia 2011 r. skarżący dysponował kwotą [...] zł. Rodzina posiada ponadto dom o pow. [...] m², działkę o pow. [...] m², nieruchomość rolną o pow. [...] m² oraz działkę leśną o pow. [...] m². Nie można zatem uznać, że wnioskodawca jest osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy.

W ocenie Sądu sytuacja majątkowa A. K. nie jest szczególnie trudna i z posiadanych środków pieniężnych - mimo wykazywanych wydatków związanych z utrzymaniem - jest on w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.

W zażaleniu na powyższe postanowienie A. K. wskazał, że nie zgadza się z twierdzeniem, że każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa oraz że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Skarżący wskazał przy tym, że nie występował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponadto zaznaczył, że jest jedynie współwłaścicielem domu o pow. [...] m2 a okoliczność ta również została pominięta przy ocenie jego wniosku. Podał on też, że jego żona posiada działkę o pow. [...] m2, której [...] m2 jest powierzchnią rolną, a [...] m2 to działka leśna oraz że działka ta stanowi majątek odrębny żony. Dodano, że sprzeciw w niniejszej sprawie zgodnie z dyspozycją wynikającą z art. 185 § 1 p.p.s.a. powinien być rozpatrywany przez inny skład, gdyż Sędzia WSA D.A. była sprawozdawcą w sprawie ze skargi na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2010 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia sygn. akt I SA/Wa 2278/10, która to skarga została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Powyższa zasada odnosi się zarówno do osób ubiegających się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jak i częściowym.

Mając powyższe na uwadze w okolicznościach rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż skarżący nie znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżącego nie można bowiem uznać za osobę rzeczywiście ubogą pozostającą w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwiałaby we własnym zakresie pokrycie kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Wprawdzie w złożonym oświadczeniu o przyznanie prawa pomocy A. K. wskazał, że jedynym źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest emerytura J. K. w wysokości [...] zł oraz uzyskiwany przez żonę skarżącego dochód z tytułu zawartej ze [...] Sp. z o.o. w W. umowy zlecenia w wysokości około [...] - [...] zł miesięcznie, to jednak z treści przesłanego przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na dzień [...] kwietnia 2011 r. skarżący dysponował kwotą [...] zł, którą można było przeznaczyć na koszty związane z wniesieniem skargi.

Mając na uwadze dokonane przez Sąd I instancji ustalenia stwierdzić należy, iż A. K., pomimo wykazywanych wydatków związanych z utrzymaniem, nie znajduje się w sytuacji finansowej, uniemożliwiającej poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Podzielić należy pogląd, iż skoro skarżący nie korzysta z własnych środków na koszty postępowania, nie może ubiegać się o pomoc publiczną w tym zakresie.

Odnosząc się natomiast do argumentów podnoszonych w zażaleniu a dotyczących składu sądu przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia wskazać należy, iż w istocie skarżącemu chodzi o to, że wskazywana w zażaleniu Sędzia powinna zostać wyłączona od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy po wniesieniu sprzeciwu przez skarżącego. Podać w związku z tym należy, że instytucja wyłączenia sędziego określona jest w Rozdziale V Działu I ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 185 § 1 p.p.s.a. nie ma w niniejszej sprawie zastosowania) a poza tym pozwala na wyłączenie sędziego tylko od rozpoznawania całej sprawy, nie przewiduje natomiast możliwości wyłączenia sędziego od podejmowania tylko niektórych czynności w sprawie, bądź rozpoznawania tylko niektórych wniosków strony. W związku z powyższym, twierdzenie skarżącego jest niezasadne, zwłaszcza że A. K. nie wykazał przyczyn, które mogłyby wpływać na bezstronność sędziego przy rozpatrywaniu jego sprzeciwu.

W takiej sytuacji należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił A.K. przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 p.p.s.a.