Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2016 r.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wa

265/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J.

J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym

zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego na podstawie

art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze

zm., dalej p.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że we

wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżący oświadczył, iż

prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe nie osiąga żadnego dochodu, jak

również nie posiada żadnego majątku. Skarżący wyjaśnił przy tym, że decyzją z dnia

[...] stycznia 2011 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w G. odmówił mu

przyznania prawa do zasiłku celowego.

Zarządzeniem z 7 marca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do

uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń

obrazujących jego sytuację finansową.

W odpowiedzi skarżący oświadczył, że: a) nie otrzymuje żadnych środków od

osób życzliwych, b) nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, c) nie otrzymuje

świadczenia rentowego, d) nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, e) nie

korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej rodziny. Oceniając swoją sytuację

osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową stwierdził, że [...] stycznia 2011 r. Wójt

Gminy G. wydał decyzję o odmowie przyznania mu prawa do zasiłku celowego.

Odnosząc się natomiast do wezwania w zakresie oświadczenia w sprawie zdolności

do pracy i dokumentu potwierdzającego ewentualną niezdolność do pracy, skarżący

oświadczył, że nie jest osobą zdolną do pracy z uwagi na opisywane przez niego

objawy choroby, oraz stwierdził, że lekarz orzecznik ZUS, stwierdzając zdolność do

pracy, wykazał strategię zmierzającą do pozbawienia skarżącego prawa do

świadczenia rentowego. Ponadto podkreślił, że wystawienie zaświadczenia o

niezdolności do pracy wymaga przeprowadzenia badań medycznych, a to narażałoby

go na dodatkowe koszty. W kwestii zaspokajania potrzeb mieszkaniowych skarżący

oświadczył, że mieszka, a właściwie egzystuje w domu i nie ponosi z tego tytułu

żadnych koszów.

2

sygn. akt I OZ 888/16

Do pisma dołączono kserokopie: a) zaświadczenia Starosty G. z dnia

września 2011 r. wskazującego, że skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny

w okresie od 7 stycznia 2005 r. do 24 czerwca 2007 r. i od 6 maja 2010 r. do 17 maja

2010 r. oraz wskazującego, że pobierał zasiłek dla bezrobotnych w 2005 r., b) decyzji

Wójta Gminy G. z dnia [...] stycznia 2011 r. odmawiającej skarżącemu

Postanowieniem z 21 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił

skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na brak

możliwości weryfikacji jego sytuacji majątkowej.

W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia oraz stwierdzenie jego nieważności na podstawie art.

pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na naruszenie art. 106 § 3-5, art. 107, art. 108 w zw. z art.

1, art. 2 i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 227, art. 228 § 1-2, art. 231, art. 233 § 1-2, art.

kodeksu postępowania cywilnego. Zdaniem skarżącego w zaskarżonym

postanowieniu pominięto fakt, iż wydanie decyzji z [...] stycznia 2011 r. spowodowało

istotne zagrożenie życia dla wnioskodawcy i brak zabezpieczenia jego sytuacji

bytowej. Skarżący wyjaśnił, że wobec odmowy przyznania zasiłku celowego

zmuszony jest do żebrania u osób życzliwych o żywność, leki, opał oraz przybory i

papier do pisania w celu zaskarżania aktów. Wskazał, że ilość prowadzonych

postępowań sądowych i administracyjnych, w których jest stroną, generuje

dodatkowe koszty utrzymania. Natomiast ww. decyzja GOPS pozbawiła go

bezpłatnej opieki medycznej, w sytuacji gdy wymaga on leczenia, a także pozbawiła

środków koniecznych do złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżący nie

wykazał, iż nie dysponuje środkami na poniesienie jakichkolwiek kosztów

postępowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy powołał się jedynie na

trudną sytuację finansową wskazując, że wynika ona z decyzji Wójta odmawiającej

przyznania mu zasiłku celowego. Jednakże skarżący nie starał się w żaden sposób

potwierdzić swojej sytuacji stwierdzając, że nie posiada środków na prowadzenie

postępowań sądowych, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. Wobec powyższego

skarżący nie wykonał wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów oraz

oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową pozwalających na prawidłową

3

ocenę jego sytuacji finansowej i nie nadesłał stosownych dokumentów oraz nie

wyjaśnił w jaki sposób pokrywa koszty codziennego utrzymania.

W rozpoznawanej sprawie skarżący nie ujawnił zatem wszystkich danych

dotyczących jego sytuacji materialnej, czym pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny

kondycji finansowej. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa

pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej.

Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że skarżący nie wykazał, jak wymaga

tego art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie

jakichkolwiek kosztów postępowania.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący i wskazał, ze w

sprzeciwie wykazał w jaki sposób utrzymuje funkcje życia organizmu (żebraniem).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.;

dalej zwana: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie

całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek

kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od

kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej

sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe

pozbawione są środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że

wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest

ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez

stronę, która wynika z art. 199 p.p.s.a. Uwarunkowanie dostępu do sądu od

ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie

są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją

sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu

dotyczącym zwolnienia od opłat. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej

może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest

w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania

koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu,

kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia

4

kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o

przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów

potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. W tym

celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie

majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.).

Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący był wzywany do uzupełnienia

wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów

oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową. Nie zastosował się on

jednak do wezwania Sądu i nie przedłożył żądanych dokumentów oraz nie złożył

wyjaśnień, które umożliwiłyby Sądowi I instancji weryfikację jego sytuacji majątkowej.

Wobec tego, za Sądem I instancji Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że

skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów

postępowania, a tym samym, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie

mógł zostać uwzględniony.

W takiej sytuacji, zatem zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania

skarżącemu prawa pomocy uznać należało za odpowiadające prawu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji

postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy Prawo o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

5