Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 października 2006 r.

Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił K. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozpoznawanej sprawie. Wprawdzie skarżąca nie posiada własnego dochodu, niemniej jednak może liczyć na pomoc rodziców, od których otrzymuje środki finansowe w wysokości 100-200 zł miesięcznie. Dla rozpoznania wniosku skarżącej nie może pozostawać bez znaczenia sytuacja finansowa jej męża i syna. Wprawdzie skarżąca podnosi, iż mąż z synem prowadzą odrębne gospodarstwo domowe, lecz trudno jest temu dać wiarę, mając na uwadze to, że wszyscy mieszkają wspólnie, mąż z synem opłacają rachunki za ogrzewanie, energię i wodę oraz kupują skarżącej produkty spożywcze. Mąż skarżącej dysponuje natomiast stałym miesięcznym dochodem z tytułu emerytury w wysokości ok. 900 zł i dodatkowo zarabia jeszcze jako taksówkarz. Skarżąca nie podała informacji o wysokości zarobków męża. Odmowa udzielenia tej informacji uniemożliwia w istocie dokonanie oceny, czy sytuacja finansowa rodziny skarżącej pozwala jej na zdobycie środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego. Ponadto wraz ze skarżącą i jej mężem zamieszkuje syn skarżącej, który posiada dochód w wysokości 2000 zł brutto miesięcznie.

W zażaleniu od tego postanowienia skarżąca podniosła, że zmieniła się jej sytuacja finansowa, bo jej rodzice z uwagi na wzrost kosztów utrzymania zmuszeni byli zaprzestać udzielania jej pomocy finansowej. Ponadto mąż z synem również nie pomagają skarżącej finansowo, ponieważ nie chcą mieć ze sprawą nic wspólnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest oparte na usprawiedliwionych podstawach.

Jakkolwiek instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, to jednak zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.

Z akt sprawy wynika, iż skarżąca nie osiąga żadnych dochodów, zaś dom, którego jest właścicielką nie przynosi pożytków. Ponadto skarżąca nie może już liczyć na pomoc rodziców, jaką dotychczas otrzymywała w kwocie 100 – 200 zł miesięcznie. Jak wynika z ustaleń przyjętych przez Sąd, a także załączonych do zażalenia oświadczeń (k. 72 i 73), skarżąca mimo że zamieszkuje z mężem i synem w jednym domu, nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Mąż skarżącej i syn, jakkolwiek płacą rachunki za ogrzewanie, energię i wodę oraz czasami kupują dla skarżącej produkty spożywcze, nie chcą partycypować w wydatkach skarżącej, w szczególności ponosić innych kosztów związanych z utrzymaniem domu, gdyż dom ten nie jest ich własnością. Tym samym nie sposób przyjąć, iż pomoc finansowa na jaką może liczyć skarżąca ze strony męża i syna jest wystarczająca na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Uwzględniając tę okoliczność oraz fakt, że skarżąca nie posiada żadnych dochodów należało dojść do wniosku, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że kwota 2900 zł brutto (przy czym 2000 zł stanowią zarobki syna skarżącej) jest wystarczająca na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Odmienna ocena dokonana w zaskarżonym postanowieniu nie jest więc trafna, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zwróci się do właściwej okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie adwokata (art. 253 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.