Postanowienie Sądu Najwyższego z 15 listopada 2016 r.

Postanowieniem z dnia 24 października 2013 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację wnioskodawców od postanowienia Sądu pierwszej instancji oddalającego wniosek H. W. i G. W. o stwierdzenie, że nabyli oni przez zasiedzenie z dniem 31 sierpnia 1981 r. własność określonej części nieruchomości opisanej we wniosku. Sądy obu instancji uznały, że objęcie przez wnioskodawców przedmiotowej nieruchomości w posiadanie samoistne nastąpiło w 1984 r., gdy postawili oni nowe trwałe ogrodzenie tej części nieruchomości, Wcześniejsze czynności w postaci odgrodzenia rowu torfowego od strony posiadanej działki były tylko zabiegiem technicznym wykonanym w celu ochrony zwierząt hodowlanych, a nie przejawem woli wykazania władztwa nad nieruchomością. Objęcie w posiadanie samoistne nastąpiło w złej wierze, bowiem wnioskodawcy musieli się liczyć z możliwością naruszenia cudzych praw.

Trzydziestoletni termin zasiedzenia upłynąłby zatem w dniu 1 stycznia 2014 r., jednak bieg terminu został przerwany w wyniku wytoczenia przez właściciela powództwa windykacyjnego w dniu 25 lutego 2013 r. W skardze kasacyjnej wnioskodawcy jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazali przesłanki przedsądu przewidziane w art. 398 9 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W ramach pierwszej przesłanki sformułowali kilka pytań dotyczących związania sądu domniemaniami prawnymi i stosunku tych domniemań do domniemań faktycznych, w tym kwestii związania domniemaniami prawnymi, możliwości obalenia domniemania prawnego domniemaniem faktycznym i interpretacji pojęcia „obalenie” domniemania prawnego, użytego w art. 234 k .p.c.

Uzasadniając drugą przesłankę przedsądu wskazali na potrzebę wykładni art. 172 § 1 i 2 k.c. w kwestii, „czy nabycie (części) gruntu przez daną osobę ( zasiadującą tę część gruntu) wskutek czynności innych osób ( np. wyznaczenie granicy przez inne osoby) jako nabycie posiadania wskutek działania innych osób powinno być oceniane jako nabycie w dobrej czy w złej wierze?” Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c. powinien przedstawić występujące w sprawie zagadnienie prawne przez jego odpowiednie sformułowanie jako abstrakcyjnego pytania dotyczącego określonego problemu prawnego, wskazać przepis prawa, na tle którego powstało, przedstawić kontrowersje i rozbieżne oceny prawne, jakie zagadnienie to wywołuje ora z wykazać, że mają one poważny charakter, a mimo to nie doczekały się zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, które jest konieczne nie tylko do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, lecz także dla rozwoju judykatury ( porównaj między innymi postanowienia z dnia 10 maja 2001 r. II CZ 35/01, OSNC 2002/1/11, z dnia 7 czerwca 2005 r. V CSK 3/05 i z dnia 13 lipca 2007r.

III CSK 180/07, nie publ.). Natomiast powołanie się na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 398 9 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia jej koniecznego zakresu, przedstawienia w pogłębionym wywodzie prawnym wątpliwości interpretacyjnych jakie przepis ten budzi i wykazania, że mają one poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy w celu prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i ujednolicenia orzecznictwa sądowego lub przedstawienia rozbieżnych orzeczeń sądowych zapadłych w wyniku dokonania różnej wykładni tego przepisu ( porównaj między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2002 r. II CZ 102/02, z dnia 28 marca 2007 r. II CSK 84/07 i z dnia 12 grudnia 2008 r. II PK 220/08, nie publ.). Skarżący nie wykazali występowania w sprawie tak rozumianych przesłanek przedsądu.

Przede wszystkim pominęli, że Sąd Najwyższy wypowiedział się już w kwestiach przedstawionych przez nich jako istotne zagadnienia prawne, w szczególności w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2014 r. V CSK 87/13 (nie publ.) i w wyroku z dnia 20 kwietnia 1994 r. I CRN 44/94 (OSNC 1994/12/245), w którym stwierdził, że domniemanie prawne wzruszalne, stosownie do art. 234 k .p.c., stanowi normatywnie wprowadzony nakaz wyciągnięcia z określonych faktów (podstawy domniemania) konkretnych wniosków, także stanowiących fakty ( fakty do mniemywane). Zmienia ono ogólną zasadę rozkładu ciężaru dowodu, przerzucając go na drugą stronę, jeżeli dowodzenie faktu (podstawy domniemania) byłoby zbyt utrudnione lub niemożliwe dla strony, a dowodzenie faktu przeciwnego wynika z okoliczności znanych drugiej stronie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęte też zostało stanowisko, że do obalenia domniemania może dojść również w wyniku dopuszczenia dowodów zgłoszonych przez stronę lub przez sąd z urzędu a także w wyniku oceny wszystkich dowodów zebranych w sprawie i to niezależnie od tego, która ze stron domagała się przeprowadzenia dowodu; nie jest również wyłączone stosowanie domniemań faktycznych, jeżeli są do tego podstawy ( porównaj między innymi postanowienia z dnia 20 kwietnia 1994 r., I CRN 44 /94, OSNC 1994/12/245, z dnia 10 października 1997 r., II CKN 378/97, OSP 1998/6/111 i z dnia 7 października 2010 r., IV CSK 152/10, nie publ.). W świetle tych wypowiedzi Sądu Najwyższego brak podstaw do uznania, że kwestie przedstawione przez skarżących stanowią istotne zagadnienia prawne, w rozumieniu art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.

Powołując się na drugą przesłankę przedsądu wnioskodawcy nie przedstawili pogłębionego wywodu prawnego wskazującego na poważne wątpliwości interpretacyjne art. 172 § 1 i 2 k.c. we wskazanym przez nich zakresie ani analizy powołanych orzeczeń sądowych pod kątem dokonanej w nich wykładni tego przepis u, jak również nie wykazali, że wykładnia ta jest rozbieżna i prowadzi do wydawania różnych orzeczeń w takich samych stanach faktycznych i prawnych. Nie wskazali też jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy mają przedstawione przez nich wątpliwości interpretacyjne i zagadnienia prawne. Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 9 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu. jw