Postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2026 r.

Postanowieniem z 19 grudnia 2023 r. Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie utrzymał w mocy wpis referendarza sądowego Dz.Kw 5889/23 o wykreśleniu z księgi wieczystej [ … ] wpisu służebności na rzecz wnioskodawcy P. Spółki komandytowej w P. Postanowieniem z 24 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił apelację uczestniczki E.Z. Uczestniczka E.Z. wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powołała się na istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do kwestii, czy art. 33 u.k.w.h. może być stosowany w drodze analogii do oświadczenia woli uprawnionego w zakresie zrzeczenia się ograniczonego prawa rzeczowego w myśl art. 246 § 1 k.c. Z ostrożności procesowej skarżąca wskazała również, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398 9 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej.

Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398 9 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa.

Zagadnienie prawne powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu ud zielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Analiza sprawy prowadzi do wniosku, że wskazana wyżej przyczyna kasacyjna nie została wykazana.

Skarżąca skonstruowała bowiem uzasadnienie tej części wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o stosowany per analogiam przepis art. 33 u.k.w.h., który nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia ani przedmiotu rozważań sądu w zaskarżonym orzeczeniu. Co więcej, skarżąca nie sformułowała zarzutu naruszenia art. 33 u.k.w.h. w podstawach kasacyjnych skargi (art. 398 3 § 1 k.p.c.), co oznacza, że jego ocena w postępowaniu kasacyjnym i tak uchyla się spod kognicji Sądu Najwyższego. Przechodząc do oceny twierdzenia o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c.), należy przypomnieć, zachodzi ona wówczas, gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi.

W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06).

Wymaga przy tym podkreślenia, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015r., IV CSK 189/15). Wynikająca z art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby pogłębionego badania okoliczności sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07). Analiza skargi kasacyjnej nie dowodzi, że jest ona oczywiście uzasadniona w przyjętym wyżej rozumieniu.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 22 czerwca 2023 r., II CSKP 1273/22, art. 246 § 1 k.c. dopuszcza jednostronne zrzeczenie się prawa poprzez oświadczenie złożone właścicielowi rzeczy obciążonej. Zrzeczenie się prawa następuje w drodze działania samego uprawnionego. Zgoda właściciela nieruchomości obciążonej nie jest wymagana. Mimo że jest to czynność jednostronna, art. 246 § 1 zdanie drugie k.c. stanowi, że oświadczenie o zrzeczeniu się prawa powinno być złożone właścicielowi rzeczy obciążonej. Kwestia, kiedy dochodzi do prawidłowego złożenia takiego oświadczenia właścicielowi, regulowana jest w art. 61 k.c., zgodnie z którym oświadczenie o zrzeczeniu się prawa jest złożone z chwilą, gdy dotarło do właściciela nieruchomości w taki sposób, że mógł się z nim zapoznać (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2023 r., II CSKP 1273/22).

Zrzeczenie się prawa podmiotowego jest więc działaniem uprawnionego, którego następstwem jest ustanie przysługującego mu dotychczas prawa podmiotowego, do czego w razie ujawnienia prawa w księdze wieczystej konieczne jest jego wykreślenie (art. 246 § 2 k.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398 9 § 2 k.p.c.). Agnieszka Jurkowska-Chocyk A.G. [a.ł]