Postanowienie Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2017 r.

Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2016 r. Sąd Apelacyjny w [...] odrzucił skargę kasacyjną M .Z., wniesioną od wyroku tego Sądu z dnia 9 grudnia 2015 r., w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy. Skarga została złożona wraz z wnioskiem o zwolnienie z opłaty sądowej, oddalonym postanowieniem z dnia 5 maja 2016 r. Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 31 maja 2016 r. Opłata od skargi kasacyjnej w kwocie 30 zł nie została uiszczona. Sąd drugiej instancji oparł rozstrzygnięcie na art. 112 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (u.k.s.c.). W myśl art. 112 ust. 2 ustawy, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zgłoszony przed upływem terminu do opłacenia pisma został prawomocnie oddalony, przewodniczący wzywa stronę do opłacenia złożonego pisma, na podstawie art. 130 k.p.c.

Przepisu ust. 2 nie stosuje się, jeżeli pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma został oddalony, tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia (art. 112 ust. 3 u.k.s.c.). Sąd Apelacyjny wskazał, że w rozpoznawanej przez niego sprawie nie została uiszczona w terminie opłata w wysokości stałej od skarg i kasacyjnej, przewidziana w art. 36 u.k.s.c., co uzasadniało odrzucenie skargi na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 398 6 § 2 k.p.c.

Z rozstrzygnięciem Sądu Apelacyjnego nie zgodziła się wnioskodawczyni. Przywołała uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 7 marca 2014 r., III CZP 133/13, w której przyjęto że w razie zwrotu na podstawie art. 102 ust. 4 u.k.s.c. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, zgłoszonego po wezwaniu do uiszczenia opłaty od sprzeciwu od wyroku zaocznego, przewodniczący wzywa ponownie do opłacenia sprzeciwu na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. W ocenie ubezpieczonej powyższe stanowisko Sądu Najwyższego uzasadnia zastosowanie takiego wezwania w przedmiotowej sprawie. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o rozpozna nie zażalenia jako oczywiście uzasadnionego w trybie art. 395 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie może doprowadzić do zamierzonego skutku. Przepis art. 130 § 1 k.p.c. znajduje zastosowanie w przypadku nieopłacenia albo opłacenia w nienależytej wysokości środka odwoławczego albo środka zaskarżenia wnoszonego przez profesjonalnego pełnomocnika. W myśl uchwały składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2010 r., II UZP 4/10, OSNP 2011 nr 3- 4, poz. 38, nieopłacona skarga kasacyjna złożona przez adwokata lub radcę prawnego podlega odrzuceniu w razie niewykonania zarządzenia wzywającego do opłacenia skargi (art. 398 6 § 2 k.p.c. w związku z art. 130 § 1 k.p.c.).

W obecnie obowiązującym stanie prawnym (po uchyleniu art. 130 2 § 3 k.p.c.), brak jest bowiem przepisu pozwalającego na odrzucenie bez wezwania o uiszczenie należnej opłaty stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia wniesionego przez adwokata, radcę prawnego lub rzeczni ka patentowego środka odwoławczego lub środka zaskarżenia, który nie został w ogóle opłacony lub został opłacony w nienależytej wysokości (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., I CSK 532/11, LEX nr 1228767). Stosowanie art. 130 § 1 k.p.c. doznaje jednak częściowego wyłączenia w przypadku zgłoszenia w skardze kasacyjnej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, oddalonego następnie postanowieniem sądu. W takiej sytuacji, w myśl zasady lex specialis derogat legi generali, należy sięgnąć do art. 11 2 ust. 2 i 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

W myśl art. 112 ust. 2 u.k.s.c., jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zgłoszony przed upływem terminu do opłacenia pisma został prawomocnie oddalony, przewodniczący wzywa stronę do opłacenia złożonego pisma, na podstawie art. 130 k.p.c. Zgodnie zaś z art. 112 ust. 3 u.k.s.c., przepisu ust. 2 nie stosuje się, jeżeli pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma został oddalony, tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.

Jeżeli wskazany w art. 112 ust. 3 u.k.s.c. tygodniowy termin na opłacenie pisma upłynie bezskutecznie, sąd drugiej instancji odrzuca skargę kasacyjną na podstawie art. 398 6 § 2 k.p.c., bez stosowania postępowania naprawczego, o którym mowa w art. 130 k.p.c. (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2013 r., II CZ 161/12, LEX nr 1293749; z dnia 17 września 2014 r., I CZ 71/14, LEX nr 1537555). Odnosząc się wprost do stanowiska odwołującego się, trzeba zauważyć, że w zażaleniu nietrafnie powołano się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2014 r., III CZP 133/13, OSNC 2015 nr 1, poz. 4, gdyż zapadła ona na tle odmiennego stanu faktycznego.

W przywołanej sprawie sąd nie oddalił wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ale go zwrócił na podstawie art. 105 u.k.s.c., przez co art. 112 § 3 tej ustawy nie mógł znaleźć zastosowania (por. również analogiczne postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 r., II CZ 12/12, LEX nr 1243013). Zauważyć należy, że celem regulacji art. 112 ust. 3 u.k.s.c. jest przyspieszenie postępowań sądowych oraz odciążenie sądów od dokonywania czynności związanych z wzywaniem stron reprezentowanych przez profesjonalnych pełnomocników o uiszczenie opłat sądowych, w sytuacji gdy konieczność uiszczenia opłaty i jej wysokość wynikają jednoznacznie z przepisów ustawy (postanowienia Sądu Najwyższego dnia 2 czerwca 201 1 r., I CZ 51/11, LEX nr 1274946; z dnia 28 sierpnia 2013 r., V CZ 36/13, LEX nr 1391384; z dnia 23 maja 2014 r., III CZ 14/14, LEX nr 1498633).

W rozpoznawanej sprawie, Sąd Apelacyjny oddalił wniosek o zwolnienie z opłaty podstawowej od skargi kasacyjnej. Tymczasem w art. 112 u.k.s.c. mowa jest o opłacie „w stałej wysokości”. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego termin ten obejmuje nie tylko „opłatę stałą”, ale również „opłatę podstawowa ”, o której mowa w art. 36 u.k.s.c., jest ona bowiem opłatą, która nie poddaje się jakiejkolwiek modyfikacji (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2016 r., II UZ 54/15, LEX nr 2015631; z dnia 12 marca 2007 r., I UZ 55/06, LEX nr 950813; z dnia 6 listopada 2008 r., II UZ 46/08, LEX nr 784200). Dlatego na podstawie art. 398 14 w zw. z art. 394 1 § 3 k.p.c., zażalenie podlega oddaleniu. kc