Postanowienie Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r.

Uczestnik postępowania W. G. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 21 września 2017 r., oddalającego jego apelację oraz apelację uczestniczki K. G. od postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 29 grudnia 2016 r. Sąd pierwszej instancji w sprawie z wniosku R. M. przy udziale W. G., F. H., J. W., K. M., K. G. i M. H. dokonał rozgraniczenia pomiędzy nieruchomościami położonymi w M. (w powiecie […]) stanowiącymi działki gruntu zapisane w rejestrze gruntów pod numerami: - […] , będącą własnością uczestników postępowania W. G. i K. G., - […] , będącą własnością uczestnika postępowania J. W. i - […] , będącą własnością wnioskodawcy R. M. i uczestniczki postępowania K. M., ustalając granicę wzdłuż linii przebiegającej przez punkty […] gps, oznaczonej na mapie stanowiącej załącznik numer 1 do opinii biegłego sądowego geodety J. K. z dnia 30 września 2015 r. Sąd pierwszej instancji dokonał także rozgraniczenia pomiędzy nieruchomościami położonymi w M. stanowiącymi działki gruntu zapisane w rejestrze gruntów pod numerami: - […] , będącą własnością uczestników postępowania F. H. i M. H. i - […] , będącą własnością wnioskodawcy R. M. i uczestniczki postępowania K. M., ustalając granicę wzdłuż linii przebiegającej przez punkty […] gps, oznaczonej na tej samej mapie.

W obu wypadkach Sąd Rejonowy za podstawę ustalenia przebiegu granicy uznał ostatni spokojny stan posiadania, trwający od czasu utrwalenia takiej granicy na gruncie w sierpniu 1983 r. w toku administracyjnych czynności rozgraniczeniowych. Sąd Okręgowy zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego. Uznał, że okoliczności sprawy przemawiają za pozostawieniem spornej granicy pomiędzy nieruchomościami wnioskodawcy i uczestników postępowania według linii ustalonej w postanowieniu Sądu pierwszej instancji z tym, że po myśli kolejnej podstawy przewidzianej w art. 153 k.c., to znaczy przez jej ustalenie przez sąd przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności. Sąd Okręgowy zgodził się z Sądem Rejonowym, że postępowanie dowodowe wykazało, iż brak stałych punktów terenowych na szkicu polo wym z 1961 r. uniemożliwia wytyczenie linii granicznej na gruncie w oparciu o stan prawny.

Stwierdził też, że nie ma innych dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę do ustalenia przebiegu granicy według stanu prawnego. Stan posiadania istniejący od 1983 r. również nie mógł, w ocenie Sądu Okręgowego, posłużyć ustaleniu granicy, ponieważ został określony w toku niez akończonego od tamtej pory postępowania rozgraniczeniowego. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną złożył uczestnik W. G. . Oparł ją na obydwu podstawach kasacyjnych i zarzucił naruszenie art. 153 k.c., art. 52 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne, art. 382 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. We wnioskach domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i prze kazania sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedziach na skargę kasacyjną uczestniczka K .G. wnosiła o jej przyjęcie, a wnioskodawca R. M. wnosił o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398 9 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej.

Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398 9 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. i nie obejmuje merytorycznego rozpatrywania skargi kasacyjnej. W razie stwierdzenia, że występuje co najmniej jedna z tych przesłanek, skarga zostaje przyjęta. Skarżący uzasadnił potrzebę rozpatrzenia jego skargi wystąpieniem przesłanki z art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c. W jego ocenie błędne zastosowanie art. 153 k.c. skutkowało niewłaściwym rozgraniczeniem nieruchomości i pozbawiło uczestnika prawa własności nieruchomości, którą władał co najmniej od 1954 r. (akt nadania ziemi). Oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie.

Sytuacja taka w szczególności występuje wtedy, gdy bez wątpienia miały miejsce uchybienia, na które powołuje się skarżący i jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione zarzuty oczywiście uzasadniają wniesiony środek zaskarżenia. Skarżący musi wykazać, że wyrok zapadł z oczywistym, rażącym naruszeniem przepisów prawa lub podstawowych zasad obowiązujących w praworządnym państwie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2008 r., III CSK 110/08, nie publ.), a wydane orzeczenie jest – na skutek stwierdzonego naruszenia – oczywiście błędne. Uczestnik nie wykazał jednak swoich twierdzeń o oczywistej zasadności wniesionego nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Skarga kasacyjna opiera się na kwestionowaniu ustaleń faktycznych i oceny dowodów, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym ze względu na zakaz wyrażony w art. 398 3 § 3 k.p.c.

Wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd odwoławczy przeanalizował dowód w postaci Szkicu polowego nr […] , wykonany przy zakładaniu ewidencji gruntów w 1961 r., obejmujący przebieg spornych granic pomiędzy działkami […] i […] a działką nr […] . W oparciu o opinię biegłego geodety Sąd Okręgowy wskazał, że odtworzenie granicy prawnej było niemożliwe w niniejszej sprawie. Brak stałych punktów terenowych na szkicu polowym z 1961 r. uniemożliwiał wytyczenie linii granicznej na gruncie, ponieważ w zależności od tego, które miary podane na szkicu przyjmowano, wyniki były różne. Artykuł 398 3 § 3 k.p.c. wyklucza kwestionowanie dokonanych w toku instancji ustaleń faktycznych, a art. 398 13 § 2 k.p.c. związuje tymi ustaleniami Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym. Tym samym argumenty powołane przez skarżącego jako podstawa przedsądu nie mogły odnieść skutku.

Z przytoczonych względów, wobec niestwierdzenia przesłanek przemawiających za przyjęciem skargi kasacyjnej powoda do rozpoznania, należało odmówić jej przyjęcia na podstawie art. 398 9 § 2 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 398 21 w zw. z art. 391 § 1, art. 13 § 2 i art. 520 § 1 k.p.c. aj