Postanowienie Sądu Najwyższego z 18 maja 2018 r.

Zgodnie z art. 398 9 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującego od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów.

W powiązaniu z art. 398 4 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca B. Sp. z o.o. powołała się na istnienie zagadnienia prawnego związanego z możliwością wyrażenia oświadczenia woli o odstąpieniu od umowy, którego skuteczność strony uzależniły od upływu terminu uprzednio wyznaczonego w wezwaniu do wykonania umowy, przez wystąpienie z powództwem przeciwko stronie biorącej zadatek o zasądzenie dwukrotności zadatku. Wskazała również, że skarga jest oczywiście uzasadniona, ponieważ doszło do pominięcia dyrektyw wykładni oświadczeń woli wynikających z art. 65 § 1 i 2 k.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że powołanie się w skardze kasacyjnej na istotne zagadnienie prawne (art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych, powołanych we wniosku przepisów prawa, zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 0 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r. III CSK 180/07, niepubl., z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, niepubl., z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl., z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.).

Zawarte we wniosku zagadnienie nie spełniało tych wymagań. Zostało ono zredagowane w sposób kazuistyczny, zmierzający w istocie do zweryfikowania stanowiska procesowego powódki wyrażonego w skardze kasacyjnej, a tym samym do uzyskania odpowiedzi adekwatnej w konkretnej sprawie. Z drugiej strony, nie korespondowało ono w pełni z koncepcją podstaw kasacyjnych, w których zmierzano do wykazania, że wytoczenie powództwa należało uznać z a wezwanie do wykonania umowy, kontynuowanie zaś postępowania za wyraz woli odstąpienia od niej.

Możliwość złożenia oświadczenia woli w treści pozwu nie budzi żadnych wątpliwości w judykaturze i w piśmiennictwie, jednak to, czy takie oświadczenie zostało in casu złożone przez powoda, a jeśli tak – jaka była jego treść i skutki prawne, wymaga każdorazowo oceny z uwzględnieniem ogółu okoliczności sprawy (por. np. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 1962 r., 3 CR 524/61, OSNCP 1963, nr 3, poz. 66, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1967 r., I CR 563/66, OSNCP 1967, nr 12, poz. 227 i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1997 r., III CZP 39/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 191).

Na marginesie jedynie należało zwrócić uwagę, że w treści pozwu powódka podnosiła, iż oświadczenie o odstąpieniu złożyła w pismach z września i października 2007 r. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wykazano również, aby przyjęta przez Sąd Apelacyjny wykładnia oświadczeń woli była nieprawidłowa w sposób ewidentny i rażący, co mogłoby prowadzić do oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52, i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 22 marca 20 01 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156).

Przekonanie, że Sąd Apelacyjny, interpretując postanowienia umowy jako zastrzeżenie zaliczki, nie zaś zachowku, przyjął za podstawę interpretacji wyłącznie subiektywny punkt widzenia pozwanej, nie znajduje o dzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i materiale sprawy. Co więcej, w podstawach skargi kasacyjnej nie zarzucono w ogóle naruszenia art. 394 k.c., co wyłączało kontrolę przez Sąd Najwyższy prawidłowości zastosowania tego przepisu w okolicznościach sprawy (art. 398 13 § 1 k.p.c.; por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 1997 r., I CKN 249/97, OSNC 1998, nr 1, poz. 13, z dnia 9 sierpnia 2016 r., II CSK 743/15, niepubl.). Niezależnie od tego należało zauważyć, że w uzasadnieniu wniosku o przy jęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania tkwiła wyraźna sprzeczność argumentacyjna.

Powołanie się na przesłankę w postaci oczywistej zasadności skargi jest bowiem zasadniczo wyłączone, gdy skarżący jednocześnie twierdzi, że wykładnia znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa skutkuje powstaniem zagadnienia prawnego, wymagającego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, niepubl., z dnia 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, niepubl., i z dnia 18 października 2 016 r., I UK 466/15, niepubl.).

Z tych względów, na podstawie art. 398 9 § 2 w związku z art. 98, art. 398 21 i art. 391 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. aj r.g.