Postanowienie Sądu Najwyższego z 31 października 2017 r.

Pozwana Gmina K. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 28 września 2016 r., którym zmieniony został wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 2 grudnia 2015 r. oddalający powództwo. Sąd drugiej instancji uwzględnił apelacje powódki H. sp. z o.o. w B. i zasadził na jej rzecz od pozwanej kwotę 257.827,90 zł, jako podstawę odpowiedzialności pozwanej wskazując art. 647 1 § 5 k.c. Ustalił, że w dniu 10 lutego 2009 r. Powiat B. i Gmina K. zawarły umowę w przedmiocie udzielenia dotacji celowej Gminie na realizację inwestycji pn. „Budowa hali widowiskowo -sportowej w K. ”.

W wyniku udzielenia zamówienia publicznego, po przeprowadzeniu przetargu nieograniczonego, pozwana Gmina zawarła z […] W. S.A. w W. jako generalnym wykonawcą umowę dotyczącą powyższego zadania, a ten z kolei, za zgodą inwestora, zawarł umowę podwykonawcza z powódką, której powierzył wykonanie większości robót instalacyjnych. W umowie przewidziane było m.in. prawo odstąpienia przez zamawiającego od umowy w wypadku, kiedy inwestor wstrzyma finansowanie inwestycji. Pismem z dnia 1 grudnia 2012 r. generalny wykonawca złożył powódce oświadczenie, że odstępuje od umowy z nią z przyczyn od siebie niezależnych, tj. z powodu wstrzymania finansowania inwestycji przez inwestora, co spowodowało, że w dniu 30 listopada 2012 r. złożył inwestorowi oświadczenie o odstąpieniu ze skutkiem ex nunc od zawartych z nim umów z przyczyn, za które inwestor ponosi wyłączną odpowiedzialność.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy okazało się ustalenie, z jakim skutkiem nastąpiło odstąpienie od umowy między powódką a generalnym wykonawcą. Sąd ten ocenił, że postanowienia umowy z dnia 26 kwietnia 2016 r., określające obowiązki stron umowy w razie odstąpienia od niej i ich wykładnia uwzględniająca zgodny zamiar stron oraz cel zastrzeż onego prawa odstąpienia od umowy, przemawia za przyjęciem skutku ex nunc tej czynności. W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 395 § 2 k.c. w zw. z § 12 ust. 1 i 4 umowy z dnia 16 kwietnia 2012 r., art. 647 1 § 5 k.c., art. 379 § 2 k.c. oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Odpowiedź powódki na skargę kasacyjną została zwrócona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398 9 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej.

Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398 9 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. i nie obejmuje merytorycznego rozpatrywania skargi kasacyjnej. W razie stwierdzenia, że występuje co najmniej jedna z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Skarżący uzasadnił potrzebę rozpatrzenia jego skargi wystąpieniem przesłanki z art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c. W je go ocenie istotne zagadnienie prawne dotyczy zasad oceny oświadczeń woli stron w zakresie, w jakim odnosiły się one do kwestii odstąpienia od umowy (art. 395 § 2 k.c.), a także kwalifikacji skutków tego odstąpienia w związku z rozbieżnością poglądów co do niepodzielności lub podzielności świadczenia z umowy o roboty budowlane.

Przez istotne zagadnienie prawne rozumie się problem powstały na tle konkretnego przepisu prawa, mający charakter nowy, nierozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie i rzeczywisty w tym znaczeniu, że jego rozstrzygnięcie stwarza realne i poważne trudności, a którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2013 r., IV CSK 53/2013, nie publ.). Problemy, które wskazuje skarżący były już wielokrotnie rozważane w orzecznictwie i doprowadziły do ukształtowania się pogląd u, że o charakterze świadczenia wykonawcy w umowie przewidzianej w art. 647 k.c. przesądza jego przedmiot.

Niektóre roboty budowlane mogą mieć charakter niepodzielny, uniemożliwiający powrót do stanu przed zawarciem umowy, inne zaś są podzielne, poza tym nie p odzielność całości inwestycji nie oznacza, że niepodzielne są również powierzane podwykonawcom segmenty prac specjalistycznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2005 r., V CK 350/05, nie publ.; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 24 marca 2017 r., I ACa 1607/16, nie publ.). Pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w okolicznościach konkretnej umowy wpisuje się w ten kierunek wykładni.

Również zagadnienie konsekwencji odstąpienia od umowy, w szczególności skutku wstecznego albo przyszłościowego tej czynności, zostało wyjaśnione w ramach sądowej wykładni art. 395 § 2 k.c. , jako dopuszczalny przedmiot umownych uzgodnień między stronami (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2011 r., I CSK 696/10, OSP 2012/7 -8/78 i cytowane w nim orzecznictwo). W konsekwencji nie zachodzą wskazane przez skarżąca podstawy do przyjęcia niniejszej skargi kasacyjnej do rozpoznania. Okoliczności sprawy nie wskazują również na wystąpienie przesłanek przedsądu branych pod uwagę z urzędu. Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania (art. 398 9 § 2 k.p.c.). aw jw