Postanowienie Sądu Najwyższego z 3 sierpnia 2016 r.

Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398 9 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej.

Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398 9 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Pełnomocnik powódki B. Z. w skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 1 października 2015 r. wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania oparł na przesłance wskazanej w art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.

Przez istotne zagadnie nie prawne rozumie się problem o charakterze prawnym powstały na tle konkretnego przepisu prawa, mający charakter nowy i rzeczywisty w tym znaczeniu, że jego rozstrzygnięcie stwarza realne i poważne trudności, a którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2013 r., IV CSK 53/2013, nie publ.). Jeżeli w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołuje się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, powinien to zagadnienie precyzyjnie sformułować i wskazać argumenty, które prowadzą do rozbieżnych ocen (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r. I I CZ 35/01, OSNC 2002 nr 1, poz. 11).

Sformułowane w skardze pytania nie spełniają wymagań stawianych zagadnieniom prawnym. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przepełnione analizą stanu faktycznego sprawy nie zawierało bowiem argumentów, które świadczyłyby o możliwych rozbieżnościach interpretacyjnych. W odniesieniu do pytań sformułowanych na tle zastosowanego w sprawie art. 5 k.c. należy ponadto zaznaczyć, że przy odwoływaniu się do nadużycia prawa podmiotowego, sądom pozostawiony jest znaczny margines swobody w ocenie, czy dane zachowanie pozostaje w granicach prawa podmiotowego, czy też stanowi jego nadużycie.

Jednocześnie, kwestie wskazane przy sformułowanym - we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania - istotnym zagadnieniu prawnym powinny pozostawać w ścisłym związku z zastosowanymi w sprawie przepisami, ponieważ tylko wtedy będą one mogły być przedmiotem merytorycznej oceny skargi kasacyjnej w razie jej przyjęcia. Konstrukcja skargi kasacyjnej takiej możliwości nie stworzyła, bowiem podniesione w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienie „wzajemnych relacji pomiędzy przepisami warunkującymi udział danej osoby w przetargu ograniczonym organizowanym dla rolników indywidualnych” stanowiło jedynie jeden z argumentów powołanych przez Sad drugiej instancji i nie przesądziło o zastosowaniu art. 5 k.c. Już tylko ubocznie należy wskazać, że zarzut mający uzasadnić naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. nie mieści się w zakresie normy wyrażanej przez ten prz epis.

Uzasadniając naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. autor skargi wskazał na „przekroczenia wskazanego w apelacji pozwanej zakresu zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji, w części dotyczącej uznania przez Sąd Apelacyjny, iż w niniejszej sprawie, nawet g dyby nie podzielić zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 5 k.c., to i tak słusznym jest prezentowane przez pozwaną stanowisko w zakresie nieuiszczenia przez skarżące ceny (…), co miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, poprzez przyjęcia, iż niezależnie od podnoszonego przez pozwaną w jej apelacji, zarzutu naruszenia art. 5 k.c., ewentualnym powodem oddalenia powództwo było istnienie, wskazanych powyższej, okoliczności przemawiających za brakiem zasadności roszczenia…”.

Zgodnie z art. 378 k.p.c. granice apelacji są wyznaczone przede wszystkim granicami zaskarżenia, a podniesione w niej zarzuty oraz jej wnioski podlegają rozważeniu przez sąd drugiej instancji. Wskazane w skardze uchybienie nie zostało zatem powiązane z właściwym przepisem, co z u wagi na związanie Sądu Najwyższego podstawami skargi kasacyjnej (art. 398 13 § 1 k.p.c.) uniemożliwiłoby rozpoznanie tego zarzutu. Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania (art. 398 9 § 2 k.p.c.).

Na wniosek pozwanej zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną Sąd Najwyższy orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398 21 k.p.c. oraz § 6 pkt 7 zw. z 13 ust. 4 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). aj