Wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca 2018 r.

Z.P. została oskarżona o to, że w dniu 27 lutego 2015 r. w miejscowości M. gm. T., woj. […], działając z zamiarem ewentualnym pozbawienia życia J.S., uderzyła go nożem w obręb lewej górnej powierzchni klatki piersiowej powodując w ten sposób ranę kłutą połowy klatki piersiowej, skutkującą zgonem pokrzywdzonego z powodu wykrwawienia z pourazowo uszkodzonej lewej komory serca, przy współistniejącej tamponadzie serca to jest o czyn z art. 148 § 1 k.k. Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2015 r., sygn. akt Il K […]/15, Sąd Okręgowy we W. uznał Z.P. za winną popełnienia zarzucanego jej czynu z tym ustaleniem, że dopuściła się go w dniu 26 lutego 2015 r. to jest czynu z art. 148 § 1 k.k. i za ten czyn, na podstawie tegoż przepisu wymierzył jej karę 15 lat pozbawienia wolności.

Po rozpoznaniu apelacji obrońcy, Sąd Apelacyjny w G., wyrokiem z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt II AKa […]/16 zaskarżony wyrok zmienił w ten sposób, że oskarżoną Z.P. , w ramach zarzuconego jej w akcie oskarżenia czynu, uznał za winną tego, że w dniu 26 lutego 2015 r. w miejscowości M ., gmina T., województwo […], odpierając bezpośredni, bezprawny zamach ze strony J.S. na dobro prawem chronione w postaci nietykalności cielesnej, polegający na chwyceniu przez ww. jej włosów i szarpaniu, przekroczyła granice obrony koniecznej przez zastosowanie sposobu obrony niewspółmiernego do zamachu w ten sposób, że działając z zamiarem ewentualnym spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pokrzywdzonego, zadała mu z siłą średnią jeden cios nożem o długości ostrza 6 cm w obręb lewej, górnej powierzchni klatki piersiowej, powodując ranę kłutą, uszkadzającą w swoim przebiegu przednią, lewą ścianę klatki piersiowej, w tym: V lewe żebro, worek osierdziowy oraz przednią ścianę lewej komory serca, co skutkowało chorobą realnie zagrażającą życiu, to jest krwotokiem wewnętrznym do lewej jamy opłucnowej i worka osierdziowego a także tamponadą serca, w następstwie czego doszło do zgonu J.S. , które to następstwo w postaci śmierci pokrzywdzonego, przy zachowaniu ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mogła przewidzieć, to jest popełnienia czynu z art. 156 § 3 k.k. w zw. z art. 25 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 156 § 3 k.k. wymierzył jej karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Wyrok Sądu odwoławczego nie został poddany kontroli kasacyjnej, natomiast w dniu 18 maja 2018 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo Wiceprezesa Sądu Okręg owego we W. sygnalizujące możliwość rozważenia wznowienia z urzędu, na korzyść skazanej, postępowania karnego zakończonego powołanym wyżej wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 3 października 2016 r. W ocenie autora wyrok ten dotknięty jest bezwzględną przyczyną odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., jako że w wydaniu tego orzeczenia uczestniczyła osoba nieuprawniona do orzekania. Sprawa skierowana została na posiedzenie w celu rozważenia ewentualnego wznowienia postępowania ex officio.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wznowienie postępowania z urzędu możliwe jest jedynie wtedy, gdy ujawniło się jedno z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. i to pod warunkiem, że nie były one przedmiotem postępowania w trybie kasacji (art. 542 § 3 i 4 k.p.k.). Co więcej, stylizacja art. 542 § 3 k.p.k. wskazuje, że bezwzględne podstawy odwoławcze nie są powodem do wznowienia postępowania na wniosek stron, do których odnoszą się tylko przyczyny z art. 540 i 540a k.p.k., stanowiąc podstawę wyłącznie do podjęcia czynności ex officio.

Z tych względów wniosek strony o wznowienie postępowania, w którym wskazuje ona na uchybienie z art. 439 § 1 k.p.k., interpretować należy wyłącznie jako inicjatywę (art. 9 § 2 k.p.k.) potrzeby rozważenia przez sąd możliwości wznowienia postępowania z urzędu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW 2005, z. 6, poz. 48). Analogiczne postąpić należało z informacją zawartą w wystąpieniu wiceprezesa Sądu Okręgowego we W. , która mogła stanowić impuls do wyznaczenia posiedzenia w przedmiocie rozważenia z urzędu wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 542 § 3 k.p.k. To z kolei stwarza Sądowi Najwyższemu możliwość zbadania przedmiotowej sprawy pod tym kątem, a w sytuacji potwierdzenia się zasygna lizowanego uchybienia – wydania odpowiedniej decyzji procesowej.

Oczywiste jest przy tym, że w razie braku zaistnienia sygnalizowanej usterki, podobnie jak ma to miejsce w wypadku sygnalizacji strony opartej o przepis art. 9 § 2 k.p.k., a to w związku z podejmowaniem czynności z urzędu, procedowanie w tym trybie nie wymagałoby wydania orzeczenia stwierdzającego, że wskazana usterka nie wystąpiła. Uwzględniając powyższe, a także okoliczność, że przedmiotowa sprawa w zakresie, w której postępowanie sądowe zakończone zostało prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 3 października 2016 r., nie była przedmiotem rozpoznania w trybie kasacji, Sąd Najwyższy dokonał jej kontroli pod kątem wystąpienia bezwzględnych powodów odwoławczych, stwierdzając w rezultacie, że powołany wyżej wyrok Sądu Okręgowego we W. rzeczywiście dotknięty jest sygnalizowanym uchybieniem, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k.

W sprawie Sądu Okręgowego we W., sygn. akt II K […]/15 do składu rozpoznającego sprawę w charakterze ławnika został wyznaczony H.W. , który – zgodnie z informacją uzyskaną od Komendanta Straży Miejskiej we W. pismem z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. […] jest funkcjonariuszem Straży Miejskiej we W. od dnia 1 sierpnia 1991 r. Od dnia 1 grudnia 1999 r. do dnia 16 lutego 2014 r. zajmował stanowisko naczelnika wydziału, zaś o d dnia 17 lutego 2014 r. do chwili obecnej pełni funkcję Zastępcy Komendanta Straży Miejskiej we W. Zajmując w tej formacji stanowiska kierownicze H.W. realizował – przy udziale podległych pracowników – zadania straży miejskiej wynikające z ustawy o straża ch gminnych oraz innych ustaw i przepisów prawa miejscowego oraz sprawował nadzór i kontrolę nad pracą podległych strażników. Do zadań straży miejskiej należy m.in. ściganie wykroczeń.

W ramach tego uprawnienia strażnik jest upoważniony w szczególności do nakładania grzywien w postępowaniu mandatowym za wykroczenia określone w trybie przewidzianym przepisami o postępowaniu w sprawach o wykroczenia, dokonywania czynności wyjaśniających, kierowania wniosków o ukaranie do sądu, oskarżania przed sądem i wnoszenia środków odwoławczych - w trybie i zakresie określonych w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 12 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 928 ze zm.). Stosownie do art. 23 tej ustawy, przy wykonywaniu czynności służbowych strażnik korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych.

Nie ulega więc wątpliwości, że H.W. , zarówno w ramach własnych uprawnień wynikających z zajmowania stanowiska strażnika m iejskiego, jak również pełnionych funkcji kierowniczych, obejmujących nadzorowanie strażników upoważnionych do prowadzenia czynności wyjaśniających i kierowania wniosków o ukaranie w sprawach o wykroczenia, zajmował się ściganiem wykroczeń. W przypadku łączenia stanowiska związanego ze ściganiem przestępstw i wykroczeń z funkcją ławnika mamy do czynienia z wynikającym z art. 159 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 23 ze zm.) zakazem incompatibilitas (niepołączalnością formalną). Wynika to z konieczności wyeliminowania ze sprawowania wymiaru sprawiedliwości osób zajmujących się zawodowo zagadnieniami ochrony prawnej.

Chodzi również o niedopuszczenie do sytuacji, w której osoby objęte treścią przepisu mogłyby znać sprawę z racji wykonywanego zawodu lub być związane stosunkiem podległości z osobami decydującymi o sprawie (zob. Ł. Korózs, M. Sztorc, Ustrój sądów powszechnych. Komentarz. Warszawa 2004). Dlatego H.W. nie mógł więc być jednocześnie strażnikiem miejskim oraz ławnikiem, co wyraźnie wynika z art. 159 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych i niezgodnie tym przepisem został powołany do pełnienia funkcji ławnika. Tym samym, pomimo formalnego bycia ławnikiem, nie można uznać, że H.W. był uprawniony do wydawania orzeczeń.

Dlatego wydany z jego udziałem wyrok Sądu Okręgowego we W. z dnia 21 grudnia 2015 r., sygn. akt II K […] /15, zmieniony następnie wyrokiem Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt II AKa […]/16, dotknięty jest uchybieniem wymienionym w art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., gdyż w wydaniu tego orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona. Taka sytuacja obligowała Sąd Najwyższy do wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem dotkniętym tego rodzaju uchybieniem. Oczywiste jest przy tym, a wynika to z treści art. 542 § 5 k.p.k., że wznowienie z urzędu przedmiotowego postępowania, a to z uwagi na upływ roku od uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego, kończącego postępowanie karne w sprawie, nastąpiło na korzyść oskarżonej.

Nakłada to na sąd ponownie rozpoznający sprawę, obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu ograniczeń określonych w art. 443 k.p.k. i to w odniesieniu do wyroku uchylonego niniejszym orzeczeniem. Uwzględniając całokształt przeprowadzonych wyżej rozważań Sąd Najwyższy wznowił ex officio postępowanie karne prowadzone wobec Z.P., zakończone prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 3 października 2016 r., a jako że do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej doszło na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego – uchylił także wyrok Sądu Okręgowego we W. z dnia 21 grudnia 2015 r., sygn. akt II K […] /15 – stosownie do treści art. 547 § 2 zd. 1 k.p.k. – przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu we W. do ponownego rozpoznania.

Procedując powtórnie Sąd ten uwzględni przedstawione powyżej zapatrywania prawne Sądu Najwyższego i rozważy w jakim zakresie poprzestać na ujawnieniu dowodów, które nie miały wpływu na uchylenie wyroku (art. 442 § 2 w zw. z art. 545 § 1 k.p.k.). Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w sentencji wyroku. ał