Wyrok Sądu Najwyższego z 5 stycznia 2001 r.

Postanowienie z dnia 5 stycznia 2001 r.

Na decyzję o odmowie przyznania stypendium naukowego przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2001 r. sprawy ze skargi Pawła O. na decyzję Prorektora Akademii [...] w K. z dnia 30 grudnia 1998 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium naukowego, o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie z dnia 9 lipca 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie.

U z a s a d n i e n i e Prodziekan Wydziału Elektroniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki Akademii [...] w K. decyzją z dnia 25 listopada 1998 r. odmówił przyznania Pawłowi O. stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 1997/1998 z powodu nieprzedłożenia indeksu w dziekanacie Wydziału do dnia 30 września 1998 r.

Prorektor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie decyzją z dnia 30 grudnia 1998 r. utrzymał w mocy decyzję zaskarżoną przez Pawła O.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie postanowieniem z dnia 9 lipca 1999 r. [...] odrzucił skargę Pawła O. na powyższą decyzję organu drugiej instancji.

W ocenie Sądu przepis art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 358 ze zm.) jest bez wątpienia przepisem „bardziej szczegółowym” od generalnej klauzuli art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74 poz. 368 ze zm.). Art.

161 ustawy o szkolnictwie wyższym ustalił zamknięty katalog rozstrzygnięć szkół wyższych, które podlegają kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego wnioskując a contrario należy przyjąć, stwierdził Sąd, że wszystkie pozostałe rozstrzygnięcia organów szkół wyższych nie są objęte kognicją Naczelnego Sadu Administracyjnego. Sąd jest zdania, że „ustalenia organów szkół wyższych w sprawach stypendialnych” nie zostały przez ustawodawcę poddane kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, bowiem przepis art. 152 ustawy regulujący stypendia naukowe przyznawane studentom ani żaden z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 1991 r. w sprawie warunków, form, trybu przyznawania i wypłacania oraz wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów dziennych (Dz.U. Nr 9, poz. 32) nie został wymieniony w art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył powyższe postanowienie rewizją nadzwyczajną, w której zarzucił rażące naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 1 , art. 20 ust. 3 i art. 27 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku z art. 2, 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. W ocenie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z zasady demokratycznego państwa prawnego ( art. 2 Konstytucji) wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Potwierdzają to orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym budzi wątpliwości interpretacyjne. Redakcja tego przepisu może wskazywać, że w sprawach indywidualnych studentów i nadzoru nad działalnością uczelnianych organów samorządu studenckiego stosuje się przepisy KPA, lecz nie przysługuje skarga do NSA, zaś w innych sprawach, wymienionych w zdaniu drugim, do których nie stosuje się przepisów KPA – skarga do NSA przysługuje. Podział taki nie jest, zdaniem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadniony. W sprawach, o których mowa w art. 141 ust. 5, 148 i 159 ust. 2 i 5 ustawy o szkolnictwie wyższym, wskazanych w art.

tej ustawy jako zaskarżalne do Naczelnego Sądu Administracyjnego w trybie i na zasadach określonych w KPA, sama ustawa o szkolnictwie wyższym – w rozdziale 2 Samorząd i organizacje studenckie - ustaliła tryb postępowania i z tego względu 3 konieczna była wyraźna regulacja prawna, że także w tych sprawach przysługuje skarga do NSA. Takiej między innymi sytuacji dotyczy przepis art. 16 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W ocenie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z przepisu art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym nie wynika, że podlegają zaskarżeniu tylko sprawy określone w jego zdaniu drugim, lecz że decyzje wydane w tych sprawach, mimo odrębnego trybu postępowania, także podlegają zaskarżeniu do NSA. Wyraźny „zapis” w ustawie, iż do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się odpowiednio przepisy KPA i brak w art. 19 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wyłączenia tego rodzaju spraw spod właściwości sądu administracyjnego oznacza, iż podlegają one zaskarżeniu do tego Sądu zgodnie z przepisem art. 16 ust. 1 pkt 1 i art. 20 ust. 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Wykładnia taka odpowiada konstytucyjnej zasadzie prawa do sądu, a ponadto jest wykładnią ustawy w zgodzie z Konstytucją.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy decyzja organu szkoły wyższej odmawiająca przyznania studentowi stypendium za wyniki w nauce, podlega zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga uprzedniego rozważenia charakteru prawnego tej decyzji oraz relacji zachodzących między przepisem art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 358 ze zm.) a przepisem art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).

Odnośnie do pierwszego z tych zagadnień prawnych należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 152 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym studentowi przysługuje prawo do pomocy materialnej, w tym także do stypendium socjalnego, ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. Prawo do pomocy materialnej w rozumieniu powyższego przepisu ustawy obejmuje także prawo do świadczeń w postaci stypendium za wyniki w nauce ( § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 22 stycznia 1991 r. w sprawie warunków, form, trybu przyznawania i wypłacania oraz wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów dziennych, które jest przyznawane na zasadach i w trybie określonym w tym rozpo4 rządzeniu. Nie ulega wątpliwości, że rozstrzygnięcie organu szkoły wyższej w przedmiocie stypendium za wyniki w nauce jest decyzją administracyjną, do której stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego ( art.

zdanie pierwsze ustawy). Jest bowiem bezsporne, że przedmiotem takiego rozstrzygnięcia jest sprawa indywidualna (prawo do stypendium za wyniki w nauce), której załatwienie należy do właściwości organu administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym (organu szkoły wyższej), zaś samo rozstrzygnięcie ma formę decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 104 i 107 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odnośnie zaś do relacji między przepisem art. 161 zdanie drugie ustawy stanowiącym, że „na decyzje ostateczne w sprawach, o których mowa w art. 141 ust. 5, art. 148 i art. 159 ust. 2 i 5, przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego w trybie i na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego” a przepisem art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, który przewiduje, iż sąd orzeka w sprawach skarg na decyzje administracyjne, należy stwierdzić, że błędny jest pogląd Sądu wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakoby przepis art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym był bez wątpienia przepisem bardziej szczegółowym od klauzuli generalnej zawartej w wymienionym przepisie ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Przeciwnie, należy stwierdzić, że relacje między tymi przepisami nie mogą być rozpatrywane w kategoriach lex specialis- lex generalis, bowiem przyjęcie tego błędnego założenia prowadziłoby nieuchronnie do wniosku, że w sytuacji, gdy przepis ustawy szczególnej przewiduje zaskarżanie do sądu administracyjnego tylko niektórych, wyraźnie w nim wymienionych, spraw administracyjnych, to przepis taki zarazem wyłącza dopuszczalność złożenia do sądu administracyjnego skargi na decyzje administracyjne rozstrzygające sprawy administracyjne nie wymienione w tym przepisie, lecz uregulowane w tej ustawie szczególnej. Wnioskowanie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prowadzi ponadto do paradoksalnego wniosku, że przepis art. 161 zdanie drugie ustawy o szkolnictwie wyższym, którego pierwotnym celem było poszerzenie przedmiotowego zakresu sądowej kontroli decyzji administracyjnych, jest wykorzystywany niezgodnie z tym jego celem do bezpodstawnego ograniczania kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego określonych w art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W przepisie tym przewidziano bowiem (generalną) kompetencję tego Sądu do rozpatrywania skarg na decyzje administracyjne, zaś wyjątki 5

od tej zasady określa przepis art. 19 tej ustawy, co oznacza, że niedopuszczalność zaskarżenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzji administracyjnej wydanej w trybie i na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego może wynikać wyłącznie z wyraźnego przepisu ustawy szczególnej, np. przewidującej w tym zakresie właściwość sądu powszechnego. Nie ulega natomiast żadnej wątpliwości, że niedopuszczalności takiej nie można domniemywać. Należy zatem przyjąć, że wyłączenie decyzji administracyjnych o odmowie przyznania stypendium za wyniki w nauce z zakresu kontroli wykonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny mogłoby nastąpić na podstawie wyraźnego przepisu ustawowego, co podlegałoby jednakże odrębnej ocenie z punktu widzenia konstytucyjności takiego wyłączenia. W rozpoznawanej sprawie, ani przepis art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym, ani żaden z przepisów ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym nie daje podstaw do przyjęcia, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy w sprawach skarg na decyzje administracyjne o odmowie przyznania stypendium za wyniki w nauce.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================