Postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2018 r.

Ubezpieczony W. O. wniósł w dniu 29 listopada 2017 r. skargę na naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, żądając zobowiązania Sądu Apelacyjnego w [...] do rozpoznania sprawy III AUa … /17 w terminie miesiąca od wniesienia skargi i zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty 20.000 zł oraz kosztów postępowania. Podał, że wyrokiem z dnia 8 marca 2017 r. Sąd Okręgowy w [...] oddalił jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, II Oddział w [...] . Akta sprawy z jego apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w [...] w dniu 20 kwietnia 2017 r. i zostały zarejestrowane pod sygnaturą III AUa … /17 w maju 2017 r. i „od tamtej pory, żadna czynność nie została dokonana, o czym świadczą m.in. wpisy w portalu sądu apelacyjnego z dnia 26.11.2017r. i brak dokumentów dla stron”.

Wskazał, że Sąd Apelacyjny nie wyznaczył terminu rozprawy, zwłaszcza że wypożyczył akta organowi rentowemu, a jak się okazuje, „ wbrew stanowisk u Sądu Okręgowego orzekającego w dniu 8 marca 2017 r., ubezpieczony został ostatecznie uznany przez organ rentowy za niezdolnego do pracy ”. Stwierdził, że doszło do opieszałości w działaniach sądu w sprawie o charakterze na tyle nieskomplikowanym, „ aby w c iągu roku nie wyznaczyć terminu rozprawy” .

Prezes Sądu Apelacyjnego w [...], na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 75; dalej „ ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki” lub „ ustawa ”), zgłosił udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Zwrócił uwagę, że od daty wpływu sprawy III AUa …/17 do Sądu Apelacyjnego w [...] do dnia złożenia przez ubezpieczonego skargi na przewlekłość postępowania upłynęło pięć i pół miesiąca. W sprawie, której dotyczy skarga, akta sprawy wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w dniu 9 maja 2017 r. i w tym samym dniu sprawa została zarejestrowana. W dniu 6 września 2017 r. akta sprawy zostały użyczone organowi rentowemu.

Zwrócono je w dniu 25 września 2017 r. Zarządzeniem z dnia 15 listopada 2017 r. przydzielono sprawę sędziemu Sądu Apelacyjnego J. Z. , który od dnia 27 listopada 1917 r. jest nieobecny w pracy w powodu choroby. Prezes Sądu Apelacyjnego wskazał, że kilkumiesięczny okres oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej mieści się w pojęciu „rozsądny termin ”, a krótsze okresy bezczynności jedynie wyjątkowo mogą uzasadniać stwierdzenie przewlekłości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2014 r., III SPP 123/14, niepubl.). Dodał, że przeciętny okres oczekiwania na przydział sprawy sędziemu ref erentowi i wyznaczenie terminu rozprawy w III Wydziale Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Apelacyjnego w [...] wynosi około 10 miesięcy, przy wpływie w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2016 r. wynoszącym 2.135 spraw, w tym 1.655 z repertorium Aua.

Podniósł, że w I półroczu 2017 r. załatwienie spraw AUa przez każdego sędziego III Wydziału Sądu Apelacyjnego w [...] wynosiło 80,36 (przy średniej 66,73) i było najwyższe w Polsce.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Obowiązek rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki wypływa z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymi e dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Jego respektowanie jest konieczne zwłaszcza przy rozstrzyganiu spraw uznanych za wymagające szczególnie sprawnych procedur, do których zaliczają się sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Obowiązują w nich specjalne zasady procesowe, które wymagają niezwłocznego wstępnego badania sprawy przez przewodniczącego po jej wniesieniu (art. 467 k.p.c.), podejmowania przez sąd czynności wyjaśniających (art. 468 k.p.c.), a przede wszystkim ustanawiają obowiązek wyznaczenia terminu pierwszej rozprawy tak, aby od chwili w niesienia odwołania do wyznaczenia rozprawy nie upłynęło więcej niż dwa tygodnie, chyba że zachodzą nadzwyczajne, niedające się usunąć przeszkody (art. 471 k.p.c.). Te dyrektywy mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed sądem drugiej instancji (art. 391 § 1 k.p.c.) i nie mogą ich niweczyć trudności kadrowe sądów (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, OSNP 2007 nr 7-8, poz. 121 i z dnia 10 sierpnia 2007 r., III SPP 31/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 336).

W sprawie wskazanej w skardze, w której podniesiono, że po przekazaniu akt sprawy organowi rentowemu, organ ten - „wbrew stanowisku Sądu Okręgowego orzekającego w dniu 8 marca 2017 r. stwierdził ostatecznie, że skarżący jest niezdolny do pracy ” - przed merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy doszło do unicestwienia sporu, wobec czego Sąd zobowiązany był do umorzenia postępowania. Umorzenie postępowania następuje na podstawie art. 477 13 k.p.c., stanowiącego lex specialis w stosunku do art. 355 § 1 k.p.c., określającego szczególne przesłanki umorzenia postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2011 r., III UK 196/10, OSNP 2012 nr 17-18, poz. 222 i postanowienie z dnia 25 lipca 2012 r., II UK 333/11, OSNP 2013 nr 13-14, poz. 164).

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 lipca 1998 r., II UKN 138/98 (OSNAPiUS 1999 nr 13, poz. 440) zwrócił uwagę, że wydanie przez organ rentowy (przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd) decyzji uwzględniającej w całości lub w części żądanie strony stanowi szczególną postać uznania powództwa, na skutek czego wydanie wyroku staje się zbędne, a sprawa wraca na drogę postępowania przed organem rentowym. Ten szczególny rodzaj ustania procesu właściwy jest postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których sąd nie rozstrzyga o żądaniu pozwu, lecz o zasadności odwołania przez badanie prawidłowości stanowiska organu rentowego w decyzji załatwiającej zgłoszone przed nim żądanie. W postępowaniu sądowym organ rentowy staje się stroną, której służy uprawnienie dysponowania procesem; jako strona bierna może uznać żądanie.

Jeżeli decyzja wydana w toku sprawy nie zaspokaja w całości żądania odwołania, może stać się - jak każda - przedmiotem kolejnego odwołania wszczynającego inną sprawę (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r., II UK 314/11, niepubl., z dnia 25 stycznia 2012 r., II UK 228/11, niepubl. i z dnia 5 maja 2000 r., II UKN 191/00, OSNAPiUS 2002 nr 4, poz. 96 oraz wyrok z dnia 26 września 2017 r., II UK 423/16, niepubl.).

Po rozważeniu, że funkcją skargi przewidzianej w art. 2 ust. 1 ustawy, przysługującej, gdy w postępowaniu, którego dotyczy nastąpiło naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jest przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego biegu, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, oczywiste staje się, że jej celem jest uzyskanie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2017 r., III SPP 10/17, niepubl. i z dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 102).

W konsekwencji skarga wniesiona na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki wytykająca przewlekłość postępowania sądowego, które mogło zakończyć się tylko jego umorzeniem, nie mogła być uwzględniona (art. 12 ust. 1 ustawy). kc