Postanowienie Sądu Najwyższego z 7 listopada 2017 r.

Treść art. 185 § 1 k.p.c. wskazuje, że miejscowa i rzeczowa właściwość sądu w sprawach o zawezwanie do próby ugodowej została uregulowana w sposób zupełny i wyczerpujący, nieprzewidujący jakichkolwiek odstępstw. Ustawodawca jednoznacznie przywiązał te sprawy do sądu rejonowego, niezależnie od ich wagi oraz innych przesłanek decydujących o rzeczowej właściwości sądu (por. np. art. 17 k.p.c.). Wy raźnie i jednoznacznie ograniczył także kryteria właściwości miejscowej, stwierdzając, że określają ją przesłanki sądu „ogólnie właściwego dla przeciwnika” .

Oznacza to - co potwierdza piśmiennictwo - że ustawodawca odwołał się do art. 27 - 30 k.p.c., ulokowanych w oddziale 1 „Właściwość ogólna”, określających właściwość miejscową sądu według zasady actor sequitur forum rei, a więc według miejsca zamieszkania lub siedziby „przeciwnika” (za postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2015 r., III CO 37/15, OSNC 2015, nr 12, poz. 150). Należy więc, z punktu widzenia właściwości miejscowej sądu odróżnić sprawę o zawezwanie do próby ugodowej, która jest postępowaniem pomocniczym, od postanowienia rozpoznawczego (głównego) służącego d o rozstrzygnięcia powstałego między stronami sporu orzeczeniem sądu.

Powstały pomiędzy stronami spór, gdyby był przedmiotem procesu należałoby rozpoznać przy zastosowaniu 5 pkt 3 rozporządzenia Rady UE nr 44/2001 z 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. UE. L 2001.12.1.), który obejmuje także sprawy z powództw o zaniechanie działań mogących skutkować wyrządzeniem szkody. Na jego podstawie sąd może oceniać roszczenie przedstawione w p owództwie tylko w zakresie, w jakim jego podstawę stanowi czyn niedozwolony lub czyn do niego podobny; nie może natomiast rozstrzygać o tym roszczeniu w zakresie, w jakim jego podstawę mogłaby stanowić inna okoliczność (np. umowa).

Autonomiczne rozumienie użytych w art. 5 pkt 3 tego rozporządzenia pojęć „czyn niedozwolony”, „ czyn podobny do czy nu niedozwolonego”, „ roszczenia wynikające z takich czynów” uzasadnia objęcie zakresem tej regulacji odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wobec niezaspokojonych wierzycieli tej spółki i wynikających z niej roszczeń, które znajdują podstawę w art. 299 k.s.h. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2011 r., II CSK 51/11, OSNC - ZD 2012, nr D, poz. 82). W literaturze wyrażono pogląd, że art. 5 pkt 3 rozporządzenia nie tylko określa jurysdykcję krajową, ale także właściwość miejscową sądu. Z jego wykładni jednak wprost wynika, że obejmuje on tylko sprawy rozpoznawane w postępowaniu rozpoznawczym, a nie pojednawczym.

Istnienie w sprawie jurysdykcji krajowej powinno być przedmiotem oceny sądu właściwego, choćby był to sąd oznaczony przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 45 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2013 r., III SO 5/13, OSNP 2014, nr 6, poz. 94 i z dnia 14 października 2011 r ., I CO 49/11, OSNC - ZD 2012, nr D, poz. 89 ) i dotyczy to także sprawy o zawezwanie do próby ugodowej (por. uchwałę Sądu Najwyższe go z dnia 28 marca 2014 r., III CZP 3/14, OSNC 2015, nr 2, poz. 16).

W tym stanie rzeczy, skoro właściwość określona w art. 185 § 1 k.p.c. ma charakter właściwości wyłącznej (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2015 r., III CZP 60/15, OSNC 2016, nr 11, poz. 126), a w sprawie nie można było ustalić właściwości na podstawie art. 27 w zw. z art. 28 k.p.c., tj. nie jest znane, ani miejsce zamieszkania, ani miejsce pobytu przeciwników wnioskodawcy w Polsce, to zachodziły podstawy do zastosowania art. 45 w zw. z 13 § 2 k.p.c. aw aj