Postanowienie Sądu Najwyższego z 27 października 2017 r.

Wnioskodawcy J.B. i R.B. oparli skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 15 grudnia 2016 r., wydanego w sprawie o ustanowienie służebności, na podstawie naruszenia art. 305 1, art. 305 5 § 2 k.c. oraz art. 287 k.c. w zw. z art. 305 4, art. 305 2 § 1 k.c., art. 227, art. 278 § 1 i art. 233 § 1 k.p.c. (skarżący wprost tej ostatniej ustawy nie powołali, ale wskazuje na nią treść zarzutów).

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wnioskodawcy uzasadnili występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie: „czy w przypadku ustanawiania służebności przesyłu na działkach zabudowanych budynkiem mieszkalnym do wyliczenia wynagrodzenia za to ustanowienie służebności należy przyjmować wartość samego gruntu, czy też wartość całości nieruchomości wraz z zabudową, w szczególności w zakresie wyliczenia spadku wartości nieruchomości stanowiącej składnik wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu?” . Za przyjęciem skargi do rozpoznania przemawia - zdaniem skarżących - tak że oczywista zasadność skargi. Wskazali, że nie oznaczono terenu, w jakim uczestnik miał wykonywać ustanowioną służebność. „Integralnym elementem orzeczenia nie uczyniono opinii biegłego geodety w tym zakresie.

Opisowe określenie zakresu służebności poprzez wskazanie szerokości strefy kontrolowanej i bez oznaczenia te go terenu jest niewystarczające (…). Czyni to zaskarżone orzeczenia (…) w sposób jednoznaczny i oczywisty wewnętrznie sprzecznymi i w sposób rażący naruszającymi art. 287 k .c. w zw. z art. 305 4 k.c. i art. 305 2 § 1 k .c .”. Na wstępie należy zauważyć, że wnioskodawcy wadliwie sformułowali jedną z podstaw kasacyjnych, obejmując nią łącznie przepisy postępowania i przepisy z zakresu prawa materialnego, bez sprecyzowania formy naruszenia. Nieprawidłowo także został skonstruowany wniosek skargi o „zmianę zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji”. Jedynie w drodze życzliwej interpretacji można przyjąć, że skarga spełnia konstrukcyjne wymaganie prze widziane w art. 398 4 § 1 pkt 3 k.p.c. Stosownie do art. 398 9 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli zachodzi (przynajmniej) jedna z wymienionych w tym przepisie przyczyn, co powinno zostać wykazane i należycie uzasadnione przez skarżącego (art. 398 4 § 2 k.p.c.). Warunki, jakim powinno odpowiadać prawidłowe uzasadnienie wniosku zostały wszechstronnie wyjaśnione w ustabilizowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Skuteczne powołanie się na przyczynę określoną w art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c., czyli na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, wymaga precyzyjnego sformułowania określonego, dotychczas nierozwiązanego problemu prawnego o charakterze abstrakcyjnym, wskazania przepisu stanowiącego podstawę jego powstania, zaprezentowania argumentacji prawnej przekonującej o istnieniu na tle tego problemu rozbieżnych ocen prawnych i świadczącej o poważnych trudnościach w jego rozwiązaniu.

Zagadnienie to ponadto powinno być „istotne” ze względu na wagę przedstawionego przez skarżącego problemu interpretacyjnego dla systemu prawa. Uzasadnienie wniosku zawarte w skardze wnioskodawców nie czyni zadość tym wymaganiom. Postawionego przez skarżących pytania nie można zakwalifikować jako istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c. Stanowi ono jedynie zmodyfikowaną postać jednego z podniesionych w skardze zarzutów. Skarżący, nie konkretyzując przepisu, na tle które go miało powstać zagadnienie, zakwestionowali metodę obliczania wysokości należnego im wynagrodzenia, skupiając się na przedstawieniu własnego poglądu, w opozycji do stanowiska Sądu.

Nie przedstawili natomiast wymaganej argumentacji prawnej, zmierzającej do przekonania, że w sprawie pojawił się istotny, abstrakcyjny problem prawny, budzący poważne wątpliwości, który wymagałby wypowiedzi Sądu Najwyższego. U szło uwagi skarżących, że nie jest rolą Sądu Najwyższego weryfikowanie prawidłowości podstawy faktycznej lub prawnej prawomocnych orzeczeń ani wyjaśnianie wszystkich możliwych wątpliwości, stanowiących nieodłączny element procesu orzekania (stosowania i wykładni prawa). Należy też mieć na względzie, że sąd w każdej sprawie, ustalając wysokość należnego wynagrodzenia bierze pod uwagę konkretne okoliczności faktyczne; tak też było w sprawie rozpoznanej przez Sąd Okręgowy w S. , który uwzględnił również fakt, iż skarżący nabyli nieruchomość z istniejącym już obciążeniem oraz że także oni korzystają z przyłącza do sieci gazowej przebiegającej przez ich nieruchomość.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania również nieskutecznie powołali się na przyczynę przewidzianą w art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c. Uzasadnienie wniosku opartego na tej przyczynie wymaga przedstawienia argumentacji prawnej zmierzającej do wykazania kwalifikowanego, ewidentnego naruszenia przepisów, możliwego do stwierdzenia bez merytorycznej analizy zaskarżonego orzeczenia i podstaw skargi, przy uwzględnieniu także, iż zakres badania sprawy w ramach przedsądu nie pozwala Sądowi Najwyższemu na ocenę zasadności zarzutów kasacyjnych. Z tego względu powołanie się na przesłankę oczywistej zasadności skargi nie może być powiązane z taką oceną, lecz powinno się koncentrować na odrębnej argumentacji prawnej, zmierzającej do wykazania „oczywistości” w rozumieniu powołanego przepisu.

Argumentacja powołana na uzasadnienie wniosku zawiera krytykę zaskarżonego orzeczenia, nie przekonując o zasadności skargi tak oczywistej, by wymagała rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Co więcej, oczywistą zasadność skargi wnioskodawcy łączyli z zarzutem niewyznaczenia pasa technicznego służebności, wykraczającego poza strefę kontrolowaną. Zważywszy, iż we wniosku o ustanowienie służebności przesyłu wnioskodawcy żądania takiego nie sformułowali oraz że kwestia określenia zakresu służebności nie była objęta zakresem zaskarżenia apelacją (zaskarżono rozstrzygnięcie jedynie w zakresie wysokości wynagrodzenia), ten aspekt sprawy nie mógł decydować o istnieniu podstawy do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 398 9 § 2 k.p.c. jw