Postanowienie Sądu Najwyższego z 15 września 2016 r.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w B ., po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni, częściowo zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia 10 kwietnia 2015 r. przez obniżenie wysokości pobranych przez nią kwot z rachunków bankowych i zakresu ich zwrotu uczestnikowi oraz nakazanie uczestnikowi wydania jej opisanej nieruchomości, a w pozostałym zakresie oddalił apelację. Wnioskodawczyn i w skardze kasacyjnej powołała obie podstawy przewidziane w art. 398 3 § 1 k.p.c., a we wniosku o przyjęcie tej skargi do rozpoznania wskazała przyczynę objętą art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.

Występowanie istotnego zagadnienia prawnego połączyła z potrzebą udzielenia odpowiedzi na pytania: „czy możliwe jest, na gruncie art. 43 § 2 k.r.o., ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, w sytuacji gdy jedna ze stron (tu wnioskodawczyni) wnosi wkład intelektualny i artystyczny w tworzenie wyrobów sztuki sakraln ej, a druga (uczestnik) wykonuje jedynie czynności przyuczonego pomocnika technicznego (oprawianie obrazów w ramy), co mogła wykonywać każda inna osoba, niezależnie od talentu, wykształcenia i kwalifikacji"; „jakie jeszcze rażąco nieetyczne przejawy zachowania muszą zaistnieć, aby w świetle art. 43 § 2 k.r.o., można ustalić, że została spełniona przesłanka przewidziana tym przepisem", ponieważ za niewystarczające uznał Sąd: unikanie pracy zgodnej z wykształceniem, nadużywanie alkoholu z pominięciem potrzeb rodziny, znęcanie się nad rodziną, kradzież biżuterii, pieniędzy, niepodejmowanie leczenia odwykowego oraz niewykonywanie obowiązków rodzicielskich.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rozpoznanie skargi kasacyjnej będącej kwalifikowanym, nadzwyczajnym środkiem odwoławczym musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, związanymi z ochroną interesu powszechnego. Indywidualny interes skarżącego podlega uwzględnieniu, o ile jest zgodny z interesem powszechnym. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym, wyjaśniając istotne zagadnienia prawne, dokonując wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących wątpliwości w orzecznictwie sądów, bądź usuwając z obrotu prawnego orzeczenia wydane w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwe. Dlatego nie każda skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania.

Stwierdzenie, czy te szczególne względy zachodzą w konkretnej sprawie dokonywane jest przez badanie, czy skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na istnienie chociaż jednej z przesłanek wymienionych w art. 398 9 § 1 k.p.c. Powołanie się przez skarżącego na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, o którym mowa w art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c., wymaga przedstawienia konkretnego problemu i wskazania przepisu, na tle którego się on pojawił oraz przedstawienia argumentacji, odrębnej od uzasadnienia podstaw kasacyjnych, a przemawiającej za tym, iż rozstrzygnięcie go stwarza rzeczywiste i poważne trudności.

Ponadto wiąże się z obowiązkiem wykazania, że problem jest istotny i poważny, w rozumieniu powołanego przepisu, nierozwiązany w dotychczasowym orzecznictwie sądowym, ma uniwersalny charakter i jego wyjaśnienie służyć będzie rozpoznaniu innych podobnych spraw oraz rozstrzygnięciu sprawy skarżącego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.151; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, niepubl.; z dnia 14 grudnia 2004 r., III CK 585/04, niepubl.; z dnia 26 września 2005 r., II PK 98/05, OSNP 2006, nr 15-16, poz. 243; niepubl.; z dnia 4 sierpnia 2006 r., III CZ 47/06, niepubl.; z dnia 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, niepubl.; z dnia 26 czerwca 2008 r., I CSK 108/08, niepubl., z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 325/11, niepubl.).

Kwestie zawarte we wniosku skarżącej, jako istotne zagadnienia prawne, nie mają taki ego charakteru, ponieważ zostały ukierunkowane na uzyskanie odpowiedzi, czy zaskarżone orzeczenie jest prawidłowe. Oparte zostały na okolicznościach tej sprawy i podyktowane są zamiarem przeprowadzenia kontroli zaskarżonego postanowienia. Poruszone przez skarżącą problemy nie stanowią zagadnienia nowego i nierozwiązanego dotychczas, jak też rzeczywiście występujących wątpliwości. W istocie przedstawione odnoszą się one do zastosowania wskazanego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego, które zawsze towarzyszą temu procesowi. Przepis art. 43 § 2 k.r.o. należy tych uregulowań, w odniesieniu do których nie jest możliwe dokonanie wykładni o charakterze generalnym, ponieważ zawarta w nim norma konkretyzuje się w okolicznościach konkretnej sprawy.

Nie ma zatem podstaw do oczekiwania wyszczególnienia konkretnych zachowań, które zawsze wskazywać będą na spełnienie objętych nim przesłanek. Podkreślenia wymaga, że relacje pomiędzy małżonkami należą do prywatnoprawnych i w przeważającej mierze od nich zależy w jaki sposób zostaną ułożone i zaakceptowane. Dotyczą one jednej ze sfer funkcjonowania małżeństwa i rodziny, która została wyodrębniona jako związana majątkowym ustrojem małżeńskim, co ma znaczenie przy stosowaniu art. 43 § 2 k.r.o. W postępowaniu przed Sądem drugiej instancji nie doszło do nieważności postępowania, której przyczyny Sąd najwyższy bierze pod rozwagę z urzędu w granicach zaskarżenia, stosownie do art. 398 13 § 1 k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 398 9 § 2 k.p.c. jw