Postanowienie Sądu Najwyższego z 27 lipca 2017 r.

Wyrokiem z dnia 15 września 2015 r. Sąd Okręgowy w B. uznał B. M. za winnego dokonania przestępstwa określonego w art. 197 § 3 pkt 2 k.k. w zw. z § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to skazał go na karę 6 lat pozbawienia wolności; na podstawie art. 62 k.k. określił, że skazany powinien ją odbywać w zakładzie karnym typu zamkniętego dla recydywistów penitencjarnych w systemie terapeutycznym dla skazanych za przestępstwa popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych; orzekł również środek karny zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej oraz środek zabezpieczający przewidziany w art. 93g § 3 k.p.k. Po rozpoznaniu apelacji obrońcy, Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. II AKa (…) ,wspomniany wyrok Sądu Okręgowego utrzymał w mocy.

Kasacja obrońcy B. M. od wyroku Sądu Apelacyjnego została oddalona postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. IV KK 194/16. Następnie Sąd Najwyższy rozpoznawał wniosek obrońcy skazanego o wznowienie postępowania prawomocnie zakończonego wskazanymi powyżej wyrokami, który został postanowieniem z 22 września 2016 r., IV KO 1/16, oddalony. Kolejny wniosek o wznowienie postępowania, tym razem własnoręczny skazanego, został zawarty w piśmie z dnia 22 grudnia 2016 r. Skazany zwrócił w nim uwagę na nowe dowody, uzasadniające – jego zdaniem – wznowienie postępowania, w szczególności przesłuchanie świadków: R. M., D. S. , P. M. i D.M. , którzy mieli dawać skazanemu alibi, a nadto o pozyskanie nagrania z kamery, pozostającego w dyspozycji Policji, oraz o powołanie nowych biegłych psychiatrów. Wniósł także o wyznaczenie obrońcy z urzędu celem sporządzenia wniosku o wznowienie.

Skazany rozwinął argumentację wniosku w pismach z dni 6 i 13 lutego 2017 r. Postanowienie m z dnia 23 lutego 2017 r., sygn.. akt IV KO 3/17, Sąd Najwyższy na podstawie art. 545 § 3 k .p.k. odmówił przyjęcia wniosku wobec jego oczywistej bezzasadności. Skazany złożył kolejny wniosek o wznowienie postępowania datowany na 22 maja 2017 r., w którym jako jego podstawę wskazał art. 540 § 1 k .p.k. , 540b § 1 k.p.k. i art. 439 § 1 pkt 11 k .p. k. W uzasadnieniu odwołał się do okoliczności zawartych we wcześniej złożonym wniosku, a mianowicie do przesłuchania świadków S. M. oraz „świadków S. ” ( D. S. i B. S. ). Dodał także, że nie przesłuchano świadka M. S. . Nadmienił również, że orzeczona wobec niego kara jest nieadekwatna i surowa.

Uzasadniając zaistnienie podstawy do wznowienia postępowania z art. 540b § 1 k.p.k. stwierdził, że Sąd odwoławczy rozpoznał sprawę pod nieobecność obrońcy, która była obowiązkowa. Skazany nie mógł być obecny na rozprawie z powodu choroby. Pomimo wniosku o odroczenie rozprawy, Sąd odwoławczy rozpoznał apelację pod jego nieobecność. Naruszenie art. 439 § 1 pkt 11 k .p.k. skazany uzasadnił natomiast twierdzeniem, że policja dopuściła się uchybień podczas jego zatrzymania, a mianowicie brakiem obrońcy podczas przesłuchania. Poza tym policja wpływała na treść „zeznań i protokołów”. Jako podstawę swojego wniosku skazany wymienił również art. 542 § 1 k .p.k. , który stanowi, że postępowanie może być wznowione także z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Z treści wniosku skazanego o wznowienie postępowania wynika jego oczywista bezzasadność, w związku z czym należało, na podstawie art. 545 § 3 k.p.k. , odmówić przyjęcia wniosku bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych. Wznowienie postępowania to nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego procesowe uruchomienie może nastąpić wyłącznie na podstawie przesłanek ściśle określonych w ustawie. Katalog okoliczności otwierających drogę do wystąpienia z inicjatywą wzruszenia prawomocnego rozstrzygnięcia zawierają przepisy art. 540 k.p.k., art. 540a k.p.k., art. 540b k.p.k., art. 542 § 3 k.p.k. Ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego i niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1247) wprowadzono obowiązek dokonywania kontroli wniosku o wznowienie postępowania z punktu widzenia jego ewentualnej oczywistej bezzasadności.

Zgodnie z tym przepisem, sąd odmawia przyjęcia wniosku niepochodzącego od prokuratora, obrońcy lub pełnomocnika, bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych, jeżeli z treści wniosku, w szczególności odwołującego się do okoliczności, które były już rozpoznawane w postępowaniu o wznowienie postępowania, wynika jego oczywista bezzasadność. Decydująca jednak jest sama treść wniosku o wznowienie, która może być oczywiście bezzasadna z różnych powodów. Ta oczywista bezzasadność wynikać może z tego, że we wniosku wskazano podstawy wznowienia, które nie są przewidziane w ustawie albo z tego, że w ogóle nie wskazano żadnych podstaw wznowienia, ograniczając się do postulowania przeprowadzenia kolejnej kontroli odwoławczej (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2015 r., II KO 49/15, OSNKW 2016, nr 1, poz. 5). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wymieniony na wstępie art. 545 § 3 k .p.k. nakazuje podjęcie takiej decyzji wtedy, gdy z treści wniosku niepochodzącego od podmiotu fachowego wynika jego oczywista bezzasadność. W niniejszej sprawie wniosek skazanego w znacznej części pokrywa się z treścią poprzednich wniosków, oddalonych przez Sąd Najwyższy postanowieniami z dnia 22 września 2016 r., IV KO 1/16, oraz z dnia 23 lutego 2017 r., IV KO 3/17. Przede wszystkim zeznania podanych we wniosku świadków nie stanowią nowych dowodów. Ich zeznania były przedmiotem oceny Sądów orzekających w niniejszej sprawie.( por. uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego – k. 2191v- 2193v; uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego – k. 2549v-2550v, uzasadnienie postanowienia o oddaleniu kasacji – k. 2689v). Skazany nie wymienił żadnych nowych faktów, na okoliczność których ci świadkowie mieliby zostać po raz kolejny przesłuchani.

Skazany wskazał również na świadka M. S. , którego nie przesłuchano, ale taka informacja również nie stanowi wystarczającej podstawy do wznowienia postępowania z art. 540 § 1 pkt 2 k .p.k. Skazany nie wykazał, w jaki sposób ten dowód miałby świadczyć o tym, że nie popełnił on przypisanego mu czynu. Nadmienić przy tym należy, że w toku postępowania przed Sądami obu instancji obrona próbowała wykazać za pomocą przesłuchania świadków, że skazany był w czasie czynu w innym miejscu, tj. w domu swoich rodziców, jednak wersja ta została uznana za niewiarygodną w konfrontacji z zeznaniami pokrzywdzonej i innymi dowodami wspierającymi wiarygodność przedstawianej przez nią wersji zdarzenia. Zupełnie niezrozumiałym jest natomiast podana przez skazanego okoliczność jego niedoprowadzenia na rozprawę apelacyjną.

Pomijając kwestię terminu zawitego do złożenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 540b § 1 k .p.k. , zauważyć należy, że ze znajdującego się na k. 2443 oświadczenia skazanego wynika, że zrezygnował on z jego doprowadzenia na rozprawę apelacyjną. Poza tym, wbrew jego twierdzeniom zawartym we wniosku o wznowienie postępowania, na rozprawie obecny był jego obrońca (k. 2440). Odnosząc się natomiast do braku obrońcy podczas przesłuchania skazanego przez policję, to wskazany art. 439 § 1 pkt 11 k .p.k. dotyczy innego rodzaju uchybienia, a mianowicie rozpoznania sprawy pod nieobecność oskarżonego, gdy była ona obowiązkowa. Dlatego podane przez skazanego okoliczności należałoby zbadać z perspektywy art. 439 § 1 pkt 10 k .p.k. , który dotyczy braku obrońcy.

Z jego treści wynika jednak, że jako uchybienie stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą traktowany jest jedynie brak obrońcy w postępowaniu sądowym. Ten zarzut został przez skazanego powiązany z rzekomym wpływem policji na treść jego wyjaśnień, w których przyznał się do popełnienia czynu. Tymczasem zmienne wyjaśnienia skazanego były poddane kontroli przez Sąd odwoławczy. W uzasadnieniu k. 2548 v. Sąd ten wskazał, dlaczego podziela stanowisko Sądu I instancji co do wiarygodności tych wyjaśnień B. M. , w których przyznał się do popełnienia przypisanego mu czynu. Podkreślić przy tym należy, że ten zarzut ma charakter odwoławczy, a nie wznowieniowy. W ten sam sposób należy potraktować zarzut dotyczący surowości orzeczonej wobec skazanego kary.

Mając na uwadze przytoczone okoliczności, w szczególności fakt złożenia przez skazanego wniosku w znacznej części tożsamego z wnioskami złożonymi i ocenionymi wcześniej oraz podniesienia w nim zarzutów o charakterze odwoławczym, Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.