Postanowienie Sądu Najwyższego z 25 maja 2018 r.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla S ą du Okr ę gowego w G. wni ó s ł o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przeciwko s ę dziemu S ą du Rejonowemu w W.G. obwinionemu o to, ż e: 1. w spos ó b rażący i oczywisty naruszył przepis art. 6 § 1 k.p.c., art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz § 8 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej S ę dzi ó w i wbrew obowiązkowi przeciwdzia ł ania przewlekaniu postępowania nie podejmowa ł w okresie od 10 lutego w 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. przez okresy od 30 dni do 159 dni żadnych czynności wy 989 sprawach przydzielonych do jego referatu, czym spowodował, ż e sprawy te nie zosta ł y zakończone w rozsądnym terminie; 2. pomimo zarz ą dze ń Prezesa S ą du Rejonowego w W. z 3 września 2015 r. o utworzeniu Portalu Informacyjnego i zarządzenia z 22 września 2015 r. i z 22 grudnia 2015 r., zobowi ą zuj ą cego s ę dziego do składania orzecze ń w takiej formie elektronicznej, tak aby by ł a możliwa ich publikacja w teleinformatycznym systemie repertoryjno – biurowym oraz w Portalu Informacyjnym, odmówił wykonania zarządzenia, uniemo ż liwiaj ą c sprawne zamieszczanie w wy ż ej wymienionych systemach wydanych przez niego orzeczeń, uzasadnie ń i zarz ą dze ń, przez co zdezorganizowa ł pracę wydzia ł u i sekretariatu, naruszaj ą c sprawność post ę powa ń, uniemo ż liwiaj ą c pracownikom sekretariatu sprawne i szybkie wysyłanie dokument ó w stronom i zamieszczanie ich w portalu, a tak ż e uniemo ż liwiaj ą c stronom dost ę p do treści zebranych w sprawach orzeczenia w drodze elektronicznej, czym w spos ó b rażący i oczywisty naruszył przepisy art. 9 § 1 k.p.c., § 98 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 czerwca 2015 r. Regulamin urzędowania s ą d ó w powszechnych, § 82ga zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariat ó w s ą dowych oraz innych działów administracji s ą dowej ( …), a także tym samym dopuścił się uchybienia godności urzędu, naruszając § 4 i § 8 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej S ę dzi ó w, godz ą c w dobre imi ę s ą du; 3. w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. nie dostosował się do organizacji pracy w wydziale I Cywilnym S ą du Rejonowego w W. w ten spos ó b, ż e nie odbierał akt przydzielonych do jego referatu z sekretariatu ze swojej p ó ki i nie odnosił akt z powrotem po podjęciu w nich czynności, a w przypadku gdy protokolantki przynios ł y akta z p ół ki do jego gabinetu, kazał zabrać je z powrotem bez podjęcia jakichkolwiek czynności, ż ycz ą c sobie aby akta przynosić mu do gabinetu, kiedy wyda takie polecenie i wska ż e gdzie je u ł o ż y ć, czym powodował notoryczne utrudnienie pracy wydzia ł u i pracownik ó w sekretariatu, co stanowi naruszenie § 2, § 4, § 8 i § 14 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędzi ó w i uchybienie godności urzędu; 4. w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 30 pa ź dziernika 2015 r., naruszaj ą c podział czynności pracownik ó w sekretariatu, wbrew zarządzeniu Przewodnicz ą cej wydzia ł u nakazywał protokolantce segregowanie akt w gabinecie s ę dziego według sygnatur, kategorii spraw i czynności, odrywaj ą c j ą od swoich obowi ą zk ó w, czym naruszył § 4 i 14 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej S ę dzi ó w i uchybił godności urzędu; 5. w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 30 pa ź dziernika 2015 r. podczas rozpraw nie dyktowa ł protokołów, nie kontrolował zapisu protoko ł u sporządzonego przez protokolanta, a w przypadkach, kiedy na wyznaczone rozprawy nie stawia ł y się strony i pe ł nomocnicy nie sporządzał postanowień dowodowych, wyrok ó w zaocznych, nie przychodził na salę rozpraw, pozostawiaj ą c sporządzanie protokołów i orzeczeń protokolantce, czym w spos ó b oczywisty i rażący naruszył dyspozycję art. 155, 157 § 1 1 k.p.c. oraz § 2 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędzi ó w; 6. w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. wbrew podział owi czynności nie wykonywał obowi ą zk ó w należących do niego w sprawach ze swojego referatu jak sprawdzanie prawidłowości dor ę cze ń w sprawach z repertorium NC, nadawanie biegu sprzeciwom od nakazu zapłaty i sprzeciwom od wyrok ó w zaocznych, wydaj ą c zarządzenia aby akta przed ł o ż y ć Przewodnicz ą cej Wydzia ł u, a tak ż e nie podjął czynności w sprawach przekazanych mu do rozpoznania z referatu nieobecnego referendarza o sygn. I C [ … ]/12, I C [ … ]/13, I C [ … ]/13, I C [ … ]/12, I C [ … ]/13, I C [ … ]/13 celem wydania orzeczenia o rozliczeniu koszt ó w postępowania, co stanowi uchybienie godności urzędu i naruszenie § 2, § 4, § 8 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędzi ó w; 7. w dniu 17 grudnia 2015 r. s ę dzia nie stawił si ę w S ą dzie mimo wyznaczonych na ten dzień przez siebie rozpraw bez powiadomienia o tym prze ł o ż onych, a następnie przybył do S ą du o godzinie 13.30, kiedy trwa ł y jeszcze wyznaczone przez niego rozprawy a ż do godziny 15.00 i nie pojawił się na sali rozpraw celem poprowadzenia sprawy ze swojego referatu, czym rażą co i w spos ó b oczywisty naruszył swoje obowiązki s ł u ż bowe wynikają ce z podzia ł u czynności, §§ 14, 32, 33 Regulaminu Pracy w S ą dzie Rejonowym w W. i uchybił godności urzędu, naruszaj ą c tak że § 2, § 4 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędzi ó w; 8. w dniu 6 listopada 2015 r. s ę dzia nie podjął czynności na wyznaczonych przez siebie na ten dzień rozprawach w sprawach o sygn. I C [ … ]/15 i I Ns [ … ]/15, ignoruj ą c tak ż e polecenie Przewodnicz ą cej Wydzia ł u, czym naruszy ł w spos ó b oczywisty i rażący swoje obowiązki s ł u ż bowe wynikają ce z podzia ł u czynności, §§ 14, 32, 33 Regulaminu Pracy w S ą dzie Rejonowym w W. i uchybił godności urzędu, naruszaj ą c tak że § 2, § 4 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędzi ó w; 9. pomimo wyznaczonych sesji na stycze ń i luty 2016 r. bez żadnego uprzedzenia prze ł o ż onego w grudniu 2015 r. z ł o ż y ł wniosek o delegowanie do Ministerstwa Sprawiedliwości, który uwzględniono z dniem 1 stycznia 2016 r. i nikogo o tym nie zawiadamiaj ą c pozostawi ł w swoim gabinecie 691 spraw bez podjęcia jakichkolwiek czynności i bez uprzedzenia prze ł o ż onych o konieczności zastępstwa na wyznaczonych sesjach czym uchybił godności s ę dziego naruszając § 2, § 4, § 8, § 14 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędzi ó w oraz w spos ó b oczywisty i rażący naruszył dyspozycję art. 6 § 1 k.p.c., to jest przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju s ą d ó w powszechnych (dalej „u.s.p.”).

Obro ń ca obwinionego wni ó s ł o przekazanie sprawy oskar ż ycielowi na podstawie art. 344a k.p.k. w celu uzupełnienia postępowania. Stwierdził, ż e akta sprawy wskazują na istotne braki postępowania, zwłaszcza na potrzebę poszukiwania dowod ó w, a dokonanie niezbędnych czynności przez S ą d powodował oby znaczne trudności. S ą d Apelacyjny – S ą d Dyscyplinarny w […] postanowieniem z 18 grudnia 2017 r., na podstawie art. 344a k.p.k., zwrócił sprawę Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego S ą du Apelacyjnego w […] celem uzupełnienia postępowania i usunięcia jego istotnych brak ó w, których usunięcie przez S ą d powodował oby znaczne trudności – w zakresie wskazanym w uzasadnieniu orzeczenia.

S ą d Apelacyjny – S ą d Dyscyplinarny w uzasadnieniu zwrotu sprawy stwierdził, ż e wniosek obwinionego jest zasadny w części, w tym zakresie, w jakim dotyczy precyzyjnego określenia okres ó w bezczynności w sprawach objętych zarzutem nr 1 oraz zgromadzenia i przedstawienia w tym celu indywidualnie dowod ó w dla tych spraw, które maj ą w istocie być tym zarzutem objęte. Zaoferowane S ą dowi Dyscyplinarnemu dowody, a tak ż e spos ó b sformułowania tego zarzutu ka żą przyjąć, ż e ustalenia listy spraw, w których nast ą pi ł a przewlek ł o ść, jak r ó wnie ż okres ó w przewlek ł o ś ci w odniesieniu do tych spraw musiał by dokona ć S ą d. Dowody zaoferowane na t ę okoliczność przez oskar ż yciela to praktycznie tylko wydruki z systemu Currenda, w których system odnotował sprawy przypisane obwinionemu jako pozostają ce bez wykonania czynności ponad przyjęty okres.

Wydruki obejmuj ą r óż ne okresy objęte wnioskiem dyscyplinarnym, sygnatury niektórych spraw się powtarzaj ą, nie wiadomo tak ż e, jaka czynność mia ł a być przez s ę dziego wykonana, bowiem nieznany jest etap postępowania, na którym sprawa do ń trafi ł a. Prowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie przez S ą d Apelacyjny oznaczał oby konieczność zebrania i zbadania akt 989 spraw objętych zarzutem, pod k ą tem ewentualnej bezczynności obwinionego i przy uwzględnieniu podnoszonych przezeń okoliczności. Taki spos ó b procedowania z g ó ry oznacza niezako ń czenie sprawy dyscyplinarnej w rozsądnym terminie. Niezależnie od tego braki te powodują, ż e obwiniony jest pozbawiony mo ż liwo ś ci realizacji prawa do obrony, nie wiedz ą c dokładnie, co mu się zarzuca i jakie oferuje się dowody.

Dla określenia rozmiaru i stopnia społecznej szkodliwości czynu, zarzucanego obwinionemu najistotniejsze jest wykazanie, czy przewinienie mia ł o charakter incydentalny, czy też polega ł o na wielokrotnych uchybieniach w terminowym podejmowaniu istotnych dla biegu post ę powa ń czynności w sprawach przydzielonych obwinionemu. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego winien uzupełnić przeprowadzone postępowanie i sformu ł owa ć zarzut adekwatnie do poczynionych ustaleń.

W szczeg ó lno ś ci winien: 1. zbadać ka ż d ą ze spraw, objętych punktem 1 wniosku dyscyplinarnego; 2. ustalić okresy bezczynności z uwzględnieniem prawomocnych podziałów czynności, obowi ą zuj ą cych obwinionego oraz okres ó w usprawiedliwionych nieobecności; 3. w zale ż no ś ci od poczynionych ustaleń dokonać ponownej oceny, czy dosz ł o w tych sprawach do bezczynności skutkującej nierozpoznaniem spraw w rozsądnym terminie; 4. rozwa ż y ć na nowo opis czynu z uwzględnieniem poczynionych ustaleń; 5. przedstawić dowody na poparcie tych twierdzeń. Dopiero takie uzupełnienie postępowania umożliwi sprawne orzekanie przez S ą d Dyscyplinarny i zagwarantuje obwinionemu realizację prawa do obrony, b ę dzie bowiem wiedział, co mu się zarzuca i w oparciu o jaką podstawę faktyczn ą i prawną.

Nie jest zasadny wniosek obwinionego w pozostał ej części, tj. w zakresie, w jakim zmierza do bardziej szczeg ół owego zobligowania do ustaleń. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego w zażaleniu na postanowienie zarzuci ł b łą d w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść zaskar ż onego rozstrzygnięcia, a polegający na przyjęciu przez S ą d Apelacyjny – S ą d Dyscyplinarny, i ż w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniają ce stwierdzenie, i ż materiał dowodowy zebrany w toku postępowania zawiera istotne braki, wymagają ce uzupełnienia, a tym samym usunięcia ich przez Zast ę pc ę Rzecznika Dyscyplinarnego, podczas gdy w ocenie skar żą cego materiał dowodowy nie zawiera istotnych brak ó w, które wymaga ł y uzupełnienia, tym samym nie zachodzi r ó wnie ż sytuacja potrzeby ich usuwania przez S ą d Dyscyplinarny.

Skar żą cy wni ó s ł o zmianę postanowienia przez nieuwzgl ę dnienie wniosku obro ń cy obwinionego.

W razie nieuwzgl ę dnienia tego zarzutu zarzucił naruszenie art. 344a § 1 k.p.k. poprzez jego zastosowanie w fazie postępowania po wywołaniu rozprawy g łó wnej, pomimo i ż usytuowanie tego przepisu po ś r ó d norm regulujących procedowanie s ą du na etapie wstępnej kontroli oskar ż enia wyłącza mo ż liwo ść jego stosowania na etapie rozpoznania sprawy na rozprawie g łó wnej, które to uchybienie mog ł o mieć wpływ na treść orzeczenia z uwagi na fakt, i ż faza w jakiej nast ą pi ł o to orzekanie w tej kwestii nie dawa ł a S ą dowi Dyscyplinarnemu kompetencji do stosowania omawianej instytucji uzupełnienia postępowania prowadzonego przez Rzecznika Dyscyplinarnego, skoro bowiem nast ą pi ł o wywołanie sprawy domniemywać nale ż y, i ż S ą d Dyscyplinarny nie dopatrzył się przed rozprawą takich brak ó w postępowania prowadzonego przez Rzecznika, które winny by ł y być uzupełnione bez powodowania znacznych trudności dla S ą du.

S ą d Najwyższy – S ą d Dyscyplinarny zwa ż y ł, co następuje: Zarzuty zażalenia uzasadniają uchylenie zaskar ż onego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania S ą dowi Apelacyjnemu – S ą dowi Dyscyplinarnemu.

1. O uchyleniu zaskar ż onego postanowienia decyduje już tylko naruszenie art. 344a k.p.k. Przepis ten nie ma zastosowania po wywołaniu rozprawy. Znajduje si ę w ś r ó d przepis ó w dotyczących wstępnej kontroli oskar ż enia, dlatego mo ż e być stosowany najpóźniej do rozpoczęcia rozprawy, której początek stanowi wywołanie rozprawy (art. 381 k.p.k.). Zwrot sprawy na podstawie art. 344a k.p.k. po wywołaniu rozprawy stanowi zatem obrazę przepis ó w postępowania (art. 438 pkt 3 k.p.k.). Wykładnia ta jest utrwalona w orzecznictwie i doktrynie. W sprawie wniosek o przekazanie sprawy oskar ż ycielowi nie został skierowany na posiedzenie przed rozprawą. W takiej sytuacji wywołanie rozprawy nie pozwala ł o już cofnąć się do etapu przed rozpraw ą i na wyznaczenie posiedzenia, celem rozpoznania wniosku w trybie art. 344a k.p.k. Brak sprzeciwu Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego nie uchyla wskazanego zakazu, wynikającego z jasnych przepis ó w postępowania (art. 381 k.p.k., art. 344a k.p.k. i art. 396a k.p.k.).

2. Nie s ą spełnione r ó wnie ż inne przesłanki zwrotu wniosku określone w art. 344a k.p.k. (w związku z art. 128 u.s.p.). W kolegialnej ocenie składu nie ma podstaw do stwierdzenia istotnych brak ó w postępowania. Od s ę dziego obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym wymaga się przede wszystkim działania ukierunkowanego na wyjaśnienie sprawy. Tymczasem obwiniony w tym postępowaniu ponawia ł wnioski o wyłączenie Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego, które nie by ł y uwzględniane. Po kolejnym nieuwzgl ę dnieniu wniosku o wyłączenie oskar ż yciela obwiniony m ó g ł i powinien zająć stanowisko merytoryczne, odnoszą ce się do poszczególnych zarzut ó w postanowienia o wszczęciu postępowania (art. 114 § 4 u.s.p.). Obwiniony nie przedstawił w postępowaniu kontrargumentacji do zarzut ó w obwinienia, mimo niekr ó tkiego już postępowania. Z drugiej strony obwiniony brak nale ż ytego i w ł a ś ciwego wyjaśnienia sprawy uznaje za wadę postępowania. Stanowisko przeciwne do wniosku o ukaranie, przedstawił dopiero we wniosku o przekazanie sprawy oskar ż ycielowi. Wniosek ten – nieskierowany we w ł a ściwym czasie na posiedzenie (art. 339 § 3 pkt 3a k.p.k.)- nie podwa ż a dotychczasowych ustaleń wniosku o ukaranie.

Z tych przyczyn zarzut zażalenia b łę du w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia jest zasadny (art. 438 pkt 2 k.p.k.). Wcześniejsze stanowisko obwinionego, w tym odnoszą ce się do pierwszego czynu, mog ł o przyczynić się do zweryfikowania dotychczasowego postępowania jeszcze przed skierowaniem wniosku o ukaranie do S ą du. Zaniechanie to wywołuje w ą tpliwo ść, czy obwiniony nie zmierza do przewlek ł o ś ci obecnego postępowania.

3. Za utrzymaniem zaskar ż onego postanowienia nie przemawia też du ż a ogólnikowość przedstawionej w nim argumentacji. S ą d Apelacyjny – S ą d Dyscyplinarny nie osadza jej w przepisach prawa, prócz tylko art. 344a k.p.k. Tezę, ż e konieczne jest zebranie i zbadanie akt 989 spraw można uznać za zbyt daleko id ą c ą, skoro stanowisko obwinionego zdaje się kwestionować samą dopuszczalność za ł o ż e ń wyjściowych podstawy obwinienia w zakresie pierwszego czynu. Obwiniony wszak nie zgadza si ę z twierdzeniem, ż e ustalenia dla sformułowanego zarzutu wniosku mog ł y wynikać tylko z informacji uzyskanej z systemu ewidencji komputerowej w postaci wykazu spraw z okresami braku czynności.

Obwiniony zarzuca, ż e nie jest to ź r ó d ł o informacji pozwalają ce na stwierdzenie przewlek ł o ś ci postępowania, szczególnie gdy uwzględni się podnoszone przezeń zdarzenia oraz sytuacje jakie wystąpi ł y w spornym okresie, dotyczą ce przydzia ł u spraw, ich załatwiania, odnotowywania czynności, obiegu akt. Obwiniony domaga się zweryfikowania co do zasady wartości informacji uzyskanych z programu Sava w aspekcie szeregu zarzut ó w natury prawnej i faktycznej, lecz g łó wnie o generalnym (ogólnym) charakterze. Chodzi o zarzut nieuwzgl ędnienia art. 22a § 5 i § 6 u.s.p., w sytuacji wnoszenia odwoł a ń od zmian podziałów czynności i regułę, ż e do czasu podjęcia uchwa ł y przez kolegium s ę dzia wykonuje obowiązki dotychczasowe.

Dalej o zarzuty łączone z nieodnotowywaniem czynności obwinionego w sprawach na tle r óż nicy zda ń w kwestii zabierania i przynoszenia akt do sekretariatu albo spraw, które wraca ł y do obwinionego ze względu na niew ł a ś ciwy zapis w pliku informatycznym, a ponadto o zarzuty dotyczą ce przydziału do rozpoznaniu spraw „Nc” albo usprawiedliwionych nieobecności (L4). Wystarczająca mo ż e okazać się ocena generalna (pozytywna albo negatywna) poszczególnych zarzut ó w obwinionego. Zarzuty obwinionego przeciwstawiane przypisywanej mu przewlek ł o ś ci nie koncentrują się zasadniczo na indywidulanej czynności w konkretnej sprawie, bo tak szczeg ół owa analiza nie zosta ł a też przedstawiona w zarzucie wniosku o ukaranie ani w jego uzasadnieniu.

4. Prowadzi to do stwierdzenia, ż e składanie przez obwinionego odwo ł a ń od zmian podziałów czynności i ustalenie wynikających z tego konsekwencji dla liczby sprawy podlegających rozpoznaniu przez obwinionego, nie stanowi istotnego braku postępowania w rozumieniu art. 344a k.p.k. oraz, ż e dokonanie niezbędnych czynności i ustale ń w tym zakresie przez S ą d nie b ę dzie powodować znacznych trudności. Podobna ocena odnosi się do dalszych zalece ń S ą du Apelacyjnego – S ą du Dyscyplinarnego, bo r ó wnie ż s ą ogólne, a jeśli wymagają analizy czynności w ka ż dej ze spraw, to mogą wykraczać ponad zarzut, bo takiej analizy oskar ż enie nie przedstawia (nie dokona ł o), bazuj ą c na wykazie spraw z systemu informatycznego.

5. Podobnie można rozumieć znaczenie niewymienienia ka ż dej sprawy nie tylko w zarzucie ale i w uzasadnieniu zarzutu wniosku o ukaranie a poprzestanie tylko na wykazie spraw z okresami bezczynności. Rozwa ż eniu podlegał oby wi ę c to, czy chodzi o generalne zaniechanie czynności w sprawach z wykazu, a wi ę c nie o analizę przewlek ł o ś ci w ka ż dej sprawie z osobna. W takim ujęciu przedmiotu sprawy (zarzutu wniosku z punktu 1) nie był oby niesp ó jno ś ci mi ę dzy wykładni ą i ocenami przewlekłości postępowania przedstawionymi w sprawach, do których w uzasadnieniu wniosku odwołuje się Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego a zakończonych wyrokami S ą du Najwyższego z 9 pa ź dziernika 2014 r., SNO 26/14 i z 4 marca 2015 r., SNO 8/15. Zawa ż aj ą c na powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k. w związku z art. 344a k.p.k. i w związku z art. 128 u.s.p. orzekł, jak w sentencji.