Postanowienie Sądu Najwyższego z 10 października 2017 r.

W związku ze skargą kasacyjną wnioskodawcy P.B. od postanowienia Sądu Okręgowego w J. z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II Ca […] Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 398 9 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne.

Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Skarżący zarzucił naruszenie art. 41 § 1 k.r.o. w zw. z art. 109 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przez ich błędną interpretację oraz przyjęcie, że hipotekę przymusową wierzyciel może uzyskać na podstawie tytułu wykonawczego skierowanego przeciw wszystkim uprawnionym do przedmiotu hipoteki. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłankach uregulowanych w art. 398 9 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały jednak spełnione.

Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001, II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z dnia 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, nie publ., z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).

Istotnego zagadnienia prawnego (które nie zostało jednak sformułowane) i konieczność dokonania wykładni skarżący odnosi do art. 41 k.r.o. i art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, gdyż - jak podnosi w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej - w obecnym stanie prawnym uzyskanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika jest niemożliwe, a ta okoliczność uniemożliwia prawidłową realizację prawomocnego i nadającego się do egzekucji wyroku lub też w znaczący sposób ogranicza możliwość prawidłowego zabezpieczenia postępowania egzekucyjnego czy też motywowania dłużnika do realizacji obowiązków wynikających z klauzuli wykonalności wydanej przeciwko niemu. Restrykcyjny charakter art. 41 § 1 k.r.o. jest błędnie interpretowany w kontekście art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Zdani em skarżącego występują rozbieżności orzecznicze (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2000 r., V CKN 188/00 i z dnia 7 listopada 2014 r., IV CSK 76/14). Według tego ostatniego orzeczenia wpis hipoteki przymusowej nie jest środkiem egzekucyjnym, lecz stanowi jedynie środek zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że hipoteka przymusowa stanowi środek zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności, ułatwiający wierzycielowi prowadzenie egzekucji z danej nieruchomości, przy czym podstawą jej wpisu na nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka może stanowić jedynie tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2002 r., III CZP 49/02, OSNC 2003, nr 9, poz. 115, z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03, OSNC 2004, nr 12, poz. 191, z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05, OSNC 2006, nr 2, poz. 27; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2003 r., V CKN 118/00, nie publ., z dnia 9 grudnia 2011 r., III CSK 92/11, OSNC - ZD 2013, nr 1, poz. 15, z dnia 9 stycznia 2013 r., III CSK 69/12, OSNC 2013, nr 7-8, poz. 93).

Nadto, należy zwrócić uwagę, że wierzyciel może uzyskać klauzulę wykonalności (tytuł wykonawczy) przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową na podstawie art. 787 k.p.c. Powołane przez wnioskodawcę postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2014 r., IV CSK 76/14 dotyczy innej kwestii, która w niniejszej sprawie jest prawnie irrelewantna. Mianowicie, Sąd wyjaśnił, że wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, nie może na podstawie wyroku wydanego na podstawie art. 527 k.c. uzyskać wpisu hipotek i przymusowej zabezpieczającej tę wierzytelność na nieruchomości osoby trzeciej, nabytej przez tę osobę w wyniku czynności prawnej uznanej za bezskuteczną.

Przewidziana w art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie.

Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie publ. i przywołane tam orzecznictwo).

Oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżący upatruje w naruszeniu przez Sąd drugiej instancji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów. W świetle przywołanego wyżej orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego konieczności uzyskania przez wierzyciela do wpisu hipoteki na nieruchomości stanowiącej wspólność majątkową dłużnika i jego małżonka klauzuli wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarga kasacyjna wnioskodawcy jest oczywiście zasadna.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 9 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. odmówił przyjęci a skargi kasacyjnej do rozpoznania. jw