Postanowienie Sądu Najwyższego z 27 listopada 2017 r.

Zgodnie z art. 398 9 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W związku z takim ukształtowaniem przesłanek dopuszczalności skargi kasacyjnej, cel wymagania przewidzianego w art. 398 4 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia tychże przesłanek, które, w sposób nie budzący wątpliwości, mają charakter publicznoprawny i tylko one mogą stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania; na tych bowiem jedynie przesłankach Sąd Najwyższy, na etapie tzw. przedsądu, może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozpoznając skargę kasacyjną nie działa jako sąd trzeciej instancji, stąd też poza jego kognicją pozostają te procesowe i materialnoprawne wady rozstrzygnięcia, które zwykle decydują o powodzeniu zwykłego środka zaskarżenia, nie jest bowiem jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. Wnioskodawczyni wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołała przesłankę z art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c., tj. występowanie w sprawie zagadnienia prawnego.

Wątpliwość prawną skarżąca ujęła w zapytaniu: „czy w przypadku spełnienia podstawowych funkcji formy testamentu – braku wątpliwości, że oświadczenie woli pochodzi od testatora, jest kompletne, nie zostało sfałszowane, ma charakter finalny i złożone zostało przez spadkodawcę z pełną świadomością podejmowanych przez niego działań – pomimo jego wadliwości formalnej dopuszczalne jest łagodzenie rygorów formalnych testamentu poprzez zastosowanie zasady prawnej – favor testamenti – wyrażonej w treści art. 948 k.c., celem zachowania ważności wadliwego pod względem formy testament u a co za tym idzie zachowania nadrzędnej zasady prawa spadkowego – tj. dziedziczenia zgodnego z wolą spadkodawcy?”. Przedstawione zagadnienie nie spełnia wymogu istotnego zagadnienia o jakim stanowi art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.

Mieć bowiem należy na uwadze, że Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoich orzeczeniach wskazywał, że art. 948 k.c. nie znajduje zastosowania, w sytuacji gdy sąd stwierdził, iż testament jest nieważny albo nieautentyczny (por. postanowienia SN z dnia 6 listopada 1998 r., III CKN 3/98; z dnia 16 listopada 1999 r., II CKN 537/98; z dnia 13 lutego 2001 r., II CKN 721/99; z dnia 15 kwietnia 2003 r., V CK 9/02 - nie publ.). Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące formy testamentu mają charakter bezwzględnie obowiązujący, brak wymaganej ustawą formy testamentu czyni takie rozrządzenie albo nieważnym albo nieskutecznym, stąd odwołanie się w takiej sytuacji do treści art. 948 k.c. niewątpliwie stanowi próbę obejścia przepisów ius cogens, a niewątpliwie uzasadnia twierdzenie o tworzeniu pozoru istnienia zagadnienia prawnego.

Z tych względów należało do rozpoznania (art. 398 9 § 2 k.p.c.). odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. aj