Postanowienie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2018 r.

Zgodnie z art. 398 9 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Powód we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołał przesłanki z art. 398 9 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. to jest występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.

Zagadnienie prawne ujął w zapytaniu „czy jest wyłączone obniżenie należności z tytułu zachowku na podstawie art. 5 k.c. z powodu zachowania uprawnionego do zachowku w stosunku do spadkodawcy, uwarunkowanego przyczynami niezależnymi od uprawnionego, np. znaczną odległością od miejsca zamieszkania obu osób albo konfliktem rodzinnym, którego uprawniony nie był stroną ?” Uszło uwagi skarżącego, że z art. 398 4 § 2 k.p.c. wynika obowiązek zamieszczenia w skardze kasacyjnej nie tylko wniosku o jej przyjęcie do merytorycznego rozpoznania, ale nadto obowiązek jego uzasadnienia to jest uzasadnienia wskazującego, że wymienione przez skarżącego przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w sprawie wystąpiły.

Cel wymagania przewidzianego w tym przepisie, a jest nim przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek z art. 398 9 § 1 k.p.c., tylko one, bowiem stanowią podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy na tych jedynie przesłankach może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sąd Najwyższy na etapie tzw. przedsądu nie bada podstaw kasacyjn ych. Uzasadnienie zawarte w skardze kasacyjnej powoda jest jednocześnie uzasadnieniem przesłanek i podstaw kasacyjnych. Nie pozwala to ocenić, który fragment tego uzasadnienia odnosi się do przesłanek, a który do podstaw kasacyjnych.

Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego dokonywanie szczegółowej analizy obszernego uzasadnienia dla oddzielania tych uzasadnień i poszukiwania w nich argumentacji właściwej dla każdego z tych elementów skargi kasacyjnej. Przesłanki (art. 398 9 § 1 k.p.c.) i podstawy kasacyjne (art. 398 3 § 1 k.p.c.) pełnią różne funkcje i nie podlegają łącznemu badaniu, ale badaniu rozłącznemu, na różnych etapach postępowania kasacyjnego, jakkolwiek nie można wykluczyć, że w obu wypadkach argumentacja może być zbieżna. Skarżący formułując, zatem zagadnienie prawne, jako przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, miał obowiązek w jej uzasadnieniu przedstawić wyczerpującą argumentację prawną, co obejmuje nie tylko orzecznictwo, ale i poglądy doktryny a także pogląd własny skarżącego stojący w kontrze do stanowiska zajętego przez sądy, czego w ogóle nie uczynił.

Dodać można, że kwestionowany przez skarżącego pogląd o dopuszczalności obniżenia zachowku nie tylko z uwagi na relację uprawniony - zobowiązany, ale i z uwagi na relację, w jakiej uprawniony pozostawał ze spadkodawcą, nie jest poglądem odosobnionym ani w doktrynie ani w orzecznictwie, czego wyrazem jest powołane przez skarżącego rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2016 r. V CSK 625/17 (OSNC z 2017 r., z. 4, poz. 45). W badanej sprawie Sady ustaliły i oceniły nie tylko materialną i życiową obu stron, wskazując, że sytuacja wykształconego, mieszkającego i pracującego za granicą powoda jest korzystniejsza niż pozwanego ale i szczegółowo rozważyły stosunki skarżącego i spadkodawczyni - jego babki.

Skarżący przez całe swoje życie, również dorosłe, nie podjął żadnej próby nawiązania z nią kontaktu, czy to osobistego czy też w innej formie, przy czym zamieszkiwanie za granicą nie przeszkodziło mu w przyjazdac h do Polski i odwiedzaniu babki ze strony matki. Zaniechanie wszelkich kontaktów przesądza o zaniedbaniu obowiązków rodzinnych i to w sytuacji, gdy babka, z uwagi na wiek, wymagała pomocy, co zbliża takie uporczywe zaniechanie do zaniechań objętych art. 1008 pkt 3 k.c. i ich ocenę lokuje w płaszczyźnie nadużycia prawa podmiotowego, jakim jest prawo do całości zachowku. Brak też było podstaw do przyjęcia, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Skarżący nie wskazał czy chodzi o taką kwalifikację z uwagi na przyczyny, dla których doszło do obniżenia zachowku czy też z uwagi na jego istotne obniżenie, do poziomu ¼ części zachowku należnego.

Każda z tych przyczyn wymagała uargumentowania, przy czym, z punktu widzenia przyczyny pierwszej, skoro jej dotyczyło zagadnienie prawne, to jednocześnie nie można było mówić o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Jeżeli wątpliwość skarżącego, co do zgodności z prawem wywołało istotne obniżenie zachowku, miał on obowiązek stanowisko swoje uzasadnić, co, jak już wskazano, nie nastąpiło. Z przedstawionych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 398 9 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804) ze zmianą wynikającą z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1667). aw jw