Postanowienie Sądu Najwyższego z 10 listopada 2017 r.

Postanowieniem z dnia 25 września 2015 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił skargę powódki G.B. o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 4 marca 2013 r., uchylającego postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia 8 października 2010 r. o umorzeniu postępowania. Sąd wskazał, że skarga została złożona z naruszeniem art. 87 1 § 1 k.p.c., ustanawiającego obowiązkowe zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, a zatem także w postępowaniu inicj owanym skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Ustanowiona dla skarżącej pełnomocnik z urzędu wniosła zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi, w którym zarzuciła naruszenie art. 5 k.p.c. przez brak pouczenia skarżącej o sposobie składania skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, a w szczególności o tym, że skarga taka powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest szczególnym środkiem prawnym, jej cel nie polega na zmianie lub uchyleniu zaskarżonego orzeczenia, które w razie uwzględnienia skargi nie podlega co do zasady eliminacji z obrotu prawnego, lecz zainicjowaniu - w prawem określonych przypadkach - złożonego procesu dochodzenia od Skarbu Państwa naprawienia szkody wyrządzonej przez wydanie niezgodnego z prawem prawomocnego wyroku (art. 417 1 § 2 k.c. w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP i art. 424 1 k.p.c.).

Szczególny charakter skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powoduje, że sąd nie ma obowiązku pouczania o możliwości i sposobie korzystania z tej instytucji, ponieważ jej dostępność i celowość zależą od szczegółowych warunków, w tym od tego, czy przez wydanie orzeczenia stronie została wyrządzona szkoda (por. art. 424 5 § 1 pkt 4 k.p.c.). W orzecznictwie zwrócono w tym kontekście uwagę, że pouczenie takie instruowałoby w istocie stronę o uprawnieniu, co do którego nie wiadomo, czy jej ono przysługuje (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2012 r., II CZ 106/12, niepubl.).

Co się tyczy zawartych w uzasadnieniu twierdzeń, z których zdaje się wynikać, że pouczenie powinno nastąpić po wniesieniu skargi, należało jedynie zauważyć, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sporządzona bez zachowania przymusu adwokacko -radcowskiego, podlega odrzuceniu a limine, tj. bez wzywania do usunięcia braków (art. 424 6 § 3 k.p.c.; por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2015 r., III CZ 40/15, niepubl.). Niezależnie od tego, mając na względzie art. 424 1 § 1 k.p.c., od zaskarżonego postanowienia nie przysługiwała powódce skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Skarga ta w procesie przysługuje bowiem jedynie od prawomocnych wyroków kończących postępowanie w sprawie, zaskarżone orzeczenie nie miało natomiast charakteru wyroku, ani też nie kończyło postępowania w sprawie.

Z tych względów, na podstawie art. 398 14 w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. jw