Postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lipca 2023 r.

Postanowieniem z dnia 22 maja 2023 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy w sprawie o sygn. akt IV Kp 283/23, wystąpił w trybie art. 37 k.p.k. do Sądu Najwyższego z inicjatywą przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu. W części motywacyjnej rzeczonej inicjatywy sąd rejonowy wskazał, że przedmiotem niniejszej sprawy jest rozpoznanie zażalenia na postanowienie prokuratora o umorzeniu dochodzenia m.in. w sprawie o czyny z art. 190 § 1 k.k., których – według zawiadamiającego pokrzywdzonego – mieli dopuścić się adwokaci X.Y. oraz Z.Z. Wnioskodawca podał, że wyżej wymienieni adwokaci „od wielu lat występują jako pełnomocnicy pokrzywdzonych czy obrońcy oskarżonych, a przez to są dobrze znani sędziom orzekającym […]” . Sytuacja ta – zdaniem sądu wnioskującego – może budzić wątpliwości co do zachowania warunków sprzyjających obiektywnemu, bezstronnemu rozpoznaniu sprawy.

Sąd ten nadmienił, że z tym samych względów sprawa ta została przekazana (z wyłączaniem właściwości miejscowej) Prokuraturze Rejonowej w T., gdzie także w oparciu o tożsame przesłanki wyłączono prokuratorów tej prokuratury od prowadzenia sprawy. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 37 k.p.k., Sąd Najwyższy może z inicjatywy właściwego sądu przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości.

W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja ta ma c harakter wyjątkowy, zaś odstąpienie od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy może nastąpić jedynie w wypadku zaistnienia sytuacji jednoznacznie świadczącej o tym, że pozostawienie sprawy w gestii tego sądu sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt II KO 55/19).

Obowiązkiem sądu właściwego, występującego o przekazanie sprawy w trybie art. 37 k.p.k., jest wykazanie okoliczności przemawiających za tym, że dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga przełamania konstytucyjnej zasady rozpoznania sprawy przez sąd właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), a więc postąpienia wyjątkowego, ale koniecznego do tego, aby wspomniane dobro nie ucierpiało kosztem nadmiernie rygorystyczn ego przestrzegania tej zasady (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt IV KO 67/14). W ocenie Sądu Najwyższego, wniosek Sądu Rejonowego w Bydgoszczy nie zawiera argumentów przemawiających za tym, aby w niniejszej sprawie ujawniły się okoliczności zagrażające dobru wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu art. 37 k.p.k.

Przedstawiony przez wnioskodawcę stan rzeczy, w którym osobami podejrzewanymi są adwokaci występujący w wielu sprawach przed sądem wnioskującym jako obrońcy bądź pełnomocnicy stron – w sposób automatyczny nie może determinować przekonania o braku warunków do obiektywnego rozpoznania sprawy w tymże sądzie.

Wyłącznie zawodowy charakter kontaktów tych osób z sędziami orzekającymi – przy braku przedstawienia innych okoliczności, które wskazywałyby np. na silną zażyłość relacji osobistych ze wszystkimi sędziami danego sądu – nie stanowi sytuacji mogącej jednoznacznie godzić w dobro wymiaru sprawiedliwości, albowiem w tym pojęciu nie mieści wyłącznie abstrakcyjna i hipotetyczna obawa, że zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie nie będzie wolne od pozaprocesowych wpływów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt II KO 82/20; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt IV KO 106/13).

Przyjęcie logiki zaprezentowanej przez wnioskodawcę, nakazywałoby stosować instytucję określoną w art. 37 k.p.k. w każdym z przypadków, gdy występujący w sprawie radca prawny bądź adwokat – i to w jakiejkolwiek roli procesowej (nawet samej strony) – jest bardzo dobrze znany sędziom orzekającym w danym sądzie z racji swojej aktywnej działalności zawodowej. Takie działanie podważałoby jednak autorytet i powagę wymiaru sprawiedliwości, generując wśród członków społeczności lokalnej przekonanie o podatności sądu na pozaprocesowe wpływy.

Akcentowana przez wnioskodawcę regularność wyżej opisanych kontaktów zawodowych, nie wskazuje (wnioskodawca takich okoliczności nie przedstawia), aby między wymienionymi adwokatami a sędziami orzekającymi w sądzie wni oskującym, wytworzyły się relacje, które przekroczyłyby ramy znajomości typowo zawodowej i stały się kontaktami innego rodzaju (np. relacjami przyjacielskimi czy koleżeńskimi). Nawet zaś w sytuacji bliskiego zacieśnienia opisanych kontaktów, istnieją stosowne regulacje procesowe, mogące usunąć wątpliwości co do bezstronnego rozpoznania sprawy – i to te mechanizmy powinny być wykorzystane w pierwszej kolejności. W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że podjęta przez Sąd Rejonowy w Bydgoszczy inicjatywa przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu, pozbawiona jest podstaw, o których mowa w art. 37 k.p.k.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu. [pł] [ał] V KO 57/23 4