Postanowienie Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2025 r.

W dniu 1 sierpnia 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo obrońcy D.M. , stanowiące sygnalizację potrzeby wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2022 r., sygn. akt V KK 94/22, o oddaleniu jako oczywiście bezzasadnej kasacji obrońcy od wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 30 września 2021 r., sygn. akt VI Ka 210/21, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Kołobrzegu z dnia 13 listopada 2020 r., sygn. akt II K 51/20, z uwagi na wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, w związku z udziałem w wydaniu orzeczenia sędziego SN M .S. , powołanego na urząd sędziego Sądu Najwyższego w dotkniętej wadą procedurze z udziałem tzw. neo - KRS.

Sprawa ta, zarejestrowana pod sygnaturą akt V KO 76/24, została zarządzeniem Prezesa izby Karnej z dnia 20 sierpnia 2024 r. przydzielona do referatu SSN A.B. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu wniosku obrońcy o wyłączenie sędziego SN A .B. od udziału w sprawie, postanowieniem z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt V KO 76/24, wyłączył sędziego SN A. B. od rozpoznania niniejszej sprawy. Następnie, zarządzeniem Prezesa Izby Karnej z dnia 4 grudnia 2024 r., na podstawie art. 80 § 1 uSN oraz § 80 ust 7 regSN w zw. z art. 544 § 2 k.p.k., do składu orzekającego w sprawie V KO 76/24, wyznaczeni zostali: sędzia SN Z .K. (jako przewodniczący), a także SSN D .K. i SSN M.L. (w charakterze sprawozdawcy).

W dniu 9 stycznia 2025 r. obrońca D .M. wystąpił z wnioskiem o wyłącznie sędziego SN Z .K. od udziału w sprawie o sygn. akt V KO 76/24 „z uwagi na wadliwość jego powołania, która skutkuje uzasadnioną wątpliwością co do bezstronności sędziego w trakcie rozpoznawania sprawy oraz obarczeniem bezwzględną wadą nieważności każdego orzeczenia wydanego przez ww. sędziego”, a także o wyłączenie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. wszystkich sędziów SN, którzy zostali powołani na urząd na podstawie uchwał KRS, ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Wniosek ten, zarządzeniem Prezesa Izby Karnej, został przydzielony do rozpoznania przez sędziego SN P .K. W dniu 28 stycznia 2025 r. obrońca skazanego złożył wniosek o wyłączenie P .K. od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego SN Z .K. od rozpoznania sprawy V KO 76/24.

Sąd Najwyższy, postanowieniem z dnia 12 lutego 2025 r., sygn. akt V KO 76/24, uwzględniając wniosek obrońcy, wyłączył SSN P .K. od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Z .K. od udziału w sprawie V KO 76/24. Następnie, zarządzeniem Prezesa Izby Karnej, wniosek o wyłączenie SSN Z.K. od udziału w sprawie został przydzielony do referatu SSN R .W. Pismem z dnia 5 marca 2025 r. obrońca D .M. wniósł o wyłączenie SSN R.W. od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Z .K. od udziału w sprawie i ponowił wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów Sądu Najwyższego, którzy zostali powołani na urząd sędziego SN na podstawie uchwał tzw. neo -KRS od rozpoznania sprawy.

Wniosek ten został, zarządzeniem Prezesa Izby Karnej, przydzielony do referatu SSN A.R. W dniu 18 marca 2025 r. obrońca skazanego wniósł o wyłączenie SSN A.R. od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN R .W. od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego SN Z .K. od udziału w sprawie i po raz kolejny złożył wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów Sądu Najwyższego, którzy zostali powołani na urząd sędziego na podstawie uchwał tzw. neo -KRS od rozpoznania sprawy. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2025 r., Sąd Najwyższy stwierdził, że sędzia SN A .R. jest z mocy prawa wyłączony od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego R .W. od rozpoznania wniosku o wyłączenie od udziału sędziego Z .K. w sprawie o sygn. akt V KO 76/24.

Postanowieniem z dnia 28 maja 2025 r., Sąd Najwyższy wyłączył SSN R.W. od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Z .K. od udziału w sprawie o sygn. akt V KO 76/24, pozostawiając bez rozpoznania wniosek obrońcy w zakresie, w którym domagał się on wyłączenia pozostałych sędziów SN, powołanych na stanowisko w procedurze z udziałem KRS ukształtowanej w myśl ustawy z dnia 17 grudnia 2018 r., od rozpoznania niniejszej sprawy Zarządzeniem Prezesa Izby Karnej, sprawa z wniosku obrońcy o wyłączenie Z .K. od rozpoznania sprawy sygn. akt V KO 76/24 została przydzielona do referatu S.S.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek obrońcy, w zakresie w jakim dotyczy wyłączenia sędziego SN S.S. od rozpoznania wniosku o wyłącznie sędziego SN Z .K. od udziału w sprawie, zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy stwierdzić, że wniosek o wyłączenie sędziego od rozpoznania wniosku o wyłączenie innego sędziego jest formalnie dopuszczalny. Pojęcie „sprawy”, o którym mowa w art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k. odnosi się bowiem zarówno do sprawy głównej, rozumianej jako orzekanie w głównym przedmiocie procesu, jak również do postępowań incydentalnych, w tym takich, które mają miejsce w ramach sprawy głównej (zob. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22). Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k., sędzia ulega wyłączeniu od rozpoznania sprawy, jeśli istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności przy jej rozpoznawaniu.

O potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia sędziego decyduje między innymi ocena, czy dla postronnego obserwatora zachodzą, w realiach sprawy, takie okoliczności, które w odbiorze społecznym mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego. Oceniając zasadność wątpliwości co do bezstronności sędziego należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jego niezależność i niezawisłość. Złożony przez obrońcę skazanego wniosek nawiązuje do okoliczności związanych z powołaniem S .S. na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w składzie ukształtowanym na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3).

Sam fakt brania udziału w orzekaniu osoby powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami wskazanej wyżej ustawy, prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Krajowa Rada Sądownictwa w obecnym składzie nie reprezentuje bowiem środowiska sędziowskiego, a zatem nie jest organem, o którym mowa w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).

Wada nominacyjna, wynikająca z udziału w procesie powołania na urząd sędziego wadliwie ukształtowanej KRS, mająca charakter względny w przypadku sędziów sądów powszechnych, odgrywa szczególne znaczenie w przypadku sędziów Sądu Najwyższego, do których grona przystąpił, dzięki tej procedurze S .S. Wynika to z wyjątkowego statusu sędziów Sądu Najwyższego i kluczowych kompetencji tego Sądu, mającego gwarantować niezakłócone, prawidłowe funkcjonowanie demokratycznego państwa prawnego oraz obiektywny standard niezależności, niezawisłości i bezstronności orzekania (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I -4110-1/20). W konsekwencji, udział w wydaniu orzeczenia sędziego Sądu Najwyższego, powołanego na urząd w wadliwej procedurze z udziałem neo– KRS, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Mając to na uwadze, dążąc do zapewnienia stronom dostępu do sądu określonego ustawą, Sąd Najwyższy wielokrotnie już wskazywał na potrzebę wyłączenia objętego przedmiotowym wnioskiem sędziego od rozpoznania przydzielonych mu spraw, ze względu na brak przymiotu niezawisłości i bezstronności. Orzekł tak między innymi w postanowieniach: z dnia 27 sierpnia 2024 r., IV KK 333/22; z dnia 21 listopada 2024 r., IV KK 339/24 czy z dnia 6 listopada 2024 r., I KK 147/24. Sąd Najwyższy przedstawione w powyższych orzeczeniach stanowisko w pełni podziela. Stwierdzić zatem należy, że zachodzą uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego objętego w tej sprawie wnioskiem o wyłączenie. Istnieje bowiem obawa, że na jego orzekanie w kwestii wyłączenia SSN Z .K. od udziału w sprawie o sygn. akt V KO 76/24 mogłyby wywierać wpływ czynniki inne niż merytoryczne, a wydane z udziałem SSN S .S. orzeczenie dotknięte byłoby wadą rangi bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Tym bardziej, że argumentacja podniesiona przez obrońcę we wniosku o wyłączenie SSN Z .K. w równym stopniu odnosi się do SSN S .S. , jako że obydwaj zostali powołani na urząd sędziego Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze.

Kierując się koniecznością zapewnienia stronom prawa do bezstronnego i niezależnego sądu ustanowionego ustawą, uznawszy, że w sprawie ziściły się przesłanki określone w art. 41 § 1 k.p.k., należało orzec jak w pkt 1 postanowienia.

W pozostałym zakresie – dotyczącym innych sędziów, powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego z rekomendacji KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., wniosek obrońcy o wyłączenie należało pozostawić bez rozpoznania – podobnie jak Sąd Najwyższy uczynił to w postanowieniu z dnia 28 maja 2025 r. Mimo zrozumienia dla zniecierpliwienia obrońcy i chęci przyspieszenia przez niego rozpoznania przedmiotowej sprawy – która już kilkakrotnie była przydzielana do referatu sędziego powołanego w wadliwej procedurze, co pociągało za sobą konieczność wyłączenia go od rozpoznania sprawy celem zapewnienia stronom prawa do sądu określonego ustawą i ujemnie wpłynęło na ekonomikę procesową – Sąd Najwyższy pozostaje związany treścią przepisów, które nie przewidują możliwości wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek strony, jeśli wcześniej nie został on przydzielony do jej rozpoznania.

Procedura karna nie przewiduje też wyłączenia sędziego od udziału w sprawie niejako „na przyszłość” (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: dnia 16 marca 2010 r., WO 4/10; dnia 21 czerwca 2012 r., III KO 34/12; dnia 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16 czy z dnia 7 marca 2025 r., III KK 436/24). Wniosek obrońcy w części wykraczającej poza wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziego referenta należało zatem pozostawić bez rozpoznania jako przedwczesny. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [WB] [a.ł]