Wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2017 r.

Wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w L. z dnia 15 kwietnia 2016 r., sygn. akt: Sg. … 12, st. chor. J. M. został uznany za winnego popełnienia siedmiu zarzuconych mu czynów. Za przestępstwa opisane w pkt 1,2,3,4 i 7 aktu oskarżenia, wyczerpujące dyspozycję art. 228 § 1 k.k. i art. 228 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., popełnione w warunkach ciągu przestępstw wymierzono oskarżonemu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, grzywnę w rozmiarze 100 stawek dziennych po 30 zł każda stawka oraz środek karny w postaci przepadku równowartości przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa w kwocie 1605,55 zł. Wskazane rozstrzygnięcia zapadły w pkt 1 wyroku Sądu pierwszej instancji.

W pkt 2 wyroku za czyny opisane w pkt 5 i 6 aktu oskarżenia, wypełniające dyspozycję art. 228 § 4 k.k. i art. 228 § 4 w zw. z art. 12 k.k., popełnione w warunkach ciągu przestępstw, wymierzono mu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, grzywnę w wymiarze 100 stawek dziennych po 30 zł każda stawka i przepadek równowartości przedmiotów pochodzących bezpośrednio przestępstwa w kwocie 4700 zł. W pkt 3 wyroku, w miejsce kar jednostkowych orzeczono karę łączną dwóch lat pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby 5 lat, a w pkt 4 wyroku orzeczono karę łączną grzywny w wymiarze 180 stawek dziennych po 30 zł każda stawka. Od tego wyroku apelację na niekorzyść jedynie w zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego wymiaru środków karnych – przepadku wniósł prokurator.

Apelacje kwestionujące winę oskarżonego w zakresie wszystkich przypisanych mu czynów wnieśli oskarżony i jego obrońca. Wojskowy Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt: SA …/16, zmienił zaskarżony wyrok przez: zmianę opisów czynów z pkt 2 i 3 wyroku przyjmując inne, niż ustalone w wyroku Sądu pierwszej instancji, kwoty przyjętych przez oskarżonego korzyści majątkowych, uniewinnienie oskarżonego od popełnienia czynu z pkt 5 wyroku, uchylenie wyroku odnośnie do czynu z pkt 6 wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, uchylenie rozstrzygnięcia w zakresie orzeczonego przepadku z pkt 1 wyroku i w tym zakresie przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, uchylenie w całości rozstrzygnięć z pkt 2, 3 i 4 wyroku. Wskazane rozstrzygnięcia zostały zamieszczone w pkt 1 wyroku Sądu odwoławczego.

W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok został utrzymany w mocy. Od tego wyroku kasację na korzyść skazanego, w części orzeczenia o karze, wniósł Zastępca Prokuratora Generalnego do Spraw Wojskowych. W kasacji zarzucił rażące, a przy tym mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisu prawa procesowego, a to art. 434 § 1 k.p.k., przez pominięcie rozstrzygnięcia w przedmiocie zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej w pkt 1 wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w L. z dnia 15 kwietnia 2016 r., sygn. akt: Sg. …/12, w sytuacji uchylenia rozstrzygnięcia o karze łącznej i jej zawieszeniu, co doprowadziło do pogorszenia sytuacji oskarżonego, mimo, iż wyrok nie został w tym zakresie zaskarżony na jego niekorzyść.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w części dotyczącej pkt 1 części dyspozytywnej wyroku, w zakresie rozstrzygnięcia uchylającego wyrok Sądu pierwszej instancji w pkt 3 dotyczącego warunkowego zawieszenia wykonania kary za przestępstwa, co do których wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w L. został utrzymany w mocy, tj. opisanych w pkt 1,2,3,4 i 7 wyroku i przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania w tym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna. Sąd odwoławczy uchylając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji o warunkowym zawieszeniu wykonania kary łącznej pozbawienia wolności, w sytuacji uniewinnienia oskarżonego od popełnienia czynu opisanego w pkt 5 wyroku i uchylenia sprawy w zakresie czynu opisanego w pkt 6 i przekazania sprawy w tej części do ponownego rozpoznania i utrzymania w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie skazania za czyny opisane w pkt 1,2,3,4 i 7 części dyspozytywnej tego wyroku (popełnione w warunkach art. 91 § 1 k.k.) i wymierzonej za nie kary roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, nie orzekł w przedmiocie warunkowego zawieszenia wykonania tej kary pozbawienia wolności.

Procedując w ten sposób Sąd odwoławczy doprowadził do sytuacji, w której kara roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności stała się karą prawomocną i podlegająca wykonaniu, chociaż w utrzymanym w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji kara ta objęta była warunkowym zawieszeniem jej wykonania, jako składnik kary łącznej orzeczonej za wszystkie przy pisane oskarżonemu czyny. Takie postępowanie stanowiło rażącą obrazę art. 434 § 1 k.p.k., gdyż nastąpiło pogorszenie sytuacji procesowej oskarżonego w zakresie orzeczenia o karze, pomimo braku zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji, w tym zakresie, na jego niekorzyść.

W kontekście przedstawionych rozważań należało wskazać, że Sąd odwoławczy w uzasadnieniu wyroku dostrzegł zagrożenia dla sytuacji procesowej oskarżonego, wynikające z określonych rozstrzygnięć tego wyroku i zaskarżenia poprzedniego wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie kary jedynie na korzyść oskarżonego i zawarł w tym uzasadnieniu wytyczne dla sądu pierwszej instancji ponownie rozpoznającego sprawę, mające zapobiec pogorszeniu tej sytuacji, a sprowadzające się do niewykonywania kar do czasu prawomocnego zakończenia całej sprawy, w której sąd rozstrzygnie o karach łącznych i warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności.

Wydając takie wytyczne Sąd odwoławczy nie dostrzegł jednak tego, że kara roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczona za przestępstwa określone w art. 228 § 1 k.k. i art. 228 § 1 w zw. z art. 12 k.k. stała się karą prawomocną, podlegającą wykonaniu i tym samym pogorszenie sytuacji procesowej oskarżonego stało się faktem. Przedstawione rozważania prawne znajdują oparcie w poglądzie wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2016 r., sygn. IV KK 154/16, wydanym w podobnej sprawie, podzielonym przez skład orzekający w tej sprawie, w którym stwierdzono, że zakaz określony w art. 434 § 1 k.p.k. in princ. oznacza nie tylko zakaz wydania orzeczeń niekorzystnych dla oskarżonego, ale także zakaz pomijania wydania rozstrzygnięcia, które to pominięcie w związku z orzeczeniem sądu odwoławczego pogarsza jego sytuację procesową.

Jeżeli zatem sąd odwoławczy rozpoznaje jedynie środek wniesiony na korzyść tego podmiotu i obejmujący skazania go za więcej niż jedno przestępstwo na kary pozbawienia wolności, z objęciem ich następnie węzłem kary łącznej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, a sąd ten uchyla zaskarżony wyrok jedynie w części dotyczącej jednego czy niektórych z tych skazań, a następnie także o warunkowym zawieszeniu wykonania kary łącznej, to powinien jednocześnie – i to nie pogarszając sytuacji oskarżonego wynikającej z wyroku sądu pierwszej instancji - rozstrzygnąć w kwestii warunkowego zawieszenia wykonania bądź to ewentualnej nowej kary łącznej, bądź kary jednostkowej, która w wyniku jego orzeczenia staje się karą prawomocnie orzeczoną, a tym samym podlegającą wykonaniu. Powyższe dało asumpt do uznania zasadności kasacji.

Z tego względu Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w pkt 1 w zakresie rozstrzygnięcia uchylającego wyrok Sądu pierwszej instancji w pkt 3 dotyczącego warunkowego zawieszenia wykonania kary łącznej pozbawienia wolności i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania kwestii warunkowego zawieszenia wykonania kary orzeczonej za przestępstwa, co do których wyrok Sądu pierwszej instancji został utrzymany w mocy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd powinien orzec w sposób uwzględniający zakaz wskazany w treści art. 434§1 k.p.k.

Z tych względów orzeczono jak na wstępie. kc