Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 5 marca 2026 r., C-150/24

Sygn. akt C-150/24

62024CJ0150

WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)

z dnia 5 marca 2026 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Polityka imigracyjna – Wspólne normy i procedury stosowane przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich – Dyrektywa 2008/115/WE – Zastosowanie środka detencyjnego w celu wydalenia – Artykuł 15 ust. 5 i 6 – Wyliczenie czasu trwania środka detencyjnego już zastosowanego – Sumowanie poprzednich okresów zastosowania środka detencyjnego – Przesłanki – Wykonanie jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót – Artykuł 15 ust. 3 zdanie drugie – Przedłużenie zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres ustalony na podstawie art. 15 ust. 5 – Kontrola przeprowadzana przez organ sądowy – Uregulowania krajowe uzależniające wszczęcie tej kontroli od wniosku złożonego przez osobę, wobec której zastosowano środek detencyjny – Moment, w którym należy przeprowadzić taką kontrolę – Konsekwencje braku kontroli we właściwym czasie

W sprawie C‑150/24 [Aroja] ( i )

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Korkein oikeus (sąd najwyższy, Finlandia) postanowieniem z dnia 27 lutego 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 lutego 2024 r., w postępowaniu:

przeciwko

Rikoskomisario B,

TRYBUNAŁ (czwarta izba),

w składzie: I. Jarukaitis (sprawozdawca), prezes izby, M. Condinanzi, F. Schalin, N. Jääskinen i R. Frendo, sędziowie,

rzecznik generalny: L. Medina,

sekretarz: C. Strömholm, administratorka,

uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 30 kwietnia 2025 r.,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

–

w imieniu A – M. Rautakorpi, asianajaja,

w imieniu Rikoskomisario B – J. Honkanen i M. Nyyssönen,

w imieniu rządu fińskiego – H. Leppo i M. Pere, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu czeskiego – M. Smolek i J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu niderlandzkiego – M.K. Bulterman i A. Hanje, w charakterze pełnomocników,

w imieniu Komisji Europejskiej – F. Blanc, A. Katsimerou i I. Söderlund, w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 4 września 2025 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 15 ust. 3 zdanie drugie i ust. 5 i 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U. 2008, L 348, s. 98; sprostowanie Dz.U. 2020, L 67, s. 141).

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony w ramach postępowania toczącego się między A, obywatelem państwa trzeciego przebywającym nielegalnie w Finlandii, a Rikoskomisario B (inspektorem policji B) prowadzonego w przedmiocie zgodności z prawem trzeciego okresu detencji wobec A w celu wydalenia go do jego państwa pochodzenia.

Ramy prawne

Prawo Unii

Dyrektywa 2008/115

Motywy 2, 4 i 16 dyrektywy 2008/115 stanowią:

„(2)

Rada Europejska na posiedzeniu w Brukseli w dniach 4 i 5 listopada 2004 r. wezwała do opracowania skutecznej polityki wydalania i repatriacji, opartej na wspólnych normach, aby osoby, które mają być wydalone, traktowane były w sposób ludzki oraz z pełnym poszanowaniem ich praw podstawowych i godności.

[…]

(4)

Należy ustalić jasne, przejrzyste i sprawiedliwe zasady, aby określić skuteczną politykę powrotów stanowiącą integralną część dobrze zarządzanej polityki migracyjnej.

(16)

Stosowanie środków detencyjnych w celu wydalenia należy ograniczyć i uzależnić od tego, czy jest ono proporcjonalne w odniesieniu do zastosowanych środków i zakładanych celów. Zastosowanie środka detencyjnego jest uzasadnione tylko w celu przygotowania powrotu lub wykonania wydalenia oraz jeśli zastosowanie łagodniejszych środków przymusu byłoby niewystarczające”.

Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres zastosowania”, stanowi:

„1. Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających na terytorium państwa członkowskiego.

2. Państwa członkowskie mogą postanowić, że nie będą stosować niniejszej dyrektywy do obywateli państw trzecich, którzy:

podlegają sankcji karnej, która przewiduje lub której skutkiem jest zobowiązanie do powrotu, zgodnie z prawem krajowym, lub podlegają ekstradycji.

[…]”.

Artykuł 3 rzeczonej dyrektywy ma następujące brzmienie:

„Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:

»decyzja nakazująca powrót« oznacza decyzję administracyjną lub orzeczenie sądowe, w których stwierdza się lub uznaje, że obywatel państwa trzeciego przebywa w państwie członkowskim nielegalnie, oraz nakłada się lub stwierdza zobowiązanie do powrotu;

»wydalenie« oznacza wykonanie zobowiązania do powrotu, czyli fizyczny przewóz osoby poza terytorium państwa członkowskiego;

Rozdział II tej dyrektywy jest zatytułowany „Zakończenie nielegalnego pobytu” i obejmuje jej art. 6–11.

Artykuł 6 dyrektywy 2008/115, zatytułowany „Decyzja o zobowiązaniu do powrotu”, stanowi w ust. 1:

„Bez uszczerbku dla wyjątków, o których mowa w ust. 2–5, państwa członkowskie wydają decyzję nakazującą powrót każdemu obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na ich terytorium”.

Zgodnie z art. 8 tej dyrektywy, zatytułowanym „Wydalenie”:

„1. Państwa członkowskie podejmują wszelkie środki niezbędne do wykonania decyzji nakazującej powrót, jeżeli żaden termin dobrowolnego wyjazdu nie został wyznaczony zgodnie z art. 7 ust. 4 lub jeżeli zobowiązanie do powrotu nie zostało wykonane w terminie dobrowolnego wyjazdu, zgodnie z art. 7.

3. Państwo członkowskie może wydawać odrębne decyzje administracyjne lub orzeczenia sądowe nakazujące wydalenie.

Artykuł 15 rzeczonej dyrektywy zawarty jest w jej rozdziale IV, odnoszącym się do środka detencyjnego w celu wydalenia. Artykuł ten, zatytułowany „Środek detencyjny”, przewiduje:

„1. O ile w danej sprawie nie mogą zostać zastosowane wystarczające lecz mniej represyjne środki, państwa członkowskie mogą umieścić w ośrodku detencyjnym obywatela państwa trzeciego podlegającego procedurze powrotu tylko w celu przygotowania powrotu lub przeprowadzenia procesu wydalenia, w szczególności jeżeli:

istnieje ryzyko ucieczki, lub

dany obywatel państwa trzeciego unika lub utrudnia przygotowania do powrotu lub proces wydalenia.

Jakikolwiek środek detencyjny stosowany jest przez możliwie najkrótszy okres czasu i tylko dopóki trwają przygotowania do wydalenia oraz podlega wykonaniu z należytą starannością.

2. Decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego wydawana jest przez organy administracyjne lub sądowe.

Decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego wydawana jest w formie pisemnej, z podaniem uzasadnienia faktycznego i prawnego.

Jeżeli decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego została wydana przez organy administracyjne, państwa członkowskie:

zapewniają kontrolę sądową, w trybie przyspieszonym, zgodności z prawem środka detencyjnego, najszybciej jak to możliwe po jego zastosowaniu;

lub przyznają danemu obywatelowi państwa trzeciego prawo do wszczęcia postępowania w celu podania kontroli sądowej, w trybie przyspieszonym, zgodności z prawem środka detencyjnego, najszybciej jak to możliwe po jego zastosowaniu. W takim przypadku państwa członkowskie niezwłocznie informują danego obywatela państwa członkowskiego o możliwości wszczęcia takiego postępowania.

Jeżeli zastosowanie środka detencyjnego jest niezgodne z prawem, dany obywatel państwa trzeciego zostaje natychmiast zwolniony.

3. W każdym przypadku, środek detencyjny podlega kontroli w rozsądnych odstępach czasu na wniosek danego obywatela państwa trzeciego lub z urzędu. W przypadku przedłużonych okresów pobytu w ośrodku detencyjnym kontrole podlegają nadzorowi ze strony organu sądowego.

4. Przesłanki zastosowania środka detencyjnego ustają, a dana osoba zostaje niezwłocznie zwolniona, jeżeli okaże się, że nie ma już rozsądnych perspektyw jej wydalenia ze względów natury prawnej lub innych, lub że warunki określone w ust. 1 nie są już spełniane.

5. Środek detencyjny jest utrzymany, dopóki niespełnione zostaną warunki określone w ust. 1 i jest to konieczne do zapewnienia skutecznego wydalenia. Każde państwo członkowskie określa maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego, który nie może przekroczyć sześciu miesięcy.

6. Państwa członkowskie nie mogą przedłużać okresu, o którym mowa w ust. 5, z wyjątkiem przedłużenia na ograniczony okres czasu nieprzekraczający kolejnych dwunastu miesięcy zgodnie z prawem krajowym, jeżeli pomimo wszelkich rozsądnych starań wydalenie może potrwać dłużej ze względu na:

brak współpracy ze strony danego obywatela państwa trzeciego, lub

opóźnienia w uzyskiwaniu niezbędnej dokumentacji od państw trzecich”.

Rozporządzenie (UE) nr 604/2013

Artykuł 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.U. 2013, L 180, s. 31) (zwanego dalej „rozporządzeniem Dublin III”), zatytułowany „Klauzule dyskrecjonalne”, stanowi w ust. 1:

„Na zasadzie odstępstwa od art. 3 ust. 1 każde państwo członkowskie może zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w tym państwie przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w niniejszym rozporządzeniu”.

Prawo fińskie

Ulkomaalaislaki (301/2004) [ustawa o cudzoziemcach (301/2004)] z dnia 30 kwietnia 2004 r., w wersji mającej zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwana dalej „ustawą o cudzoziemcach”), stanowi w § 117a:

„Warunki ogólne mające zastosowanie do przyjmowania środków zabezpieczających

Cudzoziemiec może być objęty środkiem zabezpieczającym na podstawie §§ 118–122 i 122a tej ustawy, o ile jest to konieczne i proporcjonalne:

w celu wyjaśnienia okoliczności swojego wjazdu i pobytu w kraju; lub

przygotowania lub wykonania dotyczącej go decyzji w przedmiocie wydalenia lub kontrolowania jego wyjazdu z kraju w inny sposób.

O ile poniżej nie stwierdzono inaczej, środek zabezpieczający pozostaje w mocy do czasu ustalenia warunków wjazdu lub pobytu, do czasu wykonania decyzji nakazującej opuszczenie kraju lub do czasu zamknięcia sprawy w inny sposób. Środek zabezpieczający uchyla się jednak z chwilą, gdy nie jest on już konieczny do zagwarantowania wydania decyzji lub jej wykonania”.

Paragraf 121 tej ustawy stanowi, co następuje:

„Warunki umieszczenia w ośrodku detencyjnym

Jeżeli środki zabezpieczające, o których mowa w §§ 118–120, nie są wystarczające, cudzoziemca można umieścić w ośrodku detencyjnym na podstawie indywidualnej oceny, jeżeli:

zważywszy na uwarunkowania osobiste cudzoziemca lub jego uwarunkowania innego rodzaju, istnieją uzasadnione podstawy, by podejrzewać, że cudzoziemiec może ukryć się, uciec lub w inny sposób znacznie utrudnić wydanie dotyczącej go decyzji lub wykonanie decyzji o wydaleniu;

środek detencyjny jest konieczny w celu ustalenia tożsamości cudzoziemca;

cudzoziemiec popełnił przestępstwo lub jest podejrzewany o popełnienie przestępstwa, a zastosowanie środka detencyjnego jest konieczne w celu zapewnienia przygotowania lub wykonania decyzji o wydaleniu;

w trakcie stosowania środka detencyjnego cudzoziemiec złożył nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, głównie w celu opóźnienia lub uniemożliwienia wykonania decyzji o wydaleniu;

W § 123 ustawy o cudzoziemcach określono organy administracyjne właściwe do wydawania decyzji w przedmiocie zastosowania środka detencyjnego. Zgodnie z § 124 ust. 1 i 2 tej ustawy właściwy organ administracyjny ma obowiązek bezzwłocznie powiadomić käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji, Finlandia) o środku detencyjnym, a ów sąd ma obowiązek rozstrzygnąć w przedmiocie owego środka w terminie czterech dni od umieszczenia w ośrodku detencyjnym. Zgodnie z § 126 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji) nakazuje natychmiastowe zwolnienie cudzoziemca, wobec którego zastosowano środek detencyjny, jeżeli przesłanki umieszczenia w ośrodku detencyjnym nie zostały spełnione.

Paragraf 127 ustawy o cudzoziemcach przewiduje:

„Zwolnienie osoby umieszczonej w ośrodku detencyjnym

Organ rozpatrujący sprawę zarządza zwolnienie osoby umieszczonej w ośrodku detencyjnym, gdy ustaną przesłanki umieszczenia w takim ośrodku. Osobę umieszczoną w ośrodku detencyjnym zwalnia się nie później niż sześć miesięcy po wydaniu decyzji o umieszczeniu w ośrodku detencyjnym. Okres stosowania środka detencyjnego może być jednak dłuższy, przy czym nie może przekroczyć 12 miesięcy, jeżeli osoba umieszczona w ośrodku detencyjnym nie współpracuje przy przeprowadzeniu powrotu lub jeżeli od państwa trzeciego nie otrzymano niezbędnej dokumentacji dotyczącej powrotu i z tych powodów wykonanie wydalenia opóźnia się.

Zgodnie z § 128 tej ustawy:

„Ponowne rozpoznanie sprawy przez käräjäoikeus [sąd pierwszej instancji]

Jeżeli nie zarządzono zwolnienia cudzoziemca umieszczonego w ośrodku detencyjnym, käräjäoikeus [sąd pierwszej instancji], w którego rejonie znajduje się ów ośrodek detencyjny, powinien, na wniosek tego cudzoziemca, ponownie rozpoznać sprawę dotyczącą umieszczenia w ośrodku detencyjnym […]. Sprawę należy rozpoznać niezwłocznie, przy czym nie później niż w ciągu czterech dni od złożenia wniosku. Ponowne rozpoznanie sprawy dotyczącej umieszczenia w ośrodku detencyjnym nie jest jednak konieczne przed upływem dwutygodniowego terminu, który biegnie od wydania przez käräjäoikeus [sąd pierwszej instancji] orzeczenia o przedłużeniu pobytu zainteresowanego w danym ośrodku detencyjnym. […]

Na wniosek osoby umieszczonej w ośrodku detencyjnym käräjäoikeus [sąd pierwszej instancji] ponownie rozpoznaje sprawę nawet przed upływem terminu, o którym mowa w ust. 1, jeżeli podstawę do rozpoznania stanowi okoliczność, która pojawiła się po poprzednim rozpoznaniu sprawy. Organ zajmujący się sprawą niezwłocznie informuje osobę umieszczoną w ośrodku i jej przedstawiciela o każdej istotnej zmianie okoliczności mogącej uzasadniać ponowne rozpoznanie, chyba że wobec osoby umieszczonej w ośrodku detencyjnym wydano decyzję o zwolnieniu zgodnie z § 127 ust. 1.

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

A, będący obywatelem marokańskim, przybył nielegalnie do Finlandii w dniu 10 września 2022 r., mimo że był wówczas objęty zakazem wjazdu na obszar Schengen, wydanym przez Królestwo Niderlandów, po tym, jak zniknął w toku procedury azylowej, którą tam rozpoczął. Przed przybyciem do Finlandii A złożył również wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Szwecji i Szwajcarii.

W dniu przybycia A został umieszczony w ośrodku detencyjnym w Finlandii na podstawie przesłanek określonych w § 121 akapit pierwszy pkt 1–3 ustawy o cudzoziemcach, który odpowiada zasadniczo art. 15 ust. 1 dyrektywy 2008/115. Ów okres detencji trwał do dnia 23 listopada 2022 r.

Decyzją z dnia 25 października 2022 r. Maahanmuuttovirasto (urząd imigracyjny, Finlandia) nakazał powrót A do Maroka.

W dniu 29 października 2022 r. A złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Finlandii. W dniu 24 listopada 2022 r. urząd imigracyjny oddalił ten wniosek jako oczywiście bezzasadny, nakazał powrót A do Maroka i wydał wobec niego zakaz wjazdu na obszar Schengen na okres dwóch lat.

W dniu 5 grudnia 2022 r. A został umieszczony w ośrodku detencyjnym po raz drugi. Ów okres detencji trwał do dnia 15 marca 2023 r.

Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2023 r. Turun hallinto-oikeus (sąd administracyjny w Turku, Finlandia) oddalił wniosek A o wstrzymanie wykonania decyzji nakazującej wydalenie go i orzeczeniem z dnia 19 grudnia 2023 r. oddalił skargę A dotyczącą jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. W tym ostatnim względzie sąd ten uznał w szczególności, że z uwagi na to, iż wnioski o wtórne przejęcie złożone przez urząd imigracyjny do innych państw członkowskich nie zostały uwzględnione, urząd ten był na podstawie art. 17 rozporządzenia nr 604/2013 uprawniony do uznania się za organ właściwy do rozpatrzenia tego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

W dniu 11 września 2023 r. A został umieszczony w ośrodku detencyjnym po raz trzeci na podstawie decyzji policji z tego samego dnia. Zgodnie z tą decyzją A, biorąc pod uwagę wcześniejsze okresy zastosowania środka detencyjnego, pozostawał już umieszczony w ośrodku detencyjnym przez łączny okres pięciu miesięcy i 23 dni, lecz przesłanki przekroczenia pierwotnego maksymalnego okresu wynoszącego sześć miesięcy zostały spełnione, ponieważ wykonanie wydalenia zostało opóźnione, po pierwsze, ze względu na brak współpracy ze strony A, a po drugie, ze względu na to, że niezbędne dokumenty nie zostały jeszcze uzyskane od Królestwa Marokańskiego. Następnie policja zwróciła się do Helsingin käräjäoikeus (sądu pierwszej instancji w Helsinkach, Finlandia) o zbadanie przesłanek umieszczenia w ośrodku detencyjnym. Przedłożyła mu ona również decyzję z dnia 11 września 2023 r., która zgodnie z zawartymi w niej informacjami została także doręczona A. Rozprawa przed tym sądem odbyła się w dniu 15 września 2023 r. W jej wyniku decyzja o umieszczeniu A w ośrodku detencyjnym została utrzymana.

Ów trzeci okres detencji został ponownie zbadany w dniu 7 grudnia 2023 r. przez Etelä-Karjalan käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji w Karelii Południowej, Finlandia), który przeprowadził rozprawę z urzędu, gdy okazało się, że mogło dojść do przekroczenia pierwotnego maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego wynoszącego sześć miesięcy. W orzeczeniu wydanym w tym samym dniu sąd ten uznał, po pierwsze, że należy zsumować długość różnych okresów zastosowania środka detencyjnego, ponieważ chodziło o zagwarantowanie wykonania tej samej decyzji o wydaleniu, po drugie, że zostały spełnione przesłanki przekroczenia pierwotnego okresu wynoszącego sześć miesięcy, a także wszystkie pozostałe przesłanki materialne przedłużenia zastosowania środka detencyjnego, a po trzecie, że A nie powinien zostać zwolniony z tego tylko powodu, że rozprawa została zorganizowana z urzędu dopiero po upływie sześciu miesięcy całkowitego okresu zastosowania środka detencyjnego. W związku z tym nakazał on pozostawienie A w ośrodku detencyjnym.

Tego samego dnia A wniósł apelację od tego orzeczenia do Itä-Suomen hovioikeus (sądu apelacyjnego Finlandii Wschodniej). Apelacja ta została oddalona orzeczeniem z dnia 19 grudnia 2023 r. w szczególności ze względu na to, że zgodnie z §128 ustawy o cudzoziemcach ponowne rozpoznanie sprawy dotyczącej umieszczenia w ośrodku detencyjnym przez käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji) jest uzależnione od złożenia wniosku przez osobę umieszczoną w ośrodku detencyjnym, natomiast A nie złożył wniosku o takie ponowne rozpoznanie sprawy, mimo że w decyzji policji z dnia 11 września 2023 r. wskazano przesłanki przekroczenia pierwotnego maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego wynoszącego sześć miesięcy. Itä-Suomen hovioikeus (sąd apelacyjny, Finlandia Wschodnia) orzekł zatem, że A nie powinien zostać zwolniony tylko z tego powodu, że käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji) nie orzekł z urzędu w przedmiocie tych przesłanek przed upływem tego terminu.

A wniósł o uchylenie tego orzeczenia do Korkein oikeus (sądu najwyższego, Finlandia), który jest sądem odsyłającym. Na poparcie swojego żądania podnosi on niezgodność z prawem zastosowania środka detencyjnego ze względu na to, że kwestia przekroczenia maksymalnego okresu wynoszącego sześć miesięcy nie została rozpatrzona zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami proceduralnymi. Inspektor policji B uważa, że żądanie to należy oddalić. Uważa on, po pierwsze, że ze względu na zmiany okoliczności trzeci okres zastosowania środka detencyjnego jest okresem nowym, w związku z czym pierwotny maksymalny okres wynoszący sześć miesięcy nie został przekroczony, a po drugie, w każdym razie A nie powinien był zostać zwolniony na podstawie przywołanego przez niego powodu, ponieważ spełnione zostały przesłanki mogące uzasadniać zastosowanie środka detencyjnego.

Sąd odsyłający wskazuje, że ten trzeci okres zastosowania środka detencyjnego trwał do dnia 18 stycznia 2024 r., kiedy to A uciekł do Danii. Po odesłaniu go z Danii do Finlandii A został umieszczony w ośrodku detencyjnym przez policję po raz czwarty, w dniu 7 lutego 2024 r. Decyzją policji został on zwolniony w dniu 13 marca 2024 r.

Sąd odsyłający podkreśla przede wszystkim, że przedmiotem zawisłego przed nim sporu jest wyłącznie zgodność z prawem trzeciego okresu zastosowania środka detencyjnego wobec A. Następnie wyjaśnia on, że wszystkie okresy zastosowania środka detencyjnego wobec A opierały się na konieczności zagwarantowania przygotowania do wydalenia lub wykonania decyzji dotyczącej tego wydalenia, zgodnie z § 121 akapit pierwszy pkt 1 i 3 ustawy o cudzoziemcach, a także, przede wszystkim, na konieczności ustalenia tożsamości A zgodnie z pkt 2 tego przepisu. Dodaje on, że w okresach detencji przypadających między dniem 29 października 2022 r., czyli z dniem złożenia przez A wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, a dniem 5 stycznia 2023 r., czyli dniem wydania przez Turun hallinto-oikeus (sąd administracyjny w Turku) postanowienia oddalającego wniosek A o wstrzymanie wykonania decyzji nakazującej wydalenie go, środek detencyjny zastosowano również ze względu na konieczność zagwarantowania rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej zgodnie z § 121 akapit pierwszy pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.

Sąd odsyłający wyjaśnia wreszcie, że dowody, na które powołuje się policja w celu uzasadnienia zastosowania środka detencyjnego wobec A, obejmowały między innymi ukrywanie się przez niego w kilku państwach członkowskich, w tym w Finlandii, w toku rozpatrywania jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, jego sprzeciw wobec perspektywy powrotu do Maroka, popełniane przez niego podczas pobytu w Finlandii przestępstwa, jego fałszywe oświadczenie dotyczące wieku i tożsamości w chwili przyjazdu do Finlandii oraz niedochowanie przez niego obowiązku stawienia się przed organami latem 2023 r., będącego środkiem alternatywnym wobec umieszczenia w ośrodku detencyjnym. Sąd ten podkreśla, że niektóre z tych powodów pojawiły się dopiero po zakończeniu drugiego okresu zastosowania środka detencyjnego, a zatem stanowiły nowe powody uzasadniające trzeci okres zastosowania środka detencyjnego, który rozpoczął się w dniu 11 września 2023 r. Zdaniem sądu odsyłającego przesłanki, na które powołano się w celu uzasadnienia przekroczenia maksymalnego sześciomiesięcznego okresu zastosowania środka detencyjnego, nie zostały jednak zbadane na rozprawie, która odbyła się w dniu 15 września 2023 r. przed Helsingin käräjäoikeus (sądem pierwszej instancji w Helsinkach); przesłanki te nie zostały też wymienione w wydanym przez ten sąd orzeczeniu.

W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się w pierwszej kolejności nad sposobem, w jaki należy oceniać, czy maksymalne okresy zastosowania środka detencyjnego, o których mowa w art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115, zostały w danym przypadku osiągnięte, a ściślej rzecz biorąc – nad kwestią, czy kolejne okresy zastosowania środka detencyjnego, przerywane okresami zwolnienia, należy zsumować bez wyjątku, czy też, a jeśli tak, to z jakich powodów, wcześniejsze okresy zastosowania środka detencyjnego można wyłączyć z obliczeń.

Sąd odsyłający wyjaśnia w tym względzie, że biorąc pod uwagę okoliczności zawisłej przed nim sprawy, nie ma potrzeby orzekania przez Trybunał w przedmiocie sposobu, w jaki należy traktować okresy zastosowania środka detencyjnego wobec A, w czasie gdy złożył on wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, a jego rozpatrzenie było w toku, ani w odniesieniu do okresów, w których wydaje się, że zastosowanie wobec A środka detencyjnego było oparte zarówno na dyrektywie 2008/115, jak i na innej podstawie prawnej. Wyjaśnia on w tym względzie, że przepis dotyczący maksymalnego sześciomiesięcznego okresu zastosowania środka detencyjnego przewidziany w § 127 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach ma zastosowanie do każdego środka detencyjnego wobec cudzoziemca, niezależnie od jego podstawy prawnej, krajowej czy unijnej, i że w każdym razie zastosowanie wobec A środka detencyjnego było oparte, przez cały czas lub prawie cały czas, a przynajmniej głównie, na dyrektywie 2008/115. Sąd ten uważa zatem, że kwestia, czy umieszczenie A w ośrodku detencyjnym było uzasadnione względami innymi niż te przewidziane w dyrektywie 2008/115, nie ma wpływu na zawisły przed nim spór.

Co do istoty sąd ten jest zdania, że wykładnia, zgodnie z którą wszystkie zakończone okresy zastosowania środka detencyjnego należy uwzględnić w celu oceny, czy maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego jest lub był przekroczony, może być uzasadniona okolicznością, że w tych okresach zastosowanie środka detencyjnego wobec A opierało się, pomimo pewnych zmian w podstawach konkretnie powołanych na poparcie zastosowania środka detencyjnego, na tej samej podstawie prawnej, a mianowicie na zagwarantowaniu wydalenia go. Jednakże okoliczność, że przed trzecim okresem zastosowania środka detencyjnego A został zwolniony na prawie sześć miesięcy, w trakcie których nie przestrzegał zastosowanego względem niego mniej surowego środka przymusu i opuścił Finlandię, by przemieścić się do Szwecji, przy czym to ostatnie państwo członkowskie odesłało go następnie do Finlandii, może przemawiać za wykładnią przeciwną.

W drugiej kolejności sąd odsyłający uważa, że w świetle orzecznictwa Trybunału można uznać, iż państwo członkowskie ma obowiązek czuwania nad tym, by kontrola dokonywana przez organ sądowy, o której mowa w art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115, została przeprowadzona w każdym wypadku, gdy przekroczony został maksymalny sześciomiesięczny okres zastosowania środka detencyjnego przewidziany w art. 15 ust. 5 tej dyrektywy. W trosce o jasność i w celu dokonania oceny zgodności z prawem zastosowania wobec A środka detencyjnego sąd ten pragnie jednak zweryfikować, czy art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 stoi na przeszkodzie temu, by dokonanie kontroli sądowego przekroczenia maksymalnego okresu sześciu miesięcy, o której mowa w art. 15 ust. 5 tej dyrektywy, było uzależnione od złożenia odpowiedniego wniosku przez osobę, wobec której zastosowano ten środek.

Sąd ten zastanawia się ponadto nad wymogami dotyczącymi terminu, jakim podlega kontrola sądowa, o której mowa w tym zdaniu drugim, ponieważ zdanie to nie precyzuje, czy ową kontrolę należy przeprowadzić przed przekroczeniem tego maksymalnego okresu, czy też można ją przeprowadzić a posteriori, a jeśli tak, to w jakim terminie. W tym względzie sąd ten uważa, że wymóg czasowy wynikający z art. 15 ust. 2 dyrektywy 2008/115 należy co najmniej stosować w drodze analogii do tej kontroli sądowej, biorąc pod uwagę w szczególności fakt, że zastosowanie środka detencyjnego i przedłużenie jego zastosowania mają ten sam charakter w odniesieniu do osoby pozostającej w ośrodku detencyjnym.

Określenie tych wymogów ma zdaniem tego sądu konkretne znaczenie dla oceny charakteru i wagi ewentualnego niezgodnego z prawem działania w zawisłej przed nim sprawie, a w konsekwencji – skutków prawnych, jakie należy mu przypisać. Gdyby kontrola sądowa miała mieć miejsce przed przekroczeniem maksymalnego okresu sześciu miesięcy, zastosowanie środka detencyjnego wobec A zostałoby pozbawione podstawy prawnej już w dniu 18 września 2023 r., w przypadku gdy należałoby zsumować wszystkie wcześniejsze okresy pobytu w ośrodku detencyjnym w celu obliczenia, czy został osiągnięty pierwotny maksymalny okres stosowania środka detencyjnego. Jeżeli natomiast kontrola sądowa może zostać przeprowadzona a posteriori, to ewentualna nieprawidłowość pozbawienia wolności mogłaby zostać powzięta dopiero później i mogłaby ewentualnie stanowić mniej poważną niezgodność z prawem.

W trzeciej kolejności, na wypadek gdyby, biorąc pod uwagę odpowiedzi udzielone przez Trybunał, Trybunał stwierdził nieprawidłowość kontroli sądowej dotyczącej przekroczenia pierwotnego sześciomiesięcznego maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego, sąd ten zastanawia się nad konkretnymi konsekwencjami, jakie prawo Unii nakazuje wyciągnąć z takiego stwierdzenia, a w szczególności nad tym, czy Etelä-Karjalan käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji w Karelii Południowej) powinien był zwolnić A w dniu 7 grudnia 2023 r., mimo że materialne przesłanki zastosowania środka detencyjnego zostały w tym momencie uznane za całkowicie spełnione.

W tym względzie zauważa on, że art. 15 ust. 2 i 4 dyrektywy 2008/115 przewiduje obowiązek zwolnienia osoby, w stosunku do której zastosowanie środka detencyjnego jest niezgodne z prawem, ale przepisy te nie wykluczają możliwości naprawienia uchybienia mającego wpływ na warunki umieszczenia w ośrodku detencyjnym w następstwie kontroli sądowej na przyszłość, w związku z czym natychmiastowe zwolnienie niekoniecznie jest uzasadnione. Rozważania przedstawione przez Trybunał w wyroku z dnia 10 września 2013 r., G. i R. (C‑383/13 PPU, EU:C:2013:533), dotyczące konsekwencji naruszenia prawa do obrony osoby umieszczonej w ośrodku detencyjnym, sugerują bowiem, że sąd krajowy dysponuje swobodą oceny konieczności natychmiastowego zwolnienia w przypadku uchybienia proceduralnego stwierdzonego w ramach kontroli sądowej przeprowadzonej a posteriori i w sposób prawidłowy.

Ponadto sąd odsyłający wyjaśnia, że osoba, wobec której zastosowano środek polegający na pozbawieniu wolności, ma prawo do uzyskania opinii w przedmiocie zgodności z prawem tego środka, nawet jeśli została zwolniona w toku postępowania odwoławczego. W związku z tym zadane przez niego pytania pozostają w każdym razie istotne. Ponadto w celu ustalenia, czy zastosowanie środka detencyjnego wobec A było w każdym momencie zgodne z prawem, odpowiedź Trybunału na wszystkie zadane pytania byłaby co do zasady konieczna.

W tych okolicznościach Korkein oikeus (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)

Czy art. 15 ust. 5 i 6 [dyrektywy 2008/115] należy interpretować w ten sposób, że przy obliczaniu wskazanych tam maksymalnych okresów zastosowania środka detencyjnego należy uwzględnić wszystkie wcześniejsze okresy zastosowania środka detencyjnego? Jeżeli taki obowiązek nie istnieje we wszystkich przypadkach, jakie elementy należy wziąć pod uwagę na potrzeby ustalenia, czy przy obliczaniu maksymalnego okresu stosowania środka detencyjnego uwzględnia się wcześniejszy okres stosowania takiego środka?

W jaki sposób należy oceniać, w szczególności, sytuację w tym zakresie w okolicznościach takich jak w sprawie w postępowaniu głównym, w których, po pierwsze, główna podstawa prawna zastosowania środka detencyjnego, a mianowicie zapewnienie wydalenia nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, pozostała zasadniczo taka sama, ale, po drugie, na uzasadnienie nowego środka detencyjnego podniesiono nowe powody faktyczne i prawne, pomiędzy okresami detencji zainteresowana osoba udała się do innych państw członkowskich i została z nich odesłana do Finlandii, a między końcem wcześniejszego okresu stosowania środka detencyjnego a nowym środkiem detencyjnym upłynęło kilka miesięcy?

Czy art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115/WE stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które uzależnia wszczęcie kontroli sądowej przekroczenia maksymalnego okresu sześciu miesięcy od złożenia wniosku przez osobę umieszczoną w ośrodku detencyjnym??

Czy kontrolę sądową przewidzianą w art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy [2008/115], której przedmiotem jest decyzja organu administracyjnego w sprawie przekroczenia pierwotnego maksymalnego okresu stosowania środka detencyjnego wynoszącego sześć miesięcy, należy przeprowadzić przed upływem tego maksymalnego okresu, a jeśli nie, to czy należy ją w każdym razie przeprowadzić niezwłocznie po wydaniu decyzji przez ten organ administracyjny?

Czy brak kontroli sądowej w rozumieniu art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy [2008/115] w przypadku przekroczenia określonego w art. 15 ust. 5 [tej dyrektywy] maksymalnego sześciomiesięcznego okresu zastosowania środka detencyjnego skutkuje obowiązkiem zwolnienia osoby umieszczonej w ośrodku detencyjnym, nawet jeśli w toku takiej spóźnionej kontroli sądowej zostanie stwierdzone, że wszystkie materialnoprawne przesłanki zastosowania środka detencyjnego są spełnione, a postępowanie w danej sprawie było prawidłowe z proceduralnego punktu widzenia? Jeżeli w takiej sytuacji nie istnieje obowiązek automatycznego zwolnienia z ośrodka detencyjnego, jakie aspekty należy wziąć pod uwagę z punktu widzenia prawa Unii w celu określenia skutków opóźnienia kontroli sądowej, w szczególności w okolicznościach takich jak w sprawie w postępowaniu głównym?”.

Postępowanie przed Trybunałem

Sąd odsyłający wniósł o rozpoznanie niniejszego odesłania prejudycjalnego w pilnym trybie prejudycjalnym przewidzianym w art. 23a statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i w art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem, którego § 1 przewiduje, że odesłanie prejudycjalne podnoszące kwestię lub kwestie dotyczące dziedzin objętych przestrzenią wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości może, na wniosek sądu odsyłającego lub w wyjątkowych przypadkach z urzędu, zostać rozpoznane w tym trybie.

W dniu 13 marca 2024 r. piąta izba Trybunału, jako izba wyznaczona zgodnie z art. 11 § 2 regulaminu postępowania, postanowiła, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzeczniczki generalnej, uwzględnić ten wniosek i skierować do sądu odsyłającego, na podstawie art. 101 § 1 tego regulaminu, wniosek o udzielenie wyjaśnień.

Pismem z dnia 19 marca 2024 r. sąd ten poinformował Trybunał, że A został zwolniony w dniu 13 marca 2024 r.

W świetle tej informacji w dniu 21 marca 2024 r. piąta izba Trybunału stwierdziła, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzeczniczki generalnej, że przesłanki przewidziane dla zastosowania pilnego trybu prejudycjalnego nie są już spełnione, i postanowiła, że niniejsza sprawa powinna zostać rozpoznana w trybie zwykłym.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

Uwagi wstępne

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że z postanowienia odsyłającego wynika, iż oba okresy zastosowania środka detencyjnego wobec A poprzedzające trzeci okres, którego zgodność z prawem jest przedmiotem postępowania głównego, podobnie jak ten trzeci okres, miały na celu wykonanie tej samej decyzji nakazującej powrót w rozumieniu art. 3 pkt 4 dyrektywy 2008/115. Niemniej jednak wynika z niego również, że spór w postępowaniu głównym dotyczy ponadto wykonania decyzji nakazującej wydalenie A, przy czym nie jest możliwe ustalenie, czy chodzi o odrębny akt.

W tym względzie art. 8 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje, że państwa członkowskie podejmują wszelkie środki niezbędne do wykonania decyzji nakazującej powrót, jeżeli żaden termin dobrowolnego wyjazdu nie został wyznaczony lub jeżeli zobowiązanie do powrotu nie zostało wykonane w terminie dobrowolnego wyjazdu. Ten art. 8 ust. 3 stanowi jednak, że państwo członkowskie może wydawać odrębne decyzje administracyjne lub orzeczenia sądowe nakazujące wydalenie. Wynika z tego, że okoliczność, iż decyzji nakazującej powrót w rozumieniu art. 3 pkt 4 rzeczonej dyrektywy towarzyszy w danym wypadku odrębna decyzja lub akt nakazujący wydalenie danej osoby, nie ma wpływu na okoliczność, że wobec tej osoby rzeczywiście wydano taką decyzję nakazującą powrót. W niniejszej sprawie nie ma zatem potrzeby uwzględniania tej ewentualnej okoliczności do celów dokonania wykładni, o którą się zwrócono.

W drugiej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach podziału kompetencji między sądami Unii a sądami krajowymi do Trybunału należy uwzględnienie określonego w postanowieniu odsyłającym kontekstu faktycznego i prawnego, w jaki wpisują się pytania prejudycjalne. W związku z tym, skoro sąd odsyłający określił ramy faktyczne i prawne, w które wpisują się przedstawione przez niego pytania, do Trybunału nie należy sprawdzenie ich prawidłowości [wyrok z dnia 29 czerwca 2023 r., International Protection Appeals Tribunal i in. (Zamach w Pakistanie), C‑756/21, EU:C:2023:523, pkt 37, 38 i przytoczone tam orzecznictwo]. W konsekwencji, biorąc pod uwagę wskazówki sądu odsyłającego przedstawione w pkt 27 i 30 niniejszego wyroku, do celów niniejszej sprawy należy uznać, że dwa okresy zastosowania środka detencyjnego wobec A, poprzedzające trzeci, jedyny rozpatrywany w postępowaniu głównym, podobnie jak ten trzeci okres były okresami zastosowania środka detencyjnego w celu wydalenia w rozumieniu art. 15 dyrektywy 2008/115, opartymi wyłącznie na tym przepisie, zastosowanymi w celu wykonania jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót.

Zadane pytania zostaną przeanalizowane właśnie w świetle powyższych wyjaśnień.

W przedmiocie pytania pierwszego lit. a) i b)

Poprzez pytanie pierwsze lit. a) i pytanie pierwsze lit. b), które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że w celu sprawdzenia, czy maksymalny okres stosowania środka detencyjnego przewidziany przez państwo członkowskie na podstawie jednego z tych przepisów został osiągnięty, należy zsumować wszystkie okresy zastosowania środka detencyjnego w tym państwie członkowskim w stosunku do nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego na podstawie art. 15 tej dyrektywy w celu wykonania jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót i czy w tym względzie ma znaczenie okoliczność, że ponowne umieszczenie w ośrodku detencyjnym było każdorazowo uzasadnione odmiennymi okolicznościami faktycznymi.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) i b) dyrektywy 2008/115 państwa członkowskie mogą – o ile w danym przypadku nie mogą zostać zastosowane wystarczające, lecz mniej represyjne środki – umieścić w ośrodku detencyjnym obywatela państwa trzeciego podlegającego procedurze powrotu tylko w celu przygotowania powrotu lub przeprowadzenia procesu wydalenia, w szczególności jeżeli istnieje ryzyko ucieczki lub jeżeli dany obywatel państwa trzeciego unika lub utrudnia przygotowania do powrotu lub proces wydalenia. Akapit drugi tego ust. 1 uściśla, że jakikolwiek środek detencyjny zastosowany jest przez możliwie najkrótszy okres czasu i tylko dopóty, dopóki trwają przygotowania do wydalenia, oraz podlega wykonaniu z należytą starannością.

Co się tyczy art. 15 ust. 5 tej dyrektywy, stanowi on w zdaniu pierwszym, że środek detencyjny jest utrzymany dopóki nie spełnione zostaną warunki określone w tym art. 15 ust. 1, i że jest to konieczne do zapewnienia skutecznego wydalenia. Zgodnie ze zdaniem drugim tego ustępu każde państwo członkowskie określa maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego, który nie może przekroczyć sześciu miesięcy.

Ów art. 15 ust. 6 stanowi natomiast, że państwa członkowskie nie mogą przedłużać okresu, o którym mowa w rzeczonym art. 15 ust. 5, z wyjątkiem przedłużenia na ograniczony okres czasu nieprzekraczający kolejnych dwunastu miesięcy zgodnie z prawem krajowym, jeżeli pomimo wszelkich rozsądnych starań wydalenie może potrwać dłużej ze względu na brak współpracy ze strony danego obywatela państwa trzeciego lub ze względu na opóźnienia w uzyskiwaniu niezbędnej dokumentacji od państw trzecich.

Jak już zauważył Trybunał, z brzmienia art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115 wynika, że przepis ten określa maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego w celu wydalenia (wyrok z dnia 30 listopada 2009 r., Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, pkt 35).

Jednakże samo to sformułowanie nie wskazuje, czy w celu zweryfikowania, czy maksymalny okres ustalony na podstawie owych ust. 5 lub 6 został osiągnięty w danym przypadku, należy zsumować różne okresy zastosowania środka detencyjnego, którym zainteresowany mógł zostać poddany w celu wykonania jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót.

Niemniej jednak w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że każdy środek detencyjny zastosowany wobec obywatela państwa trzeciego, w szczególności na podstawie dyrektywy 2008/115 w ramach procedury powrotu w następstwie nielegalnego pobytu, stanowi poważną ingerencję w prawo do wolności zapisane w art. 6 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) [wyroki: z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego), C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 48].

Środek detencyjny polega bowiem na umieszczeniu danej osoby w określonym miejscu, zobowiązując ją do stałego przebywania w ograniczonym i zamkniętym obszarze, izolując ją od reszty społeczeństwa i pozbawiając ją swobody przemieszczania się (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo).

Tymczasem celem środków detencyjnych w rozumieniu dyrektywy 2008/115 jest nie ściganie lub karanie przestępstw, lecz realizacja celów tej dyrektywy w dziedzinie powrotów [wyroki: z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego), C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 74; a także z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 50]. Tak więc środek detencyjny zastosowany wobec nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, zarządzony w celu wydalenia na podstawie dyrektywy 2008/115, służy jedynie zapewnieniu skuteczności procedury powrotu i nie ma żadnego celu represyjnego (wyroki: z dnia 10 marca 2022 r., Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, pkt 38; z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 50).

W świetle tych okoliczności nie można przyjąć, że każde kolejne umieszczenie nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego w ośrodku detencyjnym w celu wydalenia na podstawie art. 15 ust. 5 lub 6 dyrektywy 2008/115 w celu wykonania jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót rozpoczyna nowy okres stosowania środka detencyjnego, w związku z czym wcześniejsze okresy zastosowania środka detencyjnego w celu wykonania tej decyzji nie powinny być brane pod uwagę w celu dokonania oceny, czy maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego w celu wydalenia, przewidziany przez dane państwo członkowskie na podstawie jednego z tych przepisów, został w danym przypadku przekroczony. Biorąc pod uwagę wagę tej ingerencji w prawo do wolności ustanowione w art. 6 Karty, a także znaczenie tego prawa, na wniosek ten nie ma wpływu okoliczność, że te okresy pobytu w ośrodku detencyjnym są przerywane okresami wolności.

W drugiej kolejności należy przypomnieć, że celem art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115 jest zagwarantowanie, by w żadnym wypadku zastosowanie środka detencyjnego w celu wydalenia nie przekraczało 18 miesięcy lub, w stosownym przypadku, krótszego maksymalnego okresu przewidzianego przez dane państwo członkowskie na podstawie tych przepisów (zob. podobnie wyrok z dnia 30 listopada 2009 r., Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, pkt 37).

W tym względzie Trybunał orzekł w szczególności, że przy obliczaniu okresu zastosowania środka detencyjnego w celu wydalenia przewidzianego na podstawie art. 15 ust. 5 i 6 tej dyrektywy należy uwzględnić okres, w którym wykonanie decyzji o wydaleniu zostało zawieszone z powodu rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego przez obywatela państwa trzeciego, jeżeli w toku postępowania dotyczącego tego wniosku zainteresowany został, nawet niesłusznie, pozostawiony w ośrodku detencyjnym na podstawie tych przepisów (zob. podobnie wyrok z dnia 30 listopada 2009 r., Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, pkt 40, 47, 48).

Do celów obliczenia maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego przewidzianego w art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115 należy również uwzględnić okres zastosowania środka detencyjnego w trakcie postępowania w sprawie kontroli sądowej zgodności z prawem decyzji o wydaleniu, nawet jeśli wykonanie tej decyzji jest zawieszone (zob. podobnie wyrok z dnia 30 listopada 2009 r., Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, pkt 51, 53).

W tym ostatnim względzie Trybunał podkreślił, że gdyby było inaczej, okres zastosowania środka detencyjnego w celu wydalenia mógłby być w poszczególnych przypadkach w ramach jednego państwa członkowskiego różny lub różnić się w zależności od państwa członkowskiego, ewentualnie nawet w znacznym stopniu, ze względu na odmienności lub szczególne okoliczności związane z krajowymi postępowaniami sądowymi. Byłoby to sprzeczne z celem realizowanym przez art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115, polegającym na zagwarantowaniu maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego wspólnego dla państw członkowskich (wyrok z dnia 30 listopada 2009 r., Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, pkt 54).

Tymczasem fakt nieuwzględnienia wszystkich okresów zastosowania środka detencyjnego w celu wydalenia, zastosowanych już w tym państwie członkowskim w stosunku do danego nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego w celu wykonania jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót, mógłby naruszać ten cel, zamiast uzależnienia takiego ewentualnego sumowania takich okresów od wystąpienia okoliczności faktycznych charakteryzujących sytuację tego obywatela państwa trzeciego. Okoliczności te mogą bowiem być przedmiotem subiektywnej oceny.

Ponadto nieuwzględnienie wszystkich tych wcześniejszych okresów zastosowania środka detencyjnego w celu dokonania oceny, czy maksymalny okres stosowania środka detencyjnego przewidziany na podstawie art. 15 ust. 5 lub 6 dyrektywy 2008/115 został osiągnięty w danym przypadku, pozwala na obejście tych przepisów, mimo że dopuszczalne w nich maksymalne okresy zastosowania środka detencyjnego mają na celu wprowadzenie ograniczeń w pozbawianiu wolności jednostek (zob. podobnie wyrok z dnia 30 listopada 2009 r., Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, pkt 56). Przepisy te odzwierciedlają zatem zamierzoną przez prawodawcę Unii równowagę między prawem do wolności ustanowionym w art. 6 Karty a głównym celem tej dyrektywy, którym jest, jak wynika z jej motywów 2 i 4, ustanowienie skutecznej polityki wydalania i powrotu, przy pełnym poszanowaniu praw podstawowych i godności osób, których to dotyczy [zob. podobnie wyroki: z dnia 19 czerwca 2018 r.Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, pkt 48; z dnia 22 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Wydalenie – Marihuana lecznicza), C‑69/21, EU:C:2022:913, pkt 88; z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 46].

Takie nieuwzględnienie mogłoby ponadto, w zależności od przypadku, prowadzić do naruszenia zasady proporcjonalności, zgodnie z którą jakikolwiek środek detencyjny przed wydaleniem powinien być stosowany przez możliwie najkrótszy okres (zob. podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2011 r., El Dridi, C‑61/11 PPU, EU:C:2011:268, pkt 43), jak przewiduje zresztą art. 15 ust. 1 akapit drugi tej dyrektywy. Zastosowanie środków detencyjnych w celu wydalenia należy ograniczyć i uzależnić od poszanowania zasady proporcjonalności, co znajduje również potwierdzenie w motywie 16 tej dyrektywy [zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2022 r., Politsei- ja Piirivalveamet (Umieszczenie w ośrodku detencyjnym – Ryzyko popełnienia przestępstwa), C‑241/21, EU:C:2022:753, pkt 40].

Należy jeszcze przypomnieć, że maksymalne okresy zastosowania środka detencyjnego w celu wydalenia, które powinny być przewidziane przez państwa członkowskie zgodnie z art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115, stanowią ograniczenie czasu zastosowania środka detencyjnego w celu wydalenia, bez uszczerbku dla prawa państwa członkowskiego do przeprowadzenia postępowania w przedmiocie wydalenia jako takiego (zob. podobnie wyrok z dnia 30 listopada 2009 r., Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, pkt 56).

W trzeciej kolejności okoliczności przywołane przez sąd odsyłający również nie mogą uzasadniać odmiennej wykładni.

W tym względzie, po pierwsze, prawdą jest, że istnienie ryzyka ucieczki i okoliczność, że dany obywatel państwa trzeciego unika lub utrudnia przygotowania do powrotu lub proces wydalenia, stanowią zgodnie z art. 15 ust. 1 dyrektywy 2008/115 powody pozwalające uzasadnić umieszczenie w ośrodku detencyjnym w celu przygotowania do powrotu lub przeprowadzenia procesu wydalenia, w braku możliwości skutecznego zastosowania innych wystarczających, lecz mniej represyjnych środków.

Jednakże gdyby uwzględnienie tych okoliczności uzasadniało uznanie, że każde ponowne umieszczenie w ośrodku detencyjnym nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego powoduje rozpoczęcie biegu nowego terminu zastosowania środka detencyjnego, podczas gdy chodzi o wykonanie jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót, maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego przewidziany na podstawie art. 15 ust. 5 dyrektywy 2008/115 mógłby zostać pozbawiony skuteczności (effet utile). Ponieważ bowiem okoliczności te warunkują co do istoty możliwość zastosowania wobec takiego obywatela środka detencyjnego, termin zastosowania środka detencyjnego rozpoczynałby wówczas bieg na nowo z każdym nowym umieszczeniem w ośrodku detencyjnym, w związku z czym, jak wskazano w pkt 62 niniejszego wyroku, mogłoby dochodzić do obejścia tego przepisu.

Po drugie, należy przypomnieć, że z uwagi na to, że umieszczenie obywatela państwa trzeciego, wobec którego toczy się postępowanie w sprawie powrotu, w ośrodku detencyjnym stanowi poważną ingerencję w jego prawo do wolności, podlega ono przestrzeganiu ścisłych gwarancji, którymi są: istnienie podstawy prawnej, jasność, przewidywalność, dostępność i ochrona przed arbitralnością [wyroki: z dnia 15 marca 2017 r., Al Chodor, C‑528/15, EU:C:2017:213, pkt 40; z dnia 6 października 2022 r., Politsei- ja Piirivalveamet (Umieszczenie w ośrodku detencyjnym – Ryzyko popełnienia przestępstwa), C‑241/21, EU:C:2022:753, pkt 50].

Tymczasem ewentualne uwzględnienie innych okoliczności faktycznych charakteryzujących sytuację danego nielegalnie przebywającego na danym terytorium obywatela państwa trzeciego, które nie zostały sprecyzowane i są ze swej natury zmienne i subiektywne, podczas gdy chodzi o wykonanie jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót, ze względu na wynikającą z tego niepewność prawa narażałoby zainteresowane osoby na ryzyko arbitralności, z naruszeniem orzecznictwa przypomnianego w poprzednim punkcie niniejszego wyroku.

Należy jednak przypomnieć, po pierwsze, że zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2008/115 państwa członkowskie mogą postanowić o wyłączeniu z zakresu stosowania tej dyrektywy w szczególności obywateli państw trzecich podlegających sankcji karnej, która przewiduje zobowiązanie do powrotu lub której jest ono skutkiem, zgodnie z prawem krajowym.

Po drugie, dyrektywa ta nie stoi na przeszkodzie temu, by sankcje, w danym przypadku o charakterze karnym, były nakładane zgodnie z przepisami krajowymi na obywateli państw trzecich, wobec których zakończono postępowanie w sprawie powrotu, przewidziane w rzeczonej dyrektywie, lecz którzy przebywają nadal nielegalnie na terytorium państwa członkowskiego bez uzasadnionego powodu niepodjęcia działań zmierzających do powrotu [zob. podobnie wyroki: z dnia 6 grudnia 2011 r., Achughbabian, C‑329/11, EU:C:2011:807, pkt 46, 48; a także z dnia 17 września 2020 r., JZ (Kara pozbawienia wolności w wypadku zakazu wjazdu), C‑806/18, EU:C:2020:724, pkt 28, 29].

Ponadto należy zaznaczyć, że skoro nałożenie środka detencyjnego i przedłużenie okresu jego zastosowania wykazują analogiczny charakter, jako że obydwa skutkują pozbawieniem wolności danego obywatela państwa trzeciego w celu przygotowania jego powrotu lub przystąpienia do wydalenia (wyrok z dnia 10 marca 2022 r., Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo), nie ma potrzeby, by dla celów obliczenia czasu trwania środka detencyjnego rozróżniać okresy zastosowania środka detencyjnego w zależności od tego, czy zostały one zastosowane na podstawie art. 15 ust. 5 czy art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115.

W świetle całości powyższych rozważań na pytanie pierwsze lit. a) i b) należy odpowiedzieć, iż art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że w celu sprawdzenia, czy maksymalny okres stosowania środka detencyjnego przewidziany przez państwo członkowskie na podstawie jednego z tych przepisów został osiągnięty, należy zsumować wszystkie okresy zastosowania środka detencyjnego w tym państwie członkowskim w stosunku do nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego na podstawie art. 15 tej dyrektywy w celu wykonania jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót.

W przedmiocie pytania drugiego lit. a)

Poprzez pytanie drugie lit. a) sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które uzależniają dokonanie przez organ sądowy kontroli przekroczenia maksymalnego sześciomiesięcznego okresu zastosowania pierwotnego środka detencyjnego, ustanowionego przez to państwo członkowskie na podstawie tego art. 15 ust. 5, od złożenia wniosku przez osobę, w stosunku do której zastosowano środek detencyjny.

Zgodnie z art. 15 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy 2008/115 w każdym przypadku środek detencyjny podlega kontroli w rozsądnych odstępach czasu na wniosek danego obywatela państwa trzeciego lub z urzędu. W zdaniu drugim tego ustępu uściślono, że w przypadku przedłużonych okresów pobytu w ośrodku detencyjnym kontrole podlegają nadzorowi ze strony organu sądowego.

Tymczasem zastosowanie środka przez okres przekraczający sześć miesięcy należy uznać, zgodnie z art. 15 ust. 5 tej dyrektywy, za przedłużony okres stosowania środka dla celów jej art. 15 ust. 3 (wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, pkt 42).

Ponadto z brzmienia art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 jasno wynika, że kontrola każdego przedłużenia okresu zastosowania środka detencyjnego obywatela państwa trzeciego podlega nadzorowi organu sądowego. W związku z tym organ sądowy orzekający w przedmiocie możliwości przedłużenia pierwotnego maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego, przewidzianego przez dane państwo członkowskie, musi koniecznie przystąpić do kontroli tego środka, nawet jeśli kontrola nie była przeprowadzana wyraźnie na żądanie organu, który wystąpił do sądu, i nawet jeśli zastosowanie środka detencyjnego względem danego obywatela zostało już poddane kontroli przez organ, który zarządził pierwotny środek detencyjny (zob. podobnie wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, pkt 48, 49, 56).

Wynika z tego, że ze względu na to, iż kontrola przez organ sądowy decyzji o przedłużeniu pierwotnego okresu zastosowania środka detencyjnego ponad sześć miesięcy musi obowiązkowo zostać przeprowadzona, dokonanie przez organ sądowy kontroli przekroczenia pierwotnego maksymalnego okresu zastosowania środka detencyjnego wynoszącego sześć miesięcy nie może być uzależnione od wniosku osoby, w stosunku do której zastosowano ten środek detencyjny.

W związku z tym na drugie pytanie lit. a) należy odpowiedzieć, że art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które uzależniają dokonanie przez organ sądowy kontroli przekroczenia maksymalnego sześciomiesięcznego okresu zastosowania pierwotnego środka detencyjnego, ustanowionego przez to państwo członkowskie na podstawie tego art. 15 ust. 5, od złożenia wniosku przez osobę, w stosunku do której zastosowano środek detencyjny.

W przedmiocie pytania drugiego lit. b)

Poprzez pytanie drugie lit. b) sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że przeprowadzana przez organ sądowy kontrola decyzji organu administracyjnego o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres wynoszący sześć miesięcy przewidziana w tym art. 15 ust. 5 powinna zostać dokonana przed upływem tego maksymalnego okresu, a jeśli tak nie jest, to czy w każdym razie powinna ona zostać przeprowadzona niezwłocznie po wydaniu tej decyzji.

Należy przypomnieć, że ze względu na wagę tej ingerencji w prawo do wolności ustanowione w art. 6 Karty, wynikającej z decyzji o umieszczeniu w ośrodku detencyjnym na podstawie dyrektywy 2008/115, oraz na znaczenie tego prawa, przyznane właściwym organom krajowym uprawnienie do zastosowania środka detencyjnego wobec obywateli państw trzecich jest ściśle ograniczone. Zatem środek detencyjny może zostać zarządzony lub przedłużony z poszanowaniem ogólnych i abstrakcyjnych norm określających warunki i szczegółowe zasady jego zastosowania [wyroki: z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego), C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 51].

Co się tyczy obowiązku przeprowadzenia przez organ sądowy kontroli decyzji organów administracyjnych przedłużających zastosowanie środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres wynoszący sześć miesięcy przewidziany w art. 15 ust. 5 dyrektywy 2008/115, która to kontrola wynika z art. 15 ust. 3 zdanie drugie tej dyrektywy, ma on na celu zapewnienie prawa do skutecznej ochrony sądowej obywatelom państw trzecich umieszczonych w ośrodku detencyjnym w celu wydalenia. Zgodnie bowiem z art. 47 Karty państwa członkowskie muszą zapewnić skuteczną ochronę sądową w sprawach mających za przedmiot ochronę praw jednostki wynikających z prawa Unii. W związku z tym muszą one w szczególności przewidywać, jak wymaga tego ów art. 15 ust. 3 zdanie drugie, nadzór organu sądowego nad kontrolami zastosowania środka detencyjnego przeprowadzanymi przez organ administracyjny w przypadku przedłużonych okresów zastosowania środka detencyjnego w celu sprawdzenia, czy przesłanki zgodności z prawem środka detencyjnego są nadal spełnione, przy czym ten organ sądowy powinien być w stanie orzekać, w tym z urzędu, w przedmiocie wszelkich elementów stanu faktycznego i prawnego istotnych dla zweryfikowania tej zgodności z prawem [zob. podobnie wyroki: z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego), C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 81, 84, 87–89 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 67, 69, 71, 72]. Wspomniany organ sądowy powinien być również uprawniony do natychmiastowego zwolnienia danej osoby, jeżeli uzna, że przesłanki uzasadniające zastosowanie środka detencyjnego przestały być spełniane lub gdy okaże się, że nie ma już rozsądnych perspektyw wydalenia (zob. podobnie wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, pkt 59–62).

Co się tyczy momentu, w którym taka kontrola powinna zostać przeprowadzona, decyzja o umieszczeniu w ośrodku detencyjnym wydawana jest, zgodnie z art. 15 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2008/115, przez organy administracyjne lub sądowe. Ponadto art. 15 ust. 2 akapit trzeci tej dyrektywy uściśla, że jeżeli decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego została wydana przez organy administracyjne, to państwa członkowskie zapewniają kontrolę sądową zgodności z prawem środka detencyjnego w trybie przyspieszonym, najszybciej jak to możliwe po jego zastosowaniu, lub przyznają danemu obywatelowi państwa trzeciego prawo do wszczęcia postępowania w celu podania kontroli sądowej, w trybie przyspieszonym, zgodności z prawem środka detencyjnego, najszybciej jak to możliwe po jego zastosowaniu. W takim przypadku państwa członkowskie muszą niezwłocznie poinformować tego obywatela o możliwości wszczęcia takiego postępowania.

Natomiast w odniesieniu do przedłużenia zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres przewidziany w art. 15 ust. 5 tej dyrektywy, jak zauważyła w istocie rzeczniczka generalna w pkt 78 opinii, ani art. 15 ust. 6 wspomnianej dyrektywy, który reguluje tę możliwość przedłużenia, ani żaden inny przepis dyrektywy 2008/115 nie określają momentu, w którym kontrola zastosowania środka detencyjnego powinna zostać poddana przewidzianemu w art. 15 ust. 3 zdanie drugie tej dyrektywy nadzorowi ze strony organu sądowego w przypadku przedłużonych okresów zastosowania środka detencyjnego.

W związku z tym zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w braku przepisów prawa Unii w zakresie kwestii proceduralnych dotyczących kontroli sądowej przewidzianej w tym art. 15 ust. 3 zdanie drugie państwa członkowskie zachowują, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej i z zastrzeżeniem poszanowania zasad równoważności i skuteczności, uprawnienia do uregulowania tych kwestii przy jednoczesnym zagwarantowaniu poszanowania praw podstawowych i pełnej skuteczności przepisów prawa Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo; a także analogicznie wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., Al Nasiria, C‑610/23, EU:C:2025:514, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).

Wynika z tego, że państwa członkowskie, z zastrzeżeniem przestrzegania tych zasad, nie są zobowiązane do ustanowienia przepisów przewidujących, że przeprowadzana przez organ sądowy kontrola decyzji organu administracyjnego o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego przewidziany w art. 15 ust. 5 tej dyrektywy następuje przed upływem tego okresu.

W tym względzie prawdą jest, że decyzja administracyjna lub, w zależności od państwa członkowskiego, orzeczenie sądu o tym przedłużeniu muszą zostać wydane przed upływem tego okresu. Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115 okres zastosowania pierwotnego środka detencyjnego, o którym mowa w art. 15 ust. 5, nie może zostać przedłużony, chyba że spełnione są przesłanki określone w tym art. 15 ust. 6, a przesłanki materialne uzasadniające zastosowanie pierwotnego środka detencyjnego wobec danego obywatela pozostają spełnione (zob. podobnie wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, pkt 58–61, 67–69). Oznacza to jednak, że oceny tej należy koniecznie dokonać przed upływem maksymalnego okresu zastosowania pierwotnego środka detencyjnego, ponieważ w przypadku gdy warunki te nie są spełnione, zastosowanie środka detencyjnego nie może zostać przedłużone ponad ten okres.

Natomiast zasada równoważności wymaga, aby przeprowadzana przez organ sądowy kontrola decyzji organu administracyjnego o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego poza pierwotny maksymalny okres nie była dokonywana później niż kontrola przewidziana w art. 15 ust. 2 dyrektywy 2008/115 w odniesieniu do zastosowania środka detencyjnego zarządzonego przez organ administracyjny. Jest tak, ponieważ środek detencyjny i przedłużenie zastosowania środka detencyjnego mają analogiczny charakter, a art. 15 ust. 2 akapit trzeci tej dyrektywy wymaga, aby sądowa kontrola zgodności z prawem środka detencyjnego zarządzonego przez organy administracyjne miała miejsce możliwie najszybciej. Powinna ona zatem nastąpić możliwie najszybciej po wydaniu przez organ administracyjny decyzji o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres sześciu miesięcy przewidziany w tym art. 15 ust. 5.

W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie lit. b) należy odpowiedzieć, że art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że przeprowadzana przez organ sądowy kontrola decyzji organu administracyjnego o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres wynoszący sześć miesięcy przewidziany w owym art. 15 ust. 5 nie musi zostać przeprowadzona przed upływem tego maksymalnego okresu, lecz w każdym razie powinna zostać przeprowadzona, podobnie jak kontrola sądowa przewidziana w rzeczonym art. 15 ust. 2 akapit trzeci, jak najszybciej po wydaniu tej decyzji.

W przedmiocie pytania trzeciego

Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że brak przeprowadzenia przez organ sądowy we właściwym czasie kontroli decyzji administracyjnej o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres sześciu miesięcy przewidziany w tym art. 15 ust. 5 automatycznie pociąga za sobą obowiązek natychmiastowego zakończenia stosowania środka detencyjnego, jeżeli w chwili przeprowadzania tej kontroli sądowej wszystkie przesłanki materialne uzasadniające utrzymanie środka detencyjnego są spełnione. Jeżeli tak nie jest, to sąd ten zastanawia się nad elementami istotnymi dla oceny, czy w przypadku takiej spóźnionej kontroli sądowej należy natychmiast zakończyć stosowanie środka detencyjnego.

Należy przypomnieć, że ogólne i abstrakcyjne zasady określające, jako normy wspólne Unii, przesłanki zastosowania środka detencyjnego w celu wydalenia znajdują się w art. 15 ust. 1, ust. 2 akapit drugi oraz ust. 4, 5 i 6 dyrektywy 2008/115, które pozostają bez uszczerbku dla uregulowań zawartych w innych przepisach tej dyrektywy, określających przesłanki zastosowania środka detencyjnego w konkretnych sytuacjach, które nie mają znaczenia dla sprawy w postępowaniu głównym, takich jak te dotyczące zastosowania środka detencyjnego w stosunku do małoletnich [zob. podobnie wyrok z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego), C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 76].

Wspomniane zasady przewidziane w dyrektywie 2008/115 z jednej strony i przepisy prawa krajowego wprowadzające je w życie z drugiej strony stanowią normy wynikające z prawa Unii, które określają przesłanki zgodności z prawem zastosowania środka detencyjnego, w tym w świetle art. 6 Karty [wyrok z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego), C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 77].

Jeżeli okaże się, że określone powyżej w niniejszym wyroku przesłanki zgodności z prawem zastosowania środka detencyjnego w celu wydalenia nie były spełnione lub nie są już spełniane, dana osoba, jak to zresztą wyraźnie wskazuje prawodawca Unii w art. 15 ust. 2 akapit czwarty i ust. 4 dyrektywy 2008/115, zostaje natychmiast zwolniona [zob. podobnie wyrok z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego), C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 79].

Tymczasem, jak przypomniano w istocie w pkt 82 niniejszego wyroku, obowiązek przeprowadzenia przez organ sądowy kontroli decyzji organów administracyjnych o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres wynoszący sześć miesięcy przewidziany w art. 15 ust. 5 dyrektywy 2008/115, który wynika z art. 15 ust. 3 zdanie drugie tej dyrektywy, znajduje się nie wśród tych przesłanek zgodności z prawem środka detencyjnego na podstawie tej dyrektywy, lecz wśród przesłanek mających na celu zapewnienie obywatelom państw trzecich umieszczonym w ośrodku detencyjnym przez państwo członkowskie prawa do skutecznej ochrony sądowej.

Prawodawca Unii przewidział zatem wspólne normy w dziedzinie ochrony sądowej nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich umieszczonych w ośrodku detencyjnym w celu wydalenia, które to normy znajdują się w art. 15 ust. 2 akapit trzeci dyrektywy 2008/115 w odniesieniu do umieszczenia w ośrodku detencyjnym i w jej art. 15 ust. 3 w odniesieniu do utrzymania środka detencyjnego [zob. podobnie wyrok z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Badanie z urzędu środka detencyjnego), C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 82–84]. Prawodawca Unii nie sprecyzował natomiast konsekwencji, jakie należałoby wyciągnąć z przekroczenia terminu, w jakim powinna zostać przeprowadzona przez organ sądowy kontrola decyzji administracyjnej przedłużającej zastosowanie środka detencyjnego ponad początkowy maksymalny okres sześciu miesięcy. Określenie tego terminu należy zresztą, jak wynika z odpowiedzi na pytanie drugie lit. b), do uprawnień państw członkowskich, w granicach wskazanych w pkt 89 niniejszego wyroku.

Wynika z tego, po pierwsze, że nie można uznać, iż w przypadku spóźnionej kontroli sądowej dyrektywa 2008/115 nakłada wyłącznie z tego powodu obowiązek natychmiastowego zwolnienia danej osoby.

Po drugie, przekroczenie wspomnianego terminu nie może spowodować niezgodności z prawem decyzji o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego, a zatem nie wymaga automatycznie zwolnienia danego obywatela państwa trzeciego. Natychmiastowe zwolnienie byłoby konieczne tylko wtedy, gdyby upłynął maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego przewidziany w art. 15 ust. 6 dyrektywy 2008/115 [zob. podobnie wyroki: z dnia 30 listopada 2009 r., Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, pkt 60, 62; a także z dnia 14 maja 2020 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, C‑924/19 PPU i C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, pkt 279], w szczególności ze względu na fakt, że – jak wynika z pkt 53 niniejszego wyroku – środek detencyjny stanowi poważną ingerencję w prawo do wolności ustanowione w art. 6 Karty.

W związku z tym nakazanie, ze względu na takie przekroczenie, stwierdzenia nieważności decyzji o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego, a w konsekwencji uchylenia tej decyzji, mimo że przekroczenie to nie ma wpływu na tę decyzję, a umieszczenie w ośrodku detencyjnym nadal spełnia przesłanki materialne ustanowione w art. 15 dyrektywy 2008/115, groziłoby naruszeniem skuteczności (effet utile) tej dyrektywy (zob. podobnie wyrok z dnia 10 września 2013 r., G. i R., C‑383/13 PPU, EU:C:2013:533, pkt 41).

W tym względzie, jak przypomniano w pkt 62 niniejszego wyroku i jak wynika z motywu 2 dyrektywy 2008/115, po pierwsze, dyrektywa ta dąży do wprowadzenia skutecznej polityki wydalania i repatriacji opartej na wspólnych normach, aby osoby, które mają zostać wydalone, były traktowane w sposób ludzki oraz z pełnym poszanowaniem ich praw podstawowych, a także ich godności. Po drugie, wydalenie każdego obywatela państwa trzeciego nielegalnie przebywającego na terytorium Unii stanowi sprawę priorytetową dla państw członkowskich, zgodnie z celem dyrektywy 2008/115 (zob. wyrok z dnia 10 września 2013 r., G. i R., C‑383/13 PPU, EU:C:2013:533, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).

100

W świetle powyższych rozważań na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż art. 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że brak przeprowadzenia przez organ sądowy we właściwym czasie kontroli decyzji administracyjnej o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres wynoszący sześć miesięcy przewidziany w tym art. 15 ust. 5 nie pociąga za sobą automatycznie obowiązku natychmiastowego zakończenia stosowania środka detencyjnego, jeżeli w chwili przeprowadzania tej kontroli sądowej wszystkie przesłanki materialne uzasadniające utrzymanie środka detencyjnego są spełnione, a maksymalny okres stosowania środka detencyjnego przewidziany w art. 15 ust. 6 tej dyrektywy nie został osiągnięty.

W przedmiocie kosztów

101

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 15 ust. 5 i 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich

należy interpretować w ten sposób, że:

w celu sprawdzenia, czy maksymalny okres stosowania środka detencyjnego przewidziany przez państwo członkowskie na podstawie jednego z tych przepisów został osiągnięty, należy zsumować wszystkie okresy zastosowania środka detencyjnego w tym państwie członkowskim w stosunku do nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego na podstawie art. 15 tej dyrektywy w celu wykonania jednej i tej samej decyzji nakazującej powrót.

Artykuł 15 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy 2008/115

stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które uzależniają dokonanie przez organ sądowy kontroli przekroczenia maksymalnego sześciomiesięcznego okresu zastosowania pierwotnego środka detencyjnego, ustanowionego przez to państwo członkowskie na podstawie tego art. 15 ust. 5, od złożenia wniosku przez osobę, w stosunku do której zastosowano środek detencyjny.

przeprowadzana przez organ sądowy kontrola decyzji organu administracyjnego o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres wynoszący sześć miesięcy przewidziany w owym art. 15 ust. 5 nie musi zostać przeprowadzona przed upływem tego maksymalnego okresu, lecz w każdym razie powinna zostać przeprowadzona, podobnie jak kontrola sądowa przewidziana w rzeczonym art. 15 ust. 2 akapit trzeci, jak najszybciej po wydaniu tej decyzji.

brak przeprowadzenia przez organ sądowy we właściwym czasie kontroli decyzji administracyjnej o przedłużeniu zastosowania środka detencyjnego ponad pierwotny maksymalny okres wynoszący sześć miesięcy przewidziany w tym art. 15 ust. 5 nie pociąga za sobą automatycznie obowiązku natychmiastowego zakończenia stosowania środka detencyjnego, jeżeli w chwili przeprowadzania tej kontroli sądowej wszystkie przesłanki materialne uzasadniające utrzymanie środka detencyjnego są spełnione, a maksymalny okres stosowania środka detencyjnego przewidziany w art. 15 ust. 6 tej dyrektywy nie został osiągnięty.

Podpisy

( *1 ) Język postępowania: fiński.

( i ) Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.