Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 października 2026 r.

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 15 października 2026 r.(*)

Odesłanie prejudycjalne – Państwo prawne – Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE – Niezawisłość sędziowska – Niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony na mocy ustawy – Przepisy krajowe dotyczące zasad przydziału i ponownego przydziału spraw sędziom danego sądu w drodze losowania – Uchwała kolegium sądu o zwolnieniu sędziego, na jego wniosek, z obowiązku rozpoznania części spraw należących do jego referatu – Losowy ponowny przydział tych spraw innym sędziom tego samego sądu

W sprawie C‑159/25 [Rowicz](i)

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Okręgowy w Warszawie (Polska) postanowieniem z dnia 6 lutego 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 26 lutego 2025 r., w postępowaniu:

B.Ż.,

V. sp. z o.o.

przeciwko

T. SA,

Ł.W.,

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: K. Jürimäe (sprawozdawczyni), prezeska izby, K. Lenaerts, prezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego drugiej izby, Z. Csehi, M. Gavalec i F. Schalin, sędziowie,

rzecznik generalny: D. Spielmann,

sekretarz: V. Di Bucci,

uwzględniając pisemny etap postępowania,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

– w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, w charakterze pełnomocnika,

– w imieniu Komisji Europejskiej – K. Herrmann i P. Van Nuffel, w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 19 marca 2026 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 20 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) oraz z motywem 61 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (Dz.U. L, 2024/1689).

Wniosek ten został złożony w ramach dwóch sporów między, po pierwsze, B.Ż. a T. SA, a po drugie, V. sp. z o.o. a Ł.W. o zapłatę określonych kwot w transakcjach handlowych.

Ramy prawne

Prawo Unii

Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE stanowi:

„Państwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii”.

Zgodnie z motywem 61 rozporządzenia 2024/1689:

„Niektóre systemy [sztucznej inteligencji (AI)] przeznaczone na potrzeby sprawowania wymiaru sprawiedliwości i procesów demokratycznych należy zaklasyfikować jako systemy wysokiego ryzyka, biorąc pod uwagę ich potencjalnie istotny wpływ na demokrację, praworządność, wolności osobiste, a także prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu. W szczególności, aby wyeliminować potencjalne ryzyko stronniczości, błędów i efektu czarnej skrzynki, jako systemy wysokiego ryzyka należy zakwalifikować systemy AI przeznaczone do wykorzystania przez organy wymiaru sprawiedliwości lub w ich imieniu, aby pomóc tym organom w poszukiwaniu i interpretacji faktów i prawa oraz w stosowaniu przepisów prawa do konkretnego stanu faktycznego. […] Wykorzystanie narzędzi AI może wspierać uprawnienia decyzyjne sędziów lub niezależność sądownictwa, ale nie powinno ich zastępować; podejmowanie ostatecznej decyzji musi pozostać działaniem kierowanym przez człowieka. […]”.

Zgodnie z art. 113 akapit drugi tego rozporządzenia „stosuje się [je] od dnia 2 sierpnia 2026 r.”.

Prawo polskie

Zgodnie z art. 41 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 98, poz. 1070), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności będących przedmiotem postępowania głównego (Dz.U. z 2024 r., poz. 334, zwanej dalej „prawem o ustroju sądów powszechnych”):

„Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa, określi, w drodze rozporządzenia, regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych określający:

1) wewnętrzną organizację i porządek funkcjonowania sądów,

2) szczegółowe zasady przydziału spraw, w tym:

a) sposób dokonywania losowania spraw,

b) zasady ustalania składów wieloosobowych,

c) (uchylona),

d) zasady zmniejszenia przydziału spraw ze względu na pełnione funkcje i usprawiedliwione nieobecności oraz podstawy czasowego wstrzymania przydziału spraw,

e) warunki uczestniczenia w przydziale tylko niektórych kategorii spraw rozpoznawanych w wydziale,

[…]

– uwzględniając zasady sprawności, racjonalności, ekonomicznego i szybkiego działania oraz potrzebę zapewnienia rzetelnego wykonywania zadań powierzonych sądom, a także potrzebę zapewnienia równomiernego i obiektywnego obciążenia sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych obowiązkami, zapewnienia zbliżonego prawdopodobieństwa udziału w składzie wieloosobowym, wykorzystania rozwiązań informatycznych do losowego przydziału spraw oraz zastosowania innych sposobów losowego przydziału spraw w przypadku braku możliwości korzystania z tych rozwiązań”.

Artykuł 47a §§ 1 i 2 prawa o ustroju sądów powszechnych ma następujące brzmienie:

„§1. Sprawy są przydzielane sędziom i asesorom sądowym losowo, w ramach poszczególnych kategorii spraw, chyba że sprawa podlega przydziałowi sędziemu pełniącemu dyżur.

§ 2. Przydział spraw w ramach poszczególnych kategorii jest równy, chyba że został zmniejszony z uwagi na pełnioną funkcję, uczestniczenie w przydziale spraw innej kategorii lub z innych przyczyn przewidzianych ustawą”.

Artykuł 47b prawa o ustroju sądów powszechnych przewiduje:

§ 1. Zmiana składu sądu może nastąpić tylko w przypadku niemożności rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie albo długotrwałej przeszkody w rozpoznaniu sprawy w dotychczasowym składzie. Przepis art. 47a stosuje się odpowiednio.

§ 4. Zmiana miejsca służbowego sędziego lub delegowanie do innego sądu oraz zakończenie delegowania nie stanowi przeszkody do podejmowania czynności w sprawach przydzielonych w dotychczasowym miejscu służbowym albo miejscu pełnienia służby, aż do ich zakończenia.

§ 5. Na wniosek sędziego lub z urzędu kolegium sądu właściwe dla nowego miejsca służbowego sędziego lub miejsca jego delegowania może zwolnić sędziego z obowiązku rozpoznania części lub wszystkich spraw, w szczególności w razie znacznej odległości od tego sądu do nowego miejsca służbowego sędziego lub miejsca jego delegowania, a także przy uwzględnieniu stopnia zaawansowania rozpoznawanych spraw. Przed podjęciem uchwały kolegium sądu zasięga opinii prezesów właściwych sądów.

§ 6. Przepisy § 4 i 5 stosuje się odpowiednio w przypadku przeniesienia do innego wydziału tego samego sądu oraz w przypadku powołania na stanowisko sędziego w sądzie wyższej instancji”.

Paragraf 2 pkt 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości – Regulamin urzędowania sądów powszechnych z dnia 18 czerwca 2019 r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 867) zawiera następującą definicję:

„SLPS – system teleinformatyczny służący do losowego przydziału spraw i zadań sądu, działający w oparciu o generator liczb losowych (System Losowego Przydziału Spraw)”.

Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

W dniach 13 i 14 czerwca 2024 r. w Sądzie Okręgowym w Warszawie (Polska) zostały zarejestrowane dwie apelacje (zwane dalej „przedmiotowymi apelacjami”) od wyroków wydanych w pierwszej instancji w sporach dotyczących roszczeń płatniczych w transakcjach handlowych w rozumieniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz.U. 2011, L 48, s. 1).

W dniach 17 i 18 czerwca 2024 r. sędzia JD, przydzielona wówczas do XXIII wydziału tego sądu, została wyznaczona losowo do rozpoznania tych apelacji przez SLPS, narzędzie informatyczne działające w oparciu o generator liczb losowych.

Następnie sędzia JD została przeniesiona do innego wydziału wspomnianego sądu.

Decyzją Kolegium Sądu Okręgowego w Warszawie z dniem 30 października 2024 r. sędzia JD została zwolniona, w związku z tym przeniesieniem i na jej wniosek, z rozpoznania 100 spraw przydzielonych jej w 2024 r., kiedy to orzekała w XXIII wydziale owego sądu. Ponadto w decyzji tej kolegium wskazało inne sprawy, do których zakończenia sędzia JD została zobowiązana. Decyzja ta nie zawierała uzasadnienia.

Na podstawie decyzji przewodniczącego XXIII wydziału Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2025 r. w dniu 13 stycznia 2025 r. dokonano ponownego przydziału w drodze losowania, za pomocą SLPS, tych 100 spraw nowym referentom. Losowaniem w celu ponownego przydzielenia spraw za pomocą SLPS objętych było 17 sędziów tego wydziału. Sędzi Anecie Łazarskiej przydzielono 56 z owych 100 spraw, w tym obie przedmiotowe apelacje. Natomiast innym sędziom przydzielono mniejszą liczbę spraw lub nie przydzielono ich wcale.

Odwołanie wniesione przez sędzię A. Łazarską od tego przydziału zostało oddalone przez Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie.

Sędzia A. Łazarska ma rozpoznać przedmiotowe apelacje jako Sąd Okręgowy w Warszawie w składzie jednego sędziego, który jest sądem odsyłającym. Powzięła ona wątpliwości co do prawidłowości ponownego przydziału tych dwóch spraw w świetle art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty, a także co do tego, czy tak powołany sąd w składzie jednego sędziego jest niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy. Z punktu widzenia gwarancji niezawisłości i bezstronności wymiaru sprawiedliwości podstawowe znaczenie ma jej zdaniem to, by przydzielanie spraw w sądzie odbywało się w oparciu o przejrzysty mechanizm, który jest oparty na obiektywnych kryteriach i którym nie można manipulować.

W pierwszej kolejności sąd odsyłający podkreśla, że prawo polskie przewiduje w art. 47a § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych zasadę niezmienności składu orzekającego sądu. Sąd ten wskazuje, że odstępstwa od tej zasady mogą dotyczyć wyłącznie ustawowo określonych przypadków, a mianowicie, zgodnie z art. 47b § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych, niemożności rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie albo długotrwałej przeszkody w rozpoznaniu sprawy w dotychczasowym składzie. Tymczasem w przeświadczeniu sądu odsyłającego ponowny przydział przedmiotowych apelacji nie wynikał z żadnej z tych sytuacji. W szczególności w świetle art. 47b §§ 4–6 prawa o ustroju sądów powszechnych przeniesienie sędziego z jednego wydziału sądu do innego wydziału tego samego sądu nie może uzasadniać zmiany składu orzekającego.

W drugiej kolejności sąd odsyłający formułuje zastrzeżenia względem losowego przydzielania spraw za pośrednictwem SLPS.

Po pierwsze, jak wskazuje ten sąd, od czasu wprowadzenia SLPS jego funkcjonowanie zakłócają błędy. Z jednej strony w pierwszych latach funkcjonowania tego systemu, w szczególności w 2018 r., stwierdzono liczne błędy systemowe. Z drugiej strony błędy są generowane także przez użytkowników wspomnianego systemu.

Po drugie, sąd odsyłający podnosi, że mimo iż czynności związane z zaprojektowaniem, obsługą i funkcjonowaniem SLPS zostały uznane za „sprawę publiczną”, nie jest znany jego kod źródłowy. Publikowane są jedynie algorytm aplikacji i raporty z losowania spraw w ramach tego systemu. Brak przejrzystości w odniesieniu do kodu źródłowego budzi wątpliwości co do rzeczywistej bezstronności funkcjonowania omawianego systemu.

Po trzecie, zdaniem sądu odsyłającego szczegółowe zasady przydzielania spraw sędziom należą do uprawnień dyskrecjonalnych Ministra Sprawiedliwości.

Po czwarte, sąd ten twierdzi, że losowe przydzielanie spraw przez SLPS nie pozwala na zapewnienie równomiernego obciążenia sędziów sprawami, co wiąże się z ryzykiem powstawania zaległości w rozpoznawaniu tych spraw. Losowanie takie może nawet stanowić zagrożenie dla niezawisłości sędziowskiej, gdy pod presją czasu sędzia wybierze „szybkie sądzenie” i jak najszybsze zakończenie sprawy zamiast dążenia do sprawiedliwego rozstrzygnięcia.

Sąd odsyłający stwierdza, że złożoność wprowadzonego systemu oraz jego brak przejrzystości sprawiają, że jest on podatny na manipulację, co pociąga za sobą ryzyko arbitralnego kształtowania składów orzekających.

Co się tyczy spraw, których przedmiotem są przedmiotowe apelacje, sąd ten dodaje, że wbrew konkluzjom wyroku z dnia 14 listopada 2024 r., S. (Zmiana składu orzekającego) (C‑197/23, EU:C:2024:956), decyzja Kolegium Sądu Okręgowego w Warszawie nie podlega kontroli sądowej. Ze względu na brak możliwości zaskarżenia tej decyzji kontrola mechanizmu przydzielania spraw jest wykluczona, a tym samym postępowanie prowadzone przez sąd odsyłający jest obarczone nieważnością.

W tych okolicznościach Sąd Okręgowy w Warszawie postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy w świetle art. 2, art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] w związku z art. 20 i 47 [Karty] oraz motywem 61 [rozporządzenia 2024/1689] sądem niezawisłym, bezstronnym i ustanowionym uprzednio na mocy ustawy, a także zapewniającym rozpatrzenie sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w sposób niedyskryminacyjny oraz gwarantujący skuteczną ochronę prawną jest sąd powszechny ostatniej instancji państwa członkowskiego, w którego składzie zasiada sędzia tego sądu wyznaczony przez generator [liczb losowych] do rozpoznania sprawy, na podstawie raportu losowania oraz uprzedniej decyzji kolegium sądu:

– gdy organ administracji sądowej, jakim jest kolegium sądu okręgowego, arbitralnie zwolnił, z naruszeniem przepisów prawa krajowego o przydziale spraw, dotychczasowego sędziego referenta z obowiązku prowadzenia już przydzielonych spraw, mimo braku spełnienia krajowych kryteriów ustawowych pozwalających na takie zwolnienie oraz z naruszeniem zasady, że zmiana składu sądu może nastąpić tylko w przypadku niemożności rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie albo długotrwałej przeszkody w rozpoznaniu sprawy w dotychczasowym składzie;

– gdy wyznaczenia nowego sędziego dokonano w oparciu o generator losowego przydziału spraw SLPS stworzony przez przedstawiciela władzy wykonawczej Ministra Sprawiedliwości oraz [po] ustaleniu zasad przydziału spraw i losowania w sądach w drodze aktu rangi rozporządzenia tegoż ministra […] i w sposób naruszający prawo do niezawisłego, bezstronnego sądu oraz zasadę prawa do ustawowego sądu;

– gdy wyznaczenia nowego sędziego dokonano w oparciu o generator losowego przydziału spraw SLPS przy braku znajomości i możliwości weryfikacji działania kodu źródłowego algorytmu losowego przydziału SLPS spraw sędziom, o której [to] aplikacji zamieszczono jedynie informację na stronie Biuletynu Informacji Publicznej, oraz podatności narzędzia losowego przydziału spraw na błędy i manipulacje, w sposób naruszający prawo stron do rzetelnego procesu;

– gdy wyznaczenia nowego sędziego dokonano w oparciu o generator losowego przydziału spraw SLPS stworzony przez przedstawiciela władzy wykonawczej Ministra Sprawiedliwości oraz [po] ustaleniu zasad przydziału spraw i losowania w sądach w drodze aktu rangi rozporządzenia tegoż ministra […] i w sposób naruszający zasadę prawa stron do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez brak gwarancji równomiernego obciążenia sędziów w ramach działania SLPS, w sposób dyskryminujący strony i naruszający zasadę równości wobec prawa;

– prowadzącej do orzekania przez sędziego w warunkach nieważności postępowania z powodu sprzeczności składu tego sądu z przepisami prawa przy niezapewnieniu stronom skutecznej ochrony prawnej;

– przy braku skutecznego środka odwoławczego w prawie krajowym przysługującego sędziemu od pisemnej decyzji organu administracyjnego sądu dotyczącej przydziału sprawy oraz wyznaczenia i składu sądu w postaci braku drogi sądowej zapewniającej sędziemu możliwość odwołania się od takiej pisemnej decyzji do bezstronnego i niezawisłego sądu w postępowaniu spełniającym wymagania wynikające z art. 47 [Karty?]”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

Uwagi wstępne

Z brzmienia zadanego pytania wynika, że sąd odsyłający pragnie uzyskać wskazówki co do wykładni art. 2 i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 20 i 47 Karty oraz motywu 61 rozporządzenia 2024/1689.

W tym względzie, co się tyczy w pierwszej kolejności odesłania do art. 20 Karty, dotyczącego zasady równości, sąd odsyłający nie przedstawia konkretnych powodów, dla których zwraca się do Trybunału o wykładnię tego postanowienia. Ogranicza się on w tym kontekście do stwierdzenia, że SLPS nie jest w stanie zapewnić jednakowego obciążenia pracą wszystkich sędziów.

W drugiej kolejności, co się tyczy odesłania do motywu 61 rozporządzenia 2024/1689, wystarczy stwierdzić, że zgodnie z art. 113 akapit drugi tego rozporządzenia ma ono zastosowanie dopiero od dnia 2 sierpnia 2026 r. Tymczasem ponowny przydział przedmiotowych apelacji został dokonany w dniu 13 stycznia 2025 r. Wspomniane rozporządzenie nie ma zatem znaczenia dla celów badania kwestii ponownego przydziału tych spraw.

W trzeciej kolejności, co się tyczy wniosku o dokonanie wykładni art. 2 TUE, należy przypomnieć, że art. 19 TUE konkretyzuje zasadę państwa prawnego wyrażoną w art. 2 TUE, w związku z czym nie ma potrzeby dokonywania oddzielnie wykładni tego art. 2.

Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE powierza bowiem sądom państw członkowskich i Trybunałowi zadanie zapewnienia pełnego stosowania prawa Unii we wszystkich państwach członkowskich, jak również ochrony sądowej praw, jakie jednostki wywodzą z prawa Unii [wyroki: z dnia 2 marca 2021 r., A.B. i in. (Powołanie sędziów Sądu Najwyższego – Odwołanie), C‑824/18, EU:C:2021:153, pkt 108; a także z dnia 16 listopada 2021 r., Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim i in., od C‑748/19 do C‑754/19, EU:C:2021:931, pkt 59].

W tym kontekście postanowienie to przewiduje, że państwa członkowskie są zobowiązane do ustanowienia systemu środków odwoławczych i procedur zapewniających jednostkom poszanowanie ich prawa do skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii.

Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE dotyczy „dziedzin objętych prawem Unii”, niezależnie od tego, w jakiej sytuacji państwa członkowskie stosują to prawo w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty (zob. podobnie wyroki: z dnia 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C‑64/16, EU:C:2018:117, pkt 29; a także z dnia 16 listopada 2021 r., Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim i in., od C‑748/19 do C‑754/19, EU:C:2021:931, pkt 62).

Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE znajduje między innymi zastosowanie do każdego organu krajowego, który może rozstrzygać jako sąd kwestie dotyczące stosowania lub wykładni prawa Unii, a więc wchodzące w zakres dziedzin objętych tym prawem (wyroki: z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann-Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 36).

Tak właśnie jest w przypadku sądu odsyłającego. Sąd ten może bowiem orzekać w kwestiach związanych ze stosowaniem lub z wykładnią prawa Unii i należy, jako „sąd” w rozumieniu tego prawa, do polskiego systemu środków odwoławczych w „dziedzinach objętych prawem Unii” w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. W związku z tym sąd ten powinien spełniać wymogi skutecznej ochrony sądowej (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann-Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).

W czwartej i ostatniej kolejności, jako że sąd odsyłający odniósł się w swoim pytaniu również do art. 47 Karty, należy przypomnieć, że postanowienia Karty, w myśl jej art. 51 ust. 1, mają zastosowanie do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim państwa te stosują prawo Unii, przy czym postanowienie to potwierdza utrwalone orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym gwarantowane w porządku prawnym Unii prawa podstawowe znajdują zastosowanie we wszystkich sytuacjach podlegających prawu Unii, jednak nie poza takimi sytuacjami [wyroki: z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 78 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann-Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 31].

W niniejszej sprawie sąd odsyłający wskazuje, że przedmiotowe apelacje są skierowane przeciwko wyrokom wydanym w pierwszej instancji w sporach dotyczących roszczeń płatniczych w transakcjach handlowych w rozumieniu dyrektywy 2011/7, nie udziela jednak dalszych wyjaśnień co do tego, czy strony tych sporów powołały się na prawa i obowiązki wynikające z tej dyrektywy.

W tych okolicznościach, w świetle informacji, którymi dysponuje Trybunał, i z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać w tym względzie sąd odsyłający, nie wydaje się, by art. 47 Karty miał zastosowanie w postępowaniu głównym.

Niemniej z uwagi na to, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE nakłada na wszystkie państwa członkowskie obowiązek ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia, w dziedzinach objętych prawem Unii, skutecznej ochrony sądowej w rozumieniu w szczególności art. 47 Karty, to ostatnie postanowienie powinno być należycie uwzględnione przy dokonywaniu wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE [wyrok z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego) C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo].

W tych okolicznościach należy orzec w przedmiocie wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty.

Co do istoty

Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że skład orzekający sądu krajowego, któremu przydzielono sprawy losowo za pośrednictwem systemu informatycznego w następstwie zwolnienia z obowiązku rozpoznania tych spraw sędziego – na jego wniosek – któremu zostały one pierwotnie przydzielone, nawet w braku jakiegokolwiek środka zaskarżenia konkretnie umożliwiającego zainteresowanemu sędziemu zakwestionowanie tego ponownego przydziału, należy uznać za niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy.

W tym względzie należy podkreślić, że w zakresie, w jakim Karta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), art. 52 ust. 3 Karty ma na celu zapewnienie koniecznej spójności między wyrażonymi w niej prawami a odpowiadającymi im prawami gwarantowanymi przez EKPC w sposób nienaruszający autonomii prawa Unii. Zgodnie z wyjaśnieniami dotyczącymi Karty praw podstawowych (Dz.U. 2007, C 303, s. 17) art. 47 akapit drugi Karty odpowiada art. 6 ust. 1 EKPC. Trybunał musi zatem dbać o to, aby wykładnia dokonywana przez niego w rozpatrywanej sprawie zapewniała poziom ochrony, który nie narusza poziomu ochrony gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 EKPC, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka [wyroki: z dnia 11 lipca 2024 r., Hann-Invest i in., C‑554/21, C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 64].

Mając na uwadze powyższe uściślenie, należy przypomnieć w pierwszej kolejności, że na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE każde państwo członkowskie powinno zapewnić, by organy orzekające – jako „sądy” w rozumieniu prawa Unii – w kwestiach związanych ze stosowaniem lub z wykładnią tego prawa i należące w związku z tym do systemu środków odwoławczych w dziedzinach objętych prawem Unii odpowiadały wymogom skutecznej ochrony sądowej, w tym wymogowi niezawisłości (wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Daka i in., C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 i C‑493/23, EU:C:2025:592, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo).

Ów wymóg niezawisłości sędziowskiej, stanowiącej integralny element sądzenia, wchodzi w zakres istoty prawa do skutecznej ochrony sądowej oraz prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, które mają fundamentalne znaczenie jako gwarancje ochrony wszystkich praw, jakie jednostki wywodzą z prawa Unii, oraz zachowania wartości wspólnych państwom członkowskim określonych w art. 2 TUE, w szczególności wartości państwa prawnego (wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Daka i in., C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 i C‑493/23, EU:C:2025:592, pkt 74 i przytoczone tam orzecznictwo).

Wspomniany wymóg niezawisłości obejmuje dwa aspekty. Pierwszy aspekt, o charakterze zewnętrznym, wymaga, aby dany organ wypełniał swoje zadania w pełni autonomicznie, bez podległości w ramach hierarchii służbowej, bez podporządkowania komukolwiek, w sposób wolny od nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła, pozostając w ten sposób pod ochroną przed ingerencją i naciskami z zewnątrz, które mogą zagrozić niezależności osądu jego członków i wpływać na ich rozstrzygnięcia. Drugi aspekt, o charakterze wewnętrznym, łączy się z kolei z pojęciem „bezstronności” i dotyczy jednakowego dystansu do stron sporu oraz ich odpowiednich interesów w odniesieniu do jego przedmiotu. Aspekt ten wymaga przestrzegania obiektywizmu oraz braku wszelkiego interesu w rozstrzygnięciu sporu poza ścisłym stosowaniem przepisu prawa (wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Daka i in., C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 i C‑493/23, EU:C:2025:592, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo).

O ile „zewnętrzny” aspekt niezawisłości ma zasadniczo na celu utrzymanie niezależności sądów względem władzy ustawodawczej i wykonawczej w myśl zasady podziału władz, która charakteryzuje funkcjonowanie państwa prawnego, o tyle służy on także ochronie sędziów przed nieuprawnionymi naciskami w obrębie danego sądu (wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Daka i in., C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 i C‑493/23, EU:C:2025:592, pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo).

Należy również podkreślić, że wykonywanie funkcji sędziego musi być chronione nie tylko przed wszelkimi bezpośrednimi wpływami w formie instrukcji, ale także przed bardziej pośrednimi formami wpływu, które mogą wpływać na orzeczenia sądowe [wyroki: z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 1 sierpnia 2025 r., Daka i in., C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 i C‑493/23, EU:C:2025:592, pkt 77].

Powyższe gwarancje niezawisłości i bezstronności wymagają istnienia zasad, w szczególności w odniesieniu do składu danego organu, pozwalających wykluczyć, w przekonaniu jednostek, wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niepodatności tego organu na czynniki zewnętrzne oraz jego neutralności względem ścierających się przed nim interesów (wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Daka i in., C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 i C‑493/23, EU:C:2025:592, pkt 78 i przytoczone tam orzecznictwo).

Ponadto, jak zauważył Trybunał w pkt 71 wyroku z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy) (C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143), Europejski Trybunał Praw Człowieka także podkreślił, że nadrzędne z punktu widzenia państwa prawnego znaczenie między innymi niezawisłości sędziowskiej i pewności prawa wymaga szczególnej jasności przepisów stosowanych w każdym wypadku i jasnych gwarancji pozwalających zapewnić obiektywność i przejrzystość, a także, przede wszystkim, uniknąć wszelkich przejawów arbitralności przy przydzielaniu sędziom poszczególnych spraw (wyrok ETPC z dnia 5 października 2010 r. w sprawie DMD GROUP, a.s. przeciwko Słowacji, CE:ECHR:2010:1005JUD001933403, § 66).

W drugiej kolejności art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE wymaga również istnienia sądu „ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” wobec nierozerwalnych więzi, jakie istnieją między dostępem do takiego sądu a gwarancjami niezawisłości i bezstronności sędziów [wyroki: z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 1 sierpnia 2025 r., Daka i in., C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 i C‑493/23, EU:C:2025:592, pkt 79].

Tymczasem odniesienie do „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” zawarte również w art. 47 akapit drugi Karty odzwierciedla w szczególności zasadę państwa prawnego i dotyczy nie tylko podstawy prawnej samego istnienia sądu, ale także składu orzekającego w każdej sprawie oraz wszelkich innych przepisów prawa krajowego, których nieprzestrzeganie sprawia, że udział jednego lub kilku sędziów w rozpoznawaniu sprawy jest obarczony nieprawidłowością. Co za tym idzie, zasady przydziału i ponownego przydziału spraw wchodzą w zakres pojęcia sądu „ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” [zob. podobnie wyrok z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 73, 74 i przytoczone tam orzecznictwo].

W konsekwencji art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE wymaga w tym zakresie także tego, by przepisy regulujące obsadzanie składów orzekających umożliwiały wykluczenie wszelkiej nieuprawnionej ingerencji w proces podejmowania decyzji w danej sprawie osób spoza składu orzekającego rozpoznającego tę sprawę, przed którymi strony nie mogły przedstawić swoich argumentów (wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Daka i in., C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 i C‑493/23, EU:C:2025:592, pkt 81 i przytoczone tam orzecznictwo).

To w świetle tych uwag należy udzielić odpowiedzi na pytanie sądu odsyłającego. Sąd ten zastanawia się w szczególności nad zgodnością z wymogami nierozerwalnie związanymi z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, przypomnianymi w pkt 41–51 niniejszego wyroku, ponownego przydziału sprawy składowi orzekającemu, jeżeli ten ponowny przydział, po pierwsze, ma miejsce po zwolnieniu z obowiązku rozpoznania sprawy sędziego pierwotnie wyznaczonego do jej rozpoznania, po drugie, następuje za pośrednictwem systemu losowego przydziału spraw, a po trzecie, nie może zostać zaskarżony przez sędziego, którego dotyczy ów ponowny przydział.

W przedmiocie zwolnienia sędziego z obowiązku rozpoznania części przydzielonych mu spraw

Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, jeżeli skład orzekający, któremu sprawa została pierwotnie przydzielona, został zwolniony z obowiązku jej rozpoznania w okolicznościach niezgodnych z wymogami przypomnianymi w pkt 41–51 niniejszego wyroku, to skład orzekający, któremu przydzielono ponownie wspomnianą sprawę, jest zobowiązany powstrzymać się od rozpoznania tej sprawy [zob. podobnie wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Y.P. i in. (Uchylenie immunitetu sędziowskiego i zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych), C‑615/20 i C‑671/20, EU:C:2023:562, pkt 76, 77 i przytoczone tam orzecznictwo].

Co się tyczy konkretnie zwolnienia sędziego z obowiązku rozpoznania przydzielonych mu spraw, Trybunał orzekł, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których organ sądu krajowego może zwolnić sędziego tego sądu z obowiązku rozpoznania części lub wszystkich przydzielonych mu spraw, w sytuacji gdy uregulowania te nie przewidują kryteriów, którymi ten organ powinien kierować się przy podejmowaniu takiej decyzji o zwolnieniu z obowiązku rozpoznania sprawy, i nie przewidują obowiązku jej uzasadnienia [zob. podobnie wyrok z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 86].

Aby bowiem nie pozostawiać miejsca na arbitralność, która mogłaby wynikać z nieprzejrzystej procedury zdolnej naruszyć zasady niezawisłości i nieusuwalności sędziów, ważne jest, by przepisy krajowe regulujące zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy przewidywały obiektywne i jasno określone kryteria, na podstawie których sędzia może zostać zwolniony z obowiązku rozpoznania przydzielonych mu spraw, jak również obowiązek uzasadniania decyzji w tym przedmiocie, w szczególności w przypadku zwolnienia sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy bez jego zgody, tak aby zagwarantować, że niezawisłość sędziowska nie będzie zagrożona z powodu nieuprawnionych nacisków z zewnątrz [wyrok z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 85].

W niniejszej sprawie z art. 47b § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych wynika, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać w tym względzie sąd odsyłający, iż zmiana składu sądu jest dopuszczalna w razie wystąpienia „długotrwałej przeszkody w rozpoznaniu sprawy w dotychczasowym składzie”. Zgodnie z art. 47b § 6 prawa o ustroju sądów powszechnych kolegium danego sądu może zwolnić sędziego, na jego wniosek lub z urzędu, z obowiązku rozpoznania przydzielonych mu spraw w przypadku przeniesienia tego sędziego do innego wydziału tego sądu.

W tym względzie Trybunał orzekł w pkt 77 wyroku z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy) (C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143), że uregulowania krajowe takie jak art. 47b §§ 1 i 4–6 prawa o ustroju sądów powszechnych nie przewidują precyzyjnych i obiektywnych kryteriów regulujących możliwość zwolnienia sędziego z obowiązku rozpoznania jednej lub większej liczby przydzielonych mu spraw, i zezwalają kolegium danego sądu na zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania jego spraw bez konieczności uzasadnienia takiej uchwały.

Ocena ta została jednak dokonana w ramach sprawy dotyczącej zwolnienia zainteresowanego sędziego, bez jego zgody, z obowiązku rozpoznania przydzielonych mu spraw w następstwie przeniesienia go, również bez jego zgody, do innego wydziału sądu, w którym orzekał.

Tymczasem z akt sprawy znajdujących się w posiadaniu Trybunału wynika, że w niniejszej sprawie sędzia JD została zwolniona z obowiązku rozpoznania części przydzielonych jej spraw na mocy decyzji, która została podjęta na jej wniosek. Z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać w tym względzie sąd odsyłający, takie zwolnienie z obowiązku rozpoznania spraw, na wniosek zainteresowanego sędziego, wydaje się mieścić, jak zauważyła Komisja Europejska w uwagach na piśmie, w zakresie sytuacji przewidzianych w art. 47b § 6 prawa o ustroju sądów powszechnych.

Ponadto z wyjaśnień sądu odsyłającego wynika, że owo zwolnienie z obowiązku rozpoznania spraw nastąpiło w następstwie przeniesienia sędzi JD do innego wydziału sądu, w którym orzekała. Z wyjaśnień tych w żaden sposób nie wynika, że wspomniane przeniesienie odbyło się bez zgody zainteresowanej sędzi czy też że miało charakter arbitralny, ani że wniosek tej sędzi o zwolnienie jej z obowiązku rozpoznania przydzielonych jej spraw był konsekwencją zewnętrznych nacisków na nią wywieranych, które mogłyby zagrozić jej niezawisłości.

Co za tym idzie, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać w tym względzie sąd odsyłający, należy uznać, że o ile sędzia JD dobrowolnie wystąpiła o takie zwolnienie z obowiązku rozpoznania przydzielonych jej spraw, o tyle owo częściowe zwolnienie nie powinno budzić uzasadnionych wątpliwości, w przekonaniu jednostek, co do jej niezawisłości. W tych okolicznościach należy dodać, iż – skoro nie wydaje się, by sędzia JD została zwolniona z obowiązku rozpoznania przedmiotowych apelacji w okolicznościach niezgodnych z wymogami przypomnianymi w pkt 41–51 niniejszego wyroku – nie można przyjąć, w oparciu o orzecznictwo przytoczone w pkt 53 tego wyroku, że skład orzekający, któremu sprawy te zostały ponownie przydzielone, ma obowiązek powstrzymać się od ich rozpoznania.

Częściowe zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania jednej lub większej liczby przydzielonych mu spraw nie może bowiem naruszać jego niezawisłości, jeżeli następuje na jego wniosek i w braku jakichkolwiek oznak sugerujących, że o owo zwolnienie z obowiązku rozpoznania spraw zainteresowany sędzia nie wystąpił dobrowolnie.

W przedmiocie ponownego przydziału spraw za pośrednictwem systemu losowego przydziału spraw

Zgodnie z orzecznictwem Trybunału system przydziału spraw w sądach krajowych, który opiera się na zasadzie losowego wyboru składu orzekającego, z pewnymi wyjątkami, sam w sobie nie naraża składów orzekających na nienależny wpływ w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 45 i 46 niniejszego wyroku (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2025 r., Sinalov, C‑16/24, EU:C:2025:116, pkt 51).

W świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 41–51 niniejszego wyroku należy jednak dodać, że funkcjonowanie takiego systemu powinno opierać się na przejrzystych, obiektywnych i znanych z wyprzedzeniem zasadach, pozwalających wykluczyć wszelkie arbitralne stosowanie tego systemu i wszelką nieuprawnioną ingerencję osób spoza składu orzekającego w proces podejmowania decyzji w danej sprawie.

Ponieważ ostateczna ocena okoliczności faktycznych oraz stosowanie i wykładnia prawa krajowego należą w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE, wyłącznie do sądu odsyłającego, w gestii tego sądu będzie pozostawało ustalenie w sposób ostateczny, czy funkcjonowanie SLPS, w szczególności w odniesieniu do ponownego przydziału przedmiotowych apelacji, jest zgodne z wymogami nierozerwalnie związanymi z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. Jednakże zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunał może na podstawie informacji zawartych w aktach sprawy, którymi dysponuje, dostarczyć temu sądowi elementów wykładni prawa Unii, które mogą być dla niego w tym celu przydatne [wyroki: z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C‑487/19, EU:C:2021:798, pkt 133; a także z dnia 13 lipca 2023 r., YP i in. (Uchylenie immunitetu sędziowskiego i zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych), C‑615/20 i C‑671/20, EU:C:2023:562, pkt 66].

W tym względzie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że sąd odsyłający żywi wątpliwości co do zgodności SLPS ze wskazanymi wymogami z czterech powodów, które dotyczą zasadniczo, po pierwsze, braku przejrzystości tego systemu, po drugie, roli ministra sprawiedliwości w określaniu zasad funkcjonowania wspomnianego systemu, po trzecie, błędów, jakie mogło spowodować jego stosowanie, a po czwarte, nierównomiernego obciążenia przez ów system sędziów pracą.

Po pierwsze, należy uznać, że wspomniane wymogi, a w szczególności te, o których mowa w pkt 64 niniejszego wyroku, są spełnione w szczególności wówczas, gdy funkcjonowanie danego systemu losowego przydziału spraw opiera się na z góry określonych i publicznie dostępnych parametrach, gdy podlega ono przejrzystym uregulowaniom określającym zasady i kryteria przydziału i ponownego przydziału spraw, gdy system ten jest zaprojektowany – w szczególności dzięki całkowicie zautomatyzowanemu losowaniu – w taki sposób, aby uniknąć przydzielenia sprawy sędziemu wybranemu w sposób dyskrecjonalny, i gdy raporty z losowania są podawane do wiadomości publicznej. Takie elementy stanowią bowiem gwarancje odpowiednie dla uniknięcia wszelkich przejawów arbitralności przy przydziale lub ponownym przydziale poszczególnych spraw sędziom, a także wszelkiej nieuprawnionej ingerencji ze strony osób spoza składu orzekającego rozpoznającego daną sprawę w proces podejmowania decyzji w tej sprawie.

Tymczasem z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że funkcjonowanie SLPS jest regulowane przepisami, które przewidują kryteria i zasady przydziału lub ponownego przydziału spraw sędziom. Ponadto losowanie odbywa się w sposób automatyczny. Wreszcie, zarówno pełny algorytm tego systemu, jak i raporty z losowania są publikowane. W tym kontekście sama okoliczność, że kod źródłowy tego systemu, który odzwierciedla w języku programowania instrukcje składające się na tenże system, nie został podany do wiadomości publicznej, nie może stwarzać ryzyka wpływu mogącego zaważyć na orzeczeniach sądowych lub arbitralnego sterowania przydziałem lub ponownym przydziałem spraw. Przeciwnie, jak podnosi rząd polski w swoich uwagach na piśmie, udostępnienie kodu źródłowego SLPS mogłoby ułatwić cyberataki skierowane wobec tego systemu.

Po drugie, co się tyczy wątpliwości związanych z rolą ministra sprawiedliwości w określaniu zasad funkcjonowania SLPS, należy przypomnieć, że – jak wynika z pkt 47 i 51 niniejszego wyroku – gwarancje niezawisłości i bezstronności oraz przesłanka „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” wymagają istnienia zasad dotyczących między innymi składu orzekającego, które pozwalają wykluczyć, w przekonaniu jednostek, wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niepodatności tego organu na czynniki zewnętrzne oraz jego neutralności względem ścierających się przed nim interesów.

W tym względzie, zgodnie z zasadą podziału władzy charakteryzującą funkcjonowanie państwa prawnego, konieczne jest zagwarantowanie niezależności sądów względem władz ustawodawczej i wykonawczej [wyroki: z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 124; a także z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C‑521/21, EU:C:2026:242, pkt 72].

I tak, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, wymóg dotyczący „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu prawa Unii ma na celu uniknięcie sytuacji, w której organizacja systemu sądownictwa zostałaby pozostawiona uznaniu władzy wykonawczej, oraz zapewnienie, by kwestia ta była regulowana ustawą uchwaloną przez władzę ustawodawczą w sposób zgodny z normami regulującymi wykonywanie jej kompetencji [zob. podobnie wyroki: z dnia 26 marca 2020 r. (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Simpson/Rada i HG/Komisja, C‑542/18 RX‑II i C‑543/18 RX‑II, EU:C:2020:232, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C‑521/21, EU:C:2026:242, pkt 73].

Wymóg ten jest spełniony, gdy na podstawie delegacji ustawowej takiej jak przewidziana w art. 41 prawa o ustroju sądów powszechnych minister sprawiedliwości jest uprawniony do przyjmowania ogólnych przepisów dotyczących przydzielania spraw i do określania ogólnych parametrów funkcjonowania systemu losowego przydziału spraw, takiego jak SLPS. Ponadto przyjęcie przez tego ministra takich ogólnych przepisów nie może samo w sobie rodzić wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sędziów.

Po trzecie, Trybunał orzekł, że błąd w stosowaniu zasad przydziału spraw niekoniecznie oznacza istnienie wpływu, który może zaważyć na orzeczeniach sądowych, czy arbitralnego sterowania przydzielaniem spraw (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2025 r., Sinalov, C‑16/24, EU:C:2025:116, pkt 51). W tym kontekście sama okoliczność, na którą zwrócił uwagę sąd odsyłający, że funkcjonowanie systemu losowego przydziału spraw mogło być obarczone błędami, nie może jako taka wskazywać, w późniejszym momencie, że doszło do nieuprawnionego wpływu na dotyczący konkretnych spraw proces podejmowania decyzji. Jest tak tym bardziej, że – jak podkreśla rząd polski w uwagach na piśmie – charakter sformułowanych przez sąd odsyłający zastrzeżeń dotyczących funkcjonowania SLPS wydaje się czysto historyczny, ponieważ wszystkie wspomniane nieprawidłowości wystąpiły w 2018 r.

Po czwarte, co się tyczy okoliczności, że system losowego przydziału spraw może prowadzić do nierównomiernego rozłożenia obciążenia pracą sędziów sądu, należy zauważyć, że sąd odsyłający odnosi się głównie do liczby spraw przydzielonych poszczególnym sędziom. Tymczasem sama różnica w liczbie przydzielanych spraw, która może być uzasadniona względami należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, niekoniecznie stanowi różnicę w obciążeniu pracą.

W każdym razie okoliczność, że system losowego przydziału spraw może prowadzić do nierównomiernego rozłożenia obciążenia pracą między sędziami danego sądu, nie może stwarzać ryzyka nieuprawnionej ingerencji w proces podejmowania decyzji w konkretnej sprawie ani ryzyka sprawowania kontroli nad treścią orzeczeń sądowych.

W przedmiocie kontroli sądowej ponownego przydziału spraw

Co się tyczy kontroli sądowej stosowania systemu losowego przydziału spraw, należy przypomnieć, że możliwość weryfikacji poszanowania gwarancji związanych z pojęciem „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” jest nieodzowna w kontekście zaufania, jakie sądy w społeczeństwie demokratycznym powinny wzbudzać u jednostki [zob. podobnie wyroki: z dnia 8 maja 2024 r., Asociaţia „Forumul Judecătorilor din România” (Stowarzyszenia sędziów i prokuratorów), C‑53/23, EU:C:2024:388, pkt 55; z dnia 27 lutego 2025 r., Sinalov, C‑16/24, EU:C:2025:116, pkt 53].

Co za tym idzie przeprowadzenie kontroli sądowej przestrzegania przepisów prawa wewnętrznego dotyczących przydziału i ponownego przydziału spraw, w stosownym przypadku za pośrednictwem systemu losowego przydziału spraw, powinno być możliwe na wniosek strony lub z urzędu w sytuacji zaistnienia poważnej wątpliwości, w celu ustalenia, czy skład orzekający, któremu przydzielono lub ponownie przydzielono daną sprawę, stanowi niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy [zob. podobnie wyroki: z dnia 14 listopada 2024 r., S. (Zmiana składu orzekającego), C‑197/23, EU:C:2024:956, pkt 65, 67; a także z dnia 27 lutego 2025 r., Sinalov, C‑16/24, EU:C:2025:116, pkt 54, 55].

W związku z tym, jeżeli sąd krajowy jest w stanie skontrolować prawidłowość swojego składu w celu wydania rozstrzygnięcia we wniesionej do niego sprawie, nie jest konieczne ustanowienie w tym celu odrębnego środka prawnego na rzecz sędziego, którego dotyczy taki ponowny przydział (zob. analogicznie wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Daka i in., C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 i C‑493/23, EU:C:2025:592, pkt 99).

W niniejszym przypadku przedmiotowe apelacje ukazują właśnie, że sąd odsyłający może skontrolować prawidłowość swojego składu w celu wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie tych apelacji.

W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na zadane pytanie winna brzmieć: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że skład orzekający sądu krajowego, któremu przydzielono sprawy losowo za pośrednictwem systemu informatycznego w następstwie zwolnienia z obowiązku rozpoznania tych spraw sędziego – na jego wniosek – któremu zostały one pierwotnie przydzielone, nawet w braku jakiegokolwiek środka zaskarżenia konkretnie umożliwiającego zainteresowanemu sędziemu zakwestionowanie tego ponownego przydziału, należy uznać za niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy.

W przedmiocie kosztów

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej

należy interpretować w ten sposób, że:

skład orzekający sądu krajowego, któremu przydzielono sprawy losowo za pośrednictwem systemu informatycznego w następstwie zwolnienia z obowiązku rozpoznania tych spraw sędziego – na jego wniosek – któremu zostały one pierwotnie przydzielone, nawet w braku jakiegokolwiek środka zaskarżenia konkretnie umożliwiającego zainteresowanemu sędziemu zakwestionowanie tego ponownego przydziału, należy uznać za niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy.

Podpisy

* Język postępowania: polski.

i Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.