Sygn. akt C-182/26
Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 25 czerwca 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Pilny tryb prejudycjalny – Polityka imigracyjna – Powrót obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających w jednym z państw członkowskich – Dyrektywa 2008/115/WE – Artykuł 3 pkt 3 – Państwo powrotu – Artykuł 5 – Zasada non-refoulement – Artykuł 15 – Umieszczenie w ośrodku detencyjnym w celu wydalenia – Kontrola przestrzegania przesłanek zgodności z prawem – Chwila badania przestrzegania zasady non-refoulement – Decyzja nakazująca powrót wskazująca kilka potencjalnych państw powrotu – Środek detencyjny – Określenie państwa powrotu – Brak współpracy ze strony nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego – Artykuł 6, art. 19 ust. 2 oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
W sprawie C-182/26 PPU [Hardeker] (i),
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez rechtbank Den Haag, zittingsplaats Haarlem (sąd rejonowy w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Haarlem, Niderlandy) postanowieniem z dnia 3 marca 2026 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 9 marca 2026 r., w postępowaniu:
DL
przeciwko
Minister van Asiel en Migratie,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: I. Jarukaitis, prezes izby, M. Condinanzi, N. Jääskinen, R. Frendo (sprawozdawczyni) i A. Kornezov, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Richard de la Tour,
sekretarz: A. Lamote, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 maja 2026 r. r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– w imieniu rządu niderlandzkiego – E.M.M. Besselink oraz J. Langer, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Komisji Europejskiej – F. Blanc, S. Noë oraz R. Tricot, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 4 czerwca 2026 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U. 2008, L 348, s. 98), a także zasady non-refoulement ustanowionej w art. 19 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między DL, obywatelem państwa trzeciego, a Minister van Asiel en Migratie (ministrem ds. azylu i migracji, Niderlandy) (zwanym dalej „ministrem”) w przedmiocie zgodności z prawem wydanej przez tego ostatniego decyzji o umieszczeniu DL w ośrodku detencyjnym w celu jego wydalenia do jednego z potencjalnych państw powrotu wymienionego w dotyczącej go decyzji nakazującej powrót.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
Zgodnie z art. 33 ust. 1 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r. [Recueil des traités des Nations unies, vol. 189, s. 150, nr 2545 (1954)], która weszła w życie w dniu 22 kwietnia 1954 r. i została uzupełniona Protokołem dotyczącym statusu uchodźców, zawartym w Nowym Jorku w dniu 31 stycznia 1967 r. i który wszedł w życie dnia 4 października 1967 r. (zwanej dalej „konwencją genewską”):
„Żadne Umawiające się Państwo nie wydali lub nie zawróci w żaden sposób uchodźcy do granicy terytoriów, gdzie jego życiu lub wolności zagrażałoby niebezpieczeństwo ze względu na jego rasę, religię, obywatelstwo, przynależność do określonej grupy społecznej lub przekonania polityczne”.
Prawo Unii
Karta
Artykuł 4 Karty, zatytułowany „Zakaz tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania” stanowi:
„Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.”
Artykuł 6 Karty, zatytułowany „Prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego”, przewiduje:
„Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego.”
Zgodnie z art. 18 Karty, zatytułowanym „Prawo do azylu”:
„Gwarantuje się prawo do azylu z poszanowaniem zasad Konwencji genewskiej z 28 lipca 1951 roku i Protokołu z 31 stycznia 1967 roku dotyczących statusu uchodźców oraz zgodnie z [...] Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.”
Artykuł 19 Karty, zatytułowany „Ochrona w przypadku usunięcia z terytorium państwa, wydalenia lub ekstradycji”, stanowi w ust. 2:
„Nikt nie może być usunięty z terytorium państwa, wydalony lub wydany w drodze ekstradycji do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być poddany karze śmierci, torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.”
Artykuł 47 Karty, zatytułowany „Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu”, stanowi w akapicie pierwszym:
Każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule.”
Dyrektywa 2008/115
Motywy 2, 4, 6, 8, 16, 23 i 24 dyrektywy 2008/115 przewidują:
„ (2) Rada Europejska na posiedzeniu w Brukseli w dniach 4 i 5 listopada 2004 r. wezwała do opracowania skutecznej polityki wydalania i repatriacji, opartej na wspólnych normach, aby osoby, które mają być wydalone, traktowane były w sposób ludzki oraz z pełnym poszanowaniem ich praw podstawowych i godności.
[...]
(4) Należy ustalić jasne, przejrzyste i sprawiedliwe zasady, aby określić skuteczną politykę powrotów stanowiącą integralną część dobrze zarządzanej polityki migracyjnej.
(6) Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby zakończenie nielegalnego pobytu obywateli państw trzecich odbywało się w ramach sprawiedliwej i przejrzystej procedury. Zgodnie z ogólnymi zasadami prawa UE decyzje podejmowane na mocy niniejszej dyrektywy powinny być podejmowane indywidualnie, na podstawie obiektywnych kryteriów, co oznacza, że pod uwagę powinien być brany nie tylko sam fakt nielegalnego pobytu. [...]
(8) Uznaje się za uzasadnioną stosowaną przez państwa członkowskie praktykę powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich, pod warunkiem że ustanowione zostały sprawiedliwe i skuteczne systemy azylowe, w pełni zgodne z zasadą non-refoulement.
(16) Stosowanie środków detencyjnych w celu wydalenia należy ograniczyć i uzależnić od tego, czy jest ono proporcjonalne w odniesieniu do zastosowanych środków i zakładanych celów. Zastosowanie środka detencyjnego jest uzasadnione tylko w celu przygotowania powrotu lub wykonania wydalenia oraz jeśli zastosowanie łagodniejszych środków przymusu byłoby niewystarczające.
(23) Stosowanie niniejszej dyrektywy nie narusza zobowiązań wynikających z [konwencji genewskiej].
(24) Niniejsza dyrektywa nie narusza praw podstawowych i jest zgodna z zasadami uznanymi w szczególności w [Karcie].”
Zgodnie z art. 1 tej dyrektywy:
„Niniejsza dyrektywa określa wspólne normy i procedury, które mają być stosowane przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających [na terytorium państwa członkowskiego] obywateli państw trzecich, zgodnie z prawami podstawowymi jako zasadami ogólnymi prawa wspólnotowego oraz prawa międzynarodowego, w tym z obowiązkami w zakresie ochrony uchodźców oraz praw człowieka”.
Artykuł 2 ust. 1 wspomnianej dyrektywy przewiduje, że dyrektywa ta ma zastosowanie do obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających na terytorium państwa członkowskiego.
Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, stanowi w pkt 2-5:
„Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
2) »nielegalny pobyt« oznacza obecność na terytorium państwa członkowskiego obywatela państwa trzeciego, który nie spełnia lub przestał spełniać warunki wjazdu do państwa członkowskiego, określone w art. [6] [rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen) (Dz.U. 2016, L 77, s. 1)], albo innych warunków wjazdu, pobytu lub zamieszkania w tym państwie członkowskim;
3) »powrót« oznacza powrót obywatela państwa trzeciego – wynikający z dobrowolnego lub przymusowego wykonania zobowiązania do powrotu – do:
– jego/jej państwa pochodzenia, lub
– kraju tranzytu, zgodnie ze wspólnotowymi lub dwustronnymi umowami o readmisji lub z innymi porozumieniami, lub
– innego państwa trzeciego, do którego dany obywatel państwa trzeciego zdecyduje się dobrowolnie powrócić i przez które zostanie przyjęty;
»decyzja nakazująca powrót« oznacza decyzję administracyjną lub orzeczenie sądowe, w których stwierdza się lub uznaje, że obywatel państwa trzeciego przebywa w państwie członkowskim nielegalnie, oraz nakłada się lub stwierdza zobowiązanie do powrotu;
5) »wydalenie« oznacza wykonanie zobowiązania do powrotu, czyli fizyczny przewóz osoby poza terytorium państwa członkowskiego;
[...]”
Artykuł 5 dyrektywy 2008/115, zatytułowany „Zasada non-refoulement, dobro dziecka, życie rodzinne i stan zdrowia”, przewiduje:
„Wprowadzając w życie niniejszą dyrektywę, państwa członkowskie należycie uwzględniają:
a) dobro dziecka;
b) życie rodzinne;
c) stan zdrowia danego obywatela państwa trzeciego
i przestrzegają zasady non-refoulement.”
Artykuł 6 ust. 1 tejże dyrektywy, zatytułowany „Decyzja o zobowiązaniu do powrotu”, stanowi:
„Bez uszczerbku dla wyjątków, o których mowa w ust. 2-5, państwa członkowskie wydają decyzję nakazującą powrót każdemu obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na ich terytorium”.
Artykuł 12 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Forma”, przewiduje w ust. 1 akpit pierwszy:
„Decyzje nakazujące powrót oraz, w stosownych przypadkach, decyzje o zakazie wjazdu lub o wykonaniu wydalenia wydawane są w formie pisemnej i zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne, a także informacje o dostępnych środkach odwoławczych”.
Artykuł 13 tej dyrektywy, zatytułowany „Środki odwoławcze”, przewiduje w ust. 1 i 2:
„1. Dany obywatel państwa trzeciego otrzymuje możliwość skorzystania ze skutecznych środków odwoławczych, aby zaskarżyć decyzje dotyczące powrotu, o których mowa w art. 12 ust. 1, przed właściwym organem sądowym lub administracyjnym lub właściwym podmiotem złożonym z osób bezstronnych i posiadających gwarancje niezależności.
2. Organ lub podmiot, o którym mowa w ust. 1, jest właściwy w sprawie ponownego rozpatrzenia decyzji dotyczących powrotu, o których mowa w art. 12 ust. 1, i może między innymi tymczasowo zawiesić ich wykonanie, chyba że takie tymczasowe zawieszenie ma już zastosowanie na mocy prawa krajowego.”
Artykuł 15 dyrektywy 2008/115, zatytułowany „Środek detencyjny”, ma następujące brzmienie:
„1. O ile w danej sprawie nie mogą zostać zastosowane wystarczające lecz mniej represyjne środki, państwa członkowskie mogą umieścić w ośrodku detencyjnym obywatela państwa trzeciego podlegającego procedurze powrotu tylko w celu przygotowania powrotu lub przeprowadzenia procesu wydalenia, w szczególności jeżeli:
a) istnieje ryzyko ucieczki, lub
b) dany obywatel państwa trzeciego unika lub utrudnia przygotowania do powrotu lub proces wydalenia.
Jakikolwiek środek detencyjny stosowany jest przez możliwie najkrótszy okres czasu i tylko dopóki trwają przygotowania do wydalenia oraz podlega wykonaniu z należytą starannością.
2. Decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego wydawana jest przez organy administracyjne lub sądowe.
Decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego wydawana jest w formie pisemnej, z podaniem uzasadnienia faktycznego i prawnego.
Jeżeli decyzja o zastosowaniu środka detencyjnego została wydana przez organy administracyjne, państwa członkowskie:
a) zapewniają kontrolę sądową, w trybie przyspieszonym, zgodności z prawem środka detencyjnego, najszybciej jak to możliwe po jego zastosowaniu;
b) lub przyznają danemu obywatelowi państwa trzeciego prawo do wszczęcia postępowania w celu podania kontroli sądowej, w trybie przyspieszonym, zgodności z prawem środka detencyjnego, najszybciej jak to możliwe po jego zastosowaniu. W takim przypadku państwa członkowskie niezwłocznie informują danego obywatela państwa członkowskiego o możliwości wszczęcia takiego postępowania.
Jeżeli zastosowanie środka detencyjnego jest niezgodne z prawem, dany obywatel państwa trzeciego zostaje natychmiast zwolniony.
3. W każdym przypadku, środek detencyjny podlega kontroli w rozsądnych odstępach czasu na wniosek danego obywatela państwa trzeciego lub z urzędu. W przypadku przedłużonych okresów pobytu w ośrodku detencyjnym kontrole podlegają nadzorowi ze strony organu sądowego.
4. Przesłanki zastosowania środka detencyjnego ustają, a dana osoba zostaje niezwłocznie zwolniona, jeżeli okaże się, że nie ma już rozsądnych perspektyw jej wydalenia ze względów natury prawnej lub innych, lub że warunki określone w ust. 1 nie są już spełniane.
5. Środek detencyjny jest utrzymany dopóki nie spełnione zostaną warunki określone w ust. 1 i jest to konieczne do zapewnienia skutecznego wydalenia. Każde państwo członkowskie określa maksymalny okres zastosowania środka detencyjnego, który nie może przekroczyć sześciu miesięcy.
6. Państwa członkowskie nie mogą przedłużać okresu, o którym mowa w ust. 5, z wyjątkiem przedłużenia na ograniczony okres czasu nieprzekraczający kolejnych dwunastu miesięcy zgodnie z prawem krajowym, jeżeli pomimo wszelkich rozsądnych starań wydalenie może potrwać dłużej ze względu na:
a) brak współpracy ze strony danego obywatela państwa trzeciego, lub
b) opóźnienia w uzyskiwaniu niezbędnej dokumentacji od państw trzecich.”
Prawo niderlandzkie
Artykuł 59b wet tot algehele herziening van de Vreemdelingenwet (Vreemdelingenwet 2000) [ustawy o generalnej rewizji ustawy o cudzoziemcach (ustawy o cudzoziemcach z 2000 r.) z dnia 23 listopada 2000 r. (Stb. 2000, nr 495), w wersji mającej zastosowanie w sporze w postępowaniu głównym, stanowi w ust. 1:
„Minister może postanowić o zastosowaniu wobec cudzoziemca przebywającego legalnie na podstawie art. 8 lit. f), g) lub h) środka detencyjnego w zakresie, w jakim dotyczy to wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt, o którym mowa w art. 28, jeżeli:
a) zastosowanie środka detencyjnego jest konieczne w celu ustalenia tożsamości lub obywatelstwa cudzoziemca;
b) umieszczenie w ośrodku detencyjnym jest konieczne w celu zgromadzenia danych niezbędnych do rozpatrzenia wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt na czas określony, o którym mowa w art. 28, w szczególności, jeżeli istnieje ryzyko ucieczki;
c) cudzoziemiec:
1. 1. przebywa w ośrodku detencyjnym w ramach procedury powrotu na mocy [dyrektywy 2008/115],
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
W dniu 9 lutego 2020 r. DL, będący obywatelem państwa trzeciego, złożył wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy z tytułu azylu w Niderlandach. Jednakże wniosek ten nie został rozpatrzony ze względu na to, że DL złożył już w dniu 10 stycznia 2019 r. wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej we Francji, w związku z czym Republika Francuska została uznana za państwo członkowskie odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku DL na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.U. 2013, L 180, s. 31). Następnie DL opuścił Królestwo Niderlandów i wyjechał w nieznanym kierunku, w związku z czym to państwo członkowskie nie mogło go przekazać do Francji.
W dniu 10 listopada 2023 r. DL złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Niemczech, a następnie w dniu 8 kwietnia 2024 r. został przekazany do Królestwa Niderlandów, zanim w dniu 23 maja 2024 r. powrócił do Niemiec. W dniu 14 września 2025 r. opuścił Niemcy i wyjechał w nieznanym kierunku. W dniu 29 grudnia 2025 r. organy austriackie na podstawie rozporządzenia nr 604/2013 skierowały do Republiki Federalnej Niemiec wniosek o wtórne przejęcie DL, który został oddalony w dniu 2 stycznia 2026 r. Władze austriackie złożyły ten sam wniosek do Królestwa Niderlandów, które o go uwzględniło.
W dniu 27 stycznia 2026 r. DL został przekazany do Królestwa Niderlandów i umieszczony w ośrodku detencyjnym na podstawie art. 59b ust. 1 lit. a) i b) ustawy w sprawie dokonania generalnej rewizji ustawy o cudzoziemcach (ustawy o cudzoziemcach z 2000 r.) w jej wersji mającej zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym. Przed umieszczeniem go w ośrodku detencyjnym DL oświadczył, że urodził się w Tangerze (Maroko) i posiada podwójne obywatelstwo, ponieważ jego matka jest Marokanką zamieszkałą w Maroku, a jego ojciec jest Algierczykiem zamieszkałym w Algierii. Ponadto wskazał on, że nie posiada paszportu ani innych dokumentów mogących potwierdzić jego obywatelstwo.
W dniu 3 lutego 2026 r. ów środek detencyjny został uchylony w następstwie wycofania przez DL jego wniosku o udzielenie azylu.
W tym samym dniu wydano w sprawie DL decyzję nakazującą powrót (zwaną dalej „decyzją nakazującą powrót”), odmawiając przyznania mu terminu dobrowolnego wyjazdu. Na przesłuchaniu poprzedzającym wydanie tej decyzji DL został poinformowany, że może zostać wydalony do Maroka lub Algierii ze względu na poszlaki wskazujące na to, że posiada obywatelstwo jednego z tych państw trzecich. Na tym etapie DL zgłosił zastrzeżenie, twierdząc z jednej strony, że nie może zostać odesłany do Maroka, ponieważ nie posiada tam żadnego majątku i borykał się tam z problemami rodzinnymi. Z drugiej strony, powrót do Algierii również nie jest możliwy, ponieważ DL nie ma żadnego związku z tym krajem. Ponadto DL oświadczył, że pochodzi z Libii, nie przedstawiając jednak na to dowodów, podkreślając jednocześnie, że nie może zostać tam odesłany ze względu na trwającą tam wojnę.
W związku z tym w decyzji nakazującej powrót wymienia się Maroko, Algierię i Libię jako potencjalne państwo powrotu. Ponadto na DL nałożono roczny zakaz wjazdu na terytorium Królestwa Niderlandów. Od tej decyzji nie wniesiono odwołania.
DL został w dniu 3 lutego 2026 r. umieszczony również w ośrodku detencyjnym w celu przygotowania jego powrotu i przeprowadzenia wydalenia do Maroka, Algierii lub Libii w wykonaniu decyzji nakazującej powrót.
DL wniósł środek odwoławczy od umieszczenia go w ośrodku detencyjnym do rechtbank Den Haag, zittingsplaats Haarlem (sądu rejonowego w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Haarlemie, Niderlandy), który jest sądem odsyłającym, ze względu na to, że przy wydawaniu decyzji nakazującej powrót minister nie zbadał, czy zasada non-refoulement stoi na przeszkodzie proponowanemu wydaleniu, w związku z czym decyzja ta jest niezgodna z prawem i nie może służyć jako podstawa zastosowania środka detencyjnego. Ponadto zasada non-refoulement nie została również uwzględniona przy zastosowaniu tego środka detencyjnego.
Minister stoi na stanowisku, iż badanie zgodności z prawem decyzji nakazującej powrót nie ma znaczenia dla sprawy, ponieważ nie wniesiono od niej żadnego środka odwoławczego. Ponadto twierdzi on, że ze względu na zachowanie DL trudno jest ustalić, do którego z trzech państw trzecich wymienionych w tej decyzji należy go wydalić. Zbadanie zaś zgodności z zasadą non-refoulement w odniesieniu do każdego z tych trzech państw trzecich byłoby nadmiernym obciążeniem. Zdaniem ministra takie badanie może zostać przeprowadzone tylko wówczas, gdy zostanie ustalone, do którego konkretnego państwa DL ma zostać wydalony.
Sąd odsyłający zastanawia się w pierwszej kolejności, czy i w jakim zakresie należy zbadać zasadę non-refoulement, w sytuacji gdy w decyzji nakazującej powrót wskazano kilka potencjalnych państw powrotu.
W tym względzie sąd ten zauważa, że z art. 3 pkt 3 dyrektywy 2008/115, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w orzecznictwie Trybunału, wynika, iż w przypadku wydania decyzji nakazującej powrót powinna ona wskazywać państwo, do którego obywatel państwa trzeciego ma powrócić, a ocena w świetle zasady non-refoulement powinna zostać przeprowadzona w odniesieniu do tego państwa w szczególności. W konsekwencji wspomniany sąd zastanawia się, czy w przypadku wniesienia środka zaskarżenia od środka detencyjnego przyjętego na podstawie decyzji nakazującej powrót jest on również zobowiązany do sprawdzenia, czy w ramach wydawania tej decyzji nakazującej powrót uwzględniono zasadę non-refoulement, nawet jeśli decyzja ta nie była przedmiotem odwołania.
W drugiej kolejności sąd odsyłający przypomina, że zgodnie z orzecznictwem zasada non-refoulement powinna być uwzględniana w ramach oceny na wszystkich etapach postępowania, począwszy od momentu wydania decyzji nakazującej powrót aż do chwili sądowej kontroli wykonania tej decyzji. Sąd ten zastanawia się jednak, czy ze względu na brak współpracy ze strony obywatela państwa trzeciego w zakresie określenia państwa, do którego powinien zostać wydalony, ocena uwzględniająca zasadę non-refoulement powinna zostać przeprowadzona na etapie wydawania decyzji nakazującej powrót, czy też może zostać dokonana na późniejszym etapie, w szczególności gdy w decyzji tej wskazano kilka potencjalnych państw powrotu.
W tych okolicznościach rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (sąd rejonowy w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Haarlem) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„ 1) Czy w sytuacji takiej jak analizowana w niniejszej sprawie, w której w decyzji nakazującej powrót wskazano trzy potencjalne państwa powrotu, a w momencie, w którym ta decyzja nakazująca powrót została wydana, nie zostało (jeszcze) wyjaśnione, do którego państwa ma powrócić cudzoziemiec, ocena zgodności z zasadą non-refoulement powinna zostać dokonana w momencie wydania decyzji nakazującej powrót? Czy sąd orzekający w przedmiocie zastosowania środka detencyjnego może ocenić zgodność z zasadą non-refoulement z urzędu, jako szczególny wymóg, który musi spełnić decyzja nakazująca powrót, również, jeżeli nie toczy się przed tym sądem postępowanie w przedmiocie środka odwoławczego od tej decyzji?
a) Jeżeli tak, to czy ocena zgodności z zasadą non-refoulement powinna odnosić się do wszystkich wskazanych w decyzji nakazującej powrót potencjalnych państw powrotu? Czy oceny zgodności z zasadą non-refoulement należy dokonywać w taki sposób, jak gdyby cudzoziemiec był obywatelem i pochodził ze wskazanych państw powrotu, czy też wystarczająca jest ocena, która opiera się na ogólnej sytuacji w odnośnych państwach, również w powiązaniu z dostępnymi informacjami na temat cudzoziemca, takimi jak jego wyznanie czy przynależność do grupy etnicznej? Czy należy w tym względzie dokonywać rozróżnienia pomiędzy oceną dokonaną w takiej sytuacji przez organ administracyjny a oceną dokonaną przez sąd, a jeśli tak, to w jaki sposób?
b) Jaką rolę odgrywa w tym kontekście okoliczność, czy dany cudzoziemiec współpracuje przy ustalaniu państwa powrotu, czy też nie?
2) Czy w sytuacji takiej jak analizowana w niniejszej sprawie, w której w decyzji nakazującej powrót wskazano trzy potencjalne państwa powrotu, a w momencie zastosowania środka detencyjnego nie zostało (jeszcze) wyjaśnione, do którego państwa ma powrócić cudzoziemiec, ocena zgodności z zasadą non-refoulement powinna zostać dokonana w momencie zastosowania środka detencyjnego, zważywszy, że celem owego środka jest przygotowanie wydalenia cudzoziemca, w tym zapewnienie jego dyspozycyjności w celu ustalenia jego obywatelstwa i pochodzenia, a tym samym ustalenia, do jakiego państwa ma on powrócić? Jeżeli tak, to czy ocena zgodności z zasadą non-refoulement powinna odnosić się do wszystkich wskazanych w decyzji nakazującej powrót potencjalnych państw powrotu?
a) Jaką rolę odgrywa w tym kontekście okoliczność, czy dany cudzoziemiec współpracuje przy ustalaniu państwa powrotu, czy też nie?
3) W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytania pierwsze i drugie, czy z dokonaniem oceny zgodności z zasadą non-refoulement można wstrzymać się do czasu, aż zostanie wyjaśnione, do którego państwa ma powrócić cudzoziemiec, na przykład z uwagi na to że organy tego państwa potwierdziły jego obywatelstwo lub że cudzoziemiec samodzielne wykazał swoje obywatelstwo?”
W przedmiocie wniosku o zastosowanie pilnego trybu prejudycjalnego
Sąd odsyłający wniósł o rozpoznanie niniejszego odesłania prejudycjalnego w pilnym trybie prejudycjalnym przewidzianym w art. 23a statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i w art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
Z przepisów tych wynika, że zastosowanie tej procedury jest uzależnione od spełnienia dwóch kumulatywnych przesłanek. Po pierwsze, odesłanie prejudycjalne powinno rodzić pytania dotyczące wykładni w zakresie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, będącej przedmiotem tytułu V części trzeciej traktatu FUE. Po drugie, okoliczności sporu w postępowaniu głównym, takie jak opisane przez sąd odsyłający, muszą charakteryzować się wystąpieniem sytuacji pilnej.
Co się tyczy pierwszej przesłanki, należy zauważyć, że niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy w szczególności wykładni dyrektywy 2008/115, która wchodzi w zakres tytułu V części trzeciej traktatu FUE, dotyczącego przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Tym samym wniosek ten może podlegać rozpoznaniu w pilnym trybie prejudycjalnym.
Co się tyczy drugiej przesłanki, dotyczącej pilnego charakteru, jest ona spełniona w szczególności wtedy, gdy osoba, której dotyczy postępowanie główne, jest obecnie pozbawiona wolności, a jej pozostanie w areszcie zależy od orzeczenia Trybunału, ponieważ odpowiedź Trybunału na zadane pytania mogłaby skutkować jej natychmiastowym zwolnieniem, przy czym należy wyjaśnić, że sytuację tej osoby należy ocenić na dzień rozpatrywania wniosku o rozpoznanie odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym (wyrok z dnia 23 kwietnia 2026 r., Casotta, C-24/26 PPU, EU:C:2026:333, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie w pierwszej kolejności z postanowienia odsyłającego wynika, że DL został umieszczony w ośrodku detencyjnym w dniu 3 lutego 2026 r. w celu wydalenia z państwa członkowskiego, w którym przebywa nielegalnie, w związku z czym jest obecnie pozbawiony wolności.
Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem umieszczenie obywatela państwa trzeciego w ośrodku detencyjnym, czy to w trakcie składania przez niego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, czy też w celu wydalenia, stanowi środek polegający na pozbawieniu wolności (wyrok z dnia 30 czerwca 2022 r., Valstybės sienos apsaugos tarnyba i in., C-72/22 PPU, EU:C:2022:505, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
W drugiej kolejności pytania zadane przez sąd odsyłający zmierzają w szczególności do ustalenia, czy w sytuacji, w której brak współpracy ze strony nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego w momencie wydania decyzji nakazującej powrót nie pozwolił na ustalenie, do którego państwa powinien on zostać wydalony, w związku z czym w decyzji tej należało wskazać trzy potencjalne państwa powrotu, prawo Unii nakłada na niego obowiązek sprawdzenia, w ramach przesłanek zgodności z prawem umieszczenia tego obywatela państwa trzeciego w ośrodku detencyjnym, czy zasada non-refoulement została zbadana w ramach wydania wspomnianej decyzji oraz decyzji o zastosowaniu środka detencyjnego i czy zasada ta stoi na przeszkodzie ewentualnemu wydaleniu DL do jednego z trzech państw powrotu wymienionych w decyzji nakazującej powrót.
Tymczasem w przypadku gdyby Trybunał miał orzec, że nawet w sytuacji charakteryzującej się brakiem współpracy ze strony nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego nie można zastosować wobec niego środka detencyjnego w celu wydalenia, jeżeli ze względu na ryzyko naruszenia zasady non-refoulement nie ma rozsądnych perspektyw wydalenia, sąd odsyłający musiałby zakończyć stosowanie środka detencyjnego wobec DL.
W tych okolicznościach w dniu 23 marca 2026 r. czwarta izba Trybunału, na wniosek sędziego sprawozdawcy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, postanowiła uwzględnić wniosek sądu odsyłającego o rozpoznanie niniejszego odesłania prejudycjalnego w pilnym trybie prejudycjalnym.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. Ponadto Trybunał może wziąć pod rozwagę przepisy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w swoim pytaniu. Okoliczność, iż sąd krajowy powołał się formalnie w pytaniu prejudycjalnym na określone przepisy prawa Unii, nie stoi bowiem na przeszkodzie temu, by Trybunał przekazał temu sądowi wszelkie wskazówki dotyczące wykładni, które mogą być mu pomocne w rozstrzygnięciu rozpatrywanej przez niego sprawy, niezależnie od tego, czy sąd krajowy powołał się na nie w treści pytań. W tym zakresie do Trybunału należy wyprowadzenie z całości informacji przedstawionych mu przez sąd odsyłający, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, tych aspektów prawa, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (wyrok z dnia 29 stycznia 2026 r., Keladis I i Keladis II, C-72/24 i C-73/24, EU:C:2026:51, pkt 154 i przytoczone tam orzecznictwo).
Z postanowienia odsyłającego wynika, że poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży do ustalenia, w którym momencie postępowań w sprawie powrotu i w odniesieniu do którego państwa sąd krajowy rozpatrujący środek odwoławczy od decyzji o umieszczeniu w ośrodku detencyjnym powinien zbadać przestrzeganie zasady non-refoulement, w sytuacji gdy decyzja nakazująca powrót wymienia trzy potencjalne państwa powrotu, w szczególności ze względu na brak współpracy ze strony nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego w zakresie określenia danego państwa, co nie pozwoliło na ustalenie, przy wydawaniu decyzji nakazującej powrót, do którego z tych państw ów obywatel powinien zostać wydalony.
W związku z tym, nawet jeśli pytania prejudycjalne nie wskazują konkretnych przepisów prawa Unii, o których wykładnię się zwrócono, z postanowienia odsyłającego wynika, że sąd odsyłający zastanawia się nad wykładnią art. 3 pkt 3 i art. 5 dyrektywy 2008/115, które dotyczą, odpowiednio, pojęcia „powrotu” i zasady non-refoulement. Ponadto, ponieważ sprawa w postępowaniu głównym dotyczy badania zgodności z prawem umieszczenia w ośrodku detencyjnym nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, w celu udzielenia temu sądowi użytecznej odpowiedzi należy również dokonać wykładni art. 15 tej dyrektywy.
W dodatku biorąc pod uwagę powyższe okoliczności wydaje się konieczne uwzględnienie również art. 6, art. 19 ust. 2 i art. 47 Karty, dotyczących, odpowiednio, w pierwszym przypadku, prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego, w drugim przypadku, ochrony w przypadku usunięcia z terytorium państwa, wydalenia lub ekstradycji, a w trzecim przypadku prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu.
W tych okolicznościach należy uznać, że poprzez pytania pierwsze i drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 pkt 3, art. 5 i art. 15 dyrektywy 2008/115 w związku z art. 6, art. 19 ust. 2 i art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy, do którego zwrócono się o kontrolę zgodności z prawem umieszczenia w ośrodku detencyjnym nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, w celu jego wydalenia w wykonaniu decyzji nakazującej powrót jest w tym celu zobowiązany zbadać, w stosownym przypadku z urzędu, czy zasada non-refoulement została uwzględniona, po pierwsze, przy wydawaniu tej decyzji nakazującej powrót, która ze względu na brak współpracy ze strony tego obywatela wymienia trzy potencjalne państwa powrotu i która nie była przedmiotem kontroli sądowej, a po drugie, przy przyjmowaniu samego środka detencyjnego. Ponadto sąd ten zastanawia się, czy badanie to powinno dotyczyć wszystkich potencjalnych państw powrotu wymienionych we wspomnianej decyzji nakazującej powrót i czy brak współpracy danego obywatela może wpłynąć na zmianę jej zakresu.
Na wstępie należy przypomnieć, że art. 13 ust. 1 i 2 dyrektywy 2008/115 przewiduje w szczególności, że dany obywatel państwa trzeciego otrzymuje możliwość skorzystania ze skutecznych środków odwoławczych, aby zaskarżyć decyzje dotyczące powrotu, o których mowa w art. 12 ust. 1 tej dyrektywy, a mianowicie decyzje nakazujące powrót oraz, w stosownych przypadkach, decyzje o zakazie wjazdu i decyzje o wydaleniu.
Tymczasem z wyjaśnień przedstawionych przez sąd odsyłający wynika, że przedmiotem sporu w postępowaniu głównym nie jest zgodność z prawem decyzji nakazującej powrót lub innej decyzji dotyczącej powrotu w rozumieniu art. 13 ust. 1 i 2 dyrektywy 2008/115, lecz zgodność z prawem umieszczenia w ośrodku detencyjnym nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego w celu wydalenia go w wykonaniu decyzji nakazującej powrót, która nie była przedmiotem kontroli sądowej.
W szczególności sąd ten zastanawia się w pierwszej kolejności, czy w ramach badania zgodności z prawem umieszczenia takiego obywatela w ośrodku detencyjnym powinien on sprawdzić, w razie potrzeby z urzędu, czy zasada non-refoulement została uwzględniona w ramach decyzji nakazującej powrót, jeżeli decyzja ta wskazuje, ze względu na brak współpracy wspomnianego obywatela, nie tylko jedno, lecz trzy możliwe państwa powrotu, mimo że od tej decyzji nie wniesiono żadnego środka odwoławczego.
W tym względzie należy przypomnieć, że każdy środek detencyjny zastosowany wobec obywatela państwa trzeciego na podstawie dyrektywy 2008/115 w ramach procedury powrotu w następstwie nielegalnego pobytu stanowi poważną ingerencję w prawo do wolności, zapisane w art. 6 Karty (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 48 i przytoczone orzecznictwo).
Środek detencyjny polega bowiem na umieszczeniu danej osoby w określonym miejscu, zobowiązując ją do stałego przebywania w ograniczonym i zamkniętym obszarze, izolując ją od reszty społeczeństwa i pozbawiając ją swobody przemieszczania się(wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 49 i przytoczone orzecznictwo).
Tymczasem celem środków detencyjnych w rozumieniu dyrektywy 2008/115 jest nie ściganie lub karanie przestępstw, lecz realizacja celów tej dyrektywy w dziedzinie powrotów Tak więc środek detencyjny stosowany wobec nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, gdy zostaje zarządzony w celu wydalenia, służy jedynie zapewnieniu skuteczności procedury powrotu i nie ma żadnego celu represyjnego (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 50 i przytoczone orzecznictwo).
Zważywszy na wagę tej ingerencji w prawo do wolności ustanowione w art. 6 Karty oraz na znaczenie tego prawa, przyznane właściwym organom krajowym uprawnienie do zastosowania środka detencyjnego wobec obywateli państw trzecich jest ściśle ograniczone. Środek, który może zostać zarządzony lub przedłużony jedynie z poszanowaniem ogólnych i abstrakcyjnych norm określających warunki i szczegółowe zasady jego stosowania (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 51 i przytoczone orzecznictwo).
Ogólne i abstrakcyjne zasady określające, jako normy wspólne Unii, przesłanki zgodności z prawem stosowania środka detencyjnego wobec nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego w świetle dyrektywy 2008/115, w tym z perspektywy art. 6 Karty, znajdują się w art. 15 tej dyrektywy (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 52 i przytoczone orzecznictwo).
Artykuł 15 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje, że państwa członkowskie mogą - o ile w danym przypadku nie mogą zostać zastosowane wystarczające, lecz mniej represyjne środki - umieścić w ośrodku detencyjnym obywatela państwa trzeciego podlegającego procedurze powrotu tylko w celu przygotowania powrotu lub przeprowadzenia procesu wydalenia, w szczególności jeżeli istnieje ryzyko ucieczki lub jeżeli dany obywatel państwa trzeciego unika lub utrudnia przygotowania do powrotu lub proces wydalenia. Przepis ten wyjaśnia, że jakikolwiek środek detencyjny stosowany jest przez możliwie najkrótszy okres czasu i tylko dopóki trwają przygotowania do wydalenia oraz podlega wykonaniu z należytą starannością.
Jeżeli okaże się, że przesłanki zgodności z prawem zastosowania środka detencyjnego określone w art. 15 dyrektywy 2008/115 nie były spełnione lub nie są już spełniane, dana osoba, jak to zresztą wyraźnie wskazuje prawodawca Unii w art. 15 ust. 2 akapit czwarty i art. 15 ust. 4 dyrektywy 2008/115, powinna zostać natychmiast zwolniona (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 54 i przytoczone orzecznictwo).
I tak, po pierwsze, zgodnie z art. 15 ust. 2 akapit czwarty dyrektywy 2008/115, jeżeli zastosowanie środka detencyjnego jest niezgodne z prawem, dany obywatel państwa trzeciego zostaje natychmiast zwolniony. Po drugie, zgodnie z art. 15 ust. 4 tej dyrektywy to samo dotyczy sytuacji, gdy okaże się, że nie ma już rozsądnych perspektyw wydalenia ze względów natury prawnej lub innych lub że przesłanki określone w art. 15 ust. 1 wspomnianej dyrektywy nie są już spełniane. (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 55).
Aby można było uznać, że istnieją „rozsądne perspektywy wydalenia” w rozumieniu art. 15 ust. 4 dyrektywy 2008/115, konieczne jest, aby w chwili badania zgodności z prawem środka detencyjnego istniała realna perspektywa skutecznego wydalenia w świetle terminów określonych w art. 15 ust. 5 i 6 tej dyrektywy i aby nie stały temu na przeszkodzie „względy natury prawnej” w rozumieniu tego przepisu. (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 56 i przytoczone orzecznictwo).
W związku z tym właściwy organ krajowy powinien w szczególności sprawdzić, w ramach przesłanek zgodności z prawem zastosowania środka detencyjnego określonych w art. 15 dyrektywy 2008/115, czy istnieje rozsądna perspektywa wydalenia danego nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego lub czy takie względy porządku prawnego stoją na przeszkodzie jego wydaleniu (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 57).
W tym względzie należy stwierdzić, że pojęcie „względów natury prawnej” obejmuje każdą normę prawną, której państwa członkowskie muszą przestrzegać przy wydalaniu nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego. Wśród tych przepisów znajduje się art. 5 dyrektywy 2008/115, który stanowi ogólną zasadę obowiązującą państwa członkowskie od chwili, gdy wprowadzają w życie dyrektywę i który zobowiązuje właściwy organ krajowy do przestrzegania na wszystkich etapach postępowania w sprawie powrotu zasady non-refoulement, zagwarantowanej jako prawo podstawowe w art. 18 Karty w związku z art. 33 konwencji genewskiej, a także w art. 19 ust. 2 Karty (zob. podobnie wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C-313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 58–60).
Wynika z tego, że w przypadku gdy właściwy organ krajowy jest wezwany do zarządzenia, ponownego rozpatrzenia lub przedłużenia środka detencyjnego w celu wydalenia nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, powinien on sprawdzić, czy zasada non-refoulement nie stoi na przeszkodzie wydaleniu tego obywatela. Jest tak nawet wówczas, gdy decyzja nakazująca powrót nie została zaskarżona i tym samym stała się ostateczna (zob. podobnie wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C-313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 63, 66).
Niemniej jednak, o ile z powyższych rozważań wynika, że – jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 54 opinii – organ sądowy, do którego zwrócono się o zbadanie zgodności z prawem umieszczenia w ośrodku detencyjnym lub dalszego stosowania środka detencyjnego, jest zobowiązany do przeprowadzenia tego badania w świetle zasady non-refoulement, o tyle nie wynika z tego, że organ sądowy, do którego zwrócono się o to zbadanie jest w tym względzie zobowiązany do kontroli zgodności z prawem decyzji nakazującej powrót, która stała się ostateczna.
W tej kwestii należy ponadto stwierdzić, że – jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 56 i 57 opinii – wydanie i kontrola sądowa decyzji nakazującej powrót są uregulowane w rozdziale III dyrektywy 2008/115, zatytułowanym „Gwarancje proceduralne”, podczas gdy umieszczenie w ośrodku detencyjnym jest przedmiotem rozdziału IV, zatytułowanego „Środek detencyjny w celu wydalenia”, przy czym oba te rozdziały mają odmienny przedmiot i przewidują odrębne warunki ich przyjęcia. W konsekwencji dyrektywa 2008/115 nie przewiduje, że kontrola, jaką powinien przeprowadzić właściwy organ sądowy w celu sprawdzenia zgodności z prawem środka detencyjnego, dotyczy również zgodności z prawem decyzji nakazującej powrót.
Ponadto, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 69 opinii, w ramach kontroli dotyczącej środka detencyjnego organ sądowy dokonuje oceny ex nunc w świetle zasady non-refoulement, która powinna być odrębna i autonomiczna względem oceny dokonanej w stosownym przypadku przez właściwy organ administracyjny. W związku z tym do celów sprawowania tej kontroli nie jest konieczne, aby organ sądowy wypowiadał się w kwestii, czy zasada ta została uwzględniona przy wydawaniu decyzji nakazującej powrót.
W świetle powyższego należy stwierdzić, że art. 3 pkt 3, art. 5 i art. 15 dyrektywy 2008/115 w związku z art. 6, art. 19 ust. 2 i art. 47 Karty nie wymagają, aby sąd krajowy, do którego zwrócono się o kontrolę zgodności z prawem umieszczenia w ośrodku detencyjnym nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego w celu jego wydalenia w wykonaniu decyzji nakazującej powrót, zbadał z urzędu, w tym celu czy zasada non-refoulement została uwzględniona przy wydawaniu tej decyzji nakazującej powrót, która stała się ostateczna.
W drugiej kolejności, co się tyczy kwestii, czy organ sądowy właściwy do zbadania zgodności z prawem umieszczenia w ośrodku detencyjnym powinien sprawdzić, w stosownym przypadku z urzędu, czy w tym kontekście zasada non-refoulement stoi na przeszkodzie zastosowaniu środka detencyjnego wobec nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego w celu jego wydalenia, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że zgodnie z art. 47 Karty państwa członkowskie muszą zapewnić skuteczną ochronę sądową praw jednostki wynikających z prawa Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C-313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo).
To prawo nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich umieszczonych w ośrodku detencyjnym do skutecznej ochrony sądowej zostało skonkretyzowane w art. art. 15 ust. 2 akapit trzeci dyrektywy 2008/115, zgodnie z którym w przypadku zarządzenia zastosowania środka detencyjnego przez organ administracyjny należy przewidzieć przyspieszoną kontrolę sądową zgodności z prawem tego umieszczenia, bądź z urzędu, bądź też na wniosek danej osoby (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 68 i przytoczone orzecznictwo).
Ponadto art. 15 ust. 3 dyrektywy 2008/115 - który w przypadku utrzymania środka detencyjnego nakłada obowiązek okresowej kontroli „w rozsądnych odstępach czasu” w celu sprawdzenia, czy spełnione są przesłanki zgodności z prawem środka detencyjnego - wymaga, aby w przypadku przedłużonych okresów pobytu w ośrodku detencyjnym kontrola ta podlegała nadzorowi ze strony organu sądowego.
Prawodawca Unii ustanowił zatem wspólne normy proceduralne, mające na celu zapewnienie, aby w każdym państwie członkowskim istniał system umożliwiający właściwemu organowi sądowemu zwolnienie danej osoby, w razie potrzeby po przeprowadzeniu badania z urzędu, z chwilą, gdy okaże się, że stosowanie w stosunku do niej środka detencyjnego nie jest lub przestało być zgodne z prawem (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 70 i przytoczone orzecznictwo).
Aby taki system ochrony zapewniał w skuteczny sposób przestrzeganie rygorystycznych przesłanek zgodności z prawem, jakie musi spełniać środek detencyjny przewidziany w dyrektywie 2008/115, właściwy organ sądowy powinien być w stanie orzekać w przedmiocie wszelkich elementów stanu faktycznego i prawnego istotnych dla zweryfikowania tej zgodności z prawem. W tym celu powinien on móc wziąć pod uwagę elementy stanu faktycznego i dowody przedstawione przez organ administracyjny, który zarządził pierwotny środek detencyjny. Powinien on również móc wziąć pod uwagę okoliczności faktyczne, dowody i uwagi, które ewentualnie zostaną mu przedstawione przez daną osobę. Ponadto musi on być w stanie ustalić każdy inny element istotny dla wydania przezeń orzeczenia, na wypadek gdyby uznał to za konieczne. Uprawnienia przysługujące mu w ramach kontroli nie mogą w żadnym razie ograniczać się wyłącznie do elementów przedstawionych przez organ administracji. (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 71 i przytoczone orzecznictwo).
Ponadto, mając na względzie znaczenie prawa do wolności, wagę ingerencji w to prawo, jaką stanowi zastosowanie wobec osoby środka detencyjnego z powodów innych niż ściganie lub karanie przestępstw, oraz podkreślony przez wspólne normy ustanowione przez prawodawcę unijnego wymóg ochrony sądowej na wysokim poziomie, który umożliwia uczynienie zadość niezbędnej konieczności zwolnienia takiej osoby, jeżeli przesłanki zgodności z prawem środka detencyjnego nie są już lub przestały być spełniane, właściwy organ sądowy musi wziąć pod uwagę wszystkie elementy, w szczególności okoliczności faktyczne, przedstawione mu, uzupełnione lub wyjaśnione w ramach czynności proceduralnych, których przeprowadzenie uzna za konieczne na podstawie prawa krajowego, i na podstawie których stwierdzi, w stosownym przypadku, niespełnienie przesłanki zgodności z prawem wynikających z prawa Unii, nawet jeżeli brak spełnienia tej przesłanki nie został podniesiony przez daną osobę. Obowiązek ten pozostaje bez uszczerbku dla obowiązku organu sądowego, który musi zatem uwzględnić z urzędu taką przesłankę zgodności z prawem, polegającego na wezwaniu każdej ze stron do wypowiedzenia się w przedmiocie tej przesłanki, zgodnie z zasadą kontradyktoryjności (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 72 i przytoczone orzecznictwo).
W tych okolicznościach, i biorąc pod uwagę powody przedstawione w pkt 55-60 niniejszego wyroku, należy uznać, że organ sądowy właściwy do kontrolowania zastosowania lub dalszego stosowania środka detencyjnego wobec nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego powinien upewnić się, w razie potrzeby z urzędu, że wydaleniu tego obywatela nie stoi na przeszkodzie zasada non-refoulement. W przypadku gdyby ten organ sądowy doszedł do wniosku, że zasada ta stoi na przeszkodzie wydaleniu, byłby on zobowiązany, zgodnie z art. 15 ust. 2 akapit czwarty i art. 15 ust. 4 dyrektywy 2008/115, do natychmiastowego zwolnienia wspomnianego obywatela. (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 73).
W trzeciej kolejności, co się tyczy kwestii, czy badanie przestrzegania zasady non-refoulement, które powinien przeprowadzić właściwy organ sądowy rozpatrujący kwestię zgodności z prawem zastosowania środka detencyjnego, różni się od badania, jakie powinien przeprowadzić organ administracyjny, gdy środek detencyjny opiera się na decyzji nakazującej powrót, w której wymieniono trzy potencjalne państwa powrotu, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 19 ustęp 2 Karty w związku z jej art. 4 zakazuje w sposób bezwzględny, niezależnie od zachowania danej osoby, usunięcia, wydalenia lub ekstradycji do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, że osoba ta zostanie poddana karze śmierci, torturom lub nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. W związku z tym państwa członkowskie nie mogą usunąć, wydalić lub wydać w drodze ekstradycji cudzoziemca, jeżeli istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, iż w państwie przeznaczenia będzie on narażony na rzeczywiste ryzyko traktowania sprzecznego z tymi dwoma postanowieniami Karty (wyrok z dnia 17 października 2024 r., Adrar, C‑313/23 PPU, EU:C:2024:892, pkt 36 i przytoczone orzecznictwo).
A zatem, jeżeli istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, że nielegalnie przebywający obywatel państwa trzeciego będzie narażony w państwie docelowym na rzeczywiste ryzyko traktowania zakazanego przez wspomniane postanowienia Karty, to obywatel ten nie może zostać wydalony dopóty, dopóki utrzymuje się takie ryzyko, jak zresztą wyraźnie przewiduje art. 9 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2008/115 (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, pkt 62 i przytoczone orzecznictwo).
W konsekwencji, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 70 opinii, badanie zasady non-refoulement, które powinno zostać przeprowadzone przez organ administracyjny i właściwy organ sądowy w celu sprawdzenia zgodności z prawem umieszczenia w ośrodku detencyjnym lub dalszego stosowania środka detencyjnego, dotyczy co do istoty tej samej kwestii, a mianowicie tego, czy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności dotyczących, po pierwsze, danej osoby, a po drugie, państwa powrotu, osoba ta byłaby narażona, w przypadku wykonania decyzji nakazującej powrót, na rzeczywiste ryzyko traktowania sprzecznego z art. 19 ust. 2 karty w związku z jej art. 4.
Niemniej jednak, jak przypomniano w istocie w pkt 63 niniejszego wyroku, do tego organu sądowego należy dokonanie w ramach tej kontroli własnej oceny ex nunc w świetle zasady non-refoulement na podstawie wszystkich dostępnych mu informacji, niezależnie od tego, czy były one dostępne dla organu administracyjnego, który zastosował środek detencyjny, czy też nie. Ocena ta nie powinna ograniczać się do sprawdzenia, czy ten organ administracji dopełnił obowiązku dokonania oceny w świetle tej zasady, lecz powinna stanowić ocenę odrębną i autonomiczną względem oceny dokonanej, w stosownym przypadku, przez ten organ (zob. podobnie wyrok z dnia 17 października 2024 r., Adrar, C-156/23 PPU, EU:C:2024:892, pkt 38).
Tak więc sam fakt, że organ administracyjny nie uwzględnił zasady non-refoulement przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu środka detencyjnego, nie prowadzi automatycznie do natychmiastowego zwolnienia danej osoby, jeżeli organ sądowy właściwy do kontrolowania umieszczenia w ośrodku detencyjnym lub dalszego stosowania środka detencyjnego wobec nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego miał stwierdzić na podstawie własnej niezależnej i odrębnej analizy, że zasada non-refoulement nie stoi na przeszkodzie takiemu zatrzymaniu w celu jego wydalenia (zob. analogicznie wyrok z dnia 5 marca 2026 r., Aroja, C 150/24, EU:C:2026:148, pkt 100).
W czwartej kolejności sąd odsyłający wskazuje, że w sytuacji, w której brak współpracy ze strony obywatela państwa trzeciego utrudnia, a nawet uniemożliwia określenie państwa powrotu, do którego byłby on wydalony, praktyka krajowa pozwala na wskazanie w decyzji nakazującej powrót kilka potencjalnych państw powrotu. Sąd ten zastanawia się, czy w takich okolicznościach dokonana przez właściwy organ sądowy ocena zgodności z prawem umieszczenia tego obywatela w ośrodku detencyjnym w świetle zasady non-refoulement powinna dotyczyć wszystkich potencjalnych państw powrotu wymienionych w tej decyzji nakazującej powrót.
Pytanie to wynika z faktu, że w sytuacji takiej jak opisana w poprzednim punkcie niniejszego wyroku decyzja nakazująca powrót wymienia, jako podstawę środka detencyjnego, kilka potencjalnych państw powrotu. W celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi Trybunał uważa zatem za konieczne udzielenie mu następujących wskazówek w celu umożliwienia mu dokonania oceny, czy dyrektywa 2008/115 stoi na przeszkodzie temu, by decyzja nakazująca powrót dotyczyła, tak jak w sprawie w postępowaniu głównym, trzech potencjalnych państw powrotu.
W tym kontekście, po pierwsze, należy przypomnieć, że z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2008/115 wynika, że po stwierdzeniu nielegalnego charakteru pobytu wobec każdego obywatela państwa trzeciego należy, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ust. 2-5 tego artykułu i przy ścisłym przestrzeganiu wymogów określonych w art. 5 tej dyrektywy, wydać decyzję nakazującą powrót, w której należy wyznaczyć, spośród państw trzecich wskazanych w art. 3 pkt 3 dyrektywy 2008/115, to państwo, do którego powinien on zostać wydalony [wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo) (C-663/21, EU:C:2023:540, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo].
Z prawnego punktu widzenia nie jest zatem możliwe wydanie przez właściwy organ decyzji nakazującej powrót bez wskazania państwa docelowego, do którego można przeprowadzić powrót z poszanowaniem zasady non-refoulement (wyrok z dnia 26 marca 2026 r., Tadmur (C-202/25, EU:C:2026:257, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
Co się tyczy określenia państwa trzeciego, do którego nielegalnie przebywający obywatel państwa trzeciego ma zostać wydalony w rozumieniu tego art. 3 pkt 3, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst, cele regulacji, której część on stanowi, oraz, w stosownym przypadku, jego genezę (wyrok z dnia 14 maja 2020 r. Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, (C-924/19 PPU i C-925/19 PPU, EU:C:2020:367, pkt 113 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym względzie należy zauważyć, że dyrektywa 2008/115 nie przewiduje szczególnego przepisu dotyczącego liczby państw powrotu, które mogą zostać wymienione w decyzji nakazującej powrót. Jeżeli chodzi o art. 3 pkt 3 tej dyrektywy, to pozwala on na nałożenie na danego obywatela państwa trzeciego zobowiązania do powrotu nie tylko do państwa pochodzenia, lecz także, zgodnie z tiret drugim i trzecim tego pkt 3, do kraju tranzytu zgodnie z umowami o readmisji lub z innymi porozumieniami lub do innego państwa trzeciego, do którego ten obywatel państwa trzeciego zdecyduje się dobrowolnie powrócić i przez które zostanie przyjęty.
Ponadto art. 3 pkt 3 dyrektywy 2008/115 wyklucza wyraźnie, w przypadku gdy nielegalnie przebywający obywatel państwa trzeciego posiada więcej niż jedno obywatelstwo, możliwości wskazania kilku państw pochodzenia.
Wynika z tego, że brzmienie wspomnianego przepisu nie stoi na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie wskazało w decyzji nakazującej powrót kilka potencjalnych państw powrotu.
Taką wykładnię potwierdza kontekst, w jaki wpisuje się wspomniany przepis.
I tak, zgodnie z art. 5 dyrektywy 2008/115, gdy właściwy organ krajowy zamierza wydać decyzję nakazującą powrót, powinien on w szczególności czuwać nad przestrzeganiem zasady non-refoulement, którą ocenia się w odniesieniu do państwa, do którego zamierza się zarządzić powrót danej osoby (wyrok z dnia 14 maja 2020 r. Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, (C-924/19 PPU i C-925/19 PPU, EU:C:2020:367, pkt 118, 119 i przytoczone tam orzecznictwo). Tymczasem ocena poszanowania tej zasady nie oznacza, że decyzja nakazująca powrót musi dotyczyć tylko jednego państwa, jeżeli wystarczy, by wydalenie było możliwe w świetle tej zasady do co najmniej jednego z państw trzecich wymienionych w tej decyzji.
Wynika z tego, że jeżeli dane przekazane przez nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego pozwalają na zidentyfikowanie kilku potencjalnych państw powrotu, przy czym w chwili wydania decyzji nakazującej powrót nie jest możliwe wskazanie jednego z nich ze względu na brak współpracy ze strony tego obywatela, państwa te mogą zostać wymienione w tejże decyzji nakazującej powrót, pod warunkiem że wydalenie tego obywatela jest możliwe w świetle zasady non-refoulement do co najmniej jednego z państw trzecich wymienionych w tej decyzji.
Należy również zauważyć, że art. 12 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy przewiduje w szczególności, że decyzje nakazujące powrót zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne. W związku z tym, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 44 opinii, decyzja nakazująca powrót wskazująca kilka potencjalnych państw powrotu powinna zawierać powody uzasadniające wskazanie każdego z tych państw na podstawie ustaleń faktycznych wynikających z oświadczeń danej osoby lub innych dostępnych dowodów, ponieważ ustalenia te mogą zostać poddane kontroli sądowej.
Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 3 dyrektywy 2008/115 państwo członkowskie może wydawać odrębne od decyzji nakazującej powrót decyzje administracyjne lub orzeczenia sądowe nakazujące wydalenie. Nie można zatem wykluczyć, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 40 opinii, że w decyzji tej lub w tym akcie zostanie wskazane to spośród państw wymienionych w decyzji nakazującej powrót, do którego dana osoba zostanie rzeczywiście wydalona.
Ponadto, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 15 ust. 1 tej lit. b) dyrektywy 2008/115 o ile w danej sprawie nie mogą zostać zastosowane wystarczające lecz mniej represyjne środki, państwa członkowskie mogą umieścić w ośrodku detencyjnym obywatela państwa trzeciego podlegającego procedurze powrotu tylko w celu przygotowania powrotu lub przeprowadzenia procesu wydalenia, w szczególności jeżeli dany obywatel państwa trzeciego unika lub utrudnia przygotowania do powrotu lub proces wydalenia. Jest tak zaś w szczególności w przypadku, gdy brak współpracy zainteresowanego utrudnia, a nawet uniemożliwia określenie jednego państwa powrotu.
Ponadto państwa członkowskie są zobowiązane do umożliwienia zainteresowanym osobom powołania się na każdą zmianę okoliczności, która nastąpiła po wydaniu decyzji nakazującej powrót i która mogłaby mieć znaczący wpływ na ocenę sytuacji danego obywatela państwa trzeciego zwłaszcza w świetle art. 5 dyrektywy 2008/115 (wyrok z dnia 17 października 2024 r., Ararat, C-156/23, EU:C:2024:892, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
I tak art. 5 dyrektywy 2008/115 w związku z art. 4 i art. 19 ust. 2 Karty zobowiązuje właściwy organ krajowy do przeprowadzenia, przed wykonaniem decyzji nakazującej powrót, zaktualizowanej oceny ryzyka narażenia obywatela państwa trzeciego na traktowanie zakazane przez te dwa przepisy Karty. Ta ocena, która powinna być odrębna i niezależna w stosunku do oceny przeprowadzonej w chwili wydania decyzji nakazującej powrót, winna pozwolić organowi krajowemu na upewnienie się, z uwzględnieniem wszelkich zaistniałych zmian okoliczności oraz wszelkich nowych okoliczności podniesionych w stosownym przypadku przez tego obywatela, że nie istnieją poważne i potwierdzone podstawy, aby uznać, iż w przypadku powrotu do państwa trzeciego wspomniany obywatel byłby narażony na rzeczywiste ryzyko poddania go w tym państwie karze śmierci, torturom lub nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu. Tylko taka zaktualizowana ocena może bowiem umożliwić temu organowi upewnienie się, że wydalenie jest zgodne z wymaganymi przesłankami prawnymi, a w szczególności z wymogami określonymi w art. 5 dyrektywy 2008/115. (wyrok z dnia 17 października 2024 r., Ararat, C-156/23, EU:C:2024:892, pkt 38).
Wynika z tego, że skoro wydalenie nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego jest możliwe, z poszanowaniem zasady non-refoulement, do jednego z państw trzecich wymienionych w decyzji nakazującej powrót, należy uznać, że zastosowanie wobec tego obywatela środka detencyjnego jest zgodne z prawem, o ile spełnia ono również pozostałe wymogi art. 15 ust. 1 dyrektywy 2008/115.
Wykładnia literalna zawarta w pkt 84 niniejszego wyroku jest również zgodna z celem realizowanym przez dyrektywę 2008/115, który polega na ustanowieniu skutecznej polityki wydalania i repatriacji, z pełnym poszanowaniem praw podstawowych, a także godności osób, których to dotyczy (wyrok z dnia 14 maja 2020 r. Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, (C-924/19 PPU i C-925/19 PPU, EU:C:2020:367, pkt 121 i przytoczone tam orzecznictwo).
Z jednej strony, wskazanie w decyzji nakazującej powrót kilku potencjalnych państw powrotu przyczynia się do ustanowienia skutecznej polityki wydalania, gdy brak współpracy zainteresowanego utrudnia, a nawet uniemożliwia określenie jednego państwa powrotu. Jeżeli bowiem w zależności od oceny dokonanej na podstawie znanych danych, opartych na oświadczeniach nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego lub innych okolicznościach, przez organ administracyjny właściwy do wydania tej decyzji, możliwe jest przyjęcie kilku państw powrotu, wskazanie wszystkich tych państw pozwala, w oczekiwaniu na określenie ostatecznego państwa powrotu, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 41 i 42 opinii, rozpocząć działania konieczne do przygotowania powrotu do każdego z tych państw. Taka wzmianka przyczyniłaby się do skrócenia czasu trwania postępowania w sprawie powrotu tego obywatela. Ponadto w przypadku zastosowania wobec wspomnianego obywatela środka detencyjnego, którego celem, jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 51 niniejszego wyroku, jest zapewnienie skuteczności postępowania w sprawie powrotu, wskazanie kilku państw powrotu w decyzji nakazującej powrót przyczyniłoby się do możliwości skutecznego wydalenia w terminach przewidzianych w art. 15 ust. 5 i 6 dyrektywy 2008/115.
Z drugiej strony, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 38 opinii, decyzji nakazującej powrót wskazującej kilka potencjalnych państw powrotu nie można uznać za naruszającą prawa podstawowe danej osoby. W szczególności osoba ta może wnieść skargę na tę decyzję i zakwestionować w jej ramach wskazanie jednego lub kilku państw powrotu, podnosząc naruszenie zarówno art. 3 pkt 3 dyrektywy 2008/115, jak i art. 5 tej dyrektywy.
Wynika z tego, że dyrektywa 2008/115 nie stoi na przeszkodzie temu, by w decyzji nakazującej powrót wymieniono kilka potencjalnych państw powrotu, w sytuacji gdy brak współpracy ze strony nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego utrudnia, a nawet uniemożliwia określenie państwa powrotu, do którego powinien on zostać wydalony.
Co się tyczy, po drugie, badania zasady non-refoulement przez organ sądowy właściwy do kontroli umieszczenia w ośrodku detencyjnym lub dalszego jego w takiej sytuacji stosowania, z jednej strony z pkt 56-58 niniejszego wyroku wynika, że aby umieszczenie w ośrodku detencyjnym było zgodne z prawem, konieczne jest w szczególności, aby istniała rozsądna perspektywa wydalenia, a z drugiej strony z pkt 86 niniejszego wyroku wynika– że taka perspektywa istnieje, gdy wydalenie nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego jest możliwe do co najmniej jednego z państw wymienionych w decyzji nakazującej powrót.
W związku z tym, ponieważ organ sądowy właściwy do zbadania umieszczenia w ośrodku detencyjnym zidentyfikował państwo trzecie, do którego nielegalnie przebywający obywatel państwa trzeciego mógłby zostać wydalony, to umieszczenie w ośrodku detencyjnym jest uzasadnione. Gdyby jednak w wyniku badania przeprowadzonego przez ten organ miały one stwierdzić, że żadne z państw powrotu wymienionych w decyzji nakazującej powrót nie pozwala na wydalenie danej osoby w świetle zasady non-refoulement, byłyby one zobowiązane w takim przypadku do jej zwolnienia.
W piątej i ostatniej kolejności, co się tyczy charakteru kontroli zgodności z prawem umieszczenia w ośrodku detencyjnym nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, którą powinien przeprowadzić właściwy organ sądowy, należy przypomnieć, że do tego obywatela należy współdziałanie z właściwym organem krajowym podczas przesłuchania, tak aby przekazać mu wszystkie istotne informacje dotyczące jego sytuacji osobistej i życia rodzinnego, a w szczególności informacje mogące uzasadniać niewydanie decyzji nakazującej powrót (wyrok z dnia 11 grudnia 2014 r., Boudjlida, C-249/13, EU:C:2014:2431, pkt 50).
W konsekwencji, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 76 i 77 opinii, w przypadku gdy naruszenie tego obowiązku współpracy przez tego obywatela utrudnia, a nawet uniemożliwia określenie jednego państwa powrotu, do którego powinien on zostać wydalony, ocena sądu rozpatrującego sprawę może odnosić się jedynie do wiarygodnych informacji dostępnych na etapie jego badania dotyczących danej osoby i sytuacji w państwach powrotu wymienionych w decyzji nakazującej powrót. W braku szczegółowych informacji jego ocena może mieć jedynie charakter ogólny.
W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze i drugie należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 3 pkt 3, art 5 i 15 dyrektywy 2008/115 w związku z art. 6, art. 19 ust. 2 i art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy, do którego zwrócono się o kontrolę zgodności z prawem umieszczenia w ośrodku detencyjnym nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, w celu jego wydalenia w wykonaniu decyzji nakazującej powrót:
– nie jest w tym celu zobowiązany zbadać, czy zasada non-refoulement została uwzględniona przy wydawaniu tej decyzji nakazującej powrót, nawet jeśli decyzja ta nie była przedmiotem kontroli sądowej;
– jest zobowiązany, nawet jeśli ze względu na brak współpracy tego obywatela wspomniana decyzja nakazująca powrót wymienia trzy potencjalne państwa powrotu, zbadać, w stosownym przypadku z urzędu i niezależnie od kwestii, czy właściwy organ przeprowadził takie badanie w momencie umieszczenia wspomnianego obywatela w ośrodku detencyjnym, zgodność z prawem tego umieszczenia w ośrodku detencyjnym w świetle tej zasady na podstawie znanych i udostępnionych mu danych oraz na podstawie wszelkich innych istotnych okoliczności, biorąc pod uwagę fakt, iż wspomnianą zasadę należy uznać za przestrzeganą, jeżeli nie stoi ona na przeszkodzie wydaleniu tego samego obywatela do co najmniej jednego z potencjalnych państw powrotu wymienionych w tej decyzji nakazującej powrót.
W przedmiocie pytania trzeciego
Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy w przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytania pierwsze i drugie badanie przestrzegania zasady non-refoulement może, w przypadku gdy decyzja nakazująca powrót wymienia trzy potencjalne państwa powrotu ze względu na brak współpracy ze strony nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, zostać odroczone do czasu wskazania jednego państwa powrotu.
Ze względu na treść odpowiedzi udzielonej na pytanie pierwsze i drugie udzielanie odpowiedzi na pytanie trzecie jest bezprzedmiotowe.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 3 pkt 2, art. 5 i art. 15 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich w związku z art. 6, art. 19 ust. 2 i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,
należy interpretować w ten sposób, że:
sąd krajowy, do którego zwrócono się o kontrolę zgodności z prawem umieszczenia w ośrodku detencyjnym nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, w celu jego wydalenia w wykonaniu decyzji nakazującej powrót:
Podpisy
* Język postępowania: niderlandzki.
i Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
