Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 26 marca 2026 r., C-202/25

Sygn. akt C-202/25

62025CJ0202

WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba)

z dnia 26 marca 2026 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Wspólne normy i procedury stosowane przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich – Dyrektywa 2008/115/WE – Cofnięcie statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej – Porządek publiczny – Zasada non-refoulement – Możliwość wydania decyzji nakazującej powrót

W sprawie C‑202/25 [Tadmur] ( i )

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (sąd rejonowy w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Roermond, Niderlandy) postanowieniem z dnia 12 marca 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w tym samym dniu, w postępowaniu:

przeciwko

Minister van Asiel en Migratie,

TRYBUNAŁ (ósma izba),

w składzie: O. Spineanu-Matei, prezeska izby, C. Lycourgos (sprawozdawca), prezes trzeciej izby, pełniący obowiązki sędziego ósmej izby, i N. Piçarra, sędzia,

rzecznik generalny: A. Rantos,

sekretarz: A. Calot Escobar,

uwzględniając pisemny etap postępowania,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

–

w imieniu HG – J.P. van Mulken, advocaat,

w imieniu rządu niderlandzkiego – E.M.M. Besselink oraz J. Langer, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu duńskiego – M.P. Brøchner Jespersen, C.A.‑S. Maertens oraz J. Sandvik Loft, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu szwajcarskiego – R. Adam oraz L. Lanzrein, w charakterze pełnomocników,

w imieniu Komisji Europejskiej – F. Blanc, M. Debieuvre, A. Katsimerou oraz F. van Schaik, w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3, 5, 6, 8 i 9 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U. 2008, L 348, s. 98; sprostowanie Dz.U. 2020, L 67, s. 141), a także art. 17 i 19 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9).

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy HG, obywatelem państwa trzeciego, a ministre van Asiel en Migratie (ministrem ds. azylu i migracji, Niderlandy) (zwanym dalej „ministrem”) w przedmiocie zgodności z prawem decyzji w sprawie cofnięcia statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej przyznanego HG i nakazującej mu opuszczenie terytorium Niderlandów.

Ramy prawne

Dyrektywa 2008/115

Artykuł 2 dyrektywy 2008/115 stanowi:

„1. Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających na terytorium państwa członkowskiego.

2. Państwa członkowskie mogą postanowić, że nie będą stosować niniejszej dyrektywy do obywateli państw trzecich, którzy:

podlegają zakazowi wjazdu […] lub którzy zostali zatrzymani lub ujęci przez właściwe organy w związku z nielegalnym przekraczaniem lądowej, morskiej lub powietrznej zewnętrznej granicy tego państwa członkowskiego oraz którzy nie otrzymali następnie zezwolenia na pobyt lub prawa do pobytu w tym państwie członkowskim;

podlegają sankcji karnej, która przewiduje lub której skutkiem jest zobowiązanie do powrotu, zgodnie z prawem krajowym, lub podlegają ekstradycji.

3. Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do osób korzystających ze wspólnotowego prawa do swobodnego przemieszczania się […]”.

W art. 3 tej dyrektywy przewidziano:

„Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:

[…]

»powrót« oznacza powrót obywatela państwa trzeciego – wynikający z dobrowolnego lub przymusowego wykonania zobowiązania do powrotu – do:

jego/jej państwa pochodzenia, lub

kraju tranzytu, zgodnie ze wspólnotowymi lub dwustronnymi umowami o readmisji lub z innymi porozumieniami, lub

innego państwa trzeciego, do którego dany obywatel państwa trzeciego zdecyduje się dobrowolnie powrócić i przez które zostanie przyjęty;

»decyzja nakazująca powrót« oznacza decyzję administracyjną lub orzeczenie sądowe, w których stwierdza się lub uznaje, że obywatel państwa trzeciego przebywa w państwie członkowskim nielegalnie, oraz nakłada się lub stwierdza zobowiązanie do powrotu;

[…]”.

Artykuł 4 ust. 3 wspomnianej dyrektywy głosi:

„Niniejsza dyrektywa nie narusza prawa państw członkowskich do przyjęcia lub zachowania przepisów korzystniejszych dla osób objętych jej zakresem zastosowania, o ile przepisy te są zgodne z niniejszą dyrektywą”.

Artykuł 5 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:

„Wprowadzając w życie niniejszą dyrektywę, państwa członkowskie należycie uwzględniają:

dobro dziecka;

życie rodzinne;

stan zdrowia danego obywatela państwa trzeciego

i przestrzegają zasady non-refoulement”.

Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 2008/115 stanowi:

„Bez uszczerbku dla wyjątków, o których mowa w ust. 2–5, państwa członkowskie wydają decyzję nakazującą powrót każdemu obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na ich terytorium”.

Artykuł 8 tej dyrektywy przewiduje w ust. 1:

„Państwa członkowskie podejmują wszelkie środki niezbędne do wykonania decyzji nakazującej powrót, jeżeli żaden termin dobrowolnego wyjazdu nie został wyznaczony lub jeżeli zobowiązanie do powrotu nie zostało wykonane w terminie dobrowolnego wyjazdu […]”.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy:

„Państwa członkowskie wstrzymują wydalenie:

jeżeli miałoby ono naruszać zasadę non-refoulement […]”.

Artykuł 11 tej dyrektywy określa zasady mające zastosowanie do wydawania zakazu wjazdu.

Artykuł 14 ust. 1 dyrektywy 2008/115 ustanawia gwarancje w oczekiwaniu na powrót.

Dyrektywa 2011/95

Artykuł 17 ust. 1 lit. b) i d) dyrektywy 2011/95 stanowi:

„Obywatel państwa trzeciego lub bezpaństwowiec zostaje wykluczony z możliwości otrzymania ochrony uzupełniającej, jeżeli istnieją poważne podstawy, aby sądzić, że:

popełnił poważne przestępstwo;

stanowi zagrożenie dla społeczności lub bezpieczeństwa państwa członkowskiego, w którym przebywa”.

Artykuł 19 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy głosi:

„Państwa członkowskie cofają status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej, pozbawiają tego statusu lub odmawiają przedłużenia jego ważności obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi, jeżeli:

po otrzymaniu statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej dana osoba powinna była zostać lub jest wykluczona z możliwości otrzymywania ochrony uzupełniającej zgodnie z art. 17 ust. 1 i 2”.

Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

HG przybył do Niderlandów w dniu 7 stycznia 2016 r. i w dniu 23 marca 2017 r. organy niderlandzkie przyznały mu status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej oraz zezwolenie na pobyt czasowy ważne do dnia 7 stycznia 2021 r. Decyzją z dnia 5 stycznia 2021 r. okres ważności tego zezwolenia na pobyt został przedłużony do dnia 7 stycznia 2026 r.

W dniu 1 lutego 2022 r. rechtbank Limburg (sąd rejonowy w Limburgu, Niderlandy) skazał HG na karę czterech lat pozbawienia wolności, w tym jednego roku z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, za czyny popełnione w dniach 21 i 27 czerwca 2021 r., zakwalifikowane jako usiłowanie zabójstwa, udział w stosowaniu przemocy wobec osób oraz groźba pozbawienia życia.

Decyzją z dnia 23 maja 2024 r. minister uznał, że HG stanowi zagrożenie dla porządku publicznego, i w związku z tym cofnął mu z dniem 27 czerwca 2021 r. status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej. W decyzji tej minister uznał również, że HG nie może uzyskać prawa pobytu w Niderlandach na innej podstawie, i wyjaśnił, że w celu zapewnienia przestrzegania zasady non-refoulement nie zostanie wobec niego wydana żadna decyzja nakazująca powrót ani zakaz wjazdu na podstawie dyrektywy 2008/115. Ponadto decyzją z dnia 23 maja 2024 r. minister nałożył na HG, na mocy prawa niderlandzkiego, obowiązek opuszczenia terytorium Niderlandów.

W stosunku do HG nie zarządzono wstrzymania zobowiązania do wyjazdu i dokonano wobec niego wpisu na okres 10 lat w niderlandzkich systemach ochrony porządku publicznego, a następnie w Systemie Informacyjnym Schengen (SIS).

W dniu 18 czerwca 2024 r. HG wniósł skargę na decyzję z dnia 23 maja 2024 r. do rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (sądu w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Roermond, Niderlandy), który jest sądem odsyłającym.

W ramach wstępnej oceny sąd ten uważa, że zarzuty HG skierowane przeciwko decyzji o cofnięciu statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej nie mogą zostać uwzględnione. Sąd ten ma natomiast wątpliwości co do konsekwencji, jakie będzie miało to cofnięcie, ponieważ oznacza ono, że HG przebywa w Niderlandach nielegalnie, podczas gdy nie można go wydalić do państwa pochodzenia, nie naruszając jednocześnie zasady non-refoulement.

Wspomniany sąd zauważa, że Trybunał orzekł w wyroku z dnia 6 lipca 2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo) (C‑663/21, EU:C:2023:540), że decyzja nakazująca powrót nie może zostać wydana, jeżeli zostanie wykazane, iż wydalenie danego obywatela państwa trzeciego do przewidywanego państwa docelowego jest na mocy zasady non-refoulement wykluczone na czas nieokreślony.

Uważa on jednak, że taki obywatel państwa trzeciego mógłby być zmuszony do opuszczenia terytorium Unii i samodzielnego sprawdzenia, czy może zostać przyjęty do państwa trzeciego innego niż jego państwo pochodzenia, ponieważ jego pozostanie na tym terytorium stanowi zagrożenie dla porządku publicznego wystarczające do uzasadnienia cofnięcia ochrony międzynarodowej, z której korzystał. Wykluczenie możliwości wydania decyzji nakazującej powrót w sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym skutkowałoby przyznaniem HG statusu pośredniego w zakresie, w jakim przebywałby on nielegalnie na terytorium państwa członkowskiego, nie będąc jednak zmuszony do opuszczenia tego terytorium.

W tym kontekście sąd odsyłający uważa, że dokonana przez Trybunał wykładnia art. 5 dyrektywy 2008/115 mogłaby być inna, gdyby interpretować ten artykuł w związku z jej artykułami 3, 6, 8 i 9 i w większym stopniu uwzględnić systematykę tej dyrektywy, ratio legis podstaw cofnięcia ochrony międzynarodowej przewidzianych w dyrektywie 2011/95, a także cel aktów regulujących SIS.

W tym względzie sąd ten podkreśla w szczególności, że art. 6 dyrektywy 2008/115 przewiduje nałożenie obowiązku wydania decyzji nakazującej powrót nielegalnie przebywającym obywatelom państw trzecich bez ustanawiania odstępstw dotyczących tych obywateli państw trzecich, którzy nie mogą zostać wydaleni na podstawie zasady non-refoulement.

Wspomniany sąd podnosi również, że obowiązek zawieszenia wydalenia wynikający w takim przypadku z art. 9 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy wystarcza do zagwarantowania poszanowania tej zasady, w szczególności jeżeli właściwy organ potwierdzi na piśmie wstrzymanie wydalenia. Inaczej byłoby jedynie w szczególnych przypadkach, w których interesy wyraźnie wymienione w art. 5 wspomnianej dyrektywy stoją na przeszkodzie wykonaniu zobowiązania do powrotu.

Ponadto sąd ten ma wątpliwości co do konieczności określenia państwa docelowego w celu dobrowolnego wykonania zobowiązania do powrotu w sytuacji, w której wszelkie wydalenie jest wykluczone.

Sąd odsyłający uważa, że wykładnia sprzeczna z tą, którą rozważa, miałaby istotne konsekwencje. W szczególności taka wykładnia umożliwiałaby zainteresowanym osobom dalsze powoływanie się na prawa przewidziane w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) i w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2008/115, osłabiałaby podstawy cofnięcia ochrony międzynarodowej określone w dyrektywie 2011/95, w szczególności z uwagi na to, że jej przyjęcie nie skutkowałoby opuszczeniem terytorium Unii przez osoby stanowiące zagrożenie dla porządku publicznego, oraz uniemożliwiłaby dokonanie wpisu dotyczącego tych osób do SIS.

Ponadto, na wypadek gdyby Trybunał utrzymał przyjętą przez siebie wykładnię art. 5 dyrektywy 2008/115, sąd odsyłający zastanawia się, czy autonomia proceduralna państw członkowskich obejmuje nałożenie na obywateli państw trzecich znajdujących się w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym obowiązku opuszczenia terytorium tych państw na podstawie uregulowań krajowych.

W tych okolicznościach rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (sąd rejonowy w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Roermond) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy art. 6 dyrektywy 2008/115 w związku z art. 3, 5, 8 i art. 9 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2008/115 oraz w związku z art. 17 i art. 19 ust. 2 i 3 lit. a) dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że z zastrzeżeniem wyjątków określonych w art. 6 ust. 2–5 dyrektywy 2008/115 państwo członkowskie jest zobowiązane do wydania decyzji nakazującej powrót w odniesieniu do nielegalnie przebywającego na jego terytorium obywatela państwa trzeciego, który jest wykluczony z możliwości uzyskania ochrony uzupełniającej, oraz że – gdy wydalenie do państwa docelowego jest sprzeczne z zasadą non-refoulement – państwo członkowskie jest zobowiązane, jednocześnie z wydaniem decyzji nakazującej powrót, do potwierdzenia na piśmie, że wydalenie tego obywatela państwa trzeciego zostaje wstrzymane?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 6 dyrektywy 2008/115 w związku z jej art. 3, 5, 8 i 9 oraz z art. 17 ust. 1 i art. 19 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wydaniu decyzji nakazującej powrót obywatelowi państwa trzeciego, którego status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej został cofnięty, jeżeli zostanie wykazane, że wydalenie tego obywatela państwa trzeciego do przewidywanego państwa docelowego jest wykluczone na podstawie zasady non-refoulement. Ponadto, gdyby Trybunał uznał, że w takiej sytuacji można wydać decyzję nakazującą powrót, sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy przepisy te należy interpretować w ten sposób, że nakładają one na dane państwo członkowskie przy wydawaniu tej decyzji obowiązek potwierdzenia na piśmie wstrzymanie wydalenia wspomnianego obywatela państwa trzeciego.

Z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w art. 2 ust. 2 dyrektywy 2008/115 dyrektywa ta ma zastosowanie do każdego obywatela państwa trzeciego nielegalnie przebywającego na terytorium państwa członkowskiego. Z chwilą gdy obywatel państwa trzeciego zostaje objęty zakresem stosowania dyrektywy 2008/115, powinien on co do zasady podlegać przewidzianym w niej wspólnym normom i procedurom mającym na celu jego powrót, i to tak długo, jak długo jego pobyt nie zostanie zalegalizowany [wyroki: z dnia 22 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Wydalenie – Marihuana lecznicza), C‑69/21, EU:C:2022:913, pkt 52; z dnia 6 lipca 2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑663/21, EU:C:2023:540, pkt 45].

W tym kontekście z art. 6 ust. 1 wspomnianej dyrektywy wynika, że po stwierdzeniu nielegalnego charakteru pobytu wobec każdego obywatela państwa trzeciego należy, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ust. 2–5 tego artykułu i przy ścisłym przestrzeganiu wymogów określonych w art. 5 tej dyrektywy, wydać decyzję nakazującą powrót, w której należy wyznaczyć, spośród państw trzecich wskazanych w art. 3 pkt 3 dyrektywy 2008/115 wspomnianej dyrektywy, to państwo, do którego powinien on zostać wydalony [wyroki: z dnia 22 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Wydalenie – Marihuana lecznicza), C‑69/21, EU:C:2022:913, pkt 53; z dnia 6 lipca 2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑663/21, EU:C:2023:540, pkt 46].

W tym względzie Trybunał wyjaśnił, że obywatela państwa trzeciego, któremu cofnięto status uchodźcy, trzeba będzie uznawać za przebywającego nielegalnie, chyba że państwo członkowskie, w którym przebywa, wydało mu zezwolenie na pobyt na innej podstawie [wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑663/21, EU:C:2023:540, pkt 47].

To samo dotyczy obywatela państwa trzeciego, takiego jak ten, którego dotyczy postępowanie główne, którego status ochrony uzupełniającej został cofnięty na podstawie art. 19 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2011/95 w związku z jej art. 17 ust. 1, bez wydania temu obywatelowi państwa trzeciego zezwolenia na pobyt na innej podstawie przez państwo członkowskie, na którego terytorium przebywa.

Jednakże, jak przypomniano w pkt 31 niniejszego wyroku, przeprowadzenie postępowania w sprawie powrotu przeciwko takiemu obywatelowi państwa trzeciego powinno odbywać się przy ścisłym przestrzeganiu wymogów określonych w art. 5 dyrektywy 2008/115.

Ów art. 5, który stanowi ogólną zasadę obowiązującą państwa członkowskie od chwili, gdy wprowadzają w życie dyrektywę, zobowiązuje w szczególności właściwy organ krajowy do przestrzegania na wszystkich etapach postępowania w sprawie powrotu zasady non-refoulement, zagwarantowanej jako prawo podstawowe w art. 18 Karty w związku z art. 33 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, podpisanej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r. [Recueil des traités des Nations unies, vol. 189, s. 150, nr 2545 (1954)], a także w art. 19 ust. 2 Karty. Jest tak w szczególności, gdy organ ten zamierza, po wysłuchaniu zainteresowanego, wydać wobec niego decyzję nakazującą powrót [zob. podobnie wyroki: z dnia 22 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Wydalenie – Marihuana lecznicza), C‑69/21, EU:C:2022:913, pkt 55; z dnia 6 lipca 2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑663/21, EU:C:2023:540, pkt 49].

W związku z tym art. 5 dyrektywy 2008/115 stoi na przeszkodzie temu, by wydano decyzję nakazującą powrót obywatelowi państwa trzeciego, jeżeli decyzja ta wskazuje jako państwo docelowe państwo, w którym istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, że w przypadku wykonania wspomnianej decyzji obywatel ten byłby narażony na rzeczywiste ryzyko traktowania sprzecznego z art. 18 lub art. 19 ust. 2 Karty [wyroki: z dnia 22 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Wydalenie – Marihuana lecznicza), C‑69/21, EU:C:2022:913, pkt 56; z dnia 6 lipca 2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑663/21, EU:C:2023:540, pkt 50].

Jest tak właśnie w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której jedynym potencjalnym państwem docelowym wskazanym przez właściwy organ jest państwo pochodzenia danego obywatela państwa trzeciego, ale organ ten stwierdził już, że zasada non-refoulement stoi na przeszkodzie powrotowi tego obywatela państwa trzeciego do państwa pochodzenia.

W tym względzie należy podkreślić, że rozwiązanie to zostało przyjęte w szczególności przez Trybunał w wyroku z dnia 6 lipca 2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo) (C‑663/21, EU:C:2023:540), w sytuacji, w której właściwy organ wyraźnie wykluczył już wydalenie danego obywatela państwa trzeciego do państwa pochodzenia.

Obowiązek uwzględnienia zasady non-refoulement na etapie, na którym właściwy organ orzeka o wydaniu decyzji nakazującej powrót, różni się zatem od ustanowionego w art. 9 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2008/115 obowiązku wstrzymania wydalenia, w przypadku gdy miałoby ono nastąpić z naruszeniem zasady non-refoulement.

Z tego względu art. 8 tej dyrektywy, który określa zasady dotyczące wydalenia, nie ma znaczenia dla udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie.

Ponadto w świetle wątpliwości wyrażonych przez sąd odsyłający w uzasadnieniu wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy jeszcze zauważyć w pierwszej kolejności, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym właściwy organ nie może, w celu zaradzenia sytuacji, w której powrót danego obywatela państwa trzeciego do państwa pochodzenia jest wykluczony, wydać decyzji nakazującej powrót bez wskazania państwa docelowego.

Z samego brzmienia art. 3 pkt 4 dyrektywy 2008/115 wynika bowiem, że nałożenie lub stwierdzenie zobowiązania do powrotu stanowi jeden z dwóch elementów konstytutywnych decyzji nakazującej powrót, ponieważ takie zobowiązanie do powrotu nie może w świetle pkt 3 tego artykułu istnieć bez wskazania miejsca powrotu, którym musi być jedno z państw, o których mowa w tym pkt 3 (wyrok z dnia 14 maja 2020 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság,C‑924/19 PPU i C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, pkt 115).

Wynika z tego w szczególności, że z prawnego punktu widzenia nie jest możliwe wydanie przez właściwy organ decyzji nakazującej powrót bez wskazania państwa docelowego, do którego można przeprowadzić powrót z poszanowaniem zasady non-refoulement [zob. podobnie wyrok z dnia 24 lutego 2021 r., M i in. (Przekazanie do państwa członkowskiego), C‑673/19, EU:C:2021:127, pkt 38–42].

W drugiej kolejności należy zauważyć, że w sytuacji gdy obowiązek przestrzegania zasady non-refoulement, o którym mowa w art. 5 dyrektywy 2008/115, stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji nakazującej powrót, właściwy organ nie może również wydać decyzji, takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, opartej na prawie krajowym i nakazującej danemu obywatelowi państwa trzeciego opuszczenie terytorium danego państwa członkowskiego bez zezwolenia na wydalenie go ani bez wskazania państwa docelowego.

Jak bowiem przypomniano w pkt 30 niniejszego wyroku, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w art. 2 ust. 2 dyrektywy 2008/115, każdy obywatel państwa trzeciego nielegalnie przebywający na terytorium państwa członkowskiego jest objęty zakresem stosowania tej dyrektywy i powinien co do zasady podlegać przewidzianym w niej wspólnym normom i procedurom.

W tym kontekście dyrektywa ta dokonuje harmonizacji norm i procedur dotyczących wydawania decyzji nakazujących powrót wobec takich obywateli państw trzecich oraz wykonywania tych decyzji [zob. podobnie wyrok z dnia 24 lutego 2021 r., M i in. (Przekazanie do państwa członkowskiego), C‑673/19, EU:C:2021:127, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo], od której to harmonizacji państwa członkowskie mogą odstąpić jedynie poprzez przyjęcie korzystniejszych przepisów na warunkach określonych w art. 4 ust. 3 wspomnianej dyrektywy.

Wynika z tego, że okoliczność, iż decyzja taka jak rozpatrywana w postępowaniu głównym nakłada na danego obywatela państwa trzeciego obowiązek udania się albo na terytorium państwa trzeciego, albo na terytorium innego państwa członkowskiego, nie może prowadzić do wyłączenia go z zakresu stosowania tej dyrektywy.

Tymczasem, biorąc pod uwagę, po pierwsze, że obowiązek ustanowiony w tej decyzji może zostać wykonany w szczególności poprzez udanie się na terytorium państwa trzeciego, a po drugie, że z art. 3 pkt 3 dyrektywy 2008/115 wynika, iż pojęcie „powrotu” w rozumieniu tej dyrektywy dotyczy nie tylko przymusowego przemieszczenia do państwa trzeciego, lecz również przemieszczenia się do państwa trzeciego w drodze dobrowolnego zastosowania się do obowiązku, taką decyzję należy uznać za nakładającą zobowiązanie do powrotu w rozumieniu wspomnianej dyrektywy. W związku z tym, bez naruszenia wymogów przypomnianych w pkt 41–43 niniejszego wyroku, takiego zobowiązania do powrotu nie można nałożyć bez wskazania państwa docelowego.

Ponadto, jak wynika z pkt 34–39 niniejszego wyroku, jeżeli w chwili, gdy rozważane jest wydanie decyzji nakazującej powrót, zostanie stwierdzone, że zasada non-refoulement stoi na przeszkodzie wydaleniu danego obywatela państwa trzeciego do danego państwa docelowego, art. 5 dyrektywy 2008/115 stoi na przeszkodzie nie tylko temu wydaleniu, lecz również nałożeniu na tego obywatela państwa trzeciego zobowiązania do powrotu do tego państwa docelowego. W związku z tym sama okoliczność, że decyzja nakładająca takie zobowiązanie nie pozwala na wydalenie danej osoby, nie wystarcza, aby decyzję tę można było uznać za zgodną z owym art. 5.

Ponadto, o ile art. 4 ust. 3 dyrektywy 2008/115 uściśla, że ma ona zastosowanie bez uszczerbku dla prawa państw członkowskich do przyjęcia lub utrzymania w mocy przepisów korzystniejszych dla osób, do których dyrektywa ta ma zastosowanie, pod warunkiem że przepisy te są zgodne ze wspomnianą dyrektywą, o tyle wystarczy stwierdzić, że uregulowania krajowe pozwalające na wydanie decyzji takiej jak ta, o której mowa w pkt 44 niniejszego wyroku, nie stanowią uregulowań bardziej korzystnych dla tych osób.

W trzeciej kolejności należy podkreślić, że wykluczenie, w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, wydania decyzji nakazującej powrót wskazującej państwo pochodzenia danej osoby jako państwo docelowe lub niewskazującej państwa docelowego nie może pozbawić skuteczności (effet utile) cofnięcia statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej na podstawie art. 19 dyrektywy 2011/95.

Prawdą jest, że zgodnie z prawem Unii właściwy organ może być uprawniony na podstawie art. 19 dyrektywy 2011/95 do cofnięcia statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej obywatelowi państwa trzeciego, przy czym niekoniecznie dozwolone jest wówczas wydalenie go przez ten organ do państwa pochodzenia [zob. podobnie wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑663/21, EU:C:2023:540, pkt 39].

Artykuł 4 i art. 19 ust. 2 Karty zakazują w istocie w sposób bezwzględny tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania, bez względu na zachowanie danej osoby, a także wydalenia do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, że dana osoba może zostać poddana takiemu traktowaniu. W związku z tym państwa członkowskie nie mogą usunąć, wydalić lub wydać w drodze ekstradycji cudzoziemca, jeżeli istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, iż w państwie przeznaczenia będzie on narażony na rzeczywiste ryzyko traktowania sprzecznego z art. 4 i art. 19 ust. 2 Karty [zob. podobnie wyroki: z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy), C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 94; a także z dnia 6 lipca 2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑663/21, EU:C:2023:540, pkt 36].

Niemniej jednak nie można z tego wywnioskować, że w przypadku gdy powrót obywatela państwa trzeciego, którego status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej został cofnięty, do jego państwa pochodzenia jest wykluczony, stosowanie art. 19 dyrektywy 2011/95 jest w praktyce pozbawione skuteczności.

W szczególności nawet w takich przypadkach cofnięcie statusu osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej skutkuje bezpośrednio tym, że danemu obywatelowi państwa trzeciego nie przysługują już wszystkie prawa i korzyści przewidziane w rozdziale VII dyrektywy 2011/95, ponieważ są one związane z ochroną międzynarodową ustanowioną w tej dyrektywie.

Ponadto należy przypomnieć, że dyrektywa 2008/115 pozwala, zgodnie z jej art. 3 pkt 3, na nałożenie na danego obywatela państwa trzeciego zobowiązania do powrotu nie tylko do państwa pochodzenia, lecz także, zgodnie z tiret drugim i trzecim tego pkt 3, do kraju tranzytu zgodnie z umowami o readmisji lub z innymi porozumieniami lub do innego państwa trzeciego, do którego ten obywatel państwa trzeciego zdecyduje się dobrowolnie powrócić i przez które zostanie przyjęty.

W związku z tym wykluczenie, w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, wydania decyzji nakazującej powrót wskazującej państwo pochodzenia danej osoby jako państwo docelowe lub niewskazującej państwa docelowego nie stoi w żadnym wypadku na przeszkodzie możliwości wydania przez właściwy organ decyzji nakazującej powrót wskazującej państwo powrotu objęte tiret drugim lub trzecim art. 3 pkt 3 dyrektywy 2008/115 oraz – w razie potrzeby – późniejszemu przeprowadzeniu wydalenia danego obywatela państwa trzeciego i zapewnieniu w ten sposób wyjazdu danego obywatela państwa trzeciego z terytorium danego państwa członkowskiego przy pełnym poszanowaniu wymogów wynikających z art. 5 tej dyrektywy oraz z Karty.

Takiej decyzji nakazującej powrót może ponadto towarzyszyć, w stosownym przypadku, zakaz wjazdu w ramach określonych w art. 11 wspomnianej dyrektywy.

W świetle powyższego odpowiedź na zadane pytanie powinna brzmieć: art. 5 dyrektywy 2008/115 w związku z jej art. 3 i 6 oraz z art. 17 ust. 1 i art. 19 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wydaniu decyzji nakazującej powrót obywatelowi państwa trzeciego, którego status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej został cofnięty, jeżeli zostanie wykazane, że wydalenie tego obywatela państwa trzeciego do przewidywanego państwa docelowego jest wykluczone na podstawie zasady non-refoulement.

W przedmiocie kosztów

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich w związku z art. 3 i 6 tej dyrektywy i z art. 17 ust. 1 oraz art. 19 ust. 3 lit. a) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony

należy interpretować w ten sposób, że:

stoi on na przeszkodzie wydaniu decyzji nakazującej powrót obywatelowi państwa trzeciego, którego status osoby potrzebującej ochrony uzupełniającej został cofnięty, jeżeli zostanie stwierdzone, że wydalenie tego obywatela do przewidywanego państwa docelowego jest wykluczone na podstawie zasady non-refoulement.

Podpisy

( *1 ) Język postępowania: niderlandzki.

( i ) Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.