Sygn. akt C-209/23
Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 16 lipca 2026 r.(*)
Spis treści
I. Ramy prawne
A. Prawo Unii
1. Traktat FUE
2. RODO
B. Uregulowania FIFA
1. Regulamin dotyczący agentów piłkarskich FIFA
2. RSTP
3. Statut FIFA
4. Kodeks dyscyplinarny FIFA
5. Kodeks etyki FIFA
II. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
III. W przedmiocie dopuszczalności pytania prejudycjalnego
IV. Co do istoty
A. W przedmiocie zastosowania postanowień traktatu FUE dotyczących prawa konkurencji i swobody świadczenia usług
1. Uwagi wstępne
2. W przedmiocie stosowania postanowień traktatu FUE dotyczących prawa konkurencji
a) W przedmiocie pytania prejudycjalnego w zakresie, w jakim dotyczy ono wykładni art. 101 TFUE
1) W przedmiocie istnienia porozumienia, decyzji lub uzgodnionej praktyki
2) W przedmiocie wpływu na handel między państwami członkowskimi
3) W przedmiocie okoliczności, że „celem” lub „skutkiem” danego zachowania powinno być naruszenie konkurencji
i) W przedmiocie pojęcia „ograniczenia konkurencji ze względu na cel”
ii) W przedmiocie możliwości zakwalifikowania jako ograniczenia konkurencji ze względu na „cel” przepisów takich jak te, które sąd odsyłający przytoczył w swoim pytaniu
– W przedmiocie przepisów ograniczających wielokrotną reprezentację
– W przedmiocie przepisów dotyczących wynagrodzenia, którego może domagać się agent piłkarski z tytułu zatrudnienia zawodnika lub trenera
– W przedmiocie przepisów dotyczących licencji agenta
– W przedmiocie przepisów dotyczących „kontaktów”
– W przedmiocie przepisów regulujących gromadzenie określonych informacji na platformie cyfrowej zarządzanej przez FIFA i przekazywania części tych informacji
– Wniosek częściowy
iii) W przedmiocie charakterystyki istnienia zachowania, którego skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji
iv) W przedmiocie możliwości uzasadnienia ewentualnego ograniczenia konkurencji ze względu na „cel” lub „skutek”
– W przedmiocie możliwości uznania niektórych zachowań za nieobjęte zakazem ustanowionym w art. 101 ust. 1 TFUE ze względu na to, że służą one realizacji celu leżącego w interesie ogólnym
– W przedmiocie możliwości objęcia niektórych zachowań zakresem stosowania art. 101 ust. 3 TFUE
b) W przedmiocie pytania prejudycjalnego w zakresie, w jakim dotyczy ono wykładni art. 102 TFUE
1) W przedmiocie okoliczności, że rozpatrywane zachowanie można przypisać co najmniej jednemu przedsiębiorstwu
2) W przedmiocie zajmowania pozycji dominującej na rynku wewnętrznym lub na znacznej jego części
3) W przedmiocie pojęcia „wpływu na handel między państwami członkowskimi”
4) W przedmiocie istnienia nadużycia
5) W przedmiocie możliwości uzasadnienia zachowania objętego art. 102 TFUE
3. W przedmiocie pytania prejudycjalnego w zakresie, w jakim dotyczy ono wykładni art. 56 TFUE
a) W przedmiocie istnienia przeszkody
b) W przedmiocie istnienia względów uzasadniających
B. W przedmiocie pytania prejudycjalnego w zakresie, w jakim dotyczy ono wykładni art. 6 RODO
1. W przedmiocie przetwarzania danych osobowych przewidzianego w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) i lit. k) ppkt (ii) FFAR
a) W przedmiocie spełnienia pierwszego wymogu określonego w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) RODO
b) W przedmiocie spełnienia drugiego wymogu określonego w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) RODO
c) W przedmiocie spełnienia trzeciego wymogu określonego w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) RODO
2. W przedmiocie przetwarzania danych osobowych przewidzianego w art. 19 FFAR
W przedmiocie kosztów
Odesłanie prejudycjalne – Rynek wewnętrzny – Konkurencja – Zawodowa piłka nożna – Uregulowania Fédération Internationale de Football Association (FIFA) dotyczące agentów piłkarskich – Przepisy dotyczące wynagrodzenia agentów piłkarskich, licencji agenta, wielokrotnej reprezentacji, kontaktów oraz przekazywania niektórych informacji FIFA, innym agentom, klubom i zawodnikom – Artykuł 101 ust. 1 TFUE – Zakaz karteli – Porozumienia między przedsiębiorstwami, decyzje związków przedsiębiorstw i uzgodnione praktyki – Ograniczenia konkurencji – Pojęcia antykonkurencyjnych „celu” i „skutku” – Wyjątek od zakazu przewidzianego w art. 101 ust. 1 TFUE – Przesłanki – Wyłączenie na podstawie art. 101 ust. 3 TFUE – Przesłanki – Pojęcie „wzrostu efektywności” – Artykuł 102 TFUE – Nadużycie pozycji dominującej – Względy uzasadniające – Przesłanki – Artykuł 56 TFUE – Przeszkoda w swobodnym świadczeniu usług – Cele – Proporcjonalność – Ochrona danych osobowych – Rozporządzenie (UE) 2016/679 – Artykuł 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) – Zgodność przetwarzania z prawem – Przesłanki
W sprawie C‑209/23
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Landgericht Mainz (sąd krajowy w Moguncji, Niemcy) postanowieniem z dnia 30 marca 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 31 marca 2023 r., w postępowaniu:
FT,
RRC Sports GmbH
przeciwko
Fédération Internationale de Football Association (FIFA),
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezeska izby, J. Passer, E. Regan (sprawozdawca), D. Gratsias i B. Smulders, sędziowie,
rzecznik generalny: N. Emiliou,
sekretarz: R. Şereş, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 12 lutego 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– w imieniu FT oraz RRC Sports GmbH – T. Bernhard, A. Fritzsche, S. Kirchgeßner oraz Ch. von Köckritz, Rechtsanwälte,
– w imieniu Fédération Internationale de Football Association (FIFA) – M.B. Keane, D. Slater oraz D. Waelbroeck, avocats, S. Milde i M.N. Nohlen, Rechtsanwälte,
– w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller oraz R. Kanitz, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu greckiego – K. Boskovits, w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu rządu francuskiego – R. Bénard oraz T. Lechevallier, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu węgierskiego – M.Z. Fehér oraz K. Szíjjártó, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Komisji Europejskiej – S. Baches Opi, A. Bouchagiar, M. Mataija oraz G. Meeßen, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 15 maja 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 56, 101 i 102 TFUE, a także art. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1, zwanego dalej „RODO”).
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy FT, agentem piłkarskim, i RRC Sports GmbH, spółką z ograniczoną odpowiedzialnością prawa niemieckiego, która sama prowadzi działalność agenta piłkarskiego, a Fédération Internationale de Football Association (Międzynarodową Federacją Piłki Nożnej, zwaną dalej „FIFA”) w przedmiocie zgodności z prawem uregulowań tej ostatniej dotyczących usług świadczonych w ramach międzynarodowego systemu „transferu” zawodników i trenerów.
Artykuł 56 TFUE stanowi:
„W ramach poniższych postanowień ograniczenia w swobodnym świadczeniu usług wewnątrz Unii [Europejskiej] są zakazane w odniesieniu do obywateli państw członkowskich mających swe przedsiębiorstwo w państwie członkowskim innym niż państwo odbiorcy świadczenia.
Parlament Europejski i Rada [Unii Europejskiej], stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, mogą rozszerzyć korzyści wynikające z postanowień niniejszego rozdziału na obywateli państwa trzeciego świadczących usługi i mających swe przedsiębiorstwa wewnątrz Unii”.
Artykuł 101 TFUE stanowi:
„1. Niezgodne z rynkiem wewnętrznym i zakazane są wszelkie porozumienia między przedsiębiorstwami, wszelkie decyzje związków przedsiębiorstw i wszelkie praktyki uzgodnione, które mogą wpływać na handel między państwami członkowskimi i których celem lub skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz rynku wewnętrznego, a w szczególności te, które polegają na:
a) ustalaniu w sposób bezpośredni lub pośredni cen zakupu lub sprzedaży albo innych warunków transakcji;
b) ograniczaniu lub kontrolowaniu produkcji, rynków, rozwoju technicznego lub inwestycji;
c) podziale rynków lub źródeł zaopatrzenia;
d) stosowaniu wobec partnerów handlowych nierównych warunków do świadczeń równoważnych i stwarzaniu im przez to niekorzystnych warunków konkurencji;
e) uzależnianiu zawarcia kontraktów od przyjęcia przez partnerów zobowiązań dodatkowych, które ze względu na swój charakter lub zwyczaje handlowe nie mają związku z przedmiotem tych kontraktów.
2. Porozumienia lub decyzje zakazane na mocy niniejszego artykułu są nieważne z mocy prawa.
3. Jednakże postanowienia ustępu 1 mogą zostać uznane za niemające zastosowania do:
– każdego porozumienia lub [każdej] kategorii porozumień między przedsiębiorstwami,
– każdej decyzji lub kategorii decyzji związków przedsiębiorstw,
– każdej praktyki uzgodnionej lub kategorii praktyk uzgodnionych,
które przyczyniają się do polepszenia produkcji lub dystrybucji produktów bądź do popierania postępu technicznego lub gospodarczego, przy zastrzeżeniu dla użytkowników słusznej części zysku, który z tego wynika, oraz bez:
a) nakładania na zainteresowane przedsiębiorstwa ograniczeń, które nie są niezbędne do osiągnięcia tych celów;
b) dawania przedsiębiorstwom możliwości eliminowania konkurencji w stosunku do znacznej części danych produktów”.
Artykuł 102 TFUE ma następujące brzmienie:
„Niezgodne z rynkiem wewnętrznym i zakazane jest nadużywanie przez jedno lub większą liczbę przedsiębiorstw pozycji dominującej na rynku wewnętrznym lub na znacznej jego części, w zakresie, w jakim może wpływać na handel między państwami członkowskimi.
Nadużywanie takie może polegać w szczególności na:
a) narzucaniu w sposób bezpośredni lub pośredni niesłusznych cen zakupu lub sprzedaży albo innych niesłusznych warunków transakcji;
b) ograniczaniu produkcji, rynków lub rozwoju technicznego ze szkodą dla konsumentów;
c) stosowaniu wobec partnerów handlowych nierównych warunków do świadczeń równoważnych i stwarzaniu im przez to niekorzystnych warunków konkurencji;
d) uzależnianiu zawarcia kontraktów od przyjęcia przez partnerów zobowiązań dodatkowych, które ze względu na swój charakter lub zwyczaje handlowe nie mają związku z przedmiotem tych kontraktów”.
Motyw 47 RODO ma następujące brzmienie:
„Podstawą prawną przetwarzania mogą być prawnie uzasadnione interesy administratora, w tym administratora, któremu mogą zostać ujawnione dane osobowe, lub strony trzeciej, o ile w świetle rozsądnych oczekiwań osób, których dane dotyczą, opartych na ich powiązaniach z administratorem nadrzędne nie są interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą. Taki prawnie uzasadniony interes może istnieć na przykład w przypadkach, gdy zachodzi istotny i odpowiedni rodzaj powiązania między osobą, której dane dotyczą, a administratorem, na przykład gdy osoba, której dane dotyczą, jest klientem administratora lub działa na jego rzecz. Aby stwierdzić istnienie prawnie uzasadnionego interesu, należałoby w każdym przypadku przeprowadzić dokładną ocenę, w tym ocenę tego, czy w czasie i w kontekście, w którym zbierane są dane osobowe, osoba, której dane dotyczą, ma rozsądne przesłanki, by spodziewać się, że może nastąpić przetwarzanie danych w tym celu. Interesy i prawa podstawowe osoby, której dane dotyczą, mogą być nadrzędne wobec interesu administratora danych w szczególności w przypadkach, gdy dane osobowe są przetwarzane w sytuacji, w której osoby, których dane dotyczą, nie mają rozsądnych przesłanek, by spodziewać się dalszego przetwarzania. Ponieważ dla organów publicznych podstawę prawną przetwarzania danych osobowych powinien określić ustawodawca, prawnie uzasadniony interes administratora nie powinien mieć zastosowania jako podstawa prawna do przetwarzania, którego dokonują organy publiczne w ramach realizacji swoich zadań. Prawnie uzasadnionym interesem administratora, którego sprawa dotyczy, jest również przetwarzanie danych osobowych bezwzględnie niezbędne do zapobiegania oszustwom. Za działanie wykonywane w prawnie uzasadnionym interesie można uznać przetwarzanie danych osobowych do celów marketingu bezpośredniego”.
Artykuł 1 RODO, zatytułowany „Przedmiot i cele”, stanowi w ust. 1:
„W niniejszym rozporządzeniu ustanowione zostają przepisy o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych oraz przepisy o swobodnym przepływie danych osobowych”.
Artykuł 2 RODO, zatytułowany „Materialny zakres stosowania”, przewiduje w ust. 1:
„Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do przetwarzania danych osobowych w sposób całkowicie lub częściowo zautomatyzowany oraz do przetwarzania w sposób inny niż zautomatyzowany danych osobowych stanowiących część zbioru danych lub mających stanowić część zbioru danych”.
Artykuł 3 RODO, zatytułowany „Terytorialny zakres stosowania”, wskazuje w ust. 2:
„Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do przetwarzania danych osobowych osób, których dane dotyczą, przebywających w Unii przez administratora lub podmiot przetwarzający niemających jednostek organizacyjnych w Unii, jeżeli czynności przetwarzania wiążą się z:
a) oferowaniem towarów lub usług takim osobom, których dane dotyczą, w Unii – niezależnie od tego, czy wymaga się od tych osób zapłaty; lub
b) monitorowaniem ich zachowania, o ile do zachowania tego dochodzi w Unii”.
Artykuł 4 RODO, zatytułowany „Definicje”, stanowi w pkt 2 i 6:
„Na użytek niniejszego rozporządzenia: […]
2) »przetwarzanie« oznacza operację lub zestaw operacji wykonywanych na danych osobowych lub zestawach danych osobowych w sposób zautomatyzowany lub niezautomatyzowany, taką jak zbieranie, utrwalanie, organizowanie, porządkowanie, przechowywanie, adaptowanie lub modyfikowanie, pobieranie, przeglądanie, wykorzystywanie, ujawnianie poprzez przesłanie, rozpowszechnianie lub innego rodzaju udostępnianie, dopasowywanie lub łączenie, ograniczanie, usuwanie lub niszczenie;
[…]
6) »zbiór danych« oznacza uporządkowany zestaw danych osobowych dostępnych według określonych kryteriów, niezależnie od tego, czy zestaw ten jest scentralizowany, zdecentralizowany czy rozproszony funkcjonalnie lub geograficznie”.
Artykuł 5 RODO, zatytułowany „Zasady dotyczące przetwarzania danych osobowych”, w ust. 1 stanowi:
„Dane osobowe muszą być:
a) przetwarzane zgodnie z prawem, rzetelnie i w sposób przejrzysty dla osoby, której dane dotyczą (»zgodność z prawem, rzetelność i przejrzystość«);
c) adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane (»minimalizacja danych«);
[…]”.
Artykuł 6 RODO, zatytułowany „Zgodność przetwarzania z prawem”, stanowi w ust. 1 akapit pierwszy:
„Przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy – i w takim zakresie, w jakim – spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków:
f) przetwarzanie jest niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią, z wyjątkiem sytuacji, w których nadrzędny charakter wobec tych interesów mają interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, wymagające ochrony danych osobowych, w szczególności gdy osoba, której dane dotyczą, jest dzieckiem”.
Artykuł 10 RODO, zatytułowany „Przetwarzanie danych osobowych dotyczących wyroków skazujących i naruszeń prawa”, stanowi:
„Przetwarzania danych osobowych dotyczących wyroków skazujących oraz czynów zabronionych lub powiązanych środków bezpieczeństwa na podstawie art. 6 ust. 1 wolno dokonywać wyłącznie pod nadzorem władz publicznych lub jeżeli przetwarzanie jest dozwolone prawem Unii lub prawem państwa członkowskiego przewidującymi odpowiednie zabezpieczenia praw i wolności osób, których dane dotyczą. Wszelkie kompletne rejestry wyroków skazujących są prowadzone wyłącznie pod nadzorem władz publicznych”.
Artykuł 23 RODO, zatytułowany „Ograniczenia”, stanowi:
„1. Prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego, któremu podlegają administrator danych lub podmiot przetwarzający, może aktem prawnym ograniczyć zakres obowiązków i praw przewidzianych w art. 12–22 i w art. 34, a także w art. 5 – o ile jego przepisy odpowiadają prawom i obowiązkom przewidzianym w art. 12–22 – jeżeli ograniczenie takie nie narusza istoty podstawowych praw i wolności oraz jest w demokratycznym społeczeństwie środkiem niezbędnym i proporcjonalnym, służącym:
a) bezpieczeństwu narodowemu;
b) obronie;
c) bezpieczeństwu publicznemu;
d) zapobieganiu przestępczości, prowadzeniu postępowań przygotowawczych, wykrywaniu lub ściganiu czynów zabronionych lub wykonywaniu kar, w tym ochronie przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa publicznego i zapobieganiu takim zagrożeniom;
e) innym ważnym celom leżącym w ogólnym interesie publicznym Unii lub państwa członkowskiego, w szczególności ważnemu interesowi gospodarczemu lub finansowemu Unii lub państwa członkowskiego, w tym kwestiom pieniężnym, budżetowym i podatkowym, zdrowiu publicznemu i zabezpieczeniu społecznemu;
f) ochronie niezależności sądów i postępowania sądowego;
g) zapobieganiu naruszeniom zasad etyki w zawodach regulowanych, prowadzeniu postępowań w takich sprawach, ich wykrywaniu oraz ściganiu;
h) funkcjom kontrolnym, inspekcyjnym lub regulacyjnym związanym, nawet sporadycznie, ze sprawowaniem władzy publicznej w przypadkach, o których mowa w lit. a)–e) oraz g);
i) ochronie osoby, której dane dotyczą, lub praw i wolności innych osób;
j) egzekucji roszczeń cywilnoprawnych.
2. W szczególności akt prawny, o którym mowa w ust. 1, musi zawierać szczegółowe przepisy przynajmniej – w stosownym przypadku – o:
a) celach przetwarzania lub kategorii przetwarzania;
b) kategoriach danych osobowych;
c) zakresie wprowadzonych ograniczeń;
d) zabezpieczeniach zapobiegających nadużyciom lub niezgodnemu z prawem dostępowi lub przekazywaniu;
e) określeniu administratora lub kategorii administratorów;
f) okresach przechowywania oraz mających zastosowanie zabezpieczeniach z uwzględnieniem charakteru, zakresu i celów przetwarzania lub kategorii przetwarzania;
g) ryzyka naruszenia praw lub wolności osoby, której dane dotyczą; oraz
h) prawie osób, której dane dotyczą, do uzyskania informacji o ograniczeniach, o ile nie narusza to celu ograniczenia”.
Regulamin dotyczący agentów piłkarskich FIFA (Football Agent Regulations, zwany dalej „FFAR”) został przyjęty przez Radę FIFA na posiedzeniu w dniu 16 grudnia 2022 r. i opublikowany w dniu 6 stycznia 2023 r. Artykuły 1–10 i 22–27 FFAR weszły w życie w dniu 9 stycznia 2023 r. Pozostałe przepisy tego regulaminu weszły w życie w dniu 1 października 2023 r.
FFAR zawiera następujące definicje:
„Powiązany agent piłkarski: agent piłkarski jest powiązany z innym agentem piłkarskim, jeżeli (i) są oni zatrudnieni w tej samej agencji lub związani umową z tą samą agencją, za pośrednictwem której świadczone są usługi agenta piłkarskiego; (ii) obaj są dyrektorami, udziałowcami lub współwłaścicielami tej samej agencji, za pośrednictwem której świadczone są usługi agenta piłkarskiego; (iii) pozostają w związku małżeńskim, są partnerami zamieszkującymi we wspólnym gospodarstwie domowym, są rodzeństwem, rodzicem i dzieckiem lub pasierbem; lub (iv) zawarli jakiekolwiek umowy lub inne ustalenia, formalne lub nieformalne, dotyczące współpracy, przy więcej niż jednej okazji, w zakresie świadczenia jakichkolwiek usług lub dzielenia się przychodami lub zyskami z jakiejkolwiek części usług agenta piłkarskiego.
Kontakt: (i) jakikolwiek fizyczny, osobisty kontakt lub kontakt za pośrednictwem jakichkolwiek środków komunikacji elektronicznej z klientem; (ii) jakikolwiek bezpośredni lub pośredni kontakt z inną osobą lub organizacją związaną z klientem, taką jak członek rodziny lub przyjaciel; lub (iii) jakiekolwiek działanie, gdy agent piłkarski wykorzystuje lub kieruje inną osobą lub organizacją do kontaktowania się z klientem w jego imieniu w sposób opisany w ppkt (i) lub (ii) powyżej.
Klient: związek członkowski, klub, zawodnik, trener lub liga jednopodmiotowa, która może pozyskać agenta piłkarskiego do świadczenia usług agenta piłkarskiego.
Podmiot zatrudniający: klub, związek członkowski lub liga jednopodmiotowa, która może pozyskać zawodnika lub trenera.
Podmiot zwalniający: klub, związek członkowski lub liga jednopodmiotowa, z której zawodnik lub trener odchodzi, aby zostać zatrudnionym lub zarejestrowanym przez podmiot zatrudniający.
Osoba fizyczna: zawodnik lub trener.
Liga jednopodmiotowa: podmiot zrzeszony w związku członkowskim, który organizuje ligę (lub ligi) i reprezentuje wspólne interesy swoich klubów, na przykład działając jako pracodawca wszystkich zawodników klubów.
Platforma: platforma cyfrowa obsługiwana przez FIFA, za pośrednictwem której odbywa się proces licencjonowania, proces rozstrzygania sporów, ustawiczne doskonalenie zawodowe (CPD) i raportowanie.
Usługi agenta piłkarskiego: usługi związane z piłką nożną wykonywane dla lub w imieniu klienta, w tym wszelkie negocjacje, komunikacja z nimi związana lub przygotowująca do nich, lub inne powiązane działania, których celem, zadaniem lub stojącym za których zamiarem jest zawarcie transakcji”.
Tytuł I FFAR, zatytułowany „Zasady ogólne”, zawiera art. 1–3.
Artykuł 1 FFAR, zatytułowany „Cele”, stanowi:
„1. FIFA ma statutowy obowiązek regulowania wszystkich spraw związanych z systemem transferów piłkarskich. Podstawowymi celami systemu transferów piłkarskich są:
a) chronienie stabilności umów między zawodnikami profesjonalnymi a klubami;
b) zachęcanie do szkolenia młodych zawodników;
c) promowanie ducha solidarności między piłką nożną na wysokim poziomie a piłką nożną na poziomie podstawowym;
d) ochrona małoletnich;
e) utrzymanie równowagi konkurencyjnej; oraz
f) zapewnienie regularności rozgrywek sportowych.
2. Regulacja zawodu agenta piłkarskiego zapewnia, że postępowanie agenta piłkarskiego jest zgodne zarówno z podstawowymi celami systemu transferów piłkarskich, jak i z następującymi celami:
a) podniesienie i ustalenie minimalnych standardów zawodowych i etycznych dla zawodu agenta piłkarskiego;
b) zapewnienie jakości usług świadczonych przez agentów piłkarskich na rzecz klientów z zachowaniem sprawiedliwych i rozsądnych opłat za usługi, obowiązujących wszędzie tak samo;
c) ograniczanie konfliktów interesów w celu ochrony klientów przed nieetycznym postępowaniem;
d) poprawa przejrzystości finansowej i administracyjnej;
e) ochrona zawodników, którym brakuje doświadczenia lub informacji związanych z systemem transferów piłkarskich;
f) zwiększenie stabilności umów między zawodnikami, trenerami i klubami; oraz
g) zapobieganie nadużyciom, przesadnym i spekulacyjnym praktykom”.
Artykuł 2 FFAR, zatytułowany „Zakres”, przewiduje w ust. 1 i 2:
„1. Niniejszy regulamin reguluje pracę agentów piłkarskich w ramach systemu transferów międzynarodowych i ma zastosowanie do:
a) wszystkich umów o przedstawicielstwo o wymiarze międzynarodowym; lub
b) wszelkich działań związanych z transferem międzynarodowym lub transakcją międzynarodową.
2. Umowa o przedstawicielstwo będzie miała wymiar międzynarodowy zawsze wtedy, gdy:
a) reguluje usługi agenta piłkarskiego związane z określoną transakcją w związku z transferem międzynarodowym (lub przejściem trenera do klubu stowarzyszonego w innym stowarzyszeniu członkowskim niż jego poprzedni pracodawca lub do innego stowarzyszenia członkowskiego niż jego poprzedni pracodawca); lub
b) reguluje usługi agentów piłkarskich związane z więcej niż jedną transakcją określoną, z których jedna jest związana z transferem międzynarodowym (lub przejściem trenera do klubu stowarzyszonego w innym związku członkowskim niż jego poprzedniego pracodawcy lub do innego związku członkowskiego niż jego poprzedniego pracodawcy)”.
Artykuł 3 FFAR, zatytułowany „Krajowe przepisy dotyczące agentów piłkarskich”, stanowi w ust. 1 i 2:
„1. Związki członkowskie wdrożą i zaczną egzekwować krajowe przepisy dotyczące agentów piłkarskich do 30 września 2023 roku.
2. Krajowe przepisy dotyczące agentów piłkarskich regulują pracę agentów piłkarskich na terytorium podlegającym jurysdykcji odpowiednich związków członkowskich i mają zastosowanie do wszystkich umów o przedstawicielstwo, które nie mają wymiaru międzynarodowego. Krajowe przepisy dotyczące agentów piłkarskich muszą być zgodne z niniejszym regulaminem. W szczególności powinny one:
a) włączać artykuły od 11 do 21 niniejszego regulaminu przez odniesienie;
b) zawierać odniesienia do jakichkolwiek obowiązkowych elementów prawa krajowego;
c) nadać jurysdykcję organowi na szczeblu krajowym do rozstrzygania wszelkich sporów, zgodnie z postanowieniami niniejszego regulaminu;
d) nadać jurysdykcję organowi szczebla krajowego do podejmowania środków dyscyplinarnych, zgodnie z postanowieniami niniejszego regulaminu”.
Tytuł II FFAR, zatytułowany „Zostanie agentem piłkarskim”, zawiera art. 4–10.
Artykuł 4 FFAR, zatytułowany „Postanowienia ogólne”, stanowi:
„1. Osoba fizyczna może zostać agentem piłkarskim poprzez:
a) złożenie kompletnego wniosku o licencję za pośrednictwem platformy;
b) spełnienie wymogów kwalifikacyjnych;
c) pomyślne zdanie egzaminu przeprowadzonego przez FIFA;
d) płacenie rocznej opłaty na rzecz FIFA.
2. Składając wniosek o wydanie licencji, wnioskodawca zobowiązuje się do przestrzegania niniejszego regulaminu oraz statutu FIFA, kodeksu etyki FIFA, kodeksu dyscyplinarnego oraz [regulaminu FIFA w sprawie statusu i transferu zawodników (»RSTP«)], dostępnych na stronie www.fifa.com”.
Artykuł 5 FFAR, zatytułowany „Wymagania kwalifikacyjne”, stanowi w ust. 1 lit. a) ppkt (ii) i (iii):
„1. Wnioskodawca:
a) przy składaniu wniosku o wydanie licencji (i później, także po uzyskaniu licencji):
(ii) nigdy nie został skazany za przestępstwo, łącznie z wszelkimi związanymi z nim ugodami, dotyczące spraw związanych z: przestępczością zorganizowaną, handlem narkotykami, korupcją, przekupstwem, praniem brudnych pieniędzy, uchylaniem się od płacenia podatków, oszustwem, manipulacją meczami, sprzeniewierzeniem środków finansowych, malwersacją, naruszeniem obowiązku powierniczego, fałszerstwem, błędami prawnymi, przemocą seksualną, przestępstwami z użyciem przemocy, molestowaniem, wykorzystywaniem lub handlem dziećmi lub młodymi osobami wymagającymi szczególnej opieki;
(iii) nigdy nie podlegał zawieszeniu na dwa lata lub dłużej, dyskwalifikacji lub pozbawieniu prawa do wykonywania zawodu przez jakikolwiek organ regulacyjny lub organ zarządzający sportem za nieprzestrzeganie zasad dotyczących etyki i postępowania zawodowego”.
Tytuł III FFAR, zatytułowany „Pełnienie roli agenta piłkarskiego”, zawiera art. 11–17.
Artykuł 11 FFAR, zatytułowany „Postanowienia ogólne”, stanowi w ust. 1–3:
„1. Usługi agenta piłkarskiego może wykonywać wyłącznie agent piłkarski.
2. Agent piłkarski musi zawsze spełniać wymogi kwalifikacyjne określone w artykule 5 niniejszego regulaminu.
3. Agent piłkarski może prowadzić swoje sprawy biznesowe za pośrednictwem agencji. Pracownicy lub kontrahenci zatrudnieni przez agencję, którzy nie są agentami piłkarskimi, nie mogą świadczyć usług agenta piłkarskiego ani proponować potencjalnemu klientowi zawarcia umowy o przedstawicielstwo. Agent piłkarski pozostaje w pełni odpowiedzialny za wszelkie działania swojej agencji, jej pracowników, wykonawców lub innych przedstawicieli, jeśli naruszą oni niniejszy regulamin”.
Artykuł 12 FFAR, zatytułowany „Przedstawicielstwo”, stanowi:
„[…]
3. Termin obowiązywania umowy o przedstawicielstwo zawartej pomiędzy osobą fizyczną a agentem piłkarskim nie może przekraczać dwóch lat. Termin ten może zostać przedłużony wyłącznie poprzez zawarcie nowej umowy o przedstawicielstwo. Wszelkie postanowienia dotyczące automatycznego przedłużenia lub inne postanowienia, które mają na celu przedłużenie jakiegokolwiek terminu obowiązywania umowy o przedstawicielstwo poza maksymalny okres, są nieważne.
5. Umowa o przedstawicielstwo zawarta pomiędzy podmiotem zatrudniającym lub podmiotem zwalniającym a agentem piłkarskim nie podlega maksymalnemu okresowi obowiązywania.
7. Umowa o przedstawicielstwo jest ważna tylko wtedy, gdy zawiera co najmniej następujące wymagane informacje:
a) nazwiska stron;
b) termin obowiązywania (jeśli dotyczy);
c) kwota opłaty za usługi należną agentowi piłkarskiemu;
d) charakter usług agenta piłkarskiego, które mają być świadczone;
e) podpisy stron.
8. Agent piłkarski może wykonywać usługi agenta piłkarskiego oraz inne usługi wyłącznie dla jednej strony transakcji, z zastrzeżeniem jedynego wyjątku w niniejszym artykule.
a) Dozwolone podwójne przedstawicielstwo: agent piłkarski może świadczyć usługi agenta piłkarskiego i inne usługi na rzecz osoby fizycznej i podmiotu zatrudniającego w ramach tej samej transakcji, pod warunkiem uzyskania uprzedniej wyraźnej pisemnej zgody obu klientów.
9. W szczególności agent piłkarski nie może wykonywać usług agenta piłkarskiego ani innych usług w ramach tej samej transakcji dla:
a) podmiotu zwalniającego i osoby fizycznej;
b) podmiotu zwalniającego i podmiotu zatrudniającego; lub
c) wszystkich stron w ramach w tej samej transakcji.
10. Agent piłkarski i powiązany agent piłkarski nie mogą świadczyć usług agenta piłkarskiego ani innych usług dla różnych klientów w ramach tej samej transakcji, z wyjątkiem sytuacji, o której mowa w ust. 8 niniejszego artykułu.
13. Każda klauzula w umowie o przedstawicielstwo, która:
a) ogranicza możliwość samodzielnego negocjowania i zawierania przez osobę fizyczną umowy o pracę bez udziału agenta piłkarskiego; lub
b) nakłada karę na osobę fizyczną, która samodzielnie negocjuje lub zawiera umowę o pracę bez udziału agenta piłkarskiego, będzie nieważna.
Zgodnie z art. 14 FFAR, zatytułowanym „Opłata za usługi – zasady ogólne”:
„1. Agent piłkarski może pobierać od klienta opłatę za usługi, zgodnie z umową o przedstawicielstwo.
2. Płatność opłaty za usługi należnej z tytułu umowy o przedstawicielstwo dokonywana jest wyłącznie przez klienta agenta piłkarskiego. Klient nie może zlecić ani upoważnić żadnej osoby trzeciej do dokonania takiej płatności.
3. Jedynym wyjątkiem od zasady zawartej w ust. 2 niniejszego artykułu jest sytuacja, gdy agent piłkarski reprezentuje osobę fizyczną, a jego wynegocjowane wynagrodzenie roczne wynosi mniej niż 200 000 USD (lub równowartość), nie licząc żadnych płatności warunkowych. W takich przypadkach podmiot zatrudniający może uzgodnić z osobą fizyczną, że zapłaci opłatę za usługę wykonania tej transakcji jej agentowi piłkarskiemu zgodnie z umową o przedstawicielstwo. Muszą być spełnione wszystkie poniższe warunki:
a) opłata za usługi dokonywana przez podmiot zatrudniający w imieniu osoby fizycznej nie może wpływać na obowiązek powierniczy agenta piłkarskiego wobec osoby fizycznej. Nie może również powodować jakiejkolwiek zależności lub podporządkowania agenta piłkarskiego wobec podmiotu zatrudniającego;
b) opłata za usługi dokonywana przez podmiot zatrudniający w imieniu osoby fizycznej nie może być wyższa niż uzgodniona opłata za usługi w umowie o przedstawicielstwo pomiędzy osobą fizyczną a agentem piłkarskim;
c) podmiot zatrudniający nie może potrącić z wynagrodzenia osoby fizycznej żadnej opłaty za usługi dokonanej zgodnie z ust. 3 niniejszego artykułu.
6. Zapłata ewentualnej opłaty za usługi następuje po zamknięciu odpowiedniego okresu rejestracji i w ratach co trzy miesiące przez okres trwania wynegocjowanej umowy o pracę.
7. Opłacie za usługi podlega wyłącznie wynagrodzenie faktycznie otrzymane przez daną osobę fizyczną, obliczone proporcjonalnie.
10. W przypadku, gdy agent piłkarski działa w imieniu podmiotu zatrudniającego i osoby fizycznej w tej samej transakcji na podstawie artykułu 12 ust. 8 a) niniejszego regulaminu (dozwolona podwójna reprezentacja), podmiot zatrudniający może zapłacić do 50 % całkowitej należnej opłaty za usługi.
12. Agent piłkarski nie jest uprawniony do otrzymania jeszcze nienależnej opłaty za usługi wynikającej z wynegocjowanej umowy o pracę, w przypadku gdy:
a) osoba fizyczna przenosi się do innego podmiotu zatrudniającego przed upływem okresu obowiązywania wynegocjowanej umowy o pracę; lub
b) wynegocjowana umowa o pracę zostanie przedwcześnie rozwiązana przez daną osobę fizyczną bez uzasadnionej przyczyny, a agent piłkarski nadal reprezentuje daną osobę fizyczną w momencie tego rozwiązania.
Artykuł 15 FFAR, zatytułowany „Ograniczenie wysokości opłat za usługi”, stanowi:
„1. Opłata za usługi należna agentowi piłkarskiemu z tytułu świadczenia usług agenta piłkarskiego obliczana jest w następujący sposób:
a) w przypadku reprezentowania osoby fizycznej lub podmiotu zatrudniającego: na podstawie wynagrodzenia osoby fizycznej;
b) w przypadku reprezentowania podmiotu zwalniającego: na podstawie ekwiwalentu transferowego dla danej transakcji.
2. Maksymalna opłata za usługi, należna za świadczenie usług agenta piłkarskiego w ramach transakcji, niezależnie od liczby agentów piłkarskich świadczących usługi agenta piłkarskiego na rzecz danego klienta, wynosi:
Ograniczenie wysokości opłat za usługi
Klient
Roczne wynagrodzenie osoby fizycznej mniejsze lub równe 200 000 USD (lub równoważne)
Roczne wynagrodzenie osoby fizycznej powyżej 200 000 USD (lub równoważne)
Osoba:
% wynagrodzenia osoby fizycznej
% wynagrodzenia osoby fizycznej
Podmiot zatrudniający:
% wynagrodzenia osoby
Podmiot zatrudniający i osoba fizyczna (dozwolona podwójna reprezentacja)
% wynagrodzenia osoby fizycznej
% wynagrodzenia osoby fizycznej
Podmiot zwalniający (ekwiwalent transferowy)
% ekwiwalentu transferowego
W celu uniknięcia jakichkolwiek wątpliwości stosuje się następujące zasady:
a) w obliczeniach mających na celu ustalenie odpowiedniego limitu opłat za usługi w ramach wynagrodzenia osoby fizycznej nie można uwzględniać żadnych płatności warunkowych;
b) jeśli wynagrodzenie osoby fizycznej wynosi ponad 200 000 USD (lub równowartość), roczna nadwyżka ponad tę kwotę podlega ograniczeniu opłaty za usługi w wysokości 3 %, jeśli agent piłkarski reprezentuje osobę fizyczną lub podmiot zatrudniający, lub 6 %, jeśli reprezentuje zarówno podmiot zatrudniający, jak i osobę fizyczną (dozwolona podwójna reprezentacja);
c) wyliczenie ekwiwalentu transferowego nie może obejmować:
(i) żadnej kwoty wypłaconej jako odszkodowania za naruszenie umowy zgodnie z artykułem 17 lub załącznikiem 2 do [RSTP] w sprawie statusu i transferu zawodników; lub
(ii) żadnej opłaty z tytułu przyszłego transferu piłkarza.
3. W przypadku, gdy agent piłkarski lub powiązany agent piłkarski, w okresie 24 miesięcy przed lub po transakcji, wykonuje inne usługi na rzecz klienta biorącego udział w tej transakcji, zakłada się, że inne usługi stanowiły część usług agenta piłkarskiego wykonywanych w ramach tej transakcji, chyba że udowodniono, że jest inaczej.
4. W przypadku, gdy agent piłkarski lub klient nie zdoła obalić domniemania z ust. 3 niniejszego artykułu, opłaty uiszczone za inne usługi uznaje się za część opłaty za usługi wykonanej w ramach danej transakcji usługi agenta piłkarskiego”.
Artykuł 16 FFAR, zatytułowany „Prawa i obowiązki”, stanowi:
„1. Agent piłkarski:
b) nie może kontaktować się z klientem, który jest związany wyłączną umową o przedstawicielstwo z innym agentem piłkarskim, z wyjątkiem ostatnich dwóch miesięcy obowiązywania tej wyłącznej umowy o przedstawicielstwo;
c) nie może zawrzeć umowy o przedstawicielstwo z klientem, który jest związany wyłączną umową o przedstawicielstwo z innym agentem piłkarskim, z wyjątkiem ostatnich dwóch miesięcy obowiązywania tej wyłącznej umowy o przedstawicielstwo.
2. Agent piłkarski powinien:
b) przestrzegać i stosować się do statutów, przepisów, dyrektyw i decyzji kompetentnych organów FIFA, konfederacji i związków członkowskich;
f) uiścić roczną opłatę licencyjną na rzecz FIFA w terminie podanym na platformie, zgodnie z artykułami 7 i 17 niniejszego regulaminu;
j) przesłać na platformę:
(i) w ciągu 14 dni od zawarcia, zmiany lub rozwiązania umowy o przedstawicielstwo: odpowiednią umowę o przedstawicielstwo oraz informacje wymagane na platformie;
(ii) w ciągu 14 dni od zawarcia: każdą umowę z klientem inną niż umowa o przedstawicielstwo, w tym między innymi umowy dotyczące innych usług oraz informacje wymagane na platformie;
(iii) w ciągu 14 dni od uiszczenia opłaty za usługi: informacje wymagane na platformie;
(iv) w ciągu 14 dni od uiszczenia opłaty związanej z jakąkolwiek umową zawartą z klientem inną niż umowa o przedstawicielstwo: informacje wymagane na platformie;
(v) w ciągu 14 dni od wystąpienia: wszelkie umowy lub inne ustalenia pomiędzy agentami piłkarskimi dotyczące współpracy w zakresie świadczenia jakichkolwiek usług lub podziału przychodów lub zysków z jakiejkolwiek części ich usług agenta piłkarskiego;
(vi) w ciągu 14 dni od wystąpienia: wszelkie informacje, które mogą mieć wpływ na obowiązek spełnienia wymogów kwalifikacyjnych; oraz
(vii) w ciągu 14 dni od wystąpienia: wszelkie ugody zawarte z klientem lub innym agentem piłkarskim;
k) jeżeli prowadzi swoją działalność za pośrednictwem agencji, przesłać na platformę:
(i) w ciągu 14 dni od pierwszej transakcji z udziałem agencji: jej strukturę własnościową, tożsamość udziałowców, procentowy udział w kapitale zakładowym lub tożsamość rzeczywistych beneficjentów;
(ii) w ciągu 14 dni od pierwszej transakcji z udziałem agencji: liczbę agentów piłkarskich, którzy korzystają z usług tej samej agencji w celu prowadzenia swojej działalności i nazwiska wszystkich jej pracowników; oraz
(iii) w ciągu 30 dni od wystąpienia: wszelkie zmiany w stosunku do wcześniej przekazanych informacji dotyczących agencji.
3. Agent piłkarski nie może podejmować ani próbować podejmować następujących działań:
e) przyjąć wypłatę jakiegokolwiek ekwiwalentu transferowego lub nagrody za szkolenie, które są należne w związku z transferem zawodnika między klubami. Obejmuje to bez ograniczeń wszelkie prawa opisane w artykule 18 [ter RSTP];
4. W kwestii ujawniania informacji i raportowania, agent piłkarski powinien:
a) niezwłocznie poinformować klienta o jakiejkolwiek pisemnej ofercie (jakimkolwiek sposobem komunikacji), którą otrzymał w związku ze swoim klientem;
b) dostarczyć klientowi, na jego żądanie, kopię odpowiedniej umowy o przedstawicielstwo lub wszelkich innych pisemnych umów w związku z innymi usługami, kopię umowy o pracę lub wszelkich innych pisemnych dokumentów uzyskanych w związku z usługami agenta piłkarskiego, harmonogram wyszczególniający wszelkiego rodzaju płatności dokonane na rzecz agenta piłkarskiego w związku z transakcją, w której brał udział; oraz
c) na żądanie, współpracować z odpowiednim organem każdego związku członkowskiego, konfederacji lub FIFA w zakresie wszelkich żądań dotyczących jakiegokolwiek rodzaju informacji w jakiejkolwiek formie”.
Tytuł IV FFAR, zatytułowany „Prawa i obowiązki klientów”, zawiera jedynie art. 18. Artykuł ten, zatytułowany „Zatrudnianie agentów piłkarskich”, stanowi:
„1. Klienci:
c) upewnią się, że agent piłkarski posiada odpowiednią licencję FIFA przed podpisaniem odpowiedniej umowy o przedstawicielstwo;
f) (dla klubów) przesyłają do systemu FIFA Transfer Matching System (TMS) w ciągu 14 dni od pojawienia się:
(i) informacje wymagane w TMS przy zakończeniu każdej transakcji będącej transferem międzynarodowym, w którą zaangażowany jest klub;
(ii) wszelkie zmiany lub rozwiązanie odpowiedniej umowy o przedstawicielstwo;
(iii) wszelkie umowy z agentem piłkarskim inne niż umowa o przedstawicielstwo, w tym między innymi inne usługi, oraz informacje wymagane w TMS;
(iv) informacje wymagane w TMS po uiszczeniu opłaty związanej z jakąkolwiek umową zawartą z agentem piłkarskim inną niż umowa o przedstawicielstwo; oraz
g) niezwłocznie zgłaszają wszelkie naruszenia niniejszego regulaminu do FIFA, konfederacji lub związków członkowskich.
2. Klienci (i ich działacze, jeśli dotyczy) nie mogą podejmować ani próbować podejmować następujących działań:
e) uczestniczyć lub pomagać, bezpośrednio lub pośrednio, w jakimkolwiek obchodzeniu ograniczenia opłat za usługi ustanowionego niniejszym regulaminem;
Tytuł V FFAR, zatytułowany „Ujawnianie i publikacja informacji”, zawiera jedynie noszący ten sam tytuł art. 19, który stanowi:
„FIFA udostępnia:
a) nazwiska i dane wszystkich agentów piłkarskich;
b) klientów, których reprezentują agenci piłkarscy, informacje na temat wyłączności lub braku wyłączności ich reprezentacji oraz datę wygaśnięcia umowy o przedstawicielstwo;
c) usługi agenta piłkarskiego wykonywane na rzecz każdego klienta;
d) wszelkie sankcje nałożone na agentów piłkarskich i klientów; oraz
e) szczegóły wszystkich transakcji przeprowadzonych z udziałem agentów piłkarskich, w tym kwoty opłat za usługi wypłacone agentom piłkarskim”.
Tytuł VI FFAR, zatytułowany „Spory”, zawiera jedynie art. 20. Artykuł ten, zatytułowany „Jurysdykcja”, ma następujące brzmienie:
„1. Bez uszczerbku dla prawa agenta piłkarskiego lub klienta do dochodzenia roszczeń przed sądem powszechnym, Izba Agentów Trybunału Piłkarskiego (Football Tribunal) jest właściwa do rozstrzygania sporów:
a) wynikających z lub w związku z umową o przedstawicielstwo o wymiarze międzynarodowym (patrz artykuł 2 ust. 2 niniejszego regulaminu);
b) w przypadku wniesienia roszczenia zgodnie z zasadami proceduralnymi obowiązującymi w Trybunale Piłkarskim; oraz
c) gdy od wydarzenia stanowiącego podstawę sporu nie upłynęło więcej niż dwa lata; zastosowanie tego limitu czasowego jest w każdym przypadku badane z urzędu.
2. Szczegółowy tryb postępowania przy rozstrzyganiu sporów określają zasady proceduralne obowiązujące w Trybunale Piłkarskim.
3. Bez uszczerbku dla prawa agenta piłkarskiego lub klienta do dochodzenia roszczeń przed sądem powszechnym, w przypadku sporów wynikających z umowy o przedstawicielstwo lub w związku z nią, które nie mają wymiaru międzynarodowego, właściwym do rozstrzygania takich sporów jest organ decyzyjny określony w krajowych przepisach dotyczących agentów piłkarskich danego związku członkowskiego (por. artykuł 2 ust. 3)”.
Artykuł 18 bis RSTP, zatytułowany „Wpływ osób trzecich na kluby”, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi:
„1. Żaden klub nie może zawierać umowy, która umożliwiałaby klubowi przeciwnemu (klubom przeciwnym) i odwrotnie lub osobom trzecim uzyskanie, w ramach zatrudnienia lub transferu, zdolności do wpływania na niezależność lub politykę klubu lub na wyniki jego drużyn.
2. Komisja dyscyplinarna FIFA może nałożyć sankcje na kluby, które nie wywiązują się ze zobowiązań przewidzianych w niniejszym artykule”.
Artykuł 18 ter RSTP, zatytułowany „Uzyskanie własności praw gospodarczych zawodników przez osoby trzecie”, przewiduje w ust. 1:
„Żaden klub ani zawodnik nie może podpisać umowy z osobą trzecią, umożliwiającej tej osobie dochodzenie, w całości lub w części, wynagrodzenia należnego w związku z przyszłym transferem zawodnika z jednego klubu do innego klubu ani uzyskanie jakichkolwiek praw związanych z przyszłym transferem lub przyszłym ekwiwalentem transferowym”.
Artykuł 8 statutu FIFA, zatytułowany „Postępowanie organów, przedstawicieli i innych”, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi w ust. 3:
„Każda osoba lub organizacja zaangażowana w piłkę nożną jest zobowiązana do przestrzegania statutu i regulaminów FIFA oraz zasad fair play”.
Artykuł 14 statutu FIFA, zatytułowany „Obowiązki związków członkowskich”, stanowi:
„1. Na związkach członkowskich spoczywają następujące obowiązki:
a) nieustanne przestrzeganie statutów, regulaminów, wytycznych i decyzji organów FIFA oraz Sportowego Sądu Arbitrażowego (CAS) wydanych w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 56 akapit pierwszy statutu FIFA;
b) uczestnictwo w rozgrywkach organizowanych przez FIFA;
c) opłacanie składek członkowskich;
d) zobowiązanie swych własnych członków do przestrzegania statutów, regulaminów, wytycznych i decyzji organów FIFA;
e) zwoływanie swych zgromadzeń prawodawczych i posiedzeń najwyższego organu w regularnych odstępach czasu, nie rzadziej niż raz na dwa lata;
f) ratyfikowanie statutu zgodnego z wymogami standardowego statutu FIFA;
g) powołanie komisji arbitrów bezpośrednio podporządkowanej właściwemu związkowi członkowskiemu;
h) respektowanie reguł gry;
i) kierowanie swymi sprawami w sposób niezależny i czuwanie nad tym, aby żadna osoba trzecia nie ingerowała w te sprawy, zgodnie z art. 19 niniejszego statutu;
j) przestrzeganie wszelkich innych zobowiązań wynikających z niniejszego statutu i innych regulaminów.
2. Naruszenie zobowiązań przez związek członkowski pociąga za sobą sankcje przewidziane w niniejszym statucie.
3. Naruszenie ust. 1 [lit. i)] również pociąga za sobą sankcje, nawet jeśli ingerencji osoby trzeciej nie można przypisać danemu związkowi członkowskiemu. Związki członkowskie są odpowiedzialne wobec FIFA za wszelkie rażące niedbalstwo lub umyślne uchybienie, które można przypisać członkom ich organów”.
Artykuł 57 statutu FIFA, zatytułowany „Kompetencje CAS”, stanowi w ust. 1:
„Wszelkie odwołania od decyzji podjętych w ostatniej instancji przez FIFA, w szczególności organów sądowych, jak również od decyzji wydanych przez konfederacje, związki członkowskie lub ligi należy wnieść do CAS w terminie 21 dni od otrzymania decyzji”.
Zgodnie z ust. 1 i 2 art. 58 statutu FIFA, zatytułowanego „Obowiązki w zakresie rozstrzygania sporów”:
„1. Konfederacje, związki członkowskie i ligi zobowiązują się do uznania CAS za niezawisły organ sądowy. Zobowiązują się one do podjęcia wszelkich niezbędnych kroków w celu zapewnienia, aby ich członkowie, a także ich zawodnicy i przedstawiciele poddawali się arbitrażowi CAS. Te same postanowienia mają zastosowanie do agentów piłkarskich i agentów organizujących mecze, którzy są licencjonowani przez FIFA.
2. Właściwość sądów powszechnych jest wyłączona, chyba że została wyraźnie przewidziana w regulaminach FIFA. Właściwość sądów powszechnych jest także wyłączona w odniesieniu do wszelkiego rodzaju środków tymczasowych”.
Wydanie kodeksu dyscyplinarnego FIFA z 2019 r. zostało przyjęte przez Radę FIFA na posiedzeniu, które odbyło się w dniu 3 czerwca 2019 r. w Paryżu, i weszło w życie z dniem 15 lipca 2019 r. (będzie ono dalej zwane „kodeksem dyscyplinarnym FIFA”). Z dniem 1 lutego 2023 r. zastąpiono je wydaniem tego kodeksu z 2023 r.
Artykuł 53 kodeksu dyscyplinarnego FIFA, zatytułowany „Kompetencje”, stanowi:
„1. Komisja dyscyplinarna jest uprawniona do nakładania kar za wszystkie naruszenia przepisów FIFA, za które inne organy nie są odpowiedzialne.
2. Komisja dyscyplinarna jest odpowiedzialna w szczególności za:
a) nakładanie sankcji za poważne naruszenia, które umknęły uwadze osób zarządzających meczem;
b) poprawienie oczywistych błędów w decyzjach dyscyplinarnych arbitra;
c) przedłużenie okresu zawieszenia meczu wynikającego automatycznie z wykluczenia;
d) nałożenie dodatkowych sankcji”.
Artykuł 4 kodeksu etyki FIFA, zatytułowany „Zakres kodeksu, przypadki nieprzewidziane, zwyczaj, doktryna i orzecznictwo”, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, przewiduje:
„1. Niniejszy kodeks reguluje wszystkie sprawy, do których odnosi się tekst lub duch jego przepisów.
2. W przypadkach nieprzewidzianych w niniejszym kodeksie w zakresie przepisów proceduralnych oraz w razie wątpliwości dotyczących wykładni niniejszego kodeksu komisja ds. etyki podejmuje decyzję zgodnie ze zwyczajami FIFA.
3. W odniesieniu do wszystkich swoich działań komisja ds. etyki może odnieść się do precedensów i zasad ustanowionych już w doktrynie i orzecznictwie w dziedzinie sportu”.
Artykuł 84 kodeksu etyki FIFA, zatytułowany „Sportowy Trybunał Arbitrażowy”, stanowi:
„1. Decyzje izby orzekającej są prawomocne, z zastrzeżeniem wniesienia skargi do [CAS] zgodnie z odpowiednimi przepisami statutu FIFA.
2. Od takiej decyzji może również wnieść odwołanie do CAS osoba prowadząca postępowanie wyjaśniające”.
Powodami w postępowaniu głównym są FT – agent piłkarski oraz wiceprezes stowarzyszenia agentów piłkarskich „The Football Forum” – oraz RRC Sports, spółka z siedzibą w Niemczech, występująca również w charakterze agenta piłkarskiego, której FT jest dyrektorem generalnym.
FIFA, będąca stroną pozwaną w postępowaniu głównym, jest organizacją parasolową, która zrzesza wiele federacji międzynarodowych i krajowych. W poczet jej członków wchodzi 211 związków krajowych, w tym Deutscher Fußball-Bund, będący niemiecką federacją piłki nożnej (zwany dalej „DFB”). Zgodnie z art. 14 statutu FIFA związki członkowskie muszą zobowiązać się we własnych statutach do przestrzegania zasad ustanowionych przez tę federację i do respektowania wydanych przez nią decyzji.
FIFA posiada szereg instytucji i komisji. Jedną z nich jest Rada, będąca organem odpowiedzialnym za strategię i nadzór, który jest właściwy do przyjmowania przepisów o zasięgu ogólnym.
I tak, w dniu 16 grudnia 2022 r. Rada FIFA przyjęła FFAR, który został opublikowany w dniu 6 stycznia 2023 r. i który ustanawia warunki ramowe mające zastosowanie do osób świadczących usługi agentów piłkarskich w ramach międzynarodowego systemu transferu zawodników i trenerów ustanowionego przez tę federację. W szczególności regulamin ten określa zasady, zgodnie z którymi osoby te mogą oferować i świadczyć usługi pośrednictwa na rzecz zawodników, trenerów, klubów i lig jednopodmiotowych, a także zasady ustalania wynagrodzenia z tytułu świadczenia tych usług.
Powodowie w postępowaniu głównym wnieśli do Landgericht Mainz (sądu krajowego w Moguncji, Niemcy), będącego sądem odsyłającym, powództwo o nakazanie zaprzestania szkodliwych praktyk, zmierzające do zakazania FIFA wdrożenia szeregu przepisów, w szczególności RSTP i FFAR, ze względu na to, że naruszają one art. 56, 101 i 102 TFUE oraz RODO.
W tym względzie sąd odsyłający ma wątpliwości w szczególności co do tego, czy wyjątek ustanowiony w kontekście art. 101 TFUE przy okazji wyroków z dnia 19 lutego 2002 r., Wouters i in. (C‑309/99, EU:C:2002:98), i z dnia 18 lipca 2006 r., Meca-Medina i Majcen/Komisja (C‑519/04 P, EU:C:2006:492), ma zastosowanie do przepisów, które – tak jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym – nie mają charakteru czysto sportowego, czy też wyjątek ten ma zastosowanie również do przepisów, które mimo że mają charakter gospodarczy, to jednak wywierają, przynajmniej pośrednio, wpływ na skład drużyn klubowych.
W szczególności sąd ten podnosi, że nie jest oczywiste, po pierwsze, czy cele, na które powołuje się FIFA na poparcie owych przepisów, można uznać za zgodne z prawem, ponieważ nie dotyczą one bezpośrednio funkcjonowania rozgrywek sportowych jako takich, a po drugie, czy przepisy te są niezbędne do osiągnięcia takich celów.
Ogólniej rzecz ujmując, sąd odsyłający ma wątpliwości co do zgodności trzynastu przepisów zawartych w FFAR z art. 56, 101 i 102 TFUE.
Wreszcie, sąd odsyłający zastanawia się, czy te spośród wskazanych przepisów, które przewidują przetwarzanie danych osobowych, mogą służyć realizacji prawnie uzasadnionych interesów, w rozumieniu art. 6 ust. 1 RODO, i czy spełniają one wymogi wynikające z zasady proporcjonalności, będącej konieczną przesłanką zgodności z prawem takiego przetwarzania.
W tych okolicznościach Landgericht Mainz (sąd krajowy w Moguncji) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 101 [TFUE] (zakaz porozumień antykonkurencyjnych), art. 102 TFUE (zakaz nadużywania pozycji dominującej) i art. 56 TFUE (swoboda świadczenia usług), jak również art. 6 [RODO] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie [określonym przepisom], które ustanawia światowy związek sportowy (tutaj: FIFA), do którego należy 211 krajowych związków sportowych danego sportu (tu: piłki nożnej) i którego regulacje są zatem wiążące w każdym przypadku dla większości podmiotów zaangażowanych w działalność odpowiednich krajowych lig zawodowych danego sportu [czyli: klubów (co oznacza również kluby piłkarskie zorganizowane w formie spółek kapitałowych), zawodników (będących członkami klubów) oraz agentów piłkarskich] [i które mają na celu uregulowanie działalności agentów piłkarskich świadczących usługi na rzecz zawodników i trenerów]?”.
Na wstępie należy przypomnieć, że do samego Trybunału należy zbadanie okoliczności, w jakich zwrócił się do niego sąd krajowy, w celu ustalenia własnej właściwości lub dopuszczalności przedłożonego mu wniosku (wyrok z dnia 4 września 2025 r., AW „T”, C‑225/22, EU:C:2025:649, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, które znalazło już odzwierciedlenie w art. 94 lit. a) i b) regulaminu postępowania przed Trybunałem, konieczność dokonania wykładni prawa Unii, która byłaby użyteczna dla sądu krajowego, wymaga, aby sąd krajowy określił ramy stanu faktycznego i prawnego, w jakie wpisują się zadawane przez niego pytania, lub aby przynajmniej wyjaśnił on okoliczności faktyczne, na jakich opierają się owe pytania (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo).
Tymczasem w niniejszej sprawie wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym spełnia wszystkie te wymogi, ponieważ z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że wykładnia, o którą się zwrócono, ma związek ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, że podniesiony problem nie ma charakteru hipotetycznego oraz że akta te zawierają elementy stanu faktycznego i prawnego niezbędne do umożliwienia Trybunałowi udzielenia użytecznej odpowiedzi na zadane pytanie.
Prawdą jest, że – jak zauważył rząd grecki – elementy te nie zawierają dokładnej definicji rynku właściwego ani, a fortiori, analizy jego funkcjonowania.
Jednakże okoliczność, że Trybunał nie dysponuje wyczerpującym przedstawieniem kontekstu gospodarczego i prawnego, w jaki wpisuje się spór w postępowaniu głównym, nie wyklucza tego, że może on jednak, na podstawie informacji przekazanych mu przez sąd odsyłający, dokonać użytecznej dla tego sądu wykładni prawa Unii.
Tymczasem z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że FFAR może wywierać wpływ na funkcjonowanie rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych, a także na rynek zatrudnienia zawodników lub trenerów, przy czym ten ostatni charakteryzuje się tym, że jest rynkiem wielostronnym, ponieważ dochodzi na nim do interakcji wielu stron realizujących różne interesy, takich jak podmioty zatrudniające zainteresowane osoby, podmioty pragnące je zatrudnić, same zainteresowane osoby i wreszcie, w stosownych wypadkach, ich agenci.
W tych okolicznościach Trybunał uważa, że w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie zadane przez sąd odsyłający nie jest konieczne doprecyzowanie materialnych lub geograficznych granic rynków, których może dotyczyć FFAR.
Jeśli chodzi o przywołaną przez rząd grecki okoliczność, że informacje zawarte w postanowieniu odsyłającym nie pozwalają, w braku pogłębionej analizy, na wykazanie istnienia naruszenia prawa konkurencji Unii, należy przypomnieć, że wyłącznie do sądu odsyłającego należy rozstrzygnięcie w przedmiocie zasadności zarzutów podniesionych przez jedną ze stron sporu w postępowaniu głównym.
Należy natomiast zauważyć, że sąd odsyłający odnosi się w swoim pytaniu do art. 53 ust. 3 kodeksu dyscyplinarnego FIFA. Tymczasem przytaczając ten przepis we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, sąd odsyłający odwołuje się do wydania tego kodeksu z 2019 r., gdzie ów przepis zawiera tylko dwa ustępy. Zresztą przytaczając ten sam przepis we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, sam sąd odsyłający wymienił tylko te dwa ustępy.
W konsekwencji pytanie zadane przez ten sąd należy uznać za dopuszczalne w zakresie, w jakim nie dotyczy ono wykładni art. 56, 101 i 102 TFUE oraz art. 6 RODO w świetle zasady ustanowionej w art. 53 ust. 3 kodeksu dyscyplinarnego FIFA.
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni art. 56, 101 i 102 TFUE oraz art. 6 RODO w celu wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z tymi czterema artykułami zbioru przepisów przyjętych przez FIFA, które regulują wykonywanie działalności agentów zawodników i trenerów piłki nożnej.
W szczególności sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 56, 101 i 102 TFUE oraz art. 6 RODO stoją na przeszkodzie przepisom przyjętym przez międzynarodową federację sportową, takim jak te zawarte w FFAR, które można podzielić, w zależności od ich przedmiotu i celu, na pięć kategorii, a mianowicie:
– przepisy mające na celu ograniczenie wielokrotnej reprezentacji, to znaczy sytuacji, w której ten sam agent piłkarski reprezentuje zarówno zawodnika lub trenera, jak i kluby czy ligi jednopodmiotowe kupujące i sprzedające takiego zawodnika lub trenera;
– przepisy mające na celu uregulowanie wynagrodzeń agentów piłkarskich;
– przepisy dotyczące warunków uzyskania i cofnięcia licencji FIFA;
– przepisy mające na celu uregulowanie możliwości nawiązywania przez agentów piłkarskich kontaktów z nowymi zawodnikami lub trenerów, których pragną reprezentować; oraz
– przepisy organizujące przekazywanie niektórych informacji FIFA, innym agentom piłkarskim, klubom, ligom jednopodmiotowym, zawodnikom i trenerom.
W tych okolicznościach Trybunał uznał, że w odniesieniu do każdej z tych kategorii przepisów należy dokonać wykładni w pierwszej kolejności postanowień traktatu FUE dotyczących prawa konkurencji i swobody świadczenia usług, a w drugiej kolejności – art. 6 RODO.
Artykuł 165 ust. 1 akapit drugi TFUE stanowi, że Unia przyczynia się do wspierania europejskich przedsięwzięć w zakresie sportu, uwzględniając jego szczególny charakter, jego struktury oparte na zasadzie dobrowolności oraz jego funkcję społeczną i edukacyjną. Ponadto w art. 165 ust. 2 tiret ostatnie TFUE uściślono, że działania Unii w tej dziedzinie zmierzają do rozwoju europejskiego wymiaru sportu przez popieranie uczciwości i dostępności we współzawodnictwie sportowym oraz współpracy między podmiotami odpowiedzialnymi za sport, jak również przez ochronę integralności fizycznej i psychicznej sportowców, w szczególności tych najmłodszych. Wynika z tego, że właściwe instytucje Unii są zobowiązane do uwzględnienia tych celów, gdy przyjmują – na podstawie tego postanowienia i z poszanowaniem przewidzianych w nim warunków – działania zachęcające lub zalecenia w dziedzinie sportu.
Natomiast art. 165 TFUE nie może być też postrzegany jako przepis szczególny, który wyłączałby sport spod stosowania wszystkich lub niektórych innych postanowień prawa pierwotnego Unii, które mogą być do niego stosowane, lub jako przepis nakazujący zapewnienie mu szczególnego traktowania w ramach tego stosowania (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 101; a także z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 75).
W konsekwencji przy stosowaniu postanowień traktatu FUE dotyczących prawa konkurencji lub swobody świadczenia usług należy wziąć pod uwagę specyfikę sportu, ale wyłącznie – i w zakresie, w jakim taka specyfika okaże się istotna – w ramach i z poszanowaniem warunków stosowania każdego z tych postanowień (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 84 i przytoczone tam orzecznictwo).
W związku z tym, jeżeli zachowania lub przepisy służą celom gospodarczym lub dotyczą gospodarczego wymiaru sportu, mogą one być objęte przepisami prawa Unii, które mają zastosowanie w przypadku działalności gospodarczej, wśród których znajdują się art. 56, 101 i 102 TFUE, nawet jeśli te zachowania lub zasady zostały przyjęte przez federację sportową (wyrok z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo).
Za niezwiązane w jakikolwiek sposób z działalnością gospodarczą można uważać jedynie pewne przepisy szczególne, które z jednej strony zostały przyjęte wyłącznie ze względów o charakterze niegospodarczym, a z drugiej strony dotyczą kwestii związanych jedynie ze sportem jako takim. Jest tak w szczególności w przypadku przepisów dotyczących wykluczenia zawodników zagranicznych ze składu drużyn uczestniczących w rozgrywkach między drużynami reprezentującymi swoje kraje lub ustalania kryteriów klasyfikacji stosowanych przy wyborze sportowców biorących udział w zawodach indywidualnie (wyroki: z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 76; a także z dnia 9 lipca 2026 r., ROGON i in., C‑428/23, EU:C:2026:563, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo).
Z wyjątkiem tych bardzo szczególnych przypadków przepisy, które stowarzyszenia sportowe przyjmują w celu uregulowania świadczenia usług przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą związaną z zawodowym lub półzawodowym uprawianiem sportu lub które mają bezpośredni wpływ na takie świadczenie usług, mogą być objęte przepisami prawa Unii, które mają zastosowanie w odniesieniu do tej działalności, takimi jak art. 56, 101 i 102 TFUE (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie FFAR ma na celu uregulowanie niektórych działań agentów piłkarskich, polegających w istocie na nawiązywaniu, za wynagrodzeniem, kontaktów między zawodnikiem lub trenerem a podmiotem mającym siedzibę w innym państwie w celu trwałego lub tymczasowego przeniesienia tego zawodnika lub trenera z jednego klubu do innego, co przepisy FIFA określają mianem „transferu”. Ponieważ jednak działania te stanowią odpłatne świadczenie usług w zakresie pośrednictwa w zatrudnianiu piłkarzy lub trenerów piłki nożnej, należy je uznać za działania o charakterze gospodarczym.
Ponadto sąd odsyłający zwraca uwagę, że działalność agentów piłkarskich może mieć decydujący wpływ na skład drużyn, ich utrzymanie w czasie i ich siłę sportową. Tymczasem, biorąc pod uwagę, że skład drużyn stanowi jeden z istotnych parametrów rozgrywek, w których konfrontują się zawodowe kluby piłkarskie, a rozgrywki te są podstawą działalności gospodarczej, należy również uznać, że uregulowania będące przedmiotem postępowania głównego wywierają wpływ na warunki wykonywania tej działalności gospodarczej i na konkurencję między zawodowymi klubami piłkarskimi prowadzącymi tę działalność (zob. analogicznie wyrok z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 81).
W związku z tym przepisy zawarte w FFAR nie należą do tych, do których można by zastosować wyjątek, o którym mowa w pkt 70 niniejszego wyroku, który to wyjątek, jak Trybunał wielokrotnie przypominał, musi ograniczać się do swojego określonego przedmiotu i nie można się na niego powoływać w celu wyłączenia z zakresu stosowania postanowień traktatu FUE dotyczących prawa gospodarczego Unii wszelkiej działalności sportowej (zob. analogicznie wyroki: z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 79; a także z dnia 9 lipca 2026 r., ROGON i in., C‑428/23, EU:C:2026:563, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).
W rezultacie przepisy te mogą wchodzić w zakres stosowania art. 56, 101 i 102 TFUE.
Tymczasem, po pierwsze, co się tyczy art. 101 i 102 TFUE, nawet jeśli każdy z nich służy realizacji odrębnych celów i każdy z nich ma własny zakres stosowania, to artykuły te mogą mieć zastosowanie jednocześnie, jeżeli spełnione są odpowiednie przesłanki ich stosowania (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 119).
Po drugie, w zakresie, w jakim przepisy FFAR, o których mowa w pytaniu przedstawionym przez sąd odsyłający, są, w odniesieniu do ich stosowania, niezależne od siebie, ewentualna niezgodność jednego z nich z prawem Unii, taka jak stwierdzona w niniejszej sprawie przez ten sąd, nie może sama w sobie prowadzić do niezgodności z tym prawem pozostałych.
Należy zatem zbadać pytanie prejudycjalne w świetle, po pierwsze, art. 101 TFUE, po drugie, art. 102 TFUE, i po trzecie, art. 56 TFUE.
Na wstępie należy zauważyć, że jedną z cech charakteryzujących piłkę nożną jest znaczna liczba rozgrywek na szczeblach zarówno międzynarodowym, jak i europejskim lub krajowym, w których to rozgrywkach uczestniczy bardzo wiele klubów i bardzo wielu zawodników. Ponadto, podobnie jak w przypadku niektórych innych sportów, cechuje się ona tym, że uczestnictwo w rozgrywkach jest zastrzeżone dla drużyn, które uzyskały określone wyniki sportowe, ponieważ przebieg tych rozgrywek polega na konfrontacjach i stopniowym eliminowaniu uczestniczących w nich drużyn. Rozgrywki piłki nożnej opierają się zatem zasadniczo na zasługach sportowych, które można zagwarantować tylko wtedy, gdy wszystkie biorące w nich udział drużyny konkurują na jednakowych warunkach regulacyjnych i technicznych, co gwarantuje w pewnym stopniu równość szans (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 143).
Taka zróżnicowana specyfika pozwala uznać, że uzasadnione jest objęcie organizacji i przebiegu takich rozgrywek, zarówno na poziomach międzynarodowym i europejskim, jak i na poziomie krajowym, wspólnymi zasadami mającymi na celu zapewnienie jednolitości i koordynacji w ramach ogólnego kalendarza, a także, szerzej rzecz ujmując, promowanie w sposób adekwatny i efektywny organizacji zawodów sportowych opartych na równości szans oraz na zasługach sportowych (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 144; z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 62–64).
Ponieważ organizacja i przebieg takich rozgrywek mogą prowadzić do wykonywania dodatkowej działalności gospodarczej, która sama może wywierać wpływ na te rozgrywki, nie można uznać, że bezwzględnie niezgodne z prawem jest przyjęcie przez stowarzyszenie takie jak FIFA przepisów mających na celu uregulowanie stosunków między z jednej strony jej członkami i podmiotami w niej zrzeszonymi a z drugiej strony przedsiębiorstwami, które mogą mieć interes gospodarczy w organizacji tych rozgrywek.
Niemniej jednak okoliczność, że konfederacja lub federacja sportowa może być uprawniona do przyjęcia takich przepisów, nie oznacza, że każdy z przyjętych w ten sposób przepisów należy uznać za zgodny z unijnym prawem konkurencji. Konieczne jest bowiem jeszcze, aby wybory dokonane przy przyjmowaniu każdego z tych przepisów były zgodne z wymogami wynikającymi z tego prawa.
Na wstępie należy przypomnieć, że stosowanie art. 101 ust. 1 TFUE opiera się na założeniu, że mamy do czynienia z zachowaniem kilku „przedsiębiorstw”, ewentualnie „związku przedsiębiorstw”.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem za podmiot działający jako „przedsiębiorstwo” w rozumieniu w szczególności art. 101 ust. 1 TFUE należy uznać każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą polegającą na oferowaniu produktów lub usług na danym rynku, niezależnie od jego formy prawnej oraz sposobu finansowania (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Royal Antwerp Football Club, C‑680/21, EU:C:2023:1010, pkt 76), podczas gdy pojęcie „związku przedsiębiorstw” obejmuje zgrupowanie kilku podmiotów prowadzących taką działalność.
W niniejszym przypadku, mimo że regulamin FFAR został przyjęty wyłącznie przez FIFA, należy zauważyć, że do grona członków tej federacji należą krajowe związki piłkarskie, które same zrzeszają kluby lub ligi jednopodmiotowe prowadzące działalność gospodarczą polegającą na oferowaniu produktów lub usług na różnych rynkach, takich jak rynek sprzedaży biletów na imprezy sportowe, rynek sponsoringu czy też rynek merchandisingu.
W związku z tym można uznać, że na tych rynkach i na rynkach wyższego szczebla, takich jak rynek rekrutacji zawodników lub trenerów czy też rynek usług agentów piłkarskich świadczonych w celu międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych między dwoma podmiotami, FIFA ma status związku przedsiębiorstw.
W konsekwencji w sytuacji takiej jak rozpatrywana przez sąd odsyłający w przedstawionym przezeń pytaniu należy uznać, że art. 101 ust. 1 TFUE może mieć zastosowanie do FIFA, ponieważ organizację tę można uznać za „związek przedsiębiorstw” w rozumieniu tego postanowienia.
Mając to na uwadze, należy przypomnieć, że na podstawie art. 101 ust. 1 TFUE niezgodne z rynkiem wewnętrznym i zakazane są wszelkie porozumienia między przedsiębiorstwami, wszelkie decyzje związków przedsiębiorstw i wszelkie praktyki uzgodnione, które mogą wpływać na handel między państwami członkowskimi i których celem lub skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz rynku wewnętrznego.
Jak wynika z brzmienia tego postanowienia, jego zastosowanie w danym przypadku jest uzależnione od łącznego spełnienia szeregu przesłanek, a mianowicie, po pierwsze, od istnienia porozumienia między przedsiębiorstwami, decyzji związków przedsiębiorstw lub uzgodnionej praktyki, po drugie, od tego, czy to porozumienie, ta decyzja lub praktyka mogą wpływać na handel między państwami członkowskimi, a po trzecie, od tego, czy celem lub skutkiem tego zachowania jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz rynku wewnętrznego.
Zgodnie z art. 101 ust. 1 TFUE dane zachowanie musi polegać na „porozumieniu”, „uzgodnionej praktyce” lub „decyzji związku przedsiębiorstw”, które to pojęcia obejmują działania mogące mieć różny charakter i przybierać różne formy.
W szczególności Trybunał miał już okazję stwierdzić, że decyzja związku przedsiębiorstw polegająca na przyjęciu lub wprowadzeniu w życie uregulowań mających bezpośredni wpływ na warunki wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorstwa, które są jego bezpośrednimi lub pośrednimi członkami, może stanowić taką „decyzję związku przedsiębiorstw” w rozumieniu wskazanego postanowienia (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 118).
Tymczasem, jak wynika z samego brzmienia pytania zadanego przez sąd odsyłający, to właśnie w świetle takiej decyzji sąd ten zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni art. 101 ust. 1 TFUE, w sytuacji gdy międzynarodowa konfederacja sportowa lub międzynarodowa federacja sportowa przyjęła i wprowadziła w życie zbiór przepisów mających na celu ustanowienie systemu prawnego mającego zastosowanie do każdego agenta zawodników i trenerów piłki nożnej zamierzającego reprezentować kluby, scentralizowane ligi, trenerów lub zawodników należących do ustanowionego przez tę federację ekosystemu.
Wynika z tego, że w takiej sytuacji FFAR, a w konsekwencji każdy z przepisów zawartych w tym regulaminie można uznać za „decyzję związku przedsiębiorstw” w rozumieniu art. 101 ust. 1 TFUE.
Stosowanie art. 101 ust. 1 TFUE wymaga między innymi przewidzenia z wystarczającym stopniem prawdopodobieństwa, że dane porozumienie, decyzja związku przedsiębiorstw lub uzgodniona praktyka mogą wpływać w istotny sposób na handel między państwami członkowskimi, wywierając bezpośredni lub pośredni i rzeczywisty lub potencjalny wpływ na przepływy handlowe, co może utrudnić realizację lub funkcjonowanie rynku wewnętrznego, przy czym przesłanka ta jest spełniona w przypadku zachowań obejmujących całe terytorium państwa członkowskiego (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Royal Antwerp Football Club, C‑680/21, EU:C:2023:1010, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
Tymczasem w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym przesłankę tę należy uznać za spełnioną, ponieważ uregulowania, o których mowa w pytaniu prejudycjalnym, stosuje się jeśli nie do wszystkich, to przynajmniej do większości klubów, lig jednopodmiotowych, zawodników, trenerów i agentów zawodników działających w państwach członkowskich we wszystkich przypadkach, w których istnieje umowa o przedstawicielstwo o wymiarze międzynarodowym lub działalność związana z transferem międzynarodowym lub transakcją międzynarodową, zgodnie z art. 2 FFAR.
Aby w danym przypadku można było uznać, że porozumienie, decyzja związku przedsiębiorstw lub uzgodniona praktyka są objęte zakazem przewidzianym w art. 101 ust. 1 TFUE, zgodnie z brzmieniem tego postanowienia konieczne jest wykazanie, że zachowanie to ma na celu zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji albo że ma ono taki skutek (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 158 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 9 lipca 2026 r., ROGON i in., C‑428/23, EU:C:2026:563, pkt 47).
W tym celu należy najpierw zbadać cel rozpatrywanego zachowania. Gdy po przeprowadzeniu takiego badania okaże się, że zachowanie to ma antykonkurencyjny cel, badanie skutku, jaki wywiera ono na konkurencję, nie jest konieczne. A zatem jedynie w przypadku, gdy nie można uznać, że owo zachowanie ma antykonkurencyjny cel, konieczne jest w dalszej kolejności przeprowadzenie badania jego antykonkurencyjnego skutku (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 159 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 37).
W tym względzie analiza, jaką należy przeprowadzić, różni się w zależności od tego, czy zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji jest „celem” czy „skutkiem” tych przepisów, ponieważ każde z tych dwóch pojęć podlega odrębnym reżimom prawnym i dowodowym (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 160).
Ponieważ zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji może być celem lub skutkiem danego zachowania jedynie częściowo, badanie to nie musi koniecznie być przeprowadzane w świetle porozumienia, decyzji związku przedsiębiorstw lub uzgodnionej praktyki jako całości. Owo badanie może – pod warunkiem, że co najmniej jeden z przepisów, środków lub aspektów tego porozumienia, tej decyzji lub tej uzgodnionej praktyki można oddzielić od pozostałych, ponieważ same w sobie mogą powodować ograniczenie konkurencji na właściwym rynku – zostać przeprowadzone w odniesieniu do tego przepisu, środka lub aspektu.
Mimo że pojęcie antykonkurencyjnego „celu” nie stanowi wyjątku od pojęcia antykonkurencyjnego „skutku”, to jednak należy je interpretować w sposób ścisły (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 161 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 38).
W rezultacie pojęcie to należy rozumieć w ten sposób, że odnosi się ono wyłącznie do pewnych rodzajów współpracy między przedsiębiorstwami, które są szkodliwe dla konkurencji w stopniu wystarczającym do tego, aby można było uznać, że nie ma konieczności badania ich skutków. Pewne rodzaje współpracy między przedsiębiorstwami można bowiem uznać za szkodliwe dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji z uwagi na sam ich charakter (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 162 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 39).
W celu ustalenia w danym przypadku, czy dane reguły ustanowione w drodze porozumienia, decyzji związku przedsiębiorstw lub uzgodnionej praktyki stanowią formę koordynacji, którą z uwagi na sam jej charakter należy postrzegać jako szkodliwą dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji, konieczne jest zbadanie, po pierwsze, treści tych reguł, po drugie, kontekstu gospodarczego i prawnego, w jaki się one wpisują, i po trzecie, celów, do których osiągnięcia zmierzają (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 165; a także z dnia 26 lutego 2026 r., Cargolux Airlines/Komisja, C‑401/22 P, EU:C:2026:132, pkt 172).
W tym względzie przede wszystkim badanie treści reguł ustanowionych w drodze porozumienia, decyzji związku przedsiębiorstw lub uzgodnionej praktyki, o których mowa, zakłada zbadanie ich różnych aspektów w celu ustalenia, jaki rodzaj koordynacji wprowadzają owe reguły i czy w związku z tym wykazują one cechy pozwalające na powiązanie ich z formą koordynacji między przedsiębiorstwami, którą z uwagi na sam jej charakter należy uznać za szkodliwą dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji, co ma miejsce w szczególności w przypadku, gdy jakakolwiek koordynacja o takich cechach właśnie z ich powodu może doprowadzić do warunków konkurencji, które nie odpowiadałyby normalnym warunkom konkurencji na rynku właściwym (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Banco BPN/BIC Português i in., C‑298/22, EU:C:2024:638, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
Następnie, co się tyczy kontekstu gospodarczego i prawnego, w jaki wpisują się rozpatrywane przepisy, zważywszy, że pojęcie ograniczenia ze względu na „cel” obejmuje wyłącznie porozumienia, decyzje związków przedsiębiorstw i uzgodnione praktyki stanowiące pewną formę koordynacji, którą z samej jej natury należy postrzegać jako szkodliwą dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji, kontekst ten nie wymaga w żaden sposób badania, a tym bardziej wykazania skutków owych przepisów dla konkurencji, niezależnie od tego, czy są one rzeczywiste lub potencjalne, negatywne czy pozytywne (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 166 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 131).
Należy natomiast wziąć pod uwagę charakter odnośnych towarów lub usług, jak również rzeczywiste warunki, które charakteryzują strukturę i funkcjonowanie danego sektora lub rynku lub danych sektorów lub rynków (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 166 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 131).
Możliwe jest bowiem, że tylko wtedy, gdy spełnione są pewne szczególne warunki, można przyjąć, że pewne formy koordynacji, a zatem porozumienia, decyzje związków przedsiębiorstw i uzgodnione praktyki, które do nich należą, są szkodliwe dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji. W związku z tym analiza kontekstu gospodarczego i prawnego, w który wpisują się te formy koordynacji, powinna umożliwić sprawdzenie, czy okoliczności te występują, w przypadku gdy dana forma porozumienia, decyzji związku przedsiębiorstw lub uzgodnionej praktyki jest z samej swej natury szkodliwa dla konkurencji jedynie w pewnych okolicznościach, związanych w szczególności z charakterem danych towarów lub usług, rzeczywistymi warunkami funkcjonowania rynku i jego strukturą (zob. podobnie wyroki: z dnia 29 lipca 2024 r., Banco BPN/BIC Português i in., C‑298/22, EU:C:2024:638, pkt 48; a także z dnia 9 lipca 2026 r., ROGON i in., C‑428/23, EU:C:2026:563, pkt 52).
Wreszcie, co się tyczy celów realizowanych przez daną koordynację, których badanie ogranicza się do tego, co jest konieczne do stwierdzenia istnienia ograniczenia konkurencji ze względu na „cel”, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem należy określić cele „obiektywne”, które ma ona osiągnąć w odniesieniu do konkurencji (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 167 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 132).
Takie „obiektywne” cele odpowiadają, z punktu widzenia konkurencji, celowi nierozerwalnie związanemu z rozpatrywaną praktyką.
Natomiast okoliczność, że zaangażowane przedsiębiorstwa działały bez subiektywnego zamiaru zapobieżenia, ograniczenia lub zakłócenia konkurencji, oraz okoliczność, że realizowały one pewne uzasadnione cele, nie są decydujące do celów stosowania art. 101 ust. 1 TFUE (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 167 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 50).
W każdym razie badanie przeprowadzone w tym celu powinno wskazywać dokładne powody uzasadniające uznanie, że całość lub część porozumienia między przedsiębiorstwami, decyzji związku przedsiębiorstw lub uzgodnionej praktyki mają na celu zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., International Skating Union/Komisja, C‑124/21 P, EU:C:2023:1012, pkt 108; z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 168; a także z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 51).
Co się tyczy sporu w postępowaniu głównym, należy przypomnieć, że w ramach procedury odesłania prejudycjalnego przewidzianej w art. 267 TFUE Trybunał jest uprawniony nie do stosowania przepisów prawa Unii w konkretnej sprawie, o której zresztą dysponuje on jedynie wiedzą ograniczoną do elementów wynikających z akt, którymi dysponuje, lecz jedynie do wypowiedzenia się na temat wykładni tych przepisów (zob. podobnie wyrok z dnia 18 maja 2021 r., Asociaţia „Forumul Judecătorilor din România” i in., C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 i C‑397/19, EU:C:2021:393, pkt 201 i przytoczone tam orzecznictwo).
W związku z tym wyłącznie do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny, w świetle wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, którymi dysponuje, czy niektóre przepisy FFAR mogą prowadzić na danym rynku do ograniczenia konkurencji ze względu na „cel”.
Jednakże w celu udzielenia temu sądowi użytecznej odpowiedzi Trybunał może wziąć pod uwagę niektóre elementy wynikające z akt sprawy w postępowaniu głównym, którymi dysponuje, a także uwagi na piśmie, które zostały mu przedstawione, w celu dostarczenia wyjaśnień co do wykładni, jaką należy nadać art. 101 ust. 1 TFUE w świetle tych elementów i uwag (zob. analogicznie wyrok z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in., C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 124).
W swoim pytaniu sąd odsyłający odnosi się do przepisów zawartych w art. 12 ust. 8–10 FFAR, które przewidują, że ten sam agent piłkarski lub kilku „powiązanych” agentów, a mianowicie kierowników, wspólników, akcjonariuszy lub pracowników tej samej agencji, czy też kilka osób spokrewnionych lub osób, które zawarły porozumienie w celu współpracy, nie może reprezentować jednocześnie dwóch lub trzech stron zaangażowanych w transfer zawodnika lub trenera z jednego podmiotu do drugiego, a mianowicie zawodnika lub trenera, podmiotu zatrudniającego i podmiotu zwalniającego. Jednakże art. 12 ust. 8 FFAR przewiduje wyjątek umożliwiający wspólną reprezentację zawodnika lub trenera oraz podmiotu przyjmującego, pod warunkiem że obie strony wyraziły wyraźną zgodę na taką wspólną reprezentację.
W tym względzie, po pierwsze, należy zauważyć, że przepisy takie jak zawarte w art. 12 ust. 8–10 FFAR z pewnością mogą zmniejszyć intensywność konkurencji w różnych segmentach rynku usług agentów piłkarskich uczestniczących w międzynarodowych transferach zawodników lub trenerów zawodowych z jednego podmiotu do drugiego, ponieważ zakazują one agentom zatrudnionym już przez jedną ze stron świadczenia usług na rzecz którejś z pozostałych stron tej samej transakcji, z zastrzeżeniem wyjątku przewidzianego w art. 12 ust. 8 FFAR. Jednakże same te cechy charakterystyczne nie mogą prowadzić do uznania, że zachowanie wchodzące w zakres takiej formy koordynacji ma, ze względu na sam swój charakter, wystarczający stopień szkodliwości dla konkurencji, tylko wtedy, gdy w świetle kontekstu towarzyszącego takiej formie koordynacji dany rynek charakteryzuje się wysokim stopniem koncentracji, czego zbadanie jest zadaniem sądu odsyłającego.
Po drugie, o ile przepisy takie jak te przewidziane w art. 12 ust. 8–10 FFAR, nakładające na agentów piłkarskich obowiązek reprezentowania tylko jednej z zainteresowanych stron oraz, w drodze wyjątku, zawodników lub trenerów i podmiotu zatrudniającego, mogą ograniczać swobodę działalności gospodarczej agentów piłkarskich, o tyle okoliczność taka niekoniecznie oznacza, że przepisy te stanowią formę koordynacji, którą ze względu na sam ich charakter należy uznać za szkodliwą dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji.
Należy bowiem przypomnieć, że przepisy Unii w dziedzinie praktyk antykonkurencyjnych nie mają bezpośrednio na celu zapewnienia podmiotom gospodarczym swobody wykonywania ich działalności handlowej. Mają one natomiast na celu przede wszystkim zagwarantowanie, aby na danym rynku przedsiębiorstwa nie zakłócały konkurencji ze szkodą zarówno dla przedsiębiorstw, jak i dla konsumentów, a w szerszym ujęciu – dla dobrobytu narodów Unii, zgodnie z celami realizowanymi przez Unię, określonymi w art. 3 ust. 1 i 3 TUE (zob. podobnie wyrok z dnia 12 maja 2022 r., Servizio Elettrico Nazionale i in., C‑377/20, EU:C:2022:379, pkt 41).
Skoro zatem nie wydaje się, by przepisy przyjęte przez związek przedsiębiorstw, takie jak te zawarte w art. 12 ust. 8–10 FFAR, same w sobie wykazywały wystarczający stopień szkodliwości dla konkurencji – co wymaga potwierdzenia przez sąd odsyłający – należy uznać, że przepisy te nie stanowią najwyraźniej ograniczenia konkurencji ze względu na „cel”.
W swoim pytaniu sąd odsyłający odnosi się do siedmiu odrębnych przepisów ustanowionych w FFAR w odniesieniu do wynagrodzenia agentów piłkarskich, które to przepisy należy zatem zbadać kolejno.
Co się tyczy, po pierwsze, przepisu przewidzianego w art. 15 ust. 2 FFAR, który ustala górną granicę wynagrodzenia dla agentów obliczoną jako wartość procentowa kwoty transferu bądź rocznego wynagrodzenia zawodnika lub trenera, z orzecznictwa Trybunału wynika co prawda, że niektóre zachowania o znamionach zmowy, takie jak te prowadzące do horyzontalnego ustalania cen, są ze względu na swój charakter szkodliwe dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji na danym rynku, a w szczególności dla swobodnego ustalania cen, ilości lub jakości towarów i usług (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 18 stycznia 2024 r., Lietuvos notarų rūmai i in., C‑128/21, EU:C:2024:49, pkt 93, 94).
Niemniej jednak, jak podkreślił w istocie rzecznik generalny w pkt 56 i 57 opinii, z orzecznictwa Trybunału nie wynika, że należy uznać, iż ustalenie ceny maksymalnej takiej jak ta, o której mowa w postępowaniu głównym, ze względu na swój charakter siłą rzeczy spowoduje zakłócenie konkurencji.
Ponadto w świetle akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, i bez uszczerbku dla pogłębionej analizy, której przeprowadzenie należy do sądu odsyłającego, przepis, który – tak jak ten przewidziany w art. 15 ust. 2 FFAR – ustanawia górną granicę wynagrodzenia, nie wydaje się, biorąc pod uwagę jego wpływ na skłonność zainteresowanych przedsiębiorstw do świadczenia przedmiotowych usług lub na jakość tych usług, na tyle szkodliwy, aby zbadanie jego skutków przestało być konieczne. Skoro bowiem ów przepis nie ustanawia stałej górnej granicy wynagrodzenia, lecz przewiduje granicę względną, jako że jest ona proporcjonalna, w zależności od przypadku, albo do wynagrodzenia, jakie zawodnik lub trener otrzyma, w sytuacji gdy dany agent reprezentuje tę osobę lub ten podmiot przyjmujący, albo do rekompensaty wypłacanej przez podmiot zatrudniający podmiotowi zwalniającemu, w sytuacji gdy agent reprezentuje ten drugi podmiot, nie wydaje się, by przepis ten był w stanie powstrzymać agentów od zrekompensowania wysiłków, jakie podejmują oni w szczególności w celu poprawy jakości świadczonych przez nich usług, poprzez uzyskanie wyższego wynagrodzenia, ani aby mógł on zniechęcić ich do oferowania swoich usług na rynku właściwym.
Ponadto należy uściślić, że przepis taki jak ten ustanowiony w art. 15 ust. 2 FFAR nie może zostać zakwalifikowany jako ograniczenie konkurencji ze względu na „cel” w rozumieniu art. 101 TFUE w odniesieniu do agentów reprezentujących podmioty zatrudniające lub podmioty zwalniające z tego tylko powodu, że przewidziana w nim górna granica wynagrodzenia tych agentów jest obliczana jako wartość procentowa należności zwanej „ekwiwalentem transferowym”.
Co się tyczy, po drugie, przepisu zakazującego osobom trzecim wypłacania wynagrodzeń należnych z tytułu umowy o przedstawicielstwo na rzecz partnerów umownych agenta zawodników i trenerów, który to przepis nie ma zastosowania do agentów reprezentujących osobę, której roczne wynegocjowane wynagrodzenie nie przekracza 200 000 [USD] (tj. 188 341,65 EUR na dzień przyjęcia FFAR) lub równowartości tej kwoty, zgodnie z art. 14 ust. 2 i 3 FFAR, wydaje się, że przepis ten ogranicza jedynie korzystanie z określonych konstrukcji finansowych w celu wynagrodzenia agenta, nie uniemożliwiając jednak agentom lub ich klientom konkurowania w oparciu o jeden z decydujących parametrów, w odniesieniu do których tworzy się konkurencja, takich jak cena lub jakość oferowanych usług. Nie wydaje się zatem, aby przepis tego rodzaju wykazywał wystarczający stopień szkodliwości dla konkurencji, aby można go było uznać za ograniczenie konkurencji ze względu na „cel”, co sąd odsyłający powinien jednak zweryfikować.
To samo dotyczy, po trzecie, przepisu wyrażonego w art. 15 ust. 3 i 4 FFAR, ustanawiającego domniemanie, zgodnie z którym inne usługi, jakie dany agent piłkarski lub inny powiązany z nim agent świadczy w ciągu 24 miesięcy poprzedzających świadczenie przez niego usług lub następujących po ich wyświadczeniu, należy uznać za część tych usług świadczonych przez tego agenta, a w związku z tym, w przypadku gdy dany agent lub klient nie jest w stanie obalić tego domniemania, wynagrodzenie wypłacane za te inne usługi uznaje się za część wynagrodzenia związanego z usługami agenta piłkarskiego. W rzeczywistości przepis taki, podobnie jak przepis wspomniany w poprzednim punkcie niniejszego wyroku, nie może zostać uznany za przepis mający na celu ograniczenie konkurencji na rynku właściwym.
Co się tyczy, po czwarte, przepisu przewidzianego w art. 15 ust. 1 FFAR, który zakazuje agentom piłkarskim uzgadniania wynagrodzenia w inny sposób niż wyłącznie na podstawie wynagrodzenia osoby podlegającej transferowi lub kwoty transferu, a także, po piąte, przepisu wyrażonego w art. 16 ust. 3 lit. e) tego regulaminu w związku z art. 18 ter RSTP, który zakazuje agentom piłkarskim pobierania, z tytułu transferu osoby fizycznej, wynagrodzenia lub składników wynagrodzenia lub wypłacania agentom piłkarskim wynagrodzenia lub składników wynagrodzenia, których podstawa wymiaru zależy od przyszłego ekwiwalentu transferowego, jaki podmiot zatrudniający otrzyma z tytułu późniejszego transferu zawodnika lub trenera, należy stwierdzić, że przepisy takie mają wpływ nie na wysokość tego wynagrodzenia, lecz jedynie na sposób jego obliczania lub wypłaty.
Tymczasem, o ile przepisy takie mogą ograniczać możliwość konkurowania przez zainteresowanych agentów poprzez proponowanie ich klientom alternatywnych sposobów obliczania lub zapłaty ich wynagrodzenia, o tyle nie wydaje się, by uniemożliwiały one prowadzenie konkurencji cenowej. Co więcej, skoro a priori przepisy te są stosowane bez rozróżnienia, to na pierwszy rzut oka nie faworyzują one także wybranych agentów piłkarskich ani ich klientów.
W związku z tym nie można uznać za uzasadnione zaklasyfikowania przepisów mających takie cechy do form współpracy między przedsiębiorstwami, które należałoby uznać, ze względu na sam ich charakter, za wykazujące wystarczający stopień szkodliwości dla konkurencji, przy czym wniosek ten wymaga zweryfikowania przez sąd odsyłający.
Co się tyczy, po szóste, przepisu przewidzianego w art. 14 ust. 10 FFAR, który zakazuje klubom lub ligom jednopodmiotowym, w przypadku gdy agent piłkarski reprezentujący zawodników i trenerów działa na rzecz zarówno podmiotu zatrudniającego, jak i osoby fizycznej, wypłacania ponad 50 % całkowitego wynagrodzenia należnego od tej osoby fizycznej i od tego podmiotu za usługi tego agenta, należy przypomnieć, że ów przepis, który dotyczy nie obliczania opłaty za usługi agenta, lecz określenia osoby, która może być zobowiązana do uiszczenia takiej opłaty, ma zastosowanie jedynie w wyjątkowej sytuacji, wspomnianej w art. 12 ust. 8 FFAR, w której podmiot zatrudniający i dana osoba fizyczna wyrazili wyraźną zgodę na tę podwójną reprezentację, co ogranicza jej potencjalną szkodliwość dla konkurencji.
Ponadto taki przepis może zapobiec wystąpieniu zachowań o znamionach zmowy mogących zakłócić grę podaży i popytu i w związku z tym wywołać prokonkurencyjne konsekwencje, a zatem nie można stwierdzić, że sam w sobie wykazuje on stopień szkodliwości dla konkurencji wystarczający do tego, aby można było uznać, iż badanie jego skutków nie jest wymagane.
Podobnie, co się tyczy, po siódme, przepisu przewidzianego w art. 14 ust. 7 FFAR, który stanowi, że kwota opłaty za usługi agenta piłkarskiego powinna być ustalana proporcjonalnie, na podstawie wynagrodzenia faktycznie otrzymanego przez daną osobę fizyczną, należy stwierdzić, że poza faktem, iż przepis tego rodzaju nie stoi na przeszkodzie konkurencji cenowej lub konkurencji opartej o któryś z innych decydujących parametrów, w odniesieniu do których tworzy się konkurencja, nie wydaje się on wystarczająco szkodliwy dla konkurencji na rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych między dwoma podmiotami. Przeciwnie, przepis ten wydaje się sprzyjać konkurencji na rynku pracy takich osób, ponieważ zachęca on agentów piłkarskich do tego, aby dążyli oni do zagwarantowania swoim klientom rzeczywistej wypłaty ich wynagrodzenia.
Niemniej jednak należy zauważyć, że w odniesieniu do tego ostatniego przepisu sąd odsyłający powołuje się również na art. 14 ust. 12 FFAR, który ustanawia w rzeczywistości odrębną zasadę, zgodnie z którą agent piłkarski reprezentujący zawodników lub trenerów nie może domagać się uiszczenia opłaty, która nie jest jeszcze „należna” na podstawie wynegocjowanej umowy o pracę, w sytuacji gdy dana osoba fizyczna zostaje przeniesiona do innego podmiotu zatrudniającego przed wygaśnięciem tej umowy lub gdy dana osoba przedwcześnie rozwiąże wynegocjowaną umowę o pracę bez uzasadnionej przyczyny, a agent piłkarski w dalszym ciągu reprezentuje tę osobę w chwili tego rozwiązania umowy.
Gdyby zaś termin „należna”, którym posłużono się w art. 14 ust. 12 FFAR, należało interpretować, mając na względzie kontekst, w jakim został on użyty, jako oznaczający „wymagalne”, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego, to wynikałoby z tego, że wyrażenie „które nie jest jeszcze należne” należałoby rozumieć jako odnoszące się do opłaty, do otrzymania której dany agent piłkarski jest uprawniony z powodu wcześniejszego przeniesienia danej osoby fizycznej do podmiotu, z którym zawarł on umowę, zanim ta została rozwiązana.
Taka wykładnia terminu „należna” skutkowałaby tym, że agent piłkarski, który uczestniczył w pierwszym transferze, straciłby część wynagrodzenia należnego mu z tytułu tego transferu, gdyby zgodnie z art. 14 ust. 12 lit. a) tego regulaminu przejęta w ten sposób osoba została objęta ponownym transferem przed wygaśnięciem jej nowej umowy o pracę lub gdyby zgodnie z art. 14 ust. 12 lit. b) owego regulaminu osoba ta przedwcześnie rozwiązała wynegocjowaną umowę o pracę bez uzasadnionej przyczyny, a dany agent piłkarski w dalszym ciągu reprezentowałby ją w chwili tego rozwiązania umowy.
Prawdą jest, że przepis taki mógłby w ten sposób zneutralizować bodziec, jaki w przeciwnym razie mógłby skłaniać agentów piłkarskich reprezentujących daną osobę podczas pierwszej transakcji do tego, aby zachęcać swoich klientów do jak najszybszego rozwiązywania wiążących ich umów, dzięki czemu agenci ci otrzymywaliby kolejne opłaty za swoje usługi, a nawet do tego, by nakłaniać owych klientów do zawierania umów na stosunkowo krótki okres, tak aby móc jak najczęściej pobierać swe wynagrodzenie, co mogłoby przyczynić się do wzmocnienia konkurencji na rynku pracy tych osób.
Jednakże w zakresie, w jakim art. 14 ust. 12 lit. a) FFAR przewiduje – w odniesieniu do sytuacji, którą reguluje – że jedyną przesłanką zastosowania tego przepisu jest to, aby dana osoba została przeniesiona do innego podmiotu zatrudniającego przed wygaśnięciem wynegocjowanej umowy o pracę, przepis ten oznaczałaby, że agenci piłkarscy, którzy uczestniczyli w pierwszym transferze danej osoby, lecz później zaprzestali jej reprezentowania, zostaliby automatycznie pozbawieni części swego wynagrodzenia w wypadku kolejnego transferu danej osoby do innego podmiotu, mimo że nie odgrywali żadnej roli w tym kolejnym transferze.
Zważywszy, że takie pozbawienie wynagrodzenia miałoby zatem charakter arbitralny, zgodnie z podejściem przyjętym przez Trybunał w wyroku z dnia 4 października 2024 r., FIFA (C‑650/22, EU:C:2024:824), taki przepis należy uznać za stanowiący formę koordynacji, która ze względu na swój charakter jest szkodliwa dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji.
W świetle powyższego w odniesieniu do przepisów dotyczących wynagrodzenia agentów piłkarskich zawartych w FFAR, na które powołuje się sąd odsyłający, należy stwierdzić, że z wyjątkiem przepisu, który – tak jak ten, który mógłby zostać wywiedziony z art. 14 ust. 12 lit. a) tego regulaminu – pozbawiałaby, w przypadku transferu danej osoby do nowego podmiotu, agentów piłkarskich, którzy uczestniczyli w jej poprzednim transferze, lecz później przestali ją reprezentować, wynagrodzenia należnego im z tytułu tego wcześniejszego transferu, przepisy te nie stanowią form koordynacji między przedsiębiorstwami, które ze względu na swój charakter byłyby szkodliwe dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji, w związku z czym konieczne jest zbadanie skutków tych przepisów.
Na wstępie należy zauważyć, że pytania sądu odsyłającego nie dotyczą samego wymogu posiadania wydanej przez FIFA licencji na wykonywanie działalności agenta piłkarskiego na rzecz zawodników, trenerów, klubów lub ligi jednopodmiotowej w ramach rekrutacji zawodników lub trenerów, lecz dotyczą niektórych zasad uzyskiwania i utrzymywania takiej licencji.
W celu ustalenia, czy takie przepisy stanowią ograniczenie konkurencji ze względu na „cel”, należy zbadać, czy mogą one wiązać się z formą koordynacji, która ze względu na swój charakter wykazuje wystarczający stopień szkodliwości dla konkurencji, w związku z czym badanie ich skutków nie byłoby wymagane.
W niniejszej sprawie, spośród różnych przepisów przewidzianych w FFAR lub w innych tekstach FIFA regulujących warunki uzyskania i utrzymania licencji FIFA, sąd odsyłający odnosi się jedynie do dwóch grup przepisów.
Pierwsza grupa obejmuje przepisy wyrażone w art. 4 ust. 2, art. 16 ust. 2 lit. b) i art. 20 FFAR w związku z art. 8 ust. 3, art. 57 ust. 1 i art. 58 ust. 1 i 2 statutu FIFA, a także w art. 4 ust. 2 i art. 84 kodeksu etyki FIFA, które uzależniają uzyskanie i utrzymanie licencji FIFA od warunku, aby osoby wnioskujące o uzyskanie takiej licencji i jej posiadacze podlegali, po pierwsze, przepisom FIFA, a także, w zakresie w nich nieuregulowanym, prawu szwajcarskiemu, a po drugie, właściwości tej federacji, federacji członkowskich oraz CAS z siedzibą w Szwajcarii.
W tym względzie wystarczy zauważyć, że sam fakt nałożenia na każdy podmiot gospodarczy zamierzający uczestniczyć w transferach należących do ekosystemu FIFA obowiązku poddania się przepisom tej międzynarodowej federacji sportowej, a pomocniczo prawu państwa trzeciego właściwemu dla siedziby tej federacji, a także kompetencjom tej federacji, konfederacji i federacji członkowskich, czy też jurysdykcji szczególnego organu arbitrażowego, nie może jako taki zostać uznany za świadczący o istnieniu ograniczenia konkurencji ze względu na „cel”.
Jedynie bowiem w przypadku ustalenia, że przepisy materialne FIFA lub przepisy przewidziane w prawie szwajcarskim, które znalazły w ten sposób zastosowanie, okazują się, ze względu na swój charakter, szkodliwe dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji, przepisy wyrażone w art. 4 ust. 2, art. 16 ust. 2 lit. b) i art. 20 FFAR w związku z art. 8 ust. 3, art. 57 ust. 1 i art. 58 ust. 1 i 2 statutu FIFA, a także w art. 4 ust. 2 i art. 84 kodeksu etyki FIFA mogą jako takie zostać uznane za ograniczenia konkurencji ze względu na „cel”.
W sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy tak jest, o ile powodowie w postępowaniu głównym podnieśli taki zarzut.
Druga grupa przepisów, do których odnosi się sąd odsyłający w swym pytaniu, obejmuje przepisy przewidziane w art. 5 ust. 1 lit. a) ppkt (ii) i (iii) FFAR, stanowiące, że osoby ubiegające się o licencję FIFA muszą być osobami, które nigdy nie zostały uznane w postępowaniu karnym za winne któregokolwiek z wymienionych tamże przestępstw ani nie zostały zawieszone na okres co najmniej dwóch lat, wykluczone lub wykreślone z rejestru przez organ regulacyjny lub organ zarządzający sportem z powodu naruszenia zasad etyki lub deontologii zawodowej.
W tym względzie prawdą jest, że taka grupa przepisów uzależnia dostęp do danej działalności od względów niezależnych od wszelkich wysiłków, które mogą zostać podjęte, oraz od wszelkich zasobów, które mogą zostać zaangażowane przez danego wnioskodawcę.
Nie można jednak uznać, że przepisy przewidziane w art. 5 ust. 1 lit. a) ppkt (ii) i (iii) FFAR wprowadzają ograniczenie konkurencji ze względu na „cel”. Jak bowiem przypomniano w pkt 101 niniejszego wyroku, jedynie porozumienia między przedsiębiorstwami, decyzje związków przedsiębiorstw lub uzgodnione praktyki stanowiące pewną formę koordynacji wystarczająco szkodliwą dla prawidłowego funkcjonowania danego rynku mogą być uznane za takie ograniczenie.
Tymczasem nie wydaje się, by ustanowienie wobec każdego wnioskodawcy wymogu, aby nigdy nie został on uznany za winnego w postępowaniu karnym ani nigdy nie został w istocie poddany sankcji zawodowej lub sportowej, uniemożliwiało znacznej liczbie osób dostęp do rynku usług agenta piłkarskiego świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych z jednego podmiotu do drugiego.
Jest tak tym bardziej, że – z zastrzeżeniem potwierdzenia tego ustalenia przez sąd odsyłający – wymogi określone w art. 5 ust. 1 lit. a) ppkt (ii) i (iii) FFAR mogą być stosowane w sposób przejrzysty, obiektywny i niedyskryminujący (zob. analogicznie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 177).
W konsekwencji nie można uznać, że przepis taki jak ten przewidziany w art. 5 ust. 1 lit. a) ppkt (ii) i (iii) FFAR, który uzależnia wydanie licencji FIFA od spełnienia warunku, by wnioskodawca nie został skazany za przestępstwo ani nie został objęty pewnymi sankcjami sportowymi, ustanawia ograniczenie konkurencji ze względu na „cel”.
Na wstępie należy zauważyć, że o ile sąd odsyłający odnosi się do przepisów wyrażonych w art. 16 ust. 1 lit. b) i c) FFAR w zakresie, w jakim zakazują one agentom zawodników kontaktowania się z klientem już związanym umową o wyłączne przedstawicielstwo z innym agentem lub zawierania umowy o przedstawicielstwo z takim klientem, o tyle z brzmienia tych przepisów wynika, że nie zakazują one agentom piłkarskim w sposób bezwzględny nawiązania kontaktu z takim klientem czy zawarcia takiej umowy. Po pierwsze, ograniczają one bowiem do dwóch miesięcy poprzedzających wygaśnięcie umowy o wyłączne przedstawicielstwo okres, w którym agenci ci mogą kontaktować się z klientem związanym taką umową, a po drugie, zakazują im zawarcia umowy z takim klientem poza tym dwumiesięcznym okresem.
Tymczasem w tym względzie nie można wykluczyć, że nałożony na wszystkich agentów piłkarskich pragnących zawrzeć umowę o wyłączne przedstawicielstwo z klubem, ligą jednopodmiotową, trenerem lub zawodnikiem obowiązek negocjowania zawarcia takiej umowy w tym samym okresie może sprzyjać lepszej porównywalności ofert, a tym samym prowadzić do ustalenia ceny, która lepiej odzwierciedla mechanizmy podaży i popytu na rynku usług agenta świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych.
Jednocześnie prawdą jest, że przepisy takie jak te zawarte w art. 16 ust. 1 lit. b) i c) FFAR mogą wzmocnić stabilność umów, to znaczy skutkować wydłużeniem rzeczywistego okresu obowiązywania zawartych już umów o wyłączne przedstawicielstwo. Jednakże jeśli czas trwania umowy o wyłączne przedstawicielstwo nie jest oczywiście nadmierny, nie można uznać, że takie przepisy same w sobie stanowią pewną formę koordynacji między przedsiębiorstwami, która ze względu na swój charakter wykazuje wystarczający stopień szkodliwości dla konkurencji.
O ile bowiem każda umowa o określonym okresie obowiązywania może stanowić przeszkodę dla optymalnego dostosowania podaży i popytu, o tyle okoliczność tę należy wyważyć z potrzebą przewidywalności, w obliczu której staje każdy podmiot gospodarczy chcący zorganizować swą działalność.
W niniejszej sprawie z brzmienia art. 12 ust. 3 FFAR wynika, że okres obowiązywania umowy o przedstawicielstwo zawartej między daną osobą fizyczną a agentem piłkarskim nie może przekraczać dwóch lat, podczas gdy w odniesieniu do umowy o przedstawicielstwo zawartej między podmiotem zatrudniającym lub podmiotem zwalniającym agentem piłkarskim art. 12 ust. 5 tego regulaminu nie przewiduje żadnego maksymalnego okresu obowiązywania.
Niemniej jednak w zakresie, w jakim przepisy te nie wymagają natomiast, aby umowy te miały minimalny okres obowiązywania, należy stwierdzić, że wpływ na konkurencję przepisów, które, tak jak te, do których odnosi się sąd odsyłający w swym pytaniu, ograniczają okres, w którym agenci mogą kontaktować się z klientami i zawierać z nimi nowe umowy, zależy od praktyki panującej na danym rynku w odniesieniu do okresu obowiązywania tych umów, a także od cech właściwych dla tego rynku. Dlatego ocena wpływu, jaki wywierają tego rodzaju przepisy, wymaga co do zasady zbadania ich skutków.
Należy natomiast zauważyć, że przepisy zawarte w art. 16 ust. 1 lit. b) i c) FFAR mają zastosowanie wyłącznie do agentów piłkarskich, z którymi dany zawodnik, trener, dana liga jednopodmiotowa lub dany klub nie są jeszcze związani umową o przedstawicielstwo. Co się tyczy agentów piłkarskich, którzy są już związani umową o wyłączne przedstawicielstwo, nie są oni zobowiązani do oczekiwania na moment, gdy rozpocznie się okres dwóch miesięcy poprzedzających zakończenie obowiązywania tej umowy, aby renegocjować jej warunki lub zawrzeć nową umowę. W związku z tym należy stwierdzić, że takie przepisy przyznają tym drugim względem tych pierwszych korzyść, która może zakłócić działanie mechanizmów podaży i popytu na danym rynku. Uzasadnione wydaje się zatem zaklasyfikowanie tych przepisów, w zakresie, w jakim wyłączają one z zakresu swego stosowania agentów piłkarskich już związanych umową o wyłączne przedstawicielstwo, do form koordynacji między przedsiębiorstwami, które same w sobie wykazują wystarczający stopień szkodliwości dla konkurencji, wobec czego badanie ich skutków nie jest wymagane.
W swoim pytaniu sąd odsyłający powołuje się, po pierwsze, na unormowanie ustanowione w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) oraz lit. k) ppkt (ii) FFAR, które nakłada na agentów piłkarskich obowiązek zamieszczania określonych informacji na platformie cyfrowej zarządzanej przez FIFA, a po drugie, na przepis przewidziany w art. 19 tego regulaminu, zgodnie z którym nazwiska oraz dane kontaktowe agentów, klientów, których reprezentują, informacje o usługach, jakie agenci świadczą na rzecz poszczególnych klientów, o wszelkich karach nałożonych na agentów lub klientów oraz szczegółowe informacje dotyczące wszystkich transakcji, w których uczestniczą agenci, w tym wysokość ich wynagrodzenia, są udostępniane klubom, ligom jednopodmiotowym, zawodnikom, trenerom i agentom.
Co się tyczy przepisu takiego jak ten zawarty w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) i lit. k) ppkt (ii) FFAR, należy zauważyć, że sam fakt, iż przepisy te regulują gromadzenie informacji na rzecz FIFA w celu umożliwienia jej upewnienia się, że zawarte w tym regulaminie przepisy materialne są przestrzegane, nie może zostać na pierwszy rzut oka uznany za stanowiący sam w sobie ograniczenie konkurencji. Skoro bowiem FIFA nie prowadzi działalności na żadnym z rynków właściwych, to taki mechanizm gromadzenia informacji nie ma sam w sobie, z zastrzeżeniem ewentualnego rozpowszechniania lub wykorzystania tych informacji, żadnego wpływu na konkurencję.
Co się tyczy przepisu takiego jak ten zawarty w art. 19 FFAR, należy stwierdzić, że reguluje on ujawnianie i publikowanie wśród informacji zebranych przez FIFA danych dotyczących w szczególności usług świadczonych przez każdego z agentów piłkarskich na rzecz każdego z jego klientów, a także szczegółowych informacji dotyczących wszystkich transakcji, w których uczestniczą ci agenci, w tym kwoty wypłacanego im wynagrodzenia. Z zastrzeżeniem potwierdzenia tego ustalenia przez sąd odsyłający informacje te są a priori dostępne dla osób posiadających prawo dostępu do platformy zarządzanej przez FIFA, wśród których znajdują się co do zasady kluby, ligi jednopodmiotowe, zawodnicy, trenerzy i agenci posiadający licencję FIFA, będący różnymi osobami fizycznymi i prawnymi działającymi na rynkach właściwych.
Tymczasem o ile co do zasady przejrzystość między podmiotami gospodarczymi może, przynajmniej na rynku nieoligopolistycznym, przyczynić się do zwiększenia konkurencji między osobami oferującymi swe usługi, o tyle aby rynek mógł skutecznie funkcjonować, podmioty gospodarcze powinny określać w sposób autonomiczny swoje zachowanie, co wiąże się z założeniem, że pozostają one w niepewności przynajmniej co do daty, zakresu i warunków przyszłej zmiany zachowania konkurentów na tym rynku (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Banco BPN/BIC Português i in., C‑298/22, EU:C:2024:638, pkt 53, 54, 61).
Tak więc zgodnie z orzecznictwem Trybunału można uznać, że sama wymiana informacji stanowi pewien rodzaj koordynacji między przedsiębiorstwami, która z samej swej natury jest szkodliwa dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji, albo w sytuacji gdy informacje udostępniane w kontekście tej wymiany mogą prowadzić tych uczestników, którzy są rozsądnie aktywni i ekonomicznie racjonalni, jedynie do milczącego podążania tą samą linią postępowania w odniesieniu do jednego z parametrów, na podstawie których kształtuje się konkurencja na rynku właściwym, albo w sytuacji gdy wymiana ta pozwala sama w sobie zmniejszyć taką niepewność, jako że odnosi się ona do informacji z jednej strony poufnych, a z drugiej strony strategicznych (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Banco BPN/BIC Português i in., C‑298/22, EU:C:2024:638, pkt 62).
Za takie „informacje poufne” należy uznać wszelkie informacje, które nie są jeszcze znane wszystkim podmiotom gospodarczym działającym na rynku właściwym, podczas gdy przez „informacje strategiczne” należy rozumieć informacje mogące ujawnić, w stosownym przypadku, po połączeniu z innymi informacjami już znanymi uczestnikom wymiany informacji, strategię, jaką niektórzy z tych uczestników zamierzają realizować w odniesieniu do tego, co stanowi co najmniej jeden z parametrów, na podstawie których kształtuje się konkurencja na rynku właściwym (wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Banco BPN/BIC Português i in., C‑298/22, EU:C:2024:638, pkt 63).
W niniejszym przypadku, po pierwsze, informacje, których ujawnianie i publikację reguluje art. 19 FFAR, są ujawniane i publikowane na rzecz różnych osób fizycznych i prawnych działających na rynkach właściwych, a mianowicie na rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych, a także na rynku zatrudniania zawodników lub trenerów, w związku z czym nie można ich a priori uznać za mające charakter poufny na tych rynkach. Po drugie, zważywszy, że takie informacje dotyczą już zrealizowanych transakcji, nie mogą one co do zasady ujawniać strategii, jaką osoby te zamierzają wdrożyć w odniesieniu do tego, co stanowi co najmniej jeden z parametrów, w oparciu o które na owych rynkach prowadzona jest konkurencja, w związku z czym nie można ich również co do zasady uznać za strategiczne w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 162–164 niniejszego wyroku, chyba że ze względu na pewne szczególne cechy tych rynków lub danego sektora działalności możliwe wydaje się wywiedzenie z nich przyszłego zachowania wspomnianych osób na tych samych rynkach, przy czym zbadanie, czy tak jest, należy do sądu odsyłającego.
Co się tyczy możliwości uznania, że w kontekście rozpatrywanym w postępowaniu głównym udostępnienie takich informacji mogłoby skłonić wszystkie rozsądnie aktywne i ekonomicznie racjonalne osoby, które uzyskały do nich dostęp, do przyjęcia takiego samego sposobu postępowania w odniesieniu do któregoś z parametrów, w oparciu o które na danym rynku prowadzona jest konkurencja, należy przypomnieć, że taka możliwość zależy nie tylko od charakteru rozpowszechnianych w ten sposób informacji, ale również od cech charakterystycznych rynku, a w szczególności od liczby przedsiębiorstw, które prowadzą na nim działalność.
W szczególności o ile prawdą jest, że na silnie skoncentrowanym rynku wymiana informacji dotyczących stosowanych cen może sprzyjać zachowaniom o znamionach zmowy, o tyle na rynku charakteryzującym się rozproszeniem jego uczestników ujawnienie i publikacja takich informacji może, przeciwnie, przyczynić się do stymulowania konkurencji.
Tymczasem w niniejszej sprawie sąd odsyłający najwyraźniej nie uważa, że rynki właściwe są silnie skoncentrowane, przy czym teza ta wymaga potwierdzenia przez ten sąd.
W konsekwencji, nawet jeśli przepis taki jak ten zawarty w art. 19 lit. e) FFAR przewiduje, że FIFA udostępnia szczegółowe informacje dotyczące wszystkich transakcji z udziałem agentów piłkarskich, w tym kwot wypłacanych tym agentom wynagrodzeń, to jednak w zakresie, w jakim, po pierwsze, informacje te dotyczą wyłącznie transakcji przeprowadzonych w przeszłości, a po drugie, właściwe rynki najwyraźniej nie są w znacznym stopniu skoncentrowane, czego potwierdzenie należy jednak do sądu odsyłającego, nie wydaje się, aby można było uznać, iż taki obowiązek stanowi pewną formę koordynacji między przedsiębiorstwami, która ze względu na sam swój charakter może być szkodliwa dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji.
Z całości powyższych rozważań wynika, że spośród różnych kategorii przepisów wskazanych przez sąd odsyłający w jego pytaniu tylko dwa można uznać – w świetle informacji, którymi dysponuje Trybunał, i z zastrzeżeniem potwierdzenia tego ustalenia przez sąd odsyłający – za stanowiące ograniczenia konkurencji ze względu na „cel”, a mianowicie:
– przepis taki jak ten zawarty w art. 14 ust. 12 lit. a) FFAR, w zakresie, w jakim należy go rozumieć w ten sposób, że agent reprezentujący zawodników lub trenerów piłki nożnej nie może domagać się wypłaty niewymagalnej jeszcze części opłaty za swe usługi, która w innym wypadku byłaby mu należna ze względu na transfer danej osoby fizycznej, w sytuacji gdy osoba ta zostaje później przeniesiona do innego podmiotu przed wygaśnięciem umowy o pracę związanej z pierwszym transferem, i to nawet w sytuacji, gdy dany agent piłkarski zaprzestał z tą chwilą reprezentowania tej osoby i nie odgrywał już żadnej roli w nowym transferze, oraz
– przepisy takie jak te zawarte w art. 16 ust. 1 lit. b) i c) FFAR, które, po pierwsze, ograniczają do okresu dwóch miesięcy poprzedzających wygaśnięcie umowy o wyłączne przedstawicielstwo okres, w którym agent piłkarski zawodników lub trenerów może kontaktować się z klientem związanym już taką umową, a po drugie, zakazują mu zawarcia umowy z takim klientem poza tym okresem, w zakresie, w jakim wyłączają one z zakresu ich stosowania agentów, którzy są już związani umową o wyłączne przedstawicielstwo, zważywszy, że ci drudzy agenci nie są zobowiązani do oczekiwania na moment, gdy rozpocznie się okres dwóch miesięcy poprzedzających zakończenie obowiązywania tej umowy, aby móc renegocjować jej warunki lub zawrzeć nową umowę.
Pojęcie zachowania mającego antykonkurencyjny „skutek” obejmuje każde zbiorowe zachowanie, którego nie można uznać za mające antykonkurencyjny „cel”, pod warunkiem wykazania, że rzeczywistym lub potencjalnym skutkiem tego zachowania jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji, i to w odczuwalny sposób (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Royal Antwerp Football Club, C‑680/21, EU:C:2023:1010, pkt 99 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym celu konieczne jest zbadanie, jak rzeczywiście wyglądałaby konkurencja, gdyby dane porozumienie, decyzja związku przedsiębiorstw lub uzgodniona praktyka nie istniały, poprzez określenie rynku lub rynków, na których zachowanie to może wywoływać skutki, a następnie określenie tych skutków, niezależnie od tego, czy są one rzeczywiste, czy potencjalne. Badanie to wymaga samo w sobie uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Royal Antwerp Football Club, C‑680/21, EU:C:2023:1010, pkt 100 i przytoczone tam orzecznictwo).
W związku z tym w ramach procedury odesłania prejudycjalnego przewidzianej w art. 267 TFUE Trybunał nie może ustalić, czy w braku rozpatrywanych przepisów konkurencja na rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych z jednego podmiotu do drugiego lub na rynku zatrudnienia zawodników lub trenerów byłaby bardziej intensywna, ponieważ taka ocena wymaga siłą rzeczy uwzględnienia rozważań dotyczących okoliczności faktycznych, które nie wchodzą w zakres jego kompetencji.
Tak więc to do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy w ramach postępowania głównego wskazane w przedstawionym przez ten sąd pytaniu przepisy, co do których sąd ten stwierdziłby, że nie można ich uznać za ograniczenia konkurencji ze względu na „cel”, mogą jednak stanowić ograniczenie konkurencji ze względu na „skutek”.
W przypadku stwierdzenia, że środek zawarty w porozumieniu między przedsiębiorstwami, w decyzji związku przedsiębiorstw lub w uzgodnionej praktyce ma na celu, w całości lub w części, zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji albo że wywołuje on taki skutek, środek ten może jednak nie podlegać zasadzie zakazu ograniczeń konkurencji ze względu na cel lub skutek, ustanowionej w art. 101 ust. 1 TFUE, jeżeli jest on objęty wyjątkiem ustanowionym w art. 101 ust. 3 TFUE lub – w odniesieniu do koordynacji wywierającej skutek w postaci ograniczenia konkurencji – jeżeli służy on realizacji celu leżącego w interesie ogólnym i spełnia wymogi określone w orzecznictwie Trybunału.
Z orzecznictwa Trybunału wynika, że nie każde porozumienie między przedsiębiorstwami, nie każda decyzja związku przedsiębiorstw i nie każda uzgodniona praktyka, które ograniczają swobodę działania przedsiębiorstw będących stronami tego porozumienia lub podlegających tej decyzji, są bezwzględnie objęte zakazem ustanowionym w art. 101 ust. 1 TFUE. Badanie kontekstu gospodarczego i prawnego, w jaki wpisują się niektóre z tych porozumień i niektóre z tych decyzji, może bowiem prowadzić do stwierdzenia, po pierwsze, że przynajmniej w części są one usprawiedliwione realizacją jednego lub większej liczby zgodnych z prawem celów leżących w interesie ogólnym, które same w sobie są pozbawione antykonkurencyjnego charakteru, po drugie, że konkretne środki, które wykorzystano do realizacji tych celów, są rzeczywiście do tego konieczne, a po trzecie, że nawet jeśli okaże się, iż nieodłącznym skutkiem tych środków jest ograniczenie lub zakłócenie konkurencji, przynajmniej potencjalnie, to ów nieodłączny skutek nie wykracza poza to, co konieczne do osiągnięcia owych celów, w szczególności nie dochodzi do wyeliminowania wszelkiej konkurencji (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 183 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 9 lipca 2026 r., ROGON i in., C‑428/23, EU:C:2026:563, pkt 36).
Orzecznictwo to nie może jednak mieć zastosowania w przypadku zachowań, które są dalekie od ograniczenia się do wywołania nieodłącznego „skutku” w postaci ograniczenia lub przynajmniej potencjalnego ograniczenia konkurencji poprzez ograniczenie swobody działania niektórych przedsiębiorstw, lecz są szkodliwe dla tej konkurencji w stopniu uzasadniającym uznanie, że samym ich „celem” jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie tej konkurencji (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 186; a także z dnia 9 lipca 2026 r., ROGON i in., C‑428/23, EU:C:2026:563, pkt 37).
Stopień szkodliwości tych zachowań dla konkurencji, a zatem bezpośrednia lub pośrednia szkoda, jaką mogą one wyrządzić użytkownikom oraz konsumentom pośrednim lub końcowym w różnych rozpatrywanych sektorach lub na różnych rozpatrywanych rynkach, jest bowiem zbyt duża, aby można je było uznać za uzasadnione i proporcjonalne (wyrok z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 92).
Ponadto, co się tyczy koniecznego i proporcjonalnego charakteru sensu stricto, jaki powinny mieć rzeczone zachowania, należy zauważyć, że jego badanie wymaga, jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 176 niniejszego wyroku, przede wszystkim ustalenia, czy konkretne środki, z których w danym przypadku skorzystano w celu realizacji zgodnego z prawem celu leżącego w interesie ogólnym, są odpowiednie do zagwarantowania realizacji tego celu, następnie oceny, czy posłużenie się tymi środkami jest konieczne do osiągnięcia wspomnianego celu, co oznacza, że nie istnieją inne środki, które byłyby równie skuteczne w tym zakresie, a jednocześnie mniej ograniczające konkurencję, i wreszcie sprawdzenia, czy ograniczające skutki wynikające z przyjętych środków nie są nieproporcjonalne w stosunku do takiego celu, w szczególności poprzez wyeliminowanie wszelkiej konkurencji na danym rynku (wyroki: z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 98; a także z dnia 9 lipca 2026 r., ROGON i in., C‑428/23, EU:C:2026:563, pkt 38).
Chociaż to do sądu odsyłającego należy ocena, czy cele, na które powołuje się FIFA na poparcie spornych przepisów, mogą spełniać te przesłanki, to jednak Trybunał uważa, że aby udzielić temu sądowi użytecznej odpowiedzi, konieczne jest przedstawienie następujących rozważań.
W niniejszej sprawie z pkt 170 niniejszego wyroku wynika, że z wyjątkiem dwóch przepisów wyraźnie wymienionych w tym punkcie nie można co do zasady uznać, iż pozostałe przepisy, o których wspomina sąd odsyłający w swoim pytaniu, stanowią ograniczenie konkurencji ze względu na „cel”, w związku z czym orzecznictwo przypomniane w pkt 176 niniejszego wyroku ma do nich potencjalnie zastosowanie.
Ponadto, o ile w swoich pismach procesowych FIFA powołuje się przede wszystkim na to, że niektóre ze spornych przepisów mają na celu zaradzenie pewnym anomaliom rynkowym, dotyczącym w szczególności asymetrii informacji między agentami piłkarskimi a ich klientami, istnienia ograniczonego czasowo „okna” negocjacyjnego, które może zachęcać do stosowania strategii typu „hold-up”, istnienia relacji wyłączności między agentami a ich klientami, powodujących sytuacje typu „gate keeper”, oraz braku przejrzystości w zakresie wynagrodzenia agentów, należy podkreślić, że celów takich nie można uznać za leżące w interesie ogólnym w rozumieniu orzecznictwa przywołanego w pkt 176 niniejszego wyroku.
Podobnie bowiem jak względy o charakterze czysto gospodarczym, które nie mogą stanowić nadrzędnych względów interesu ogólnego mogących uzasadnić ograniczenie swobody przepływu zagwarantowanej w traktacie FUE (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 251 i przytoczone tam orzecznictwo), cele, na które związek przedsiębiorstw może powołać się na podstawie orzecznictwa przypomnianego w pkt 176 niniejszego wyroku, również nie mogą mieć charakteru czysto gospodarczego.
Niemniej jednak o ile cel o charakterze czysto gospodarczym nie może ani stanowić nadrzędnego względu interesu ogólnego mogącego uzasadnić ograniczenie podstawowej swobody zagwarantowanej w traktacie FUE, ani być powoływany na podstawie orzecznictwa przypomnianego w pkt 176 niniejszego wyroku, o tyle okoliczność, że dane uregulowania są podyktowane jednym lub kilkoma względami natury gospodarczej, nie wyklucza, że takie uregulowania mogą być uzasadnione, jeżeli okaże się, że poprzez te względy realizują one ostatecznie co najmniej jeden ze zgodnych z prawem celów leżących w interesie ogólnym, które nie mają charakteru gospodarczego (zob. podobnie wyroki: z dnia 22 października 2013 r., Essent i in., od C‑105/12 do C‑107/12, EU:C:2013:677, pkt 51, 52, 57; a także z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in., C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 123).
W przypadku gdy podnoszone jest istnienie takiej sytuacji, do właściwego sądu krajowego należy zbadanie, czy za pomocą dyktujących ją względów o charakterze gospodarczym dane uregulowania rzeczywiście realizują zgodne z prawem cele leżące w interesie ogólnym, na które powołano się dla ich uzasadnienia (zob. podobnie wyroki: z dnia 22 października 2013 r., Essent i in., od C‑105/12 do C‑107/12, EU:C:2013:677, pkt 57, 66; a także z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in., C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 123). W tym kontekście sąd ten powinien upewnić się ponadto, że cele te nie są oderwane od ich własnej funkcji, aby służyć de facto realizacji potrzeb czysto gospodarczych (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 marca 2000 r., Église de scientologie, C‑54/99, EU:C:2000:124, pkt 17; a także z dnia 13 lipca 2023 r., Xella Magyarország, C‑106/22, EU:C:2023:568, pkt 66).
Należy ponadto przypomnieć, że podobnie jak w przypadku wszystkich przesłanek, które muszą być spełnione, aby można było skorzystać z orzecznictwa przywołanego w pkt 176 niniejszego wyroku, to na stronie powołującej się na istnienie takich zgodnych z prawem celów leżących w interesie ogólnym spoczywa ciężar udowodnienia ich istnienia za pomocą przekonujących argumentów i dowodów (wyrok z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 94 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie FIFA podnosi również, że FFAR realizuje – jak wynika zresztą z art. 1 ust. 2 tego regulaminu – szereg celów niemających charakteru czysto gospodarczego, takich jak w szczególności określenie minimalnych standardów zawodowych i etycznych, ochrona klientów przed zachowaniami agentów sprzecznymi z wymogami etycznymi mającymi zastosowanie do tej działalności, ochrona zawodników, którym brakuje doświadczenia lub informacji dotyczących funkcjonowania systemu transferu w piłce nożnej, czy też wzmocnienie stabilności umów między klubami a zawodnikami i trenerami.
Tymczasem trzy pierwsze cele wymienione w poprzednim punkcie niniejszego wyroku stanowią zgodne z prawem cele leżące w interesie ogólnym w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 174 tego wyroku, które w świetle tego, co wynika z pkt 81 tego wyroku, mogą być realizowane przez stowarzyszenie sportowe (zob. podobnie i analogicznie wyroki: z dnia 12 grudnia 1996 r., Reisebüro Broede, C‑3/95, EU:C:1996:487, pkt 31; a także z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 183). Tak samo jest w wypadku ostatniego z tych celów, dotyczącego wzmocnienia stabilności umów, o ile wiąże się on z koniecznością zapewnienia stabilności drużyn w tym samym sezonie sportowym (zob. podobnie wyroki: z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824; pkt 100–102; a także z dnia 30 kwietnia 2026 r., CD Tondela i in., C‑133/24, EU:C:2026:361, pkt 96).
Prawdą jest, jak podkreśla sąd odsyłający, że takie cele nie są bezpośrednio związane z organizacją zawodów sportowych. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla zastosowania orzecznictwa przytoczonego w pkt 176 niniejszego wyroku, które zresztą nie dotyczy wyłącznie sportu (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 19 lutego 2002 r., Wouters i in., C‑309/99, EU:C:2002:98, pkt 97–110).
Do sądu odsyłającego należy jednak ustalenie, czy przepisy badane w postępowaniu głównym rzeczywiście realizują cele wymienione w pkt 187 niniejszego wyroku i czy nie są one oderwane od ich własnej funkcji, aby w rzeczywistości służyć realizacji celów czysto gospodarczych.
Gdyby okazało się, że tak jest, do sądu odsyłającego należałoby dokonanie oceny, w odniesieniu do każdego z przepisów rozpatrywanych w postępowaniu głównym, czy jest on odpowiedni do realizacji jednego z tych celów i czy jest on do tego niezbędny. Jednakże również w tym przypadku Trybunał uważa, że użyteczne będzie udzielenie temu sądowi wskazówek na potrzeby tej oceny.
W tym względzie należy stwierdzić w pierwszej kolejności, że przepisy ograniczające wielokrotną reprezentację, takie jak te zawarte w art. 12 ust. 8–10 FFAR, wydają się odpowiednie do realizacji zgodnego z prawem celu leżącego w interesie ogólnym, na który powołuje się FIFA, polegającego na ochronie klientów agentów piłkarskich przed ewentualnymi zachowaniami agentów sprzecznymi z wymogami etycznymi mającymi zastosowanie do tej działalności. Ograniczając bowiem sytuacje, w których agent piłkarski może znaleźć się w sytuacji konfliktu interesów, przepisy tego rodzaju zmniejszają ryzyko wystąpienia takich zachowań.
Następnie, o ile aby realizować ten cel, FIFA mogła przyjąć inne środki w mniejszym stopniu ograniczające konkurencję, takie jak nałożenie obowiązków w zakresie przejrzystości lub informowania spoczywające na agentach piłkarskich lub wymóg uzyskania pisemnej zgody zainteresowanych stron, o tyle należy stwierdzić, że informacje zawarte w aktach sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie pozwalają na ustalenie, czy tego rodzaju środki równie skutecznie chroniłyby klientów tych agentów przed ryzykiem konfliktu interesów. Do sądu odsyłającego należy zatem zbadanie, czy FIFA nie mogła zastosować innych środków, które w mniejszym stopniu ograniczałyby konkurencję, a przy tym umożliwiały realizację wskazanego celu w sposób równie skuteczny.
Wreszcie, nie wydaje się, aby przepisy ograniczające wielokrotną reprezentację, które sąd odsyłający wskazał w swym pytaniu, mogły wywołać skutki ograniczające konkurencję, które byłyby nieproporcjonalne w stosunku do realizowanego celu, wspomnianego w pkt 192 niniejszego wyroku. Artykuł 12 ust. 8–10 FFAR ogranicza się bowiem do wymogu świadomej zgody w sytuacjach, w których potencjalne konflikty interesów są mniej poważne, w szczególności między zawodnikami lub trenerami a podmiotami zatrudniającymi, i zakazuje podwójnej reprezentacji jedynie w przypadkach, w których istnienie konfliktu interesów jest oczywiste, tak jak w przypadku podwójnej reprezentacji zawodnika lub trenera i podmiotu zwalniającego, podmiotu zwalniającego i podmiotu zatrudniającego, czy też w przypadku, gdy agent piłkarski zamierza reprezentować wszystkie strony tej samej transakcji.
W związku z tym, jeśli sąd odsyłający stwierdzi, że nie istniały inne, mniej szkodliwe dla konkurencji środki, które mogłyby równie skutecznie osiągnąć cel polegający na ochronie klientów agentów piłkarskich przed ewentualnymi konfliktami interesów po stronie tych ostatnich, to przepisy, które – tak jak te zawarte w art. 12 ust. 8–10 FFAR – mają na celu ograniczenie wielokrotnej reprezentacji, wydają się wchodzić w zakres orzecznictwa, o którym mowa w pkt 176 niniejszego wyroku.
Co się tyczy w drugiej kolejności przepisów odnoszących się do wynagrodzenia, którego może domagać się agent piłkarski z tytułu zatrudnienia zawodnika lub trenera, a w szczególności przepisu określającego dynamiczną górną granicę wynagrodzenia, zawartego w art. 15 ust. 2 FFAR, FIFA utrzymuje przede wszystkim, że służą one realizacji celu polegającego na zaradzeniu pewnym anomaliom rynkowym, wśród których znajdują się w szczególności te przedstawione w pkt 182 niniejszego wyroku. Tak sformułowany cel wydaje się zaś mieć charakter czysto gospodarczy, w związku z czym nie może sam w sobie uzasadniać zastosowania orzecznictwa przypomnianego w pkt 176 niniejszego wyroku.
Niemniej jednak z uwag FIFA wynika, że podnosi ona również, iż przepisy te realizują niektóre z celów wskazanych w art. 1 ust. 2 FFAR, do których należą w szczególności cele polegające na ochronie klientów przed zachowaniami agentów sprzecznymi z wymogami etycznymi mającymi zastosowanie do tej działalności oraz na ochronie zawodników, którym brakuje doświadczenia lub informacji dotyczących funkcjonowania systemu transferów w piłce nożnej. Tymczasem, jak stwierdzono w pkt 188 niniejszego wyroku, cele takie stanowią zgodne z prawem cele leżące w interesie ogólnym w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 176 niniejszego wyroku, które mogą być realizowane przez federację sportową.
Z zastrzeżeniem weryfikacji – której powinien dokonać sąd odsyłający – kwestii, czy wspomniane przepisy rzeczywiście służą ostatecznie realizacji celów wymienionych w poprzednim punkcie niniejszego wyroku i czy cele te nie są oderwane od ich własnej funkcji, aby służyć de facto celom czysto gospodarczym, należy poczynić następujące uwagi w odniesieniu do poszczególnych rozpatrywanych przepisów.
Co się tyczy, po pierwsze, przepisu ustanawiającego dynamiczną górną granicę wynagrodzenia, zawartego w art. 15 ust. 2 FFAR, po drugie, przepisu zakazującego agentom reprezentującym daną osobę uzgadniania ich wynagrodzenia w sposób inny niż wyłącznie na podstawie wynagrodzenia osoby objętej transferem, a w przypadku agentów reprezentujących podmiot zwalniający wyłącznie na podstawie ekwiwalentu transferowego, zawartego w art. 15 ust. 1 tego regulaminu, a także, po trzecie, przepisu stanowiącego, że wysokość opłaty za usługi agenta piłkarskiego powinna być ustalana na podstawie wynagrodzenia rzeczywiście wypłacanego danej osobie fizycznej, zawartego w art. 14 ust. 7 rzeczonego regulaminu, wydaje się, że przepisy te mogą być odpowiednie do realizacji przynajmniej tego zgodnego z prawem celu leżącego w interesie ogólnym, który polega na ochronie klientów przed zachowaniami agentów piłkarskich sprzecznymi z wymogami etycznymi mającymi zastosowanie do tej działalności. Przepisy takie mogą bowiem zapobiegać sytuacjom, w których agenci piłkarscy byliby skłonni do działania w interesie odrębnym od interesu ich klientów, a zatem mogą one ograniczać ryzyko, że owi agenci staną w obliczu konfliktu interesów.
To samo dotyczy przepisu zawartego w art. 14 ust. 10 FFAR, zakazującego podmiotowi zatrudniającemu, w przypadku gdy dany agent piłkarski działa zarówno na rzecz tego podmiotu, jak i na rzecz osoby fizycznej, wypłaty ponad 50 % całkowitego należnego wynagrodzenia, przepisu zawartego w art. 14 ust. 2 i 3 tego regulaminu, zakazującego osobom trzecim wypłaty należnych wynagrodzeń, a także przepisu zawartego w art. 16 ust. 3 lit. e) rzeczonego regulaminu w związku z art. 18 ter RSTP, zakazującego agentom piłkarskim pobierania, z tytułu transferu danej osoby fizycznej, wynagrodzenia, którego podstawa wymiaru zależy od przyszłego ekwiwalentu transferowego, jaki podmiot przyjmujący otrzyma z tytułu późniejszego transferu tej osoby.
Co się tyczy przepisu zawartego w art. 15 ust. 3 i 4 FFAR – ustanawiającego domniemanie, zgodnie z którym inne usługi, które dany agent piłkarski lub inny powiązany z nim agent piłkarski świadczy w okresie 24 miesięcy poprzedzających okres, w którym świadczył on swe usługi lub następujących po tym okresie, należy uznać za część tychże usług agenta piłkarskiego – służy on zapobieżeniu obchodzenia przepisu określającego dynamiczną górną granicę wynagrodzenia. Wynika z tego, iż należy uznać, że przepis ustanawiający takie domniemanie realizuje te same cele co przepis określający dynamiczną górną granicę wynagrodzenia, a w szczególności cel polegający na ochronie klientów przed zachowaniami agentów piłkarskich sprzecznymi z wymogami etycznymi mającymi zastosowanie do ich działalności, oraz że jest on odpowiedni do realizacji co najmniej tego ostatniego celu.
Jeśli sąd odsyłający stwierdzi, że te różne przepisy dotyczące wynagrodzenia agentów piłkarskich rzeczywiście realizują cele wymienione w pkt 197 niniejszego wyroku i że nie są one de facto oderwane od ich własnej funkcji, aby służyć w rzeczywistości realizacji celów czysto gospodarczych, to sąd ten będzie musiał następnie ustalić, czy możliwe było zastosowanie innych, mniej restrykcyjnych dla konkurencji środków, które pozwoliłyby równie skutecznie przyczynić się do realizacji tych celów.
Wreszcie, do sądu odsyłającego będzie należało dokonanie oceny, czy takie przepisy mogą wywołać nieproporcjonalne skutki ograniczające konkurencję.
W szczególności, co się tyczy przepisu ustanawiającego dynamiczną górną granicę, który spośród wspomnianych przez sąd odsyłający w jego pytaniu przepisów dotyczących wynagrodzenia wydaje się najbardziej szkodliwy dla konkurencji, należy zauważyć, że z jednej strony ta górna granica jest ustalana proporcjonalnie albo do wynagrodzenia otrzymywanego przez zawodnika lub trenera, gdy agent piłkarski reprezentuje daną osobę fizyczną lub podmiot zatrudniający, albo do rekompensaty wypłacanej przez podmiot zatrudniający na rzecz podmiotu zwalniającego, w przypadku gdy agent piłkarski reprezentuje ten ostatni podmiot, w efekcie czego zainteresowane podmioty zachowują możliwość konkurowania w zakresie zarówno cen, jak i wszelkich innych istotnych parametrów, takich jak jakość świadczonych usług czy innowacyjność. Z drugiej strony z informacji zawartych w aktach sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika, by przewidziano ograniczenie w odniesieniu do honorariów, jakie agenci piłkarscy mogą pobierać z tytułu usług odrębnych od tych związanych z transferem, z zastrzeżeniem zastosowania wzruszalnego domniemania ustanowionego w art. 15 ust. 3 i 4 FFAR.
Co się tyczy przepisu zakazującego osobom trzecim wypłacania wynagrodzenia należnego z tytułu umowy agenta zawodników lub trenerów, zawartego w art. 14 ust. 2 i 3 FFAR, podkreślona przez sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym okoliczność, że przepis ten pozbawia zainteresowanych zawodników i trenerów korzyści polegającej na tym, że nie muszą oni sami wypłacać wspomnianego wynagrodzenia, nie wydaje się uprawniać wniosku, że wspomniany przepis wywiera nieproporcjonalny wpływ na konkurencję w świetle zamierzonego celu, jakim jest zdaniem FIFA ochrona klientów agentów przed ewentualnymi zachowaniami tych ostatnich, które byłyby sprzeczne z wymogami etycznymi mającymi zastosowanie do ich działalności, ponieważ ten sam przepis pozwala uniknąć sytuacji, w której agenci zawodników lub trenerów byliby skłonni do działania w interesie osoby wypłacającej wynagrodzenie ze szkodą dla interesu swych klientów. Tymczasem takie ryzyko konfliktu interesów może spowodować po stronie tych ostatnich konsekwencje znacznie poważniejsze niż obowiązek samodzielnego realizowania wypłat tego wynagrodzenia.
Do sądu odsyłającego należy jednak zbadanie, czy przepisy wymienione w pkt 204 i 205 niniejszego wyroku, podobnie jak inne przepisy dotyczące wynagrodzenia, którego może domagać się agent piłkarski, spełniają wszystkie przesłanki przypomniane w pkt 176 niniejszego wyroku.
W trzeciej kolejności, co się tyczy przepisów odnoszących się do licencji agenta piłkarskiego, zawartych w art. 5 ust. 1 lit. a) ppkt (ii) i (iii) FFAR, w zakresie, w jakim stanowią one, że warunkiem uzyskania tej licencji jest brak zastosowania wobec agentów piłkarskich środków karnych lub dyscyplinarnych, z postanowienia odsyłającego wynika, że przepisy te mają na celu określenie minimalnych standardów etycznych oraz ochronę zawodników i trenerów, w szczególności tych rozpoczynających swą ścieżkę kariery zawodowej, przed nadużyciami ze strony agentów piłkarskich. Wydaje się, że takie przepisy są odpowiednie do realizacji tych zgodnych z prawem celów leżących w interesie ogólnym.
Niemniej jednak do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny, na podstawie wszystkich istotnych informacji, którymi dysponuje, czy równoważny poziom ochrony tego celu nie mógł zostać osiągnięty za pomocą środków w mniejszym stopniu ograniczających konkurencję, które byłyby równie skuteczne, i czy skutki ograniczające konkurencję wywołane przez przyjęte środki nie są nieproporcjonalne w stosunku do takiego celu, w szczególności ze względu na to, że eliminują one wszelką konkurencję na danym rynku.
Co się tyczy przywołanych przez sąd odsyłający w jego pytaniu przepisów odnoszących się do licencji agenta piłkarskiego, uzależniających jej uzyskanie i utrzymanie od warunku, by ubiegający się o tę licencję i jej posiadacze podporządkowali się, po pierwsze, przepisom FIFA, a także, w zakresie w nich nieuregulowanym, prawu szwajcarskiemu, a po drugie, kompetencjom tej federacji, federacji członkowskich oraz CAS, przepisy takie można uznać za uzasadnione wskazanym przez FIFA celem, jakim jest zapewnienie wyższego poziomu ochrony klientom agentów piłkarskich i samym agentom, w szczególności poprzez zapewnienie im na całym świecie jednolitych ram prawnych, którym towarzyszy mechanizm kontroli sprawowanej przez jeden organ decyzyjny.
Ponadto w zakresie, w jakim przepisy odnoszące się do licencji agenta piłkarskiego zobowiązują ubiegających się o tę licencję i jej posiadaczy do przestrzegania przepisów FIFA, można uznać, że mają one na celu zagwarantowanie integralności systemu transferów, a także, w szerszym ujęciu, zawodów sportowych. Tymczasem taki cel można uznać za zgodny z prawem cel leżący w interesie ogólnym w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 176 niniejszego wyroku.
Do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy zastosowanie do agentów piłkarskich przepisów FIFA oraz prawa szwajcarskiego, a także poddanie ich kompetencjom ustanowionych w tym celu organów może wywołać skutki ograniczające konkurencję, które byłyby nieproporcjonalne w świetle tego celu.
Natomiast co się tyczy w czwartej kolejności przepisów odnoszących się do „kontaktów”, zawartych w art. 16 ust. 1 lit. b) i c) FFAR, nie wydają się one uzasadnione celem, na który powołuje się FIFA. W swoich uwagach na piśmie FIFA ogranicza się bowiem do wskazania jako celu niemającego charakteru czysto gospodarczego okoliczności, że przepisy te umożliwiają ustalenie w jasny sposób okresu, w którym agenci piłkarscy mogą kontaktować się z zawodnikami w celu zawarcia umowy o przedstawicielstwo i w którym zawodnicy mogą wybierać swych agentów. Jednakże nawet gdyby założyć, że taki cel może być zbliżony do zgodnego z prawem celu leżącego w interesie ogólnym, nie można go uznać za realizowany w sposób spójny, ponieważ – jak wskazano w pkt 158 niniejszego wyroku – przepisy takie nie mają zastosowania do agentów, którzy są już związani umową o wyłączne przedstawicielstwo.
W piątej kolejności, co się tyczy przepisów zawartych w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v), a także tych zawartych w art. 19 lit. a)–d) FFAR, regulujących przekazywanie niektórych informacji FIFA i innym osobom zobowiązanym do stosowania FFAR, przepisy te, w zakresie, w jakim regulamin ten sam realizuje pewne zgodne z prawem cele leżące w interesie ogólnym, można uznać za przyczyniające się do wdrożenia środków koniecznych do realizacji celów, o których mowa w pkt 187 niniejszego wyroku.
Tymczasem w zakresie, w jakim przepisy te nakazują przekazanie informacji mających na celu umożliwienie z jednej strony FIFA sprawdzenia, czy regulamin ten jest przestrzegany, a z drugiej strony osobom, do których ów regulamin jest adresowany, zastosowanie się do niego, wydają się one odpowiednie do realizacji takich celów.
Ponadto, co się tyczy wciąż informacji, o których mowa w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) i lit. k) ppkt (ii), a także informacji, o których mowa w art. 19 lit. a)–d) FFAR, z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi nie wydaje się wynikać, by istniały inne środki umożliwiające osiągnięcie zamierzonych celów w sposób równie skuteczny. Co więcej, nie wydaje się, aby można było uznać, że samo udostępnienie tych informacji może spowodować nieproporcjonalne skutki ograniczające konkurencję. Do sądu odsyłającego należy jednak dokonanie oceny tych dwóch aspektów w świetle wszystkich istotnych elementów przedstawionych przez strony sporu w postępowaniu głównym.
Natomiast w odniesieniu do informacji, o których mowa w art. 19 lit. e) FFAR, należy zauważyć, że zredagowanie tego przepisu w sposób szczególnie szeroki, a mianowicie poprzez użycie sformułowania, że dotyczy on „szczegół[ów] wszystkich transakcji przeprowadzonych z udziałem agentów piłkarskich”, wydaje się pozostawiać otwartą możliwość, że przekazanie wymaganych w ten sposób informacji nie jest konieczne do realizacji celu polegającego na zapewnieniu prawidłowego stosowania tego regulaminu.
W szczególności wdrożenie takiego przepisu wydaje się umożliwiać konkurentom poznanie wysokości wynagrodzeń wypłacanych agentom piłkarskim. Tymczasem, o ile pewna przejrzystość cenowa jest konieczna, aby umożliwić agentom piłkarskim pragnącym nawiązać kontakt z nowymi klientami przedstawienie konkurencyjnych ofert cenowych, o tyle należy zauważyć, że dostęp do zanonimizowanych danych, takich jak zakres zróżnicowania cen stosowanych przez wszystkich agentów w stosunku do średniej tych cen, mógłby okazać się wystarczający do osiągnięcia tego celu.
W konsekwencji wydaje się, że orzecznictwo przypomniane w pkt 176 niniejszego wyroku może mieć zastosowanie wyłącznie do przepisów takich jak te zawarte w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) i lit. k) ppkt (ii) FFAR oraz w art. 19 lit. a)–d) tego regulaminu, podczas gdy nie można objąć nim przepisu przewidzianego w art. 19 lit. e) FFAR.
Zgodnie z art. 101 ust. 3 TFUE wszelkie porozumienia, decyzje związków przedsiębiorstw lub uzgodnione praktyki, które okazują się sprzeczne z art. 101 ust. 1 TFUE, ze względu czy to na swój antykonkurencyjny cel, czy na antykonkurencyjny skutek, mogą być objęte wyłączeniem, jeżeli to porozumienie, ta decyzja lub praktyka spełniają cztery kumulatywne przesłanki przewidziane w tym postanowieniu.
Jak wynika z samego brzmienia tego postanowienia, przewidziane w art. 101 ust. 3 TFUE przesłanki, których spełnienie umożliwia skorzystanie z wyłączenia, są następujące: po pierwsze, dane porozumienie między przedsiębiorstwami, decyzja związku przedsiębiorstw lub uzgodniona praktyka powinny przyczynić się albo do polepszenia produkcji lub dystrybucji danych produktów lub usług, albo do promowania postępu technicznego lub gospodarczego, po drugie, należy wykazać, iż słuszna część zysku, który wynika z tego wzrostu efektywności, jest zastrzeżona dla użytkowników, po trzecie, że dane porozumienie, dana decyzja lub praktyka nie mogą nakładać na uczestniczące w nich przedsiębiorstwa ograniczeń, które nie są niezbędne do osiągnięcia takiego wzrostu efektywności, i po czwarte, to porozumienie, ta decyzja lub praktyka nie mogą dawać uczestniczącym przedsiębiorstwom możliwości wyeliminowania wszelkiej skutecznej konkurencji w odniesieniu do znacznej części danych produktów lub usług.
Jeśli chodzi o pierwszą z tych czterech przesłanek, wymaga ona wykazania z wystarczającym stopniem prawdopodobieństwa, że dane porozumienie, dana decyzja związku przedsiębiorstw lub dana uzgodniona praktyka umożliwiają osiągnięcie wzrostu efektywności (wyrok z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 154).
W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że wzrost efektywności, jaki rozpatrywane w danym przypadku porozumienie, decyzja związku przedsiębiorstw lub uzgodniona praktyka powinny umożliwić, nie odpowiada wszelkim korzyściom, jakie uczestniczące w nich przedsiębiorstwa odnoszą z tego porozumienia, tej decyzji lub praktyki w ramach swojej działalności gospodarczej, lecz odpowiada jedynie odczuwalnym obiektywnym korzyściom, jakie owo porozumienie, owa decyzja lub praktyka pozwalają osiągnąć w odniesieniu do jednego lub większej liczby różnych sektorów lub rynków, których one dotyczą. Ponadto aby można było uznać, że ta pierwsza przesłanka została spełniona, należy nie tylko ustalić rzeczywisty charakter i zakres tego wzrostu efektywności, ale również wykazać, że może on kompensować niedogodności, jakie wynikają z rozpatrywanego porozumienia, rozpatrywanej decyzji lub praktyki z punktu widzenia konkurencji (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 192 i przytoczone tam orzecznictwo).
Taki wzrost musi być wymierny (zob. wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 196) w tym znaczeniu, że powinna istnieć możliwość wyważenia go za pomocą schematu oceny ze szkodliwością, jaką w danym kontekście wykazuje forma koordynacji między przedsiębiorstwami, z którą można powiązać porozumienie, decyzję lub uzgodnioną praktykę ze względu na ich cechy, czy też – konkretne lub potencjalne – ograniczające konkurencję skutki tego porozumienia, tej decyzji lub uzgodnionej praktyki.
W sprawie rozpoznawanej w postępowaniu głównym okoliczność, że sporne przepisy ograniczają agentom piłkarskim możliwość czerpania korzyści z pewnych anomalii rynkowych, mogłaby oznaczać wzrost efektywności na rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych z jednego podmiotu do drugiego lub na rynku zatrudnienia zawodników lub trenerów. Korekta niedoskonałości rynku może bowiem co do zasady spowodować taki wzrost efektywności gospodarczej, co powinien jednak zweryfikować sąd odsyłający z uwzględnieniem wszystkich wymogów przypomnianych w pkt 219–223 niniejszego wyroku.
Jeśli chodzi o drugą z przesłanek przypomnianych w pkt 220 niniejszego wyroku, wymaga ona wykazania, że wzrost efektywności, jaki dane porozumienie, dana decyzja związku przedsiębiorstw lub dana uzgodniona praktyka mają umożliwić, wywiera korzystny wpływ na wszystkich użytkowników, czy to przedsiębiorców, konsumentów pośrednich, czy też konsumentów końcowych, przy uwzględnieniu różnych sektorów lub rynków nimi objętych (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 193).
W tym względzie należy zauważyć, że w zakresie, w jakim pojęcie „wszystkich użytkowników” wiąże się z koniecznością dokonania oceny istnienia takiego wzrostu efektywności, tę drugą przesłankę należy rozumieć w ten sposób, że niekoniecznie wymaga ona, aby każdy potencjalny użytkownik danych towarów lub usług korzystał z tego wzrostu w identyczny sposób, a nawet by korzystał z niego indywidualnie, pod warunkiem że słuszna część zysku wynikającego z tego wzrostu przypada wszystkim tym użytkownikom, rozważanym całościowo.
Jeśli chodzi o trzecią przesłankę, dotyczącą niezbędnego lub koniecznego charakteru rozpatrywanego zachowania, wymaga ona oceny i porównania wpływu, jaki wywierają odpowiednio z jednej strony dane porozumienie, dana decyzja lub dana uzgodniona praktyka, a z drugiej strony realnie możliwe środki alternatywne, w celu ustalenia, czy wzrost efektywności spodziewany w przypadku rzeczonego zachowania można by osiągnąć za pomocą mniej restrykcyjnych dla konkurencji środków (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 197; z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 156).
Co się tyczy czwartej przesłanki, weryfikacja jej spełnienia w danym przypadku wymaga zbadania elementów o charakterze ilościowym i jakościowym, które charakteryzują funkcjonowanie konkurencji w danych sektorach lub na danych rynkach, w celu ustalenia, czy odnośne porozumienie, decyzja związku przedsiębiorstw lub uzgodniona praktyka dają uczestniczącym w nich przedsiębiorstwom możliwość wyeliminowania wszelkiej skutecznej konkurencji w stosunku do znacznej części danych produktów lub usług (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 198).
Niespełnienie jednej z tych czterech kumulatywnych przesłanek wystarczy, aby wykluczyć możliwość objęcia danego zachowania wyłączeniem przewidzianym w art. 101 ust. 3 TFUE (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 208; z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 155).
Do przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw, które powołują się na możliwość skorzystania z tego przepisu, należy wykazanie za pomocą przekonujących argumentów i dowodów, że spełnione są przesłanki wymagane do skorzystania z wyłączenia (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2009 r., GlaxoSmithKline Services i in./Komisja i in., C‑501/06 P, C‑513/06 P, C‑515/06 P i C‑519/06 P, EU:C:2009:610, pkt 82).
W przypadku gdy te argumenty i dowody wymagają od drugiej strony ich obalenia w przekonujący sposób, w braku takiego obalenia można stwierdzić, że ciężar dowodu spoczywający na stronie, która powołuje się na art. 101 ust. 3 TFUE, został spełniony (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 191).
Wynika z tego, że w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym, aby móc skorzystać z art. 101 ust. 3 TFUE, FIFA powinna wykazać przed sądem odsyłającym, za pomocą przekonujących argumentów i dowodów, że przyjęcie FFAR doprowadziło do wzrostu efektywności, zarówno jakościowego, jak i ilościowego, mogącego wystąpić na rynkach, których dotyczą usługi agentów piłkarskich, oraz że wzrost ten może zrekompensować konsumentom wszystkie negatywne skutki wynikające ze spornych przepisów tego regulaminu, nawet jeśli przepisy te stanowią ograniczenia konkurencji ze względu na „cel” lub „skutek”.
Niemniej jednak, co się tyczy przepisu takiego jak ten zawarty w art. 16 ust. 1 lit. b) i c) FFAR, należy przypomnieć, że z pkt 158 niniejszego wyroku wynika, iż nałożony na agentów piłkarskich zakaz kontaktowania się lub zawarcia umowy o przedstawicielstwo z klientem już związanym umową o wyłączne przedstawicielstwo nie ma zastosowania do agentów piłkarskich, którzy są już związani umową o wyłączne przedstawicielstwo, w związku z czym przepis ten przyznaje tym ostatnim nienależną korzyść. W konsekwencji nie wydaje się, aby przepis ten spełniał pierwszą z przesłanek określonych w art. 101 ust. 3 TFUE, ponieważ nie można uznać, że skutkuje on jakimkolwiek wzrostem efektywności.
W związku z tym z całości powyższych rozważań wynika, że art. 101 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom przyjętym przez międzynarodową federację sportową regulującym działalność agentów sportowych, pod warunkiem że, po pierwsze, wymogi zawarte w tych uregulowaniach prowadzą do ograniczeń konkurencji, niezależnie od tego, czy uzna się je za ograniczenia ze względu na „cel” czy za ograniczenia ze względu na „skutek”, a po drugie, ograniczenia te nie mogą spełniać określonych w art. 101 ust. 3 TFUE przesłanek umożliwiających skorzystanie z wyłączenia spod zakazu ustanowionego w art. 101 ust. 1 TFUE lub, jeśli chodzi o wymogi, których skutkiem jest ograniczenie konkurencji, rzeczone ograniczenia nie realizują zgodnego z prawem celu leżącego w interesie ogólnym, w świetle którego wydają się one odpowiednie, konieczne i proporcjonalne sensu stricto.
Na wstępie należy przypomnieć, że art. 101 i 102 TFUE należy interpretować i stosować w sposób spójny, z poszanowaniem jednak specyfiki każdego z tych dwóch artykułów (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 119).
Tymczasem zgodnie z art. 102 TFUE niezgodne z rynkiem wewnętrznym i w związku z tym zakazane jest jakiekolwiek zachowanie, które można przypisać co najmniej jednemu przedsiębiorstwu zajmującemu pozycję dominującą na rynku wewnętrznym lub na znacznej jego części, które to zachowanie może wpływać na handel między państwami członkowskimi i które polega na nadużywaniu takiej pozycji.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że FFAR został przyjęty wyłącznie przez FIFA. Prawdą jest, że do celów stosowania art. 101 ust. 1 TFUE podmiot ten został uznany za związek przedsiębiorstw. Jednakże okoliczność ta nie wyklucza możliwości uznania tej federacji za „przedsiębiorstwo” do celów stosowania art. 102 TFUE.
Skoro bowiem FIFA realizuje również własne cele i dla ich realizacji prowadzi działalność na szeregu rynków, takich jak rynki organizowania zawodów sportowych, a także rynki sprzedaży biletów na wydarzenia sportowe, przenoszenia praw telewizyjnych, sprzedaży patronatów medialnych, sponsorowania czy też sprzedaży licencji na korzystanie z praw własności intelektualnej, federacja ta może zostać uznana za spełniającą kryteria „przedsiębiorstwa” do celów stosowania art. 102 TFUE (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 115).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie „pozycji dominującej” odnosi się do pozycji charakteryzującej się posiadaniem przez przedsiębiorstwo lub przez kilka przedsiębiorstw siły ekonomicznej, która umożliwia im powstrzymanie skutecznej konkurencji na rynku właściwym lub na kilku rynkach właściwych, które mogą być rynkami odrębnymi od tego, z którego owe przedsiębiorstwa czerpią tę siłę, zapewniając im możliwość zachowania się w znacznej mierze niezależnie w stosunku do konkurentów, klientów i wreszcie konsumentów (zob. podobnie wyrok z dnia 6 grudnia 2012 r., AstraZeneca/Komisja, C‑457/10 P, EU:C:2012:770, pkt 175).
Tymczasem taka siła ekonomiczna na danym rynku może wynikać w szczególności z faktu, że dane przedsiębiorstwo wykonuje uprawnienia w zakresie regulacji, kontroli i nakładania sankcji w odniesieniu do znacznej części tego rynku lub tych rynków (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 137).
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że FIFA, ze względu na uprawnienia przysługujące jej jako organizacji parasolowej zrzeszającej różne międzynarodowe i krajowe konfederacje i federacje piłki nożnej, może wykonywać w praktyce te uprawnienia w odniesieniu do istoty działalności gospodarczej związanej z piłką nożną, a więc na rynkach właściwych, a tym samym stać na przeszkodzie utrzymaniu skutecznej konkurencji na tych rynkach.
Prawdą jest, że inaczej niż w okolicznościach faktycznych, które leżały u podstaw wyroków z dnia 1 lipca 2008 r., MOTOE (C‑49/07, EU:C:2008:376), i z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company (C‑333/21, EU:C:2023:1011), sama FIFA nie jest podmiotem działającym na tych rynkach, a w szczególności na tych z nich, na które FFAR może mieć zasadniczo wpływ, a mianowicie na rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych oraz na rynku zatrudniania zawodników lub trenerów zawodowych.
Jednakże, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 137 opinii, okoliczność ta nie stoi na przeszkodzie temu, by FIFA dysponowała uprawnieniem do określenia warunków, na jakich przedsiębiorstwa mogą uzyskać dostęp do rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych, a także do rynku zatrudnienia zawodników lub trenerów.
W konsekwencji należy stwierdzić, że FIFA zajmuje pozycję dominującą w rozumieniu art. 102 TFUE na różnych rynkach, na których wykonuje uprawnienia regulacyjne, kontrolne i w zakresie nakładania sankcji, w szczególności na rynkach, na które stosowanie FFAR może wywierać wpływ.
Ponieważ pojęcie „wpływu na handel między państwami członkowskimi” jest wspólne dla art. 101 i 102 TFUE, a także skoro w pkt 95 niniejszego wyroku stwierdzono, że w niniejszym przypadku przesłanka ta jest spełniona na potrzeby stosowania art. 101 TFUE, wynika z tego, że to samo dotyczy stosowania art. 102 TFUE.
Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, art. 102 TFUE ma na celu uniknięcie naruszeń konkurencji ze szkodą dla interesu ogólnego oraz dla przedsiębiorstw indywidualnych i konsumentów poprzez karanie przedsiębiorstw zajmujących pozycję dominującą za zachowania, które ograniczają konkurencję pozacenową, a tym samym mogą wyrządzić tym podmiotom bezpośrednią szkodę, lub też uniemożliwiają lub zakłócają tę konkurencję, a tym samym mogą wyrządzić im szkodę pośrednią (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 124 i przytoczone tam orzecznictwo).
Na przedsiębiorstwach zajmujących pozycję dominującą ciąży bowiem – niezależnie od przyczyn zajmowania przez nie takiej pozycji – szczególna odpowiedzialność za to, by swym zachowaniem nie naruszały one skutecznej i niezakłóconej konkurencji na rynku wewnętrznym (wyrok z dnia 12 maja 2022 r., Servizio Elettrico Nazionale i in., C‑377/20, EU:C:2022:379, pkt 74).
Takimi nadużyciami są zachowania, które utrudniają utrzymanie istniejącego na rynku poziomu konkurencji lub jej rozwój poprzez stosowanie środków odmiennych od tych, które regulują konkurencję pozacenową między przedsiębiorstwami (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 125 i przytoczone tam orzecznictwo).
Celem art. 102 TFUE nie jest natomiast ani uniemożliwienie przedsiębiorstwom zdobycia dzięki ich własnym zasługom pozycji dominującej na jednym lub wielu rynkach, ani zapewnienie, by konkurencyjne przedsiębiorstwa mniej skuteczne niż te, które zajmują taką pozycję, pozostały na rynku (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 126 i przytoczone tam orzecznictwo).
Wręcz przeciwnie, konkurencja pozacenowa może z definicji doprowadzić do zniknięcia z rynku lub marginalizacji na nim konkurentów mniej skutecznych, a zatem mniej interesujących dla konsumentów w szczególności pod względem cen produkcji, wyboru, jakości lub innowacyjności (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 127 i przytoczone tam orzecznictwo).
Tym bardziej art. 102 TFUE, który nakłada na przedsiębiorstwa zajmujące pozycję dominującą szczególną odpowiedzialność za to, by swym zachowaniem nie naruszały skutecznej i niezakłóconej konkurencji na rynku wewnętrznym, uznaje za niezgodne z prawem nie samo istnienie pozycji dominującej, lecz jedynie jej nadużywanie (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 128 i przytoczone tam orzecznictwo).
Wykazanie, że dane zachowanie należy zakwalifikować jako „nadużywanie pozycji dominującej”, które może wymagać zastosowania różnych schematów analizy w zależności od rodzaju zachowania rozpatrywanego w danym przypadku, należy jednak przeprowadzić w każdym przypadku z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności faktycznych (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 130 i przytoczone tam orzecznictwo).
Wśród rodzajów zachowań mogących charakteryzować nadużywanie pozycji dominującej znajdują się nie tylko te, które zostały zakwalifikowane jako „nadużycie wykluczające”, to znaczy takie, które mogą wykluczyć konkurentów z jednego lub kilku rynków właściwych za pomocą środków, które nie wchodzą w zakres konkurencji pozacenowej (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 129), ale również te, zakwalifikowane jako „nadużycie polegające na wyzysku”, polegające na nadużywaniu przez takie przedsiębiorstwo jego pozycji dominującej na rynku ze szkodą dla jego klientów lub dostawców, a ostatecznie konsumentów, poprzez narzucanie im warunków handlowych, taryfowych lub pozataryfowych, które nie byłyby stosowane w przypadku realnej, a zatem wystarczająco skutecznej konkurencji (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 lutego 1978 r., United Brands i United Brands Continentaal/Komisja, 27/76, EU:C:1978:22, pkt 249; a także z dnia 14 września 2017 r., Autortiesību un komunicēšanās konsultāciju aģentūra – Latvijas Autoru apvienība, C‑177/16, EU:C:2017:689, pkt 35).
W niniejszej sprawie powodowie w postępowaniu głównym utrzymują, że przepisy FFAR, do których odnosi się sąd odsyłający, wywołują zarówno skutki w postaci wykluczenia, jak i skutki w postaci wyzysku na rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych oraz na rynku zatrudnienia zawodników lub trenerów.
Z jednej strony bowiem przepisy te skutkują ograniczeniem, w odniesieniu do zarówno agentów piłkarskich, jak i zawodników, trenerów, klubów lub lig jednopodmiotowych, dostępu do pierwszego z tych rynków, a także, w przypadku agentów już działających na tym rynku, możliwości skutecznej konkurencji, a nadto ograniczają one klubom możliwości konkurowania ze sobą na rynku zatrudnienia zawodników lub trenerów. Z drugiej strony rzeczone przepisy prowadzą do nałożenia na agentów piłkarskich warunków transakcji innych niż te, które obowiązywałyby w normalnych warunkach konkurencji.
Co się tyczy w pierwszej kolejności istnienia ewentualnych nadużyć wykluczających, należy przypomnieć, że – jak wynika z orzecznictwa wspomnianego w pkt 253 niniejszego wyroku – aby zachowanie przedsiębiorstwa dominującego wchodziło w zakres tego schematu analizy, przedsiębiorstwo to powinno pozostawać w stosunku rzeczywistej lub potencjalnej konkurencji z przedsiębiorstwami, których dotyczy dane zachowanie.
Schemat analizy właściwy dla nadużyć w postaci wykluczenia opiera się bowiem na zbadaniu z jednej strony, czy rozpatrywane zachowanie odbiega od konkurencji pozacenowej, a z drugiej strony, czy zachowanie to może wywołać rzeczywiste lub potencjalne skutki poprzez wykluczenie równie skutecznych przedsiębiorstw konkurencyjnych z rynku właściwego lub rynków właściwych lub poprzez uniemożliwienie ich rozwoju na tych rynkach, przy czym należy zauważyć, iż tymi rynkami mogą być zarówno rynki, na których zajmowana jest pozycja dominująca, jak i rynki powiązane lub sąsiednie, na których wspomniane zachowanie może wywierać rzeczywiste lub potencjalne skutki [zob. podobnie wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 129; a także z dnia 10 września 2024 r., Google i Alphabet/Komisja (Google Shopping), C‑48/22 P, EU:C:2024:726, pkt 165].
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału pierwsza z przesłanek, którą należy ocenić w ramach tego badania, może zostać spełniona szczególności poprzez wykazanie, że hipotetyczny równie skuteczny konkurent, niezajmujący jednak pozycji dominującej, nie był w stanie odtworzyć danego zachowania (zob. podobnie wyrok z dnia 12 maja 2022 r., Servizio Elettrico Nazionale i in., C‑377/20, EU:C:2022:379, pkt 82), podczas gdy spełnienie drugiej z nich wiąże się z wymogiem, aby rozpatrywane zachowanie skutkowało wykluczeniem hipotetycznego równie skutecznego konkurenta z danego rynku lub rynków lub uniemożliwieniem jego rozwoju na tych rynkach (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 129 i przytoczone tam orzecznictwo).
Niemniej jednak stwierdzenie naruszenia art. 102 TFUE z powodu nadużycia wykluczającego nie jest uzależnione od wykazania, że dane zachowanie może konkretnie wykluczyć takiego konkurenta [zob. podobnie wyrok z dnia 10 września 2024 r., Google i Alphabet/Komisja (Google Shopping), C‑48/22 P, EU:C:2024:726, pkt 263, 264].
Odniesienie do równie skutecznego konkurenta w przypadkach, w których jest ono istotne, służy bowiem również przypomnieniu, że aby spełnić drugą przesłankę, o której mowa w pkt 257 niniejszego wyroku, rzeczywiste lub potencjalne skutki w postaci wykluczenia wywołane przez dane zachowanie nie mogą dotyczyć wyłącznie przedsiębiorstw mniej skutecznych, i to ze względu na to, że bezsporne jest, iż celem art. 102 TFUE nie jest ani uniemożliwienie przedsiębiorstwom zdobycia dzięki ich własnym zasługom pozycji dominującej na jednym rynku lub na kilku z nich, ani zapewnienie, by konkurencyjne przedsiębiorstwa mniej skuteczne niż te, które zajmują taką pozycję, pozostały na rynku. Wręcz przeciwnie, konkurencja pozacenowa może z definicji doprowadzić do zniknięcia z rynku lub marginalizacji na nim konkurentów mniej skutecznych, a zatem mniej interesujących dla konsumentów w szczególności pod względem cen produkcji, wyboru, jakości lub innowacyjności [wyrok z dnia 10 września 2024 r., Google i Alphabet/Komisja (Google Shopping), C‑48/22 P, EU:C:2024:726, pkt 164 i przytoczone tam orzecznictwo].
W sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym należy zauważyć, że można uznać, iż FIFA zajmuje pozycję dominującą na rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych oraz na rynku zatrudnienia zawodników lub trenerów, przy czym pozycja ta wynika z uprawnień regulacyjnych, kontrolnych i w zakresie nakładania sankcji, które FIFA wykonuje w odniesieniu do tych rynków, jak wskazano w pkt 244 niniejszego wyroku.
Prawdą jest, że z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika, by FIFA była obecna jako przedsiębiorstwo na którymś z tych dwóch rynków lub by miała zamiar prowadzić na nich działalność gospodarczą w perspektywie krótko- lub średnioterminowej.
Niemniej jednak członkami FIFA są krajowe związki piłki nożnej, w których z kolei zrzeszone są przedsiębiorstwa, takie jak ligi jednopodmiotowe i kluby prowadzące różne rodzaje działalności gospodarczej, do których należy głównie organizacja rozgrywek piłki nożnej lub uczestnictwo w nich. Wykonywanie tej ostatniej działalności oznacza, że owe ligi i kluby działają na rynku naboru zawodników i trenerów zawodowych oraz na rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych.
Tymczasem, o ile ligi jednopodmiotowe i kluby piłkarskie z jednej strony oraz agenci piłkarscy obecni na tym rynku z drugiej strony nie mogą zostać uznani za konkurentów, o tyle realizują oni sprzeczne interesy gospodarcze, handlowe i finansowe, w szczególności w odniesieniu do podziału ewentualnych zysków osiąganych z międzynarodowych transferów zawodników lub trenerów zawodowych, w których mogą oni uczestniczyć.
W związku z tym, gdyby FIFA wykorzystała swoje uprawnienia regulacyjne, a tym samym swoją pozycję dominującą, w celu ograniczenia lub ukierunkowania, lub zdyscyplinowania rozwoju konkurencji na rynku usług agentów piłkarskich, w zależności od gospodarczych lub konkurencyjnych interesów lig jednopodmiotowych i klubów będących członkami federacji krajowych zrzeszonych w FIFA, takie zachowanie mogłoby zostać uznane za nadużycie pozycji dominującej, a ściślej rzecz ujmując – za nadużycie wykluczające, nawet jeśli skutki tego zachowania występują na rynkach powiązanych lub sąsiadujących z rynkami, na których FIFA prowadzi własną działalność gospodarczą. Tak samo byłoby, gdyby federacja ta skorzystała ze swych uprawnień w celu ograniczenia, ukierunkowania lub zdyscyplinowania rozwoju konkurencji na tym rynku w celu ochrony własnych interesów gospodarczych lub konkurencyjnych, w tym tych istniejących na innych rynkach, takich jak rynek organizacji niektórych rozgrywek międzyklubowych, na którym zajmuje ona pozycję dominującą.
W celu ustalenia, czy ma to miejsce w sprawie takiej jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym, należy jednak przeprowadzić szczegółową, pełną i całościową analizę rozpatrywanego zachowania, co wymaga zbadania charakteru, treści i rzeczywistych lub potencjalnych skutków wywieranych na rynkach właściwych przez przepisy przyjęte przez takie stowarzyszenie w celu regulowania, kontrolowania lub obejmowania sankcjami różnych aspektów danej działalności gospodarczej.
W niniejszej sprawie dokonanie takiej analizy jest zadaniem sądu odsyłającego.
Co się tyczy w drugiej kolejności istnienia ewentualnego nadużycia w postaci wyzysku, należy zaznaczyć, że zastosowanie schematu analizy nierozerwalnie związanego z tą kwalifikacją zakłada, że poprzez swoje zachowanie przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą nadużywało lub zamierzało nadużywać tej pozycji na danym rynku ze szkodą dla swoich klientów, dostawców lub innych partnerów handlowych.
W szczególności takie nadużycie stanowią zachowania przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą polegające na narzucaniu swoim klientom lub dostawcom warunków transakcji, które nie mają żadnego rozsądnego związku z charakterem transakcji lub wartością wprowadzonych do obrotu produktów lub usług (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 września 2017 r., Autortiesību un komunicēšanās konsultāciju aģentūra – Latvijas Autoru apvienība, C‑177/16, EU:C:2017:689, pkt 35; z dnia 18 grudnia 2025 r., OSA, C‑161/24, EU:C:2025:985, pkt 29).
W niniejszej sprawie, o ile bezsporne jest, że agenci piłkarscy nie dostarczają FIFA żadnych towarów ani usług, o tyle zgodnie z art. 16 ust. 2 lit. f) FFAR ci spośród nich, którzy zamierzają wykonywać swoją działalność na rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych, są zobowiązani do uiszczania na rzecz tej federacji rocznych kosztów utrzymania ich licencji, które mogą zostać powiększone w szczególności o koszty związane z przystąpieniem do egzaminu wymaganego do uzyskania tej licencji.
Ponadto, ujmując to bardziej ogólnie, ów rynek usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych jest sam w sobie nierozerwalnie związany z rynkiem zatrudnienia zawodników lub trenerów, na których to dwóch rynkach działają przedsiębiorstwa, jakimi są ligi jednopodmiotowe i kluby, będące członkami krajowych związków piłki nożnej, które same są zgrupowane w ramach FIFA i w odniesieniu do których wykonywane są przysługujące tej federacji uprawnienia regulacyjne, kontrolne i w zakresie nakładania sankcji. W tym stanie rzeczy agenci piłkarscy podlegają kompetencjom przysługującym FIFA, a jednocześnie przy wykonywaniu swej działalności są zależni od partnerów handlowych, którzy sami są pośrednio członkami rzeczonej federacji. Mogą oni zatem być narażeni na ewentualne nadużycie polegające na wyzysku, będące efektem korzystania przez FIFA z przysługujących jej uprawnień.
Niemniej jednak, jak podnosi w istocie rzecznik generalny w pkt 127 i 128 opinii, aby wykazać za pomocą tego schematu analizy istnienie takiego nadużycia w okolicznościach rozpatrywanych w postępowaniu głównym, konieczne jest wykazanie, że przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą narzuciło w swym interesie swoim klientom, dostawcom lub innym partnerom handlowym warunki wykonywania ich działalności pozbawione obiektywnego uzasadnienia ekonomicznego, technicznego lub prawnego.
W sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym istnienie nadużycia polegającego na wyzysku mogłoby zatem zostać stwierdzone poprzez wykazanie, że racjonalnie skuteczna federacja sportowa znajdująca się w porównywalnej sytuacji byłaby zmuszona do przyjęcia przepisów innych niż rozpatrywane w niniejszej sprawie, które byłyby odpowiednie do osiągnięcia zamierzonych celów, a przy tym znacznie mniej szkodliwe dla interesów agentów piłkarskich.
W każdym razie w odniesieniu do każdego z tych przepisów do sądu odsyłającego należy ocena, czy mogą one zostać zbadane za pomocą schematu analizy mającego zastosowanie do nadużyć polegających na wyzysku, oraz ustalenie, czy poszczególne przepisy wskazane przez sąd odsyłający mogą stanowić nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE.
W przypadku gdyby powodowie w postępowaniu głównym zdołali wykazać, że niektóre ze spornych przepisów można uznać za „nadużywanie pozycji dominującej” w zakresie, w jakim stanowią one wykorzystanie przez FIFA pozycji dominującej, jaką federacja ta posiada na przykład na rynku usług agentów piłkarskich świadczonych na potrzeby międzynarodowego transferu zawodników lub trenerów zawodowych lub na rynku zatrudnienia zawodników lub trenerów, FIFA mogłaby starać się uzasadnić takie zachowanie. W tym celu FIFA mogłaby twierdzić, że jej zachowanie podlega orzecznictwu przytoczonemu w pkt 176 niniejszego wyroku lub że jest ono obiektywnie konieczne ze względu na szczególne i uzasadnione ograniczenia, w szczególności natury prawnej, przemysłowej lub handlowej (zob. analogicznie wyroki: z dnia 14 września 2017 r., Autortiesību un komunicēšanās konsultāciju aģentūra – Latvijas Autoru apvienība, C‑177/16, EU:C:2017:689, pkt 60; a także z dnia 25 lutego 2025 r., Alphabet i in., C‑233/23, EU:C:2025:110, pkt 71, 74), albo jeszcze wykazać, że negatywne skutki mogące wynikać z tego zachowania dla konsumentów zostaną zrównoważone przez korzyści pod względem efektywności – a nawet korzyści te mogą nad nimi przeważyć – z pożytkiem również dla konsumentów (wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 202).
Co się tyczy, po pierwsze, orzecznictwa przytoczonego w pkt 176 niniejszego wyroku, należy zauważyć, że jego stosowanie jest uzależnione, w ramach stosowania art. 102 TFUE, od spełnienia tych samych przesłanek co przesłanki przypomniane w pkt 176–179 niniejszego wyroku w odniesieniu do stosowania art. 101 TFUE.
W szczególności orzecznictwo to nie znajduje zastosowania w przypadku zachowań, które – niezależnie od zgodnych z prawem celów leżących w interesie ogólnym, na które można by się powołać w celu ich wyjaśnienia – naruszają art. 102 TFUE ze względu na sam swój charakter (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 185).
Co się tyczy, po drugie, możliwości powołania się przez przedsiębiorstwo na obiektywnie konieczny charakter swego zachowania ze względu na szczególne i uzasadnione ograniczenia, należy przypomnieć, że wśród sytuacji, które w orzecznictwie uznano już za mogące wskazywać na istnienie takich ograniczeń, znajduje się w szczególności istnienie zgodnych z prawem wymogów, takich jak konieczność stawienia czoła szczególnym ograniczeniom handlowym lub technicznym (zob. podobnie i analogicznie wyroki: z dnia 3 października 1985 r., CBEM, 311/84, EU:C:1985:394, pkt 26; a także z dnia 25 lutego 2025 r., Alphabet i in., C‑233/23, EU:C:2025:110, pkt 73).
W niniejszej sprawie do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy istnienie takiej sytuacji zostało wykazane przez powodów w postępowaniu głównym.
Gdyby tak było, sąd ten będzie musiał jeszcze sprawdzić, czy zachowanie danego przedsiębiorstwa, w niniejszym przypadku FIFA, było proporcjonalne, co zakłada, analogicznie do wymogów wynikających z zastosowania orzecznictwa przypomnianego w pkt 179 niniejszego wyroku, że po pierwsze, zachowanie to było w stanie sprostać wspomnianym ograniczeniom, po drugie, było ono konieczne w tym celu, i po trzecie, nie doprowadziło do naruszenia konkurencji w sposób nieproporcjonalny w stosunku do konsekwencji wynikających z nieprzestrzegania tych ograniczeń, w szczególności poprzez wyeliminowanie wszelkiej konkurencji na rynku właściwym.
Co się tyczy, po trzecie, możliwości uzasadnienia ewentualnego nadużycia pozycji dominującej okolicznością, że negatywne skutki wynikające dla konsumentów z rozpatrywanego zachowania zostaną zrównoważone przez korzyści pod względem efektywności – a nawet korzyści te mogą nad nimi przeważyć – z pożytkiem również dla konsumentów, należy przypomnieć, że powinna ona spełniać te same przesłanki co te przewidziane dla stosowania art. 101 ust. 3 TFUE, które zostały przedstawione w pkt 176–179 niniejszego wyroku.
W niniejszej sprawie, gdyby zostało wykazane, że powodowie w postępowaniu głównym wywiązali się ze spoczywającego na nich ciężaru dowodu w zakresie wykazania istnienia nadużycia pozycji dominującej, zadaniem sądu odsyłającego będzie następnie dokonanie oceny, czy argumenty przedstawione przez FIFA w celu uzasadnienia rzeczonych przepisów, czy to na podstawie orzecznictwa przypomnianego w pkt 176 niniejszego wyroku, istnienia wzrostu efektywności, czy też ich obiektywnie koniecznego charakteru w świetle szczególnych ograniczeń, są zasadne.
Z całości powyższych rozważań wynika, że art. 102 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom przyjętym przez międzynarodową federację sportową regulującym działalność agentów sportowych, w zakresie, w jakim, po pierwsze, federacja ta dysponuje wiążącymi uprawnieniami normatywnymi wobec znacznej części danego rynku, a wymogi wynikające z tych uregulowań mogą stanowić nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE, a po drugie, wymogi takie nie służą realizacji zgodnego z prawem celu leżącego w interesie ogólnym, w świetle którego wydają się odpowiednie, konieczne i proporcjonalne sensu stricto, nie są obiektywnie konieczne ze względu na szczególne i uzasadnione ograniczenia, w szczególności o charakterze prawnym, przemysłowym lub handlowym, i nie generują korzystnego dla konsumentów wzrostu efektywności mogącego zrównoważyć negatywne skutki dla tych ostatnich.
Zgodnie z art. 56 TFUE ograniczenia w swobodnym świadczeniu usług wewnątrz Unii są zakazane w odniesieniu do obywateli państw członkowskich mających swe przedsiębiorstwo w państwie członkowskim innym niż państwo odbiorcy świadczenia.
Chociaż przepis ten jest skierowany w pierwszej kolejności do państw członkowskich, to jednak może on znaleźć zastosowanie w sytuacji, gdy grupa lub organizacja wykonująca określone uprawnienia w stosunku do jednostek jest w stanie narzucić im warunki równoważne z tymi, jakie mogłoby im narzucić same państwo członkowskie (zob. podobnie wyroki: z dnia 12 grudnia 1974 r., Walrave i Koch, 36/74, EU:C:1974:140, pkt 17; z dnia 11 kwietnia 2000 r., Deliège, C‑51/96 i C‑191/97, EU:C:2000:199, pkt 47; a także z dnia 13 czerwca 2019 r., TopFit i Biffi, C‑22/18, EU:C:2019:497, pkt 39).
Artykuł 56 TFUE może zatem stać na przeszkodzie wszelkim uregulowaniom przyjętym przez międzynarodowy organ sportowy, które mogą utrudniać korzystanie z tej swobody, zakazując, utrudniając lub czyniąc mniej atrakcyjnym dla każdego usługodawcy mającego siedzibę w jednym państwie członkowskim wykonywanie jego działalności w innym państwie członkowskim (zob. podobnie wyroki: z dnia 16 marca 2010 r., Olympique Lyonnais, C‑325/08, EU:C:2010:143, pkt 33; a także z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 247 i przytoczone tam orzecznictwo), chyba że takie uregulowania są uzasadnione.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że FFAR ma zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich.
Niemniej jednak w następstwie przyjęcia przez FIFA spornych przepisów agenci piłkarscy mający siedzibę w niektórych państwach członkowskich mogą obecnie napotkać na przeszkody w świadczeniu niektórych swoich usług na rzecz klientów, obecnych lub potencjalnych, mających siedzibę na terytorium innych państw członkowskich, w których wcześniej wykonywanie tej działalności nie było uregulowane lub podlegało mniej surowym wymogom. Tak jest w przypadku przepisów, które ograniczają wielokrotną reprezentację, przepisów dotyczących licencji agenta piłkarskiego w zakresie, w jakim uzależniają one przyznanie takiej licencji od spełnienia warunku, aby agenci nie byli objęci żadnym ze środków karnych lub dyscyplinarnych, o których mowa w art. 5 ust. 1 lit. a) pkt (ii) i (iii) FFAR, jak też przepisów dotyczących nawiązywania „kontaktów”, zawartych w art. 16 ust. 1 lit. b) i c) FFAR.
Natomiast w odniesieniu do wskazanych przez sąd odsyłający w jego pytaniu przepisów dotyczących wynagrodzenia, o które może ubiegać się agent piłkarski, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dane uregulowanie nie stanowi ograniczenia w swobodnym świadczeniu usług w rozumieniu art. 56 TFUE z tego tylko powodu, że gdyby uregulowanie to nie zostało przyjęte, zastosowanie mogłyby mieć mniej rygorystyczne lub bardziej interesujące z ekonomicznego punktu widzenia przepisy [zob. podobnie wyroki: z dnia 29 marca 2011 r., Komisja/Włochy, C‑565/08, EU:C:2011:188, pkt 49; a także z dnia 8 czerwca 2023 r., Fastweb i in. (Częstość naliczania opłat), C‑468/20, EU:C:2023:447, pkt 85 i przytoczone tam orzecznictwo].
W związku z tym przepisy dotyczące wynagrodzenia, o których mowa w pytaniu sądu odsyłającego, nie mogą być uznane za wprowadzające ograniczenie wspomnianej swobody świadczenia usług wyłącznie z tego powodu, że regulują one wynagrodzenie agentów piłkarskich i trenerów czy też zasady jego obliczania lub wypłacania. Do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy w świetle argumentów przedstawionych przez powodów w postępowaniu głównym przepisy te mogą stanowić takie ograniczenie z innego powodu.
Co się tyczy wskazanych przez sąd odsyłający w jego pytaniu przepisów regulujących gromadzenie niektórych informacji na platformie cyfrowej zarządzanej przez FIFA i przekazywania ich części innym agentom, klubom, ligom jednopodmiotowym, trenerom i zawodnikom, wydaje się, że nie stanowią one przeszkody w swobodnym świadczeniu usług, ponieważ wpływ, jaki przepisy tego rodzaju mogą wywierać na wykonywanie przez agentów piłkarskich ich działalności w innym państwie członkowskim, ma charakter zbyt niepewny i zbyt pośredni, by można było uznać, że stanowi on przeszkodę dla tej swobody.
Z utrwalonego orzecznictwa wynika bowiem, że przepisom, które obowiązują wszystkie podmioty gospodarcze wykonujące działalność na terytorium krajowym i nie mają na celu uregulowania warunków dotyczących świadczenia usług zainteresowanych przedsiębiorstw oraz których potencjalne ograniczające skutki, jakie mogą one wywierać na swobodę świadczenia usług, są zbyt niepewne i zbyt pośrednie, aby ustanowiony przez nie obowiązek mógł być uważany za naruszający tę swobodę, nie stoi na przeszkodzie zakaz ustanowiony w art. 56 TFUE (wyrok z dnia 22 grudnia 2022 r., Airbnb Ireland i Airbnb Payments UK, C‑83/21, EU:C:2022:1018, pkt 45).
Tymczasem należy przede wszystkim stwierdzić, że wskazane przez sąd odsyłający w jego pytaniu przepisy regulujące gromadzenie niektórych informacji na platformie cyfrowej najwyraźniej nie mają na celu uregulowania warunków wykonywania prawa do swobodnego świadczenia usług przez przedsiębiorstwa mające siedzibę w innym państwie członkowskim, ani nie są w stanie uniemożliwiać, utrudniać lub czynić mniej atrakcyjnym korzystanie z tej swobody przez agentów piłkarskich mających siedzibę w innych państwach członkowskich w sposób wystarczająco pewny i bezpośredni, ponieważ żądane informacje nie są trudne do udzielenia, a ich ilość nie jest nadmierna [zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 20 czerwca 2024 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Delegowanie pracowników z państw trzecich), C‑540/22, EU:C:2024:530, pkt 116], co powinien jednak zweryfikować sąd odsyłający.
Następnie wskazane przez sąd odsyłający w jego pytaniu przepisy dotyczące licencji agenta piłkarskiego, które uzależniają jej uzyskanie i utrzymanie od warunku, by agenci piłkarscy podporządkowali się przepisom FIFA, a także, w zakresie w nich nieuregulowanym, prawu szwajcarskiemu, mogą ustanawiać ograniczenie swobody świadczenia usług tylko wtedy, gdy przepisy mające w ten sposób zastosowanie do owych agentów same w sobie zniechęcają ich do wykonywania działalności w innym państwie członkowskim.
Wreszcie, jeśli chodzi o przepisy dotyczące licencji agenta piłkarskiego, które uzależniają jej uzyskanie i utrzymanie od warunku, by agenci poddawali się kompetencjom tej federacji, federacji członkowskich oraz CAS, należy zauważyć, że sąd odsyłający nie wyjaśnia wystarczająco, w jaki sposób takie przepisy mogą jako takie zakazywać, utrudniać lub czynić mniej atrakcyjnym wykonywanie przez agentów piłkarskich mających siedzibę w jednym państwie członkowskim ich prawa do swobodnego świadczenia usług na terytorium innego państwa członkowskiego, w związku z czym Trybunał nie jest w stanie zająć stanowiska w tym względzie.
Ponieważ – jak stwierdzono w pkt 286 niniejszego wyroku – niektóre z przepisów, o których mowa w pytaniu sądu odsyłającego, stanowią przeszkody w swobodnym świadczeniu usług przewidzianym w art. 56 TFUE, należy przypomnieć, że środki niepochodzące od państwa mogą zostać dopuszczone, nawet jeśli ograniczają przewidzianą w traktacie FUE swobodę przepływu, jeżeli zostanie wykazane, po pierwsze, że ich przyjęcie jest usprawiedliwione przez uzasadniony cel interesu ogólnego, mający charakter inny niż czysto gospodarczy, a po drugie, że środki te są zgodne z zasadą proporcjonalności, co oznacza, że są one odpowiednie do zapewnienia realizacji tego celu i nie wykraczają poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 251 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 95).
Co się tyczy wymogu odnoszącego się do odpowiedniego charakteru takich środków, należy również przypomnieć, że środki te można uznać za właściwe do zapewnienia realizacji wskazanego celu tylko wtedy, gdy rzeczywiście zmierzają one do jego osiągnięcia w sposób spójny i systematyczny (wyroki: z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 251 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 4 października 2024 r., FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, pkt 95). Co się tyczy wymogu niezbędności tych środków, zakłada on sprawdzenie, czy nie istniał alternatywny, mniej restrykcyjny środek, który umożliwiłby osiągnięcie zamierzonego celu w równie skuteczny sposób [zob. podobnie i analogicznie wyroki: z dnia 4 października 2024 r., Litwa i in./Parlament i Rada (Pakiet mobilności), od C‑541/20 do C‑555/20, EU:C:2024:818, pkt 824; a także z dnia 10 lipca 2025 r., INTERZERO i in., C‑254/23, EU:C:2025:569, pkt 208].
Wreszcie, podobnie jak w przypadku środków o charakterze państwowym, po ustaleniu przez skarżącego lub skarżących, że środki o charakterze niepaństwowym stanowią przeszkodę w rozumieniu traktatu FUE, to do autora tych środków należy następnie wykazanie, że środki te spełniają dwie kumulatywne przesłanki przypomniane w pkt 296 niniejszego wyroku (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 252 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie, co się tyczy w pierwszej kolejności wskazanych przez sąd odsyłający w jego pytaniu przepisów ograniczających wielokrotną reprezentację, należy zauważyć, że mają one na celu uniknięcie konfliktów interesów, a tym samym ochronę klientów przed zachowaniami agentów piłkarskich sprzecznymi z wymogami etycznymi mającymi zastosowanie do ich działalności. Tymczasem – jak podkreślono w pkt 188 niniejszego wyroku – tak samo jak orzecznictwo, o którym mowa w pkt 176 tego wyroku, może mieć zastosowanie w przypadku porozumień lub decyzji mających formę przepisów realizujących cele o charakterze etycznym lub deontologicznym (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 183), tak cel polegający na unikaniu konfliktów interesów należy uznać za stanowiący zgodny z prawem cel leżący w interesie ogólnym, mogący uzasadniać przeszkodę w swobodnym świadczeniu usług.
Ponadto przepisy takie wydają się odpowiednie do realizacji takiego celu, ponieważ ograniczają możliwość jednoczesnego reprezentowania w ramach tej samej transakcji zawodnika oraz klubów kupujących i sprzedających przez tego samego agenta piłkarskiego lub kilku agentów, którzy są „powiązani” ze względu na ich status kadry kierowniczej, wspólników, akcjonariuszy lub pracowników tej samej agencji lub istnienie więzi pokrewieństwa między nimi czy też zawarcie porozumienia mającego na celu współpracę.
Ponadto, o ile można było przewidzieć inne środki, takie jak nałożenie na agentów piłkarskich obowiązków w zakresie przejrzystości i informowania lub wymóg uzyskania pisemnej zgody zainteresowanych stron, o tyle takie środki nie wydają się umożliwiać osiągnięcia zamierzonego celu w równie skuteczny sposób, czego zweryfikowanie należy jednak do sądu odsyłającego.
Co się tyczy w drugiej kolejności przepisów odnoszących się do licencji agenta piłkarskiego w zakresie, w jakim uzależniają one przyznanie tej licencji od spełnienia warunku, aby agenci piłkarscy nie byli objęci żadnym ze środków karnych ani dyscyplinarnych, o których mowa w art. 5 ust. 1 lit. a) pkt (ii) i (iii) FFAR, z pkt 207 niniejszego wyroku wynika, że realizują one zgodny z prawem cel leżący w interesie ogólnym, polegający na ustaleniu minimalnych standardów etycznych, a także na ochronie zawodników i trenerów, w szczególności na początku kariery zawodowej, przed nadużyciami ze strony agentów piłkarskich.
Co się tyczy przepisów odnoszących się do licencji agenta piłkarskiego w zakresie, w jakim uzależniają one uzyskanie i utrzymanie tej licencji od warunku, aby osoby ubiegające się o taką licencję i jej posiadacze podlegały, po pierwsze, przepisom FIFA, a także, w zakresie w nich nieuregulowanym, prawu szwajcarskiemu, a po drugie, kompetencjom tej federacji, federacji członkowskich oraz CAS, przy założeniu, że przepisy takie wprowadzają ograniczenie swobody świadczenia usług, z pkt 209 niniejszego wyroku wynika, że można uznać, iż wspomniane przepisy mają na celu zapewnienie wyższego poziomu ochrony klientom agentów piłkarskich i samym agentom poprzez ustanowienie jednolitych ram prawnych, powiązanych z mechanizmem kontroli sprawowanej przez jeden organ decyzyjny. Tymczasem, podobnie jak wskazano w pkt 299 tego wyroku, taki cel można uznać za zgodny z prawem cel leżący w interesie ogólnym, mogący uzasadniać przeszkodę w swobodnym świadczeniu usług.
Ponadto w zakresie, w jakim przepisy odnoszące się do licencji agenta piłkarskiego nakładają na ubiegających się o tę licencję i jej posiadaczy obowiązek przestrzegania przepisów FIFA, można uznać, że mają one ostatecznie na celu zagwarantowanie integralności systemu transferów oraz, w szerszym ujęciu, zawodów sportowych, a także podniesienie standardów zawodowych mających zastosowanie do tej działalności. Tymczasem takie cele można również uznać za zgodne z prawem cele leżące w interesie ogólnym, mogące uzasadniać przeszkodę w swobodnym świadczeniu usług.
Do sądu odsyłającego należy jednak dokonanie oceny, w świetle wszystkich istotnych informacji, którymi dysponuje, czy uzależniając uzyskanie i utrzymanie licencji od spełnienia pewnych warunków, takich jak te, o których mowa w pkt 302 i 303 niniejszego wyroku, przepisy dotyczące licencji agenta piłkarskiego są odpowiednie do realizacji celów, o których mowa w pkt 302 i 304 tego wyroku, i czy celów tych nie można osiągnąć za pomocą środków w mniejszym stopniu ograniczających swobodne świadczenie usług w rozumieniu art. 56 TFUE.
Co się tyczy w trzeciej kolejności przepisów odnoszących się do „kontaktów”, które zakazują agentom piłkarskim kontaktowania się z potencjalnym klientem i zawierania z nim umowy poza określonymi okresami, należy zauważyć, że przed sądem odsyłającym FIFA uzasadniła te przepisy koniecznością zapewnienia stabilności umów między agentami zawodników a ich klientami. Tymczasem, jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 111 opinii, realizacja takiego celu, który różni się od celu polegającego na zapewnieniu ciągłości umów między zawodnikami a klubami w interesie prawidłowego przebiegu rozgrywek sportowych, wydaje się mieć charakter czysto gospodarczy, a zatem nie może uzasadniać przeszkody w swobodnym świadczeniu usług.
Prawdą jest, że FIFA podniosła również w swoich uwagach przedstawionych Trybunałowi, że takie przepisy „są korzystne dla zawodników, którzy dysponują obecnie jasnym terminem, w którym mogą rozważać różne opcje”. Argument taki może być powiązany ze zgodnym z prawem celem leżącym w interesie ogólnym, o którym mowa w art. 1 ust. 2 lit. e) FFAR, polegającym na ochronie zawodników, którym brakuje doświadczenia lub informacji w odniesieniu do funkcjonowania systemu transferów w piłce nożnej.
Niemniej jednak w niniejszym przypadku rozpatrywane przepisy chronią bez rozróżnienia zawodników i kluby, podczas gdy cel taki może obejmować jedynie zawodników. Co więcej, jak wynika z pkt 212 niniejszego wyroku, przepisy te nie służą realizacji tego celu w sposób spójny, jako że nie mają one zastosowania do agentów piłkarskich już związanych umową o przedstawicielstwo.
W związku z tym, gdyby w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym powodowie zdołali wykazać, że przepisy dotyczące „kontaktów”, choć pozornie neutralne, stanowią jednak przeszkodę w swobodnym świadczeniu usług, przeszkoda ta nie mogłaby być uzasadniona żadnym z dwóch celów wymienionych w pkt 306 i 307 niniejszego wyroku. Do sądu odsyłającego należy zatem ustalenie, czy w świetle innych celów wskazanych ewentualnie przez FIFA takie przepisy mogą jednak zostać uznane za uzasadnione zgodnym z prawem celem leżącym w interesie ogólnym, który nie ma charakteru czysto gospodarczego, i czy realizują one taki cel z poszanowaniem wymogów wynikających z zasady proporcjonalności.
Z powyższego wynika, że art. 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przyjętemu przez międzynarodową federację sportową regulaminowi regulującemu działalność agentów sportowych za pomocą przepisów, które, po pierwsze, ograniczają wielokrotną reprezentację przez tych agentów, po drugie, uzależniają uzyskanie niezbędnej do przeprowadzania określonych transakcji licencji od spełnienia warunku, by wspomniani agenci nie byli objęci określonymi środkami karnymi lub dyscyplinarnymi, po trzecie, uzależniają wydanie tej licencji od przestrzegania przepisów materialnych, które mogą zakazywać, utrudniać lub czynić mniej atrakcyjnym wykonywanie przez agentów mających siedzibę w jednym państwie członkowskim ich prawa do swobodnego świadczenia usług na terytorium innego państwa członkowskiego, bądź po czwarte, regulują możliwość kontaktowania się agentów piłkarskich z nowymi zawodnikami, których chcieliby oni reprezentować, jeżeli te różne kategorie przepisów nie są ani uzasadnione zgodnym z prawem celem leżącym w interesie ogólnym, ani proporcjonalne do takiego celu.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 RODO rozporządzenie to ma zastosowanie – jeśli chodzi o jego zakres przedmiotowy – do przetwarzania danych osobowych w sposób całkowicie lub częściowo zautomatyzowany oraz do przetwarzania w sposób inny niż zautomatyzowany danych osobowych stanowiących część zbioru danych lub mających stanowić część zbioru danych.
Niemniej jednak, jak wynika z art. 1 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, reguluje ono jedynie przetwarzanie danych dotyczących osób fizycznych.
W związku z tym art. 6 RODO może stać na przeszkodzie przyjęciu przepisów przewidujących przetwarzanie danych osobowych jedynie w zakresie, w jakim odnoszą się one do danych dotyczących osób fizycznych, w szczególności takich jak agenci, zawodnicy lub trenerzy, a nie do danych dotyczących podmiotów takich jak kluby czy ligi jednopodmiotowe.
Co się tyczy terytorialnego zakresu stosowania RODO, art. 3 ust. 2 lit. a) tego rozporządzenia przewiduje, że ma ono zastosowanie do przetwarzania danych osobowych osób znajdujących się na terytorium Unii, jeżeli przetwarzania tego dokonuje administrator lub podmiot przetwarzający niemający jednostki organizacyjnej w Unii, a czynności przetwarzania wiążą się z oferowaniem towarów lub usług takim osobom w Unii – niezależnie od tego, czy wymaga się od tych osób zapłaty.
W niniejszym przypadku FFAR ma na celu uregulowanie działalności zawodowej agentów piłkarskich. Tak więc w zakresie, w jakim przetwarzanie danych osobowych przewidziane w FFAR dotyczy działalności gospodarczej lub sportowej prowadzonej w Unii przez osoby fizyczne, takie jak agenci piłkarscy, zawodnicy lub trenerzy, przetwarzanie to jest objęte zakresem stosowania RODO.
Tymczasem każde przetwarzanie danych osobowych powinno, z zastrzeżeniem odstępstw dopuszczalnych w art. 23 rzeczonego rozporządzenia, być zgodne z zasadami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych oraz praw osoby, której dane dotyczą, określonymi, odpowiednio, w rozdziałach II i III tego rozporządzenia. W szczególności każde przetwarzanie danych osobowych powinno, po pierwsze, być zgodne z zasadami określonymi w art. 5 wspomnianego rozporządzenia, a po drugie, spełniać co najmniej jedną z alternatywnych przesłanek zgodności z prawem wymienionych w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia (zob. podobnie wyrok z dnia 2 marca 2023 r., Norra Stockholm Bygg, C‑268/21, EU:C:2023:145, pkt 43).
Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 159 opinii, chociaż sąd odsyłający nie sprecyzował, które z alternatywnych przesłanek zgodności z prawem, o których mowa w tym przepisie, mają zastosowanie w sprawie w postępowaniu głównym, to zarówno z informacji zawartych we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i z charakteru rozpatrywanych przepisów wynika, że przesłanką tą jest ta określona w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) RODO.
Przepis ten stanowi, że przetwarzanie danych osobowych jest zgodne z prawem, jeżeli jest „niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią, z wyjątkiem sytuacji, w których nadrzędny charakter wobec tych interesów mają interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, wymagające ochrony danych osobowych”.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem we wspomnianym przepisie określono trzy kumulatywne wymogi, a mianowicie, po pierwsze, wymóg realizacji prawnie uzasadnionych interesów przez administratora danych lub osobę trzecią, po drugie, wymóg, aby istniała konieczność przetwarzania danych osobowych dla potrzeb wynikających z tych prawnie uzasadnionych interesów, oraz po trzecie, wymóg, aby interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby objętej ochroną danych nie miały pierwszeństwa przed prawnie uzasadnionymi interesami administratora lub osoby trzeciej w ich przetwarzaniu [zob. podobnie wyroki: z dnia 4 lipca 2023 r., Meta Platforms i in. (Ogólne warunki korzystania z sieci społecznościowej), C‑252/21, EU:C:2023:537, pkt 106; a także z dnia 9 stycznia 2025 r., Mousse, C‑394/23, EU:C:2025:2, pkt 45].
Co się tyczy w pierwszej kolejności wymogu dotyczącego realizacji przez administratora co najmniej jednego „prawnie uzasadnionego interesu” w rozumieniu RODO, Trybunał uznał, że w braku definicji pojęcia „prawnie uzasadnionych interesów” w tym rozporządzeniu bezsporne jest, że za prawnie uzasadniony może zostać uznany szeroki wachlarz interesów. W szczególności pojęcie to nie ogranicza się do interesów usankcjonowanych i określonych ustawowo (zob. podobnie wyrok z dnia 9 stycznia 2025 r., Mousse, C‑394/23, EU:C:2025:2, pkt 46), ale – jak wynika z motywu 47 RODO – taki interes może istnieć na przykład w przypadku istotnego i odpowiedniego powiązania między osobą, której dane dotyczą, a administratorem, w sytuacjach takich jak te, w których osoba, której dane dotyczą, jest klientem administratora lub działa na jego rzecz. Ogólnie rzecz biorąc, pojęcie to różni się od pojęcia „zgodnego z prawem celu leżącego w interesie ogólnym”, do którego odwołuje się orzecznictwo, o którym mowa w szczególności w pkt 176 i 296 niniejszego wyroku, jak wynika to z ich brzmienia.
Co się tyczy w drugiej kolejności wymogu dotyczącego niezbędności przetwarzania danych osobowych do realizacji zamierzonego prawnie uzasadnionego interesu, wiąże się on z obowiązkiem sprawdzenia, czy ów prawnie uzasadniony interes mógłby racjonalnie zostać osiągnięty w sposób równie skuteczny za pomocą innych środków, w mniejszym stopniu naruszających prawa podstawowe osób, których dane dotyczą, w szczególności prawa do poszanowania życia prywatnego i do ochrony danych osobowych zagwarantowane w art. 7 i 8 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), ponieważ odstępstwa i ograniczenia zasady ochrony takich danych powinny być stosowane w granicach tego, co jest ściśle konieczne (zob. podobnie wyrok z dnia 9 stycznia 2025 r., Mousse, C‑394/23, EU:C:2025:2, pkt 28, 48).
W tym kontekście należy również przypomnieć, że przesłankę dotyczącą niezbędności przetwarzania należy analizować w związku z zasadą „minimalizacji danych”, zapisaną w art. 5 ust. 1 lit. c) RODO, zgodnie z którą dane osobowe muszą być adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane (zob. podobnie wyroki: z dnia 12 września 2024 r., HTB Neunte Immobilien Portfolio i Ökorenta Neue Energien Ökostabil IV, C‑17/22 i C‑18/22, EU:C:2024:738, pkt 52; a także z dnia 9 stycznia 2025 r., Mousse, C‑394/23, EU:C:2025:2, pkt 49).
W trzeciej kolejności, jeśli chodzi o przesłankę, zgodnie z którą interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, nie mają nadrzędnego charakteru wobec prawnie uzasadnionego interesu administratora lub strony trzeciej, wiąże się ona z wyważeniem rozpatrywanych przeciwstawnych praw i interesów, co jest co do zasady uzależnione od konkretnych okoliczności danego przypadku (wyrok z dnia 12 września 2024 r., HTB Neunte Immobilien Portfolio i Ökorenta Neue Energien Ökostabil IV, C‑17/22 i C‑18/22, EU:C:2024:738, pkt 53).
W szczególności, jak wynika z motywu 47 RODO, interesy i prawa podstawowe osoby, której dane dotyczą, mogą być nadrzędne wobec interesu administratora danych, w przypadkach gdy dane osobowe są przetwarzane w okolicznościach, w których osoby, których dane dotyczą, nie mogą, racjonalnie rzecz biorąc, spodziewać się późniejszego przetwarzania ich danych.
Ponadto, o ile okoliczność, że rozpatrywane dane osobowe dotyczą działalności zawodowej, nie może sama w sobie wyłączyć ich ani z ochrony przyznanej przez prawo podstawowe do poszanowania życia prywatnego, zagwarantowane w art. 7 Karty, ani z ochrony przyznanej przez prawo do ochrony danych, zagwarantowane w art. 8 Karty i skonkretyzowane w RODO (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 22 listopada 2022 r., Luxembourg Business Registers, C‑37/20 i C‑601/20, EU:C:2022:912, pkt 38), o tyle taka okoliczność może jednak zostać uwzględniona w celu dokonania oceny, czy interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, mają pierwszeństwo przed prawnie uzasadnionymi interesami realizowanymi przez administratora lub przez osobę trzecią, w szczególności gdy powoływany prawnie uzasadniony interes odnosi się do okoliczności, że osoba, której dane dotyczą, jest klientem administratora lub działa na jego rzecz.
O ile ostatecznie to do sądu odsyłającego należy ocena, czy przepisy przewidziane w FFAR, o których mowa w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) i lit. k) ppkt (ii) oraz w art. 19 tego regulaminu, są zgodne z trzema wymogami przypomnianymi w pkt 319 niniejszego wyroku, o tyle także w tym wypadku Trybunał, orzekając w przedmiocie odesłania prejudycjalnego, może udzielić temu sądowi wskazówek mających pomóc temu sądowi w dokonywaniu tej oceny (zob. podobnie wyrok z dnia 9 stycznia 2025 r., Mousse, C‑394/23, EU:C:2025:2, pkt 51).
W związku z tym, ponieważ sąd odsyłający odnosi się w swoim pytaniu do przepisów wymienionych w poprzednim punkcie niniejszego wyroku, należy dostarczyć mu elementów wykładni art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) RODO, które są niezbędne do dokonania przezeń oceny zgodności z tym przepisem przetwarzania danych osobowych przewidzianego w przytoczonych w poprzednim punkcie niniejszego wyroku przepisach FFAR.
Artykuł 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) i lit. k) ppkt (ii) FFAR przewiduje, że agenci piłkarscy są zobowiązani do przekazywania FIFA różnych informacji, które mogą zawierać dane osobowe, a mianowicie, po pierwsze, wszelkich porozumień innych niż umowa o przedstawicielstwo zawarta z klientem, w tym między innymi porozumień dotyczących innych usług, a także informacji wymaganych na platformie cyfrowej zarządzanej przez FIFA, po drugie, wymaganych na tej platformie informacji dotyczących uiszczenia opłaty za usługi agenta piłkarskiego, po trzecie, wymaganych na tej platformie informacji dotyczących zapłaty rekompensaty związanej z porozumieniem innym niż umowa o przedstawicielstwo zawarta z klientem, po czwarte, wszelkich ustaleń umownych lub innego rodzaju ustaleń między agentami piłkarskimi, mających na celu współpracę w ramach świadczenia usług lub podział całości lub części dochodów lub zysków generowanych dzięki prowadzeniu działalności agenta piłkarskiego, jak też, po piąte, liczby agentów korzystających z tej samej agencji oraz tożsamości wszystkich jej pracowników.
Zważywszy, że funkcjonowanie platformy cyfrowej takiej jak ta zarządzana przez FIFA wiąże się – z zastrzeżeniem potwierdzenia tego założenia przez sąd odsyłający – z korzystaniem z „przetwarzania zautomatyzowanego” i „zbiorów danych” w rozumieniu art. 2 ust. 1 RODO interpretowanego w odniesieniu do tego drugiego pojęcia w związku z art. 4 pkt 6 tego rozporządzenia, o ile takie czynności gromadzenia dotyczą danych osobowych, czynności te należy uznać za przetwarzanie danych osobowych w rozumieniu RODO, w związku z czym podlegają one wymogom określonym w pkt 319 niniejszego wyroku.
Co się tyczy spełnienia przez przetwarzanie przewidziane w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) i lit. k) ppkt (ii) FFAR pierwszego wymogu przypomnianego w pkt 319 niniejszego wyroku, dotyczącego tego, by administrator danych lub osoba trzecia realizowali prawnie uzasadniony interes, należy zauważyć, że w celu uzasadnienia takiego przetwarzania FIFA powołuje się w szczególności na konieczność zapewnienia, aby osoby, których dane dotyczą – czyli agenci piłkarscy i ich klienci, niezależnie od tego, czy są to kluby, zawodnicy, trenerzy czy ligi jednopodmiotowe – przestrzegały ram regulacyjnych ustanowionych przez tę federację.
Należy zauważyć, że skoro wszystkie osoby fizyczne, których dane mogą być przekazywane FIFA przez agentów piłkarskich na podstawie tych przepisów, są stronami uczestniczącymi w rozgrywkach organizowanych przez tę federację lub przez konfederacje lub federacje w niej zrzeszone, a dane, które mogą być w ten sposób przekazywane, odnoszą się do działalności zawodowej tych osób fizycznych wykonywanej w związku z tymi zawodami sportowymi, można uznać, że istnieje istotne i odpowiednie powiązanie w rozumieniu motywu 47 RODO między tymi zainteresowanymi stronami a FIFA.
W konsekwencji nałożony przez FIFA na agentów piłkarskich wymóg przekazania jej informacji, o których mowa w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) i lit. k) ppkt (ii) FFAR, w celu upewnienia się, że ci agenci i ich klienci wypełniają obowiązki ciążące na nich na mocy tego regulaminu, można uznać za realizujący prawnie uzasadniony interes w rozumieniu art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) RODO, o ile obowiązki uzasadniające przekazanie takich informacji są same w sobie zgodne z mającym zastosowanie prawem krajowym oraz z prawem Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2024 r., Koninklijke Nederlandse Lawn Tennisbond, C‑621/22, EU:C:2024:858, pkt 49), co powinno zostać zweryfikowane przez sąd odsyłający.
Co się tyczy drugiego wymogu, o którym mowa w pkt 319 niniejszego wyroku, dotyczącego niezbędności przetwarzania oraz przestrzegania zasady minimalizacji odnośnych danych, należy zauważyć, że dane, o których mowa w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) i lit. k) ppkt (ii) FFAR, mimo że są stosunkowo liczne, wydają się odpowiednie, istotne i ograniczone do tego, co jest konieczne do realizacji prawnie uzasadnionego interesu realizowanego przez rozpatrywane przetwarzanie, polegającego na upewnieniu się, że nie tylko agenci piłkarscy, ale również inne zainteresowane strony, takie jak kluby, ligi jednopodmiotowe, zawodnicy i trenerzy, przestrzegają ram regulacyjnych ustanowionych w FFAR.
Przede wszystkim należy bowiem zauważyć, że ujawnienie wszelkich porozumień innych niż umowa o przedstawicielstwo zawarta z klientem, w tym między innymi porozumień dotyczących innych usług przewidzianych w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii) FFAR, pozwala upewnić się, że różne wymogi dotyczące treści umowy o przedstawicielstwo ustanowione w tym regulaminie, takie jak te określone w jego art. 12 ust. 8 i 9, czy też w jego art. 15, nie są obchodzone za pomocą postanowień zawartych w umowach zawartych między agentem piłkarskim a jego klientami, które nie mają związku z usługami świadczonymi przez agenta i których celem jest w rzeczywistości uregulowanie ich stosunku prawnego w celu świadczenia takich usług.
Do sądu odsyłającego należy jednak ustalenie, czy inne środki mogłyby umożliwić równie skuteczną kontrolę, a jednocześnie w mniejszym stopniu naruszać prawa osób, których dane dotyczą.
Następnie należy podkreślić, że dane osobowe, których może dotyczyć przekazanie informacji, o których mowa w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (v) i lit. k) ppkt (ii) FFAR, wydają się odpowiednie, istotne i ograniczone do tego, co jest konieczne, aby umożliwić FIFA upewnienie się, że agenci piłkarscy przestrzegają obowiązków wynikających, po pierwsze, z art. 15 ust. 3 i 4 FFAR oraz z art. 12 ust. 10 tego regulaminu, a po drugie, z jego art. 11 ust. 3. Do sądu odsyłającego należy jednak ustalenie, czy inne środki mogłyby umożliwić równie skuteczną kontrolę, a jednocześnie w mniejszym stopniu naruszać prawa osób, których dane dotyczą.
Wreszcie, co się tyczy przetwarzania przewidzianego zarówno w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (iii), jak i w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (iv) FFAR, należy zauważyć, że te dwa przepisy nie precyzują, jakie informacje powinny zostać przekazane przez agentów piłkarskich, a ograniczają się do odesłania w tym względzie do informacji wymaganych na platformie cyfrowej, którą zarządza FIFA. W związku z tym nie można ich uznać za sprzeczne z RODO, ponieważ same w sobie nie narzucają one żadnego konkretnego przetwarzania i odsyłają do przyjęcia przez tę federację innych przepisów. To samo dotyczy art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii) FFAR w zakresie, w jakim odnosi się on do „informacji wymaganych na platformie”.
Co się tyczy trzeciego wymogu, o którym mowa w pkt 319 niniejszego wyroku, polegającego na wyważeniu różnych wchodzących w grę interesów, praw podstawowych i wolności, należy stwierdzić, że o ile agenci piłkarscy posiadający licencję FIFA, a także zawodnicy i trenerzy, których reprezentują ci agenci, przedstawiciele zainteresowanych klubów i lig jednopodmiotowych oraz pracownicy agencji, za pośrednictwem których owi agenci wykonują swoją działalność, mogą znaleźć się w sytuacji, w której pewne ich dane osobowe będą przedmiotem przetwarzania przewidzianego w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) oraz lit. k) ppkt (ii) FFAR, o tyle liczba osób, których dotyczy to przetwarzanie, pozostaje stosunkowo ograniczona.
Ponadto wspomniane dane osobowe odnoszą się nie do życia rodzinnego czy intymnego osób, których dane te dotyczą, lecz do działalności zawodowej, którą wykonują one w ramach regulacyjnych, które zostały ustanowione przez FIFA i które powinny one znać jako profesjonaliści. W tych okolicznościach osoby te mogą zasadnie oczekiwać, że federacja ta będzie przetwarzać niektóre z ich danych osobowych.
Ponadto art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) oraz lit. k) ppkt (ii) FFAR ma na celu zapewnienie prawidłowego stosowania FFAR.
Można uznać, że taki cel ma pewne znaczenie dla FIFA.
W związku z tym, z zastrzeżeniem oceny, której – jak wynika z pkt 326 niniejszego wyroku – powinien dokonać sąd odsyłający, sąd ten mógłby uznać, że przetwarzanie danych osobowych przewidziane w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) oraz lit. k) ppkt (ii) FFAR opiera się na odpowiednim wyważeniu między z jednej strony podstawowymi interesami, wolnościami i prawami osób, których dane dotyczą, a z drugiej strony uzasadnionymi interesami realizowanymi przez administratora.
Tak więc, co więcej, o ile sąd odsyłający stwierdzi, że rozpatrywane regulacje nie naruszają żadnego przepisu prawa Unii ani mającego zastosowanie prawa krajowego, o tyle można je uznać za zgodny z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) RODO.
Należy jednak podkreślić, że stwierdzenie to nie przesądza o możliwej do stwierdzenia przez sąd odsyłający zgodności z RODO niektórych rodzajów przetwarzania danych osobowych, których dokładna treść nie została sprecyzowana w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) oraz lit. k) ppkt (ii) FFAR, takich jak przetwarzanie informacji wymaganych na platformie cyfrowej, którą zarządza FIFA, innych niż te, o których mowa w tym przepisie, ponieważ ocena tej zgodności wymaga uwzględnienia charakteru i zakresu tego przetwarzania.
Zgodnie z art. 19 FFAR FIFA zapewnia udostępnienie informacji dotyczących wszystkich agentów piłkarskich, w tym ich nazwisk oraz danych kontaktowych, a także informacji o klientach reprezentowanych przez tych agentów, wyszczególniając, czy przedstawicielstwo to ma charakter wyłączny, czy też nie, datę wygaśnięcia danej umowy o przedstawicielstwo, usługi świadczone przez agenta na rzecz każdego klienta, wszelkie sankcje nałożone na agentów i ich klientów, a także szczegółowe informacje dotyczące wszystkich transakcji z udziałem agentów, w tym uiszczone na ich rzecz kwoty opłat za ich usługi.
Takie czynności udostępniania można zakwalifikować jako operacje rozpowszechniania danych osobowych w rozumieniu art. 4 pkt 2 RODO, w związku z czym podlegają one wymogom przypomnianym w pkt 319 niniejszego wyroku.
Co się tyczy art. 19 lit. d) FFAR, który wymaga udostępnienia informacji o wszelkich sankcjach nałożonych na agentów piłkarskich i ich klientów, należy przypomnieć, że jeżeli przetwarzanie obejmuje dane osobowe dotyczące wyroków skazujących i naruszeń prawa, to może ono być dokonywane, zgodnie z art. 10 RODO, wyłącznie pod nadzorem władz publicznych, chyba że takie przetwarzanie jest „dozwolone prawem Unii lub prawem państwa członkowskiego przewidującym odpowiednie zabezpieczenia praw i wolności osób, których dane dotyczą”.
Oznacza to, że wspomniany art. 10 ma na celu zapewnienie zwiększonej ochrony przed przetwarzaniem, które ze względu na szczególną wrażliwość danych może stanowić szczególnie poważną ingerencję w prawa podstawowe do poszanowania życia prywatnego i do ochrony danych osobowych, zagwarantowane w art. 7 i 8 Karty [wyrok z dnia 22 czerwca 2021, Latvijas Republikas Saeima (Punkty karne), C‑439/19, EU:C:2021:504, pkt 74].
Skoro bowiem dane, do których odnosi się art. 10 RODO, dotyczą zachowań powodujących dezaprobatę społeczeństwa, udzielenie dostępu do takich danych może stygmatyzować osobę, której dane dotyczą, a tym samym stanowić poważną ingerencję w jej życie prywatne lub zawodowe [wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., Latvijas Republikas Saeima (Punkty karne), C‑439/19, EU:C:2021:504, pkt 75], i to nawet w sytuacji, gdy taka konsekwencja nie stanowiłaby części sankcji przewidzianej w odniesieniu do tych zachowań.
Tymczasem w celu zapewnienia zwiększonej ochrony przewidzianej w tym art. 10, która jest jednak ograniczona wyłącznie do dziedziny prawa karnego [zob. podobnie wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., Latvijas Republikas Saeima (Punkty karne), C‑439/19, EU:C:2021:504, pkt 78], konieczne jest, w przypadku gdy przetwarzanie danych osobowych dotyczy wyroków skazujących, przestępstw lub środków zabezpieczających zastosowanych w stosunku do osoby, której dane dotyczą, a przetwarzanie to następuje bez upoważnienia wynikającego z prawa Unii lub prawa państwa członkowskiego, aby organ publiczny, pod którego kontrolą odbywa się owo przetwarzanie, sam był zobowiązany do stosowania RODO i mógł w stosownym przypadku zostać pociągnięty do odpowiedzialności, co oznacza, że organ ten musi być organem państwa członkowskiego.
W niniejszej sprawie z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika, by przetwarzanie, o którym mowa w art. 19 lit. d) FFAR, było dozwolone przez prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego, które przewiduje odpowiednie gwarancje praw i wolności osób, których dane dotyczą. W związku z tym, gdyby okazało się, że w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym sankcje, o których mowa w tym przepisie, są objęte zakresem stosowania art. 10 RODO, FIFA nie mogłaby w żadnym razie przetwarzać takich danych, ponieważ takie przetwarzanie nie byłoby dokonywane pod nadzorem organu publicznego państwa członkowskiego.
Zatem to z zastrzeżeniem takiej hipotezy, w przedmiocie której sąd odsyłający nie zwraca się do Trybunału z pytaniem, należy zbadać, czy różne rodzaje przetwarzania, o których mowa we wspomnianym art. 19, spełniają wymogi przypomniane w pkt 319 niniejszego wyroku.
Co się tyczy zgodności wszystkich operacji przetwarzania danych osobowych przewidzianych w art. 19 FFAR z pierwszym wymogiem przypomnianym w pkt 319 niniejszego wyroku, należy zauważyć, że FIFA podnosi w szczególności, iż owe formy przetwarzania mają na celu umożliwienie różnym osobom, na które FFAR nakłada obowiązki w zakresie weryfikacji, spełnienia tych obowiązków.
Tymczasem, podobnie jak w przypadku celu realizowanego przez przetwarzanie danych osobowych przewidziane w art. 16 ust. 2 lit. j) ppkt (ii)–(v) oraz lit. k) ppkt (ii) FFAR, wspomnianego w pkt 330 niniejszego wyroku, można uznać, że cel, o którym mowa w poprzednim punkcie niniejszego wyroku, wchodzi w zakres prawnie uzasadnionego interesu, pod warunkiem że rozpatrywane obowiązki są same w sobie zgodne z prawem Unii i prawem danego państwa członkowskiego, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego.
Co się tyczy drugiego wymogu, o którym mowa w pkt 319 niniejszego wyroku, aby przetwarzanie było niezbędne do realizacji prawnie uzasadnionych interesów oraz aby dane będące przedmiotem tego przetwarzania były odpowiednie, istotne i ograniczone do tego, co jest konieczne w świetle zamierzonych celów, należy stwierdzić, że skoro prawnie uzasadniony interes, na który powołuje się FIFA, polega na umożliwieniu różnym osobom, na które FFAR nakłada obowiązki w zakresie weryfikacji, wywiązania się z nich, to ujawnienie i publikacja informacji, o których mowa w art. 19 tego regulaminu, powinny być zastrzeżone wyłącznie dla osób fizycznych lub prawnych, na których spoczywają takie obowiązki, co może wymagać wprowadzenia zróżnicowanych zasad dostępu w zależności od kategorii zainteresowanych osób czy podmiotów.
W niniejszym przypadku w rzeczonym regulaminie z pewnością nie sprecyzowano, jaka kategoria osób może zapoznać się z każdą z informacji wspomnianych w jego art. 19. Jednakże ten brak precyzji nie może sam w sobie czynić tego artykułu sprzecznym z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) RODO, jeżeli i w zakresie, w jakim sąd odsyłający stwierdzi, że taki brak precyzji nie oznacza, iż wszystkie te kategorie osób mają niezróżnicowany dostęp do wszystkich tych informacji.
Ponadto ten brak precyzji nie stoi na przeszkodzie temu, by Trybunał przedstawił uwagi dotyczące kategorii osób, w odniesieniu do których każde przetwarzanie danych osobowych przewidziane w art. 19 FFAR może być uzasadnione w świetle obowiązków, jakie nakłada ten regulamin.
W tym względzie w pierwszej kolejności należy zauważyć, że w odniesieniu do nazwisk oraz danych kontaktowych agentów piłkarskich, o których mowa w art. 19 lit. a) FFAR, udostępnienie takich danych osobowych innym agentom piłkarskim można uznać za odpowiednie, istotne i ograniczone do tego, co jest konieczne do umożliwienia im wypełnienia obowiązków nałożonych na nich na mocy tego regulaminu, ponieważ dane te są w każdym razie potrzebne w sytuacji, gdy chcą oni nawiązać kontakt z agentem reprezentującym danego zawodnika lub trenera w celu jego ewentualnego zatrudnienia.
To samo dotyczy ujawniania i publikacji tych danych na rzecz klubów, lig jednopodmiotowych, zawodników i trenerów, ponieważ z akt, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika, by istniały alternatywne środki umożliwiające, zgodnie z art. 18 ust. 1 lit. c) FFAR, osobom fizycznym i prawnym, które pragną być reprezentowane przez agenta, sprawdzenie, czy przedsiębiorca, z którym zamierzają one zawrzeć umowę o przedstawicielstwo, rzeczywiście posiada licencję FIFA.
Co się tyczy danych dotyczących tożsamości klientów reprezentowanych przez każdego z agentów piłkarskich, a także wyłącznego lub niewyłącznego charakteru umowy o przedstawicielstwo i okresu jej obowiązywania, których udostępnienie jest wymagane przez art. 19 lit. b) FFAR, należy podkreślić, że w odniesieniu do klubów i lig jednopodmiotowych takie udostępnienie mogłoby umożliwić im zastosowanie się do art. 18 bis RSTP.
Na mocy tego ostatniego artykułu żaden klub nie może bowiem zawrzeć umowy, która umożliwiałaby w szczególności osobom trzecim, w ramach zatrudnienia lub transferu, wywieranie wpływu na niezależność lub politykę klubu lub na wyniki jego drużyn. Tymczasem, z zastrzeżeniem potwierdzenia tej tezy przez sąd odsyłający, wydaje się, że na potrzeby stosowania tego artykułu agenta piłkarskiego należy uznać za osobę trzecią.
Co się tyczy wyłącznego lub niewyłącznego charakteru umowy o przedstawicielstwo wiążącej każdego z agentów piłkarskich z jego klientami, a także czasu trwania tej umowy, udostępnienie tej informacji innym agentom piłkarskim mogłoby spełniać ten sam wymóg, ponieważ dane te są niezbędne do umożliwienia tym ostatnim przestrzegania przepisów przewidzianych w art. 16 ust. 1 lit. b) i c) FFAR, które regulują możliwość nawiązywania przez danego agenta kontaktów z klientami, którzy zawarli umowę o wyłączne przedstawicielstwo.
Tymczasem, co się tyczy każdej z tych informacji, nie wydaje się, aby istniały środki alternatywne, które w mniejszym stopniu naruszają prawo do poszanowania życia prywatnego zagwarantowane w art. 7 Karty, jak też prawo do ochrony danych zagwarantowane w art. 8 Karty, a jednocześnie pozwalają spełnić te wymogi w równie skuteczny sposób, przy czym teza ta wymaga potwierdzenia przez sąd odsyłający.
W drugiej kolejności należy natomiast zauważyć z jednej strony, że z FFAR nie wynika, iż ustanowiono w nim obowiązki, których przestrzeganie wymaga ujawnienia i publikacji informacji, o których mowa w art. 19 tego regulaminu, na rzecz osób fizycznych lub prawnych innych niż agenci piłkarscy, zawodnicy, trenerzy, kluby i ligi jednopodmiotowe. Z drugiej strony, niezależnie od tożsamości odbiorcy tych informacji, udostępnienie danych dotyczących usług agenta piłkarskiego świadczonych na rzecz każdego klienta w rozumieniu art. 19 lit. c) FFAR, kar nałożonych na agentów piłkarskich i klientów w rozumieniu art. 19 lit. d) FFAR, jak też szczegółowych informacji dotyczących wszystkich transakcji przeprowadzonych z udziałem każdego z agentów piłkarskich w rozumieniu art. 19 lit. e) FFAR nie może zostać uznane za konieczne do wypełnienia jakiegokolwiek obowiązku wynikającego z rzeczonego regulaminu.
Prawdą jest, że art. 18 ust. 2 lit. e) FFAR nakłada na agentów piłkarskich obowiązek powstrzymania się od bezpośredniego lub pośredniego uczestnictwa w obchodzeniu określonego w tym regulaminie górnego limitu opłaty za usługi agenta piłkarskiego lub przyczynia się do tego. Jednakże dla zapewnienia, aby obowiązek ten był wypełniany, nie jest wymagane, by inni agenci mieli wiedzę na temat usług, które ich konkurenci świadczą swoim klientom, ani tym bardziej by dysponowali oni szczegółowymi informacjami o wszystkich transakcjach, w których uczestniczyli ci ostatni.
Podobnie, o ile zgodnie z art. 18 ust. 1 lit. g) FFAR klienci agentów piłkarskich są zobowiązani do niezwłocznego powiadamiania FIFA, konfederacji lub stowarzyszeń członkowskich o wszelkich naruszeniach tego regulaminu, o tyle taki obowiązek nie wymaga udostępniania im w tym celu konkretnych informacji.
Wynika z tego, że z zastrzeżeniem istnienia innych mających zastosowanie przepisów zawartych w aktach prawnych innych niż FFAR, cel przywołany przez FIFA i wymieniony w pkt 353 niniejszego wyroku nie może sam w sobie uzasadniać całego przetwarzania danych osobowych przewidzianego w art. 19 tego regulaminu.
Niemniej jednak z art. 1 FFAR wynika, że regulamin ten realizuje również interes polegający na określeniu minimalnych standardów zawodowych i etycznych, ochronie klientów przed nieetycznymi zachowaniami, a także ochronie zawodników, którym brakuje doświadczenia lub informacji w odniesieniu do funkcjonowania systemu transferów w piłce nożnej. Tymczasem, po pierwsze, realizację tych interesów przez federację sportową można uznać za zgodną z prawem.
Po drugie, udostępnienie informacji, o których mowa w art. 19 lit. a)–c) FFAR, a tym samym przetwarzanie danych osobowych wynikające z tego udostępnienia można uznać za odpowiednie, istotne i ograniczone do tego, co jest konieczne do realizacji takich prawnie uzasadnionych interesów.
Jednakże nawet gdyby FFAR miał na celu realizację owych prawnie uzasadnionych interesów, okoliczność, że w art. 19 lit. e) tego regulaminu przewidziano ujawnienie i publikację informacji o wszystkich transakcjach z udziałem agentów piłkarskich, pozostaje sprzeczna z zasadą minimalizacji danych w rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. c) RODO, ponieważ zakres takiego przetwarzania nie jest wystarczająco ograniczony, aby zagwarantować przestrzeganie tej zasady.
Wreszcie, co się tyczy przetwarzania danych przewidzianego w art. 19 lit. d) FFAR, polegającego na ujawnieniu i publikacji wszelkich informacji o karach nałożonych na agenta piłkarskiego lub klienta, należy zauważyć, że takie przetwarzanie może okazać się konieczne, ponieważ może stanowić sankcję bardziej skuteczną i odstraszającą niż nałożenie grzywny, jako że konsekwencje związane z takim udostępnieniem informacji są trudne do przewidzenia, co sprawia, że wszelka ocena z punktu widzenia stosunku kosztów do korzyści, jakie wiążą się z naruszeniem danego przepisu, staje się mało wiarygodna. Ponadto takie przetwarzanie może okazać się konieczne, aby umożliwić osobom, które mogły zostać pokrzywdzone w wyniku uzasadniającego sankcję naruszenia FFAR, powzięcie o nim wiedzy.
Tymczasem nie wydaje się, aby środek w mniejszym stopniu naruszający prawo do poszanowania życia prywatnego, zagwarantowane w art. 7 Karty, oraz prawo do ochrony danych osobowych, zagwarantowane w art. 8 Karty, umożliwiał realizację prawnie uzasadnionych interesów w równie skuteczny sposób. Do sądu odsyłającego należy jednak zbadanie, czy można przewidzieć takie środki, na przykład w postaci bardziej ograniczonej pod względem treści lub zasięgu publikacji danych osobowych.
Co się tyczy spełnienia przez operacje przetwarzania danych, o których mowa w art. 19 lit. a)–c) FFAR, trzeciego wymogu przypomnianego w pkt 319 niniejszego wyroku, polegającego na wyważeniu różnych wchodzących w grę interesów, praw podstawowych i wolności, należy zauważyć, że przetwarzanie to odnosi się do ograniczonej liczby osób i dotyczy wyłącznie działalności zawodowej, jaką osoby te wykonują w ramach regulacyjnych ustanowionych przez FIFA, o których osoby te, jako profesjonaliści, powinny mieć wiedzę.
W tym kontekście, co się tyczy w pierwszej kolejności operacji przetwarzania danych osobowych przewidzianych w art. 19 lit. a)–c) FFAR, polegających na udostępnieniu, po pierwsze, nazwisk oraz danych kontaktowych wszystkich agentów piłkarskich, po drugie, tożsamości klientów reprezentowanych przez tych agentów, w tym informacji o tym, czy umowa o przedstawicielstwo ma charakter wyłączny czy niewyłączny, oraz o dacie wygaśnięcia tej umowy, a po trzecie, informacji o usługach świadczonych przez agenta piłkarskiego na rzecz każdego klienta, można uznać, że te operacje przetwarzania są oparte na odpowiednim wyważeniu między prawnie uzasadnionym interesem, który ma być chroniony, a prawami osób, których dane osobowe są przedmiotem tego przetwarzania.
Co się tyczy w drugiej kolejności ujawnienia i publikacji informacji o karach nałożonych na agentów piłkarskich i ich klientów, przewidzianych w art. 19 lit. d) FFAR, prawdą jest, że takie dane mogą narazić daną osobę na pewną formę wykluczenia.
Jednakże okoliczność ta nie może sama w sobie stać na przeszkodzie temu, by prawnie uzasadniony interes administratora i osoby trzeciej mógł przeważać nad interesami, prawami podstawowymi i wolnościami zainteresowanych agentów piłkarskich i ich klientów.
Prawdą jest, że w pkt 92 wyroku z dnia 22 czerwca 2021 r., Latvijas Republikas Saeima (Punkty karne) (C‑439/19, EU:C:2021:504), Trybunał podkreślił ryzyko stygmatyzacji, na które w pewnych okolicznościach mogą być narażeni kierowcy pojazdów, którzy popełnili wykroczenie drogowe i na których nałożono karę pieniężną lub inną karę, w przypadku publikacji informacji o przyznanych im punktach karnych. Jednakże kary rozpatrywane w sprawie, w której zapadł ten wyrok, dotyczyły nie działalności zawodowej, lecz codziennego życia zainteresowanych osób, w związku z czym ich publikacja nie mogła przyczynić się do przywrócenia zaufania do określonego rynku ani pozwolić osobom ewentualnie poszkodowanym na zapoznanie się z czynami zarzucanymi danej osobie.
Tymczasem w niniejszej sprawie wydaje się, że rozpatrywane operacje przetwarzania można uznać za stanowiące element samej kary, i wydaje się również, że mogą one przywrócić zaufanie do odnośnych rynków, a także ułatwić osobom, które mogły zostać poszkodowane, korzystanie z prawa do odszkodowania. Można uznać, że taki cel wchodzi w zakres interesów nadrzędnych wobec interesów agentów piłkarskich, którzy naruszyli FFAR, o ile przepisy, których naruszenie doprowadziło do nałożenia kary, nie są sprzeczne z prawem Unii.
W związku z tym, pomimo ryzyka wykluczenia, jakie może wiązać się z takim przetwarzaniem, owo przetwarzanie może w niektórych sytuacjach być oparte na wyważeniu między prawnie uzasadnionym interesem, który ma być chroniony, a interesami, prawami podstawowymi i wolnościami osób, których dotyczy to przetwarzanie.
Jednakże o ile nie można wykluczyć, że udostępnienie informacji o karach o określonej wadze może, biorąc pod uwagę okoliczności właściwe dla czynów, za które nałożono te kary, podlegać odpowiedniemu wyważeniu wchodzących w grę interesów, praw podstawowych i wolności, o tyle nie jest tak w przypadku konsekwencji, jakie w tym kontekście pociąga za sobą przewidziany w art. 19 lit. d) FFAR obowiązek ujawnienia informacji o wszelkich karach nałożonych na agentów piłkarskich i ich klientów.
Ten ostatni obowiązek wydaje się bowiem pociągać za sobą obowiązek ujawnienia i opublikowania wszystkich nałożonych kar, niezależnie od ich wagi, od tego, w jakim stopniu zdarzenia, które doprowadziły do nałożenia tych kar, mogły naruszyć zaufanie do odnośnych rynków, od ewentualnej szkody poniesionej przez osoby trzecie, a także od czasu, jaki upłynął od popełnienia danego naruszenia.
Tymczasem w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym z art. 19 FFAR nie wynika, by kary nakładane na agentów piłkarskich lub ich klientów były rozróżniane w zależności od ich wagi ani by zaprzestawano udostępniania informacji o tych karach po upływie określonego okresu od daty popełnieniu czynu.
Z całości powyższych rozważań wynika, że art. 6 ust. 1 akapit pierwszy RODO należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom przyjętym przez międzynarodową federację sportową regulującym działalność agentów sportowych w zakresie, w jakim przewidują one ujawnienie i publikację przez tę federację, po pierwsze, informacji o wszelkich karach nałożonych na agentów lub ich klientów, a po drugie, szczegółowych informacji dotyczących wszystkich transakcji z udziałem agentów, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego.
W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć w następujący sposób:
– art. 101 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom przyjętym przez międzynarodową federację sportową regulującym działalność agentów sportowych, pod warunkiem że, po pierwsze, wymogi zawarte w tych uregulowaniach prowadzą do ograniczeń konkurencji, niezależnie od tego, czy uzna się je za ograniczenia ze względu na „cel” czy za ograniczenia ze względu na „skutek”, a po drugie, ograniczenia te nie mogą spełniać określonych w art. 101 ust. 3 TFUE przesłanek umożliwiających skorzystanie z wyłączenia spod zakazu ustanowionego w art. 101 ust. 1 TFUE lub, jeśli chodzi o wymogi, których skutkiem jest ograniczenie konkurencji, rzeczone ograniczenia nie służą realizacji zgodnego z prawem celu leżącego w interesie ogólnym, w świetle którego wydają się one odpowiednie, konieczne i proporcjonalne sensu stricto;
– art. 102 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom przyjętym przez międzynarodową federację sportową regulującym działalność agentów sportowych, w zakresie, w jakim z jednej strony federacja ta dysponuje wiążącymi uprawnieniami normatywnymi wobec znacznej części danego rynku, a wymogi wynikające z tych uregulowań mogą stanowić nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE, a także z drugiej strony wymogi takie nie służą realizacji zgodnego z prawem celu leżącego w interesie ogólnym, w świetle którego wydają się odpowiednie, konieczne i proporcjonalne sensu stricto, nie są obiektywnie konieczne ze względu na szczególne i uzasadnione ograniczenia, w szczególności o charakterze prawnym, przemysłowym lub handlowym, i nie generują korzystnego dla konsumentów wzrostu efektywności mogącego zrównoważyć negatywne skutki dla tych ostatnich;
– art. 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przyjętemu przez międzynarodową federację sportową regulaminowi regulującemu działalność agentów sportowych za pomocą przepisów, które, po pierwsze, ograniczają wielokrotną reprezentację przez tych agentów, po drugie, uzależniają uzyskanie niezbędnej do przeprowadzania określonych transakcji licencji od spełnienia warunku, by wspomniani agenci nie byli objęci określonymi środkami karnymi lub dyscyplinarnymi, po trzecie, uzależniają wydanie tej licencji od przestrzegania przepisów materialnych, które mogą zakazywać wykonywania przez agentów mających siedzibę w jednym państwie członkowskim ich prawa do swobodnego świadczenia usług na terytorium innego państwa członkowskiego, utrudniać lub czynić mniej atrakcyjnym wykonywanie tego prawa, bądź po czwarte, regulują możliwość kontaktowania się agentów piłkarskich z nowymi zawodnikami, których chcieliby oni reprezentować, jeżeli te różne kategorie przepisów nie są ani uzasadnione zgodnym z prawem celem leżącym w interesie ogólnym, ani proporcjonalne do takiego celu;
– art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) RODO należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom przyjętym przez międzynarodową federację sportową regulującym działalność agentów sportowych w zakresie, w jakim przewidują one ujawnienie i publikację przez tę federację, po pierwsze, informacji o wszelkich karach nałożonych na agentów lub ich klientów, a po drugie, szczegółowych informacji dotyczących wszystkich transakcji z udziałem tych agentów.
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 101 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom przyjętym przez międzynarodową federację sportową regulującym działalność agentów sportowych, pod warunkiem że, po pierwsze, wymogi zawarte w tych uregulowaniach prowadzą do ograniczeń konkurencji, niezależnie od tego, czy uzna się je za ograniczenia ze względu na „cel” czy za ograniczenia ze względu na „skutek”, a po drugie, ograniczenia te nie mogą spełniać określonych w art. 101 ust. 3 TFUE przesłanek umożliwiających skorzystanie z wyłączenia spod zakazu ustanowionego w art. 101 ust. 1 TFUE lub, jeśli chodzi o wymogi, których skutkiem jest ograniczenie konkurencji, rzeczone ograniczenia nie służą realizacji zgodnego z prawem celu leżącego w interesie ogólnym, w świetle którego wydają się one odpowiednie, konieczne i proporcjonalne sensu stricto.
Artykuł 102 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom przyjętym przez międzynarodową federację sportową regulującym działalność agentów sportowych, w zakresie, w jakim, po pierwsze, federacja ta dysponuje wiążącymi uprawnieniami normatywnymi wobec znacznej części danego rynku, a wymogi wynikające z tych uregulowań mogą stanowić nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE, a także, po drugie, wymogi takie nie służą realizacji zgodnego z prawem celu leżącego w interesie ogólnym, w świetle którego wydają się odpowiednie, konieczne i proporcjonalne sensu stricto, nie są obiektywnie konieczne ze względu na szczególne i uzasadnione ograniczenia, w szczególności o charakterze prawnym, przemysłowym lub handlowym, i nie generują korzystnego dla konsumentów wzrostu efektywności mogącego zrównoważyć negatywne skutki dla tych ostatnich.
Artykuł 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przyjętemu przez międzynarodową federację sportową regulaminowi regulującemu działalność agentów sportowych za pomocą przepisów, które, po pierwsze, ograniczają wielokrotną reprezentację przez tych agentów, po drugie, uzależniają uzyskanie niezbędnej do przeprowadzania określonych transakcji licencji od spełnienia warunku, by wspomniani agenci nie byli objęci określonymi środkami karnymi lub dyscyplinarnymi, po trzecie, uzależniają wydanie tej licencji od przestrzegania przepisów materialnych, które mogą zakazywać wykonywania przez agentów mających siedzibę w jednym państwie członkowskim ich prawa do swobodnego świadczenia usług na terytorium innego państwa członkowskiego, utrudniać lub czynić mniej atrakcyjnym wykonywanie tego prawa, bądź po czwarte, regulują możliwość kontaktowania się niektórych agentów piłkarskich z nowymi zawodnikami, których chcieliby oni reprezentować, jeżeli te różne kategorie przepisów nie są ani uzasadnione zgodnym z prawem celem leżącym w interesie ogólnym, ani proporcjonalne do takiego celu.
Artykuł 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych) należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom przyjętym przez międzynarodową federację sportową regulującym działalność agentów sportowych w zakresie, w jakim przewidują one ujawnienie i publikację przez tę federację, po pierwsze, informacji o wszelkich karach nałożonych na agentów lub ich klientów, a po drugie, szczegółowych informacji dotyczących wszystkich transakcji z udziałem tych agentów.
Podpisy
* Język postępowania: niemiecki.
