Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., C-219/25

Sygn. akt C-219/25

62025CJ0219

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)

z dnia 19 czerwca 2025 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Pilny tryb prejudycjalny – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Artykuł 67 ust. 3 i art. 82 ust. 1 TFUE – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Wniosek o ekstradycję pochodzący z państwa trzeciego – Obywatel Unii – Artykuły 18 i 21 TFUE – Wcześniejsza decyzja o odmowie ekstradycji wydana przez inne państwo członkowskie ze względu na poważne ryzyko naruszenia praw podstawowych – Artykuł 19 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo osoby, której dotyczy wniosek o ekstradycję, do niepodlegania ekstradycji do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być ona poddana torturom lub nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu – Artykuł 47 akapit drugi Karty praw podstawowych – Prawo do rzetelnego procesu – Wzajemne zaufanie – Obowiązek uwzględnienia powodów wydania wcześniejszej decyzji o odmowie ekstradycji – Brak obowiązku wzajemnego uznania tego orzeczenia

W sprawie C‑219/25 PPU [Kamekris] ( i )

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez chambre de l’instruction de la cour d’appel de Montpellier (izbę śledczą sądu apelacyjnego w Montpellier, Francja) postanowieniem z dnia 18 marca 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 marca 2025 r., w postępowaniu dotyczącym ekstradycji

KN,

TRYBUNAŁ (trzecia izba),

w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, S. Rodin, N. Piçarra (sprawozdawca), O. Spineanu-Matei i N. Fenger, sędziowie,

rzecznik generalny: J. Kokott,

sekretarz: R. Şereş, administratorka,

uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 8 maja 2025 r.,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

–

w imieniu KN – J.-Ch. De Block i M. Poirot, adwokaci,

w imieniu rządu francuskiego – B. Dourthe i M. Guiresse, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu czeskiego – M. Smolek i J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller, M. Hellmann i A. Sahner, w charakterze pełnomocników,

w imieniu Komisji Europejskiej – F. Blanc, J. Hottiaux, H. Leupold i J. Vondung, w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 22 maja 2025 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 67 ust. 3 i art. 82 ust. 1 TFUE w związku z art. 19 i art. 47 akapit drugi Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).

Wniosek ten został złożony w ramach skierowanego przez organy gruzińskie do organów francuskich wniosku o ekstradycję KN, posiadającego obywatelstwo greckie i gruzińskie, w celu wykonania w Gruzji kary dożywotniego pozbawienia wolności.

Ramy prawne

Europejska konwencja o ekstradycji

Europejska konwencja o ekstradycji, sporządzona w Paryżu w dniu 13 grudnia 1957 r. (zwana dalej „europejską konwencją o ekstradycji”), której stronami są między innymi Republika Francuska i Gruzja, stanowi w art. 1, zatytułowanym „Obowiązek wydania”:

„Umawiające się strony zobowiązują się do wzajemnego wydawania, zgodnie z postanowieniami i na warunkach określonych w niniejszej konwencji, wszystkich osób ściganych za popełnienie przestępstwa albo poszukiwanych w celu wykonania kary lub środka zabezpieczającego orzeczonych przez właściwe organy strony wzywającej”.

Podczas ratyfikacji tej konwencji Republika Francuska przyjęła między innymi dwa następujące zastrzeżenia:

„Ekstradycji można odmówić, jeżeli przekazanie osoby, której dotyczy wniosek o ekstradycję, mogłoby mieć szczególnie poważne konsekwencje dla tej osoby, w szczególności ze względu na jej wiek lub stan zdrowia.

Nie wyraża się zgody na ekstradycję, jeżeli w sprawie osoby, której dotyczy wniosek o ekstradycję, orzekał będzie w państwie wzywającym sąd niezapewniający podstawowych gwarancji procesowych i ochrony prawa do obrony lub sąd utworzony dla szczególnego przypadku tej osoby albo gdy ekstradycji żąda się celem wykonania kary lub środka zabezpieczającego wymierzonych przez taki sąd”.

Prawo Unii

Artykuł 18 akapit pierwszy TFUE stanowi:

„W zakresie zastosowania traktatów i bez uszczerbku dla postanowień szczególnych, które one przewidują, zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na przynależność państwową”.

Artykuł 21 ust. 1 TFUE stanowi:

„Każdy obywatel Unii ma prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, z zastrzeżeniem ograniczeń i warunków ustanowionych w traktatach i w środkach przyjętych w celu ich wykonania”.

Artykuł 67 ust. 1 i 3 TFUE uściśla:

„1. Unia [Europejska] stanowi przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w poszanowaniu praw podstawowych oraz różnych systemów i tradycji prawnych państw członkowskich.

[…]

3. Unia dokłada starań, aby zapewnić wysoki poziom bezpieczeństwa za pomocą środków zapobiegających przestępczości, rasizmowi i ksenofobii oraz zwalczających te zjawiska, a także za pomocą środków służących koordynacji i współpracy organów policyjnych i sądowych oraz innych właściwych organów, a także za pomocą wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych w sprawach karnych i, w miarę potrzeby, przez zbliżanie przepisów karnych”.

Zgodnie z art. 82 ust. 1 TFUE:

„Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych w Unii opiera się na zasadzie wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych oraz obejmuje zbliżanie przepisów ustawowych i wykonawczych państw członkowskich w dziedzinach, o których mowa w ustępie 2 i w artykule 83.

Parlament Europejski i Rada [Unii Europejskiej], stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, przyjmują środki mające na celu:

ustanowienie zasad i procedur zapewniających uznawanie w całej Unii wszystkich form wyroków i orzeczeń sądowych;

[…]”.

Artykuł 19 Karty, zatytułowany „Ochrona w przypadku usunięcia z terytorium państwa, wydalenia lub ekstradycji”, stanowi w ust. 2:

„Nikt nie może być usunięty z terytorium państwa, wydalony lub wydany w drodze ekstradycji do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być poddany karze śmierci, torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu”.

Artykuł 47 Karty, zatytułowany „Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu”, stanowi w akapicie drugim:

„Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela”.

Prawo francuskie

Artykuł 696‑4 kodeksu postępowania karnego stanowi:

„Ekstradycji odmawia się:

1° Jeżeli osoba, której dotyczy wniosek, ma obywatelstwo francuskie, przy czym podlega to ocenie w czasie popełnienia przestępstwa, w odniesieniu do którego wymagana jest ekstradycja;

Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

W dniu 3 grudnia 2010 r. KN, posiadający obywatelstwa zarówno greckie, jak i gruzińskie, został skazany zaocznie na karę dożywotniego pozbawienia wolności przez sąd miejski w Poti (Gruzja). Sąd apelacyjny w Kutaisi (Gruzja) wyrokiem zaocznym z dnia 3 czerwca 2011 r. utrzymał w mocy tę karę. Zarzucane czyny, popełnione w Gruzji i w Turcji w latach 2008 i 2009, dotyczyły międzynarodowego handlu kokainą w szczególnie dużych ilościach i w ramach zorganizowanej grupy przestępczej, przygotowania zabójstwa w grupie oraz nielegalnego posiadania broni palnej.

W dniu 2 lipca 2021 r. władze gruzińskie zwróciły się do Interpolu o rozpowszechnienie „czerwonej noty” wobec KN, stanowiącej wniosek o tymczasowe aresztowanie w celu ekstradycji, na podstawie wyroku sądu apelacyjnego w Kutaisi z dnia 3 czerwca 2011 r.

W dniu 4 października 2021 r. na podstawie tej „czerwonej noty” KN został tymczasowo aresztowany w Belgii, gdzie zamieszkiwał. W dniu 13 października 2021 r. biuro prokuratora Gruzji złożyło do organów belgijskich wniosek o ekstradycję. KN, początkowo umieszczony w areszcie ekstradycyjnym, został zwolniony, ale od dnia 29 października 2021 r. podlegał kontroli sądowej, w oczekiwaniu na orzeczenie sądów belgijskich w przedmiocie wniosku o ekstradycję.

W dniu 20 stycznia 2025 r. KN został zatrzymany we Francji na podstawie wspomnianej „czerwonej noty”. Następnego dnia organy gruzińskie skierowały do organów francuskich wniosek o ekstradycję analogiczny do wniosku złożonego do organów belgijskich, a KN został umieszczony w areszcie ekstradycyjnym we Francji.

Wyrokiem z dnia 19 lutego 2025 r. chambre des mises en accusation de la cour d’appel de Bruxelles (izba oskarżeń sądu apelacyjnego w Brukseli, Belgia), na podstawie belgijskich przepisów dotyczących ekstradycji oraz art. 3 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), oddaliła wniosek o ekstradycję złożony przez organy gruzińskie, ponieważ uznała, że istnieją poważne podstawy do obaw, iż ekstradycja do Gruzji narazi KN na odmowę ochrony prawnej i rzeczywiste ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania.

W dniu 28 lutego 2025 r. w ramach postępowania ekstradycyjnego wszczętego we Francji KN stawił się przed procureur général de Montpellier (prokuratorem generalnym w Montpellier, Francja) i oświadczył, że nie wyraża zgody na swoją ekstradycję.

W następstwie tej odmowy KN został przekazany w dniu 1 marca 2025 r. do chambre de l’instruction de la cour d’appel de Montpellier (izby śledczej sądu apelacyjnego w Montpellier, Francja), która jest sądem odsyłającym. Podnosi on przed tym sądem, że prawo Unii, a w szczególności zasady wzajemnego zaufania i wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych wydanych przez państwa członkowskie, nakładają na organy francuskie obowiązek uznania wyroku chambre des mises en accusation de la cour d’appel de Bruxelles (izby oskarżeń sądu apelacyjnego w Brukseli) z dnia 19 lutego 2025 r., a w konsekwencji – odmowy jego ekstradycji do Gruzji. W tym wyroku karnym przyznano mu prawo zagwarantowane przez Unię, a mianowicie prawo do niepodlegania ekstradycji do państwa trzeciego, jeżeli istnieje rzeczywiste ryzyko, że będzie on w nim narażony na nieludzkie lub poniżające traktowanie lub na odmowę ochrony prawnej.

Przed sądem odsyłającym procureur général de Montpellier (prokurator generalny w Montpellier) podkreślił, że rozpatrzenie tego wniosku o ekstradycję przez organy francuskie jest uzależnione od przestrzegania art. 3 i 6 EKPC oraz że KN, posiadający obywatelstwa greckie i gruzińskie, powołał się na istnienie poważnego ryzyka bycia narażonym nie tylko na odmowę ochrony prawnej, ale również na nieludzkie lub poniżające traktowanie ze względu na warunki pozbawienia wolności w Gruzji. Ze względu na niestabilność polityczną w tym państwie od listopada 2024 r. prokurator ów zwrócił się do tego sądu o stwierdzenie, że nie można uzyskać od władz Gruzji wiarygodnych gwarancji w zakresie poszanowania praw przewidzianych w tych przepisach.

Sąd odsyłający przypomina, że art. 1 europejskiej konwencji o ekstradycji, której Gruzja jest stroną jako członek Rady Europy, wymaga ekstradycji osoby, której dotyczy wniosek, gdy spełnione są przesłanki prawne, z uwzględnieniem wyjątków i zastrzeżeń zgłoszonych przez umawiające się strony. Sąd ten podkreśla, że Republika Francuska wyraziła zastrzeżenia, zgodnie z którymi ekstradycja jest zakazana, jeżeli osoba, której dotyczy wniosek, ma zostać osądzona przez sąd, który nie gwarantuje podstawowego prawa do obrony, a ekstradycji można odmówić, jeżeli może ona mieć dla tej osoby szczególnie poważne konsekwencje.

Sąd odsyłający zastanawia się, czy wyrok chambre des mises en accusation cour d’appel de Bruxelles (izby oskarżeń sądu apelacyjnego w Brukseli) z dnia 19 lutego 2025 r., w którym sąd ten orzekł, że w przypadku ekstradycji do Gruzji KN byłby narażony na poważne ryzyko odmowy ochrony prawnej i bycia poddanym torturom lub nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu, nie ma mocy wiążącej wobec sądów francuskich zgodnie z zasadami wzajemnego zaufania i wzajemnego uznawania. Zdaniem sądu odsyłającego sądy państwa członkowskiego są zobowiązane, zgodnie z tymi zasadami, uznać organ orzekający w sprawach orzeczeń wydanych przez sądy innego państwa członkowskiego tylko wtedy, gdy takie uznanie jest wyraźnie przewidziane w prawie Unii.

W tych okolicznościach chambre de l’instruction de la cour d’appel de Montpellier (izba śledcza sądu apelacyjnego w Montpellier) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy art. 67 ust. 3 i art. 82 ust. 1 TFUE w związku z art. 19 i 47 [Karty] należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie jest zobowiązane odmówić wykonania wniosku o ekstradycję obywatela Unii Europejskiej do państwa trzeciego, jeżeli inne państwo członkowskie odmówiło wcześniej wykonania tego samego wniosku o ekstradycję na tej podstawie, że wydanie danej osoby mogłoby naruszyć jej prawo podstawowe do ochrony przed torturami oraz nieludzkim lub poniżającym traktowaniem wyrażone w art. 19 [Karty] oraz prawo do sprawiedliwego procesu sądowego wyrażone w art. 47 akapit drugi [Karty]?”.

W przedmiocie wniosku o zastosowanie pilnego trybu prejudycjalnego

Sąd odsyłający wniósł o zastosowanie pilnego trybu prejudycjalnego przewidzianego w art. 23a statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i w art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem.

Z przepisów tych wynika, że zastosowanie tej procedury jest uzależnione od spełnienia dwóch kumulatywnych przesłanek. Po pierwsze, odesłanie prejudycjalne powinno rodzić pytania dotyczące wykładni w zakresie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, będącej przedmiotem tytułu V części trzeciej traktatu FUE. Po drugie, okoliczności sporu w postępowaniu głównym, takie jak opisane przez sąd odsyłający, muszą charakteryzować się wystąpieniem sytuacji pilnej.

Co się tyczy pierwszej przesłanki, należy zauważyć, że niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy w szczególności wykładni art. 67 ust. 3 i art. 82 ust. 1 TFUE, które to postanowienia wchodzą w zakres tytułu V części trzeciej tego traktatu, dotyczącego przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Tym samym wniosek ten może podlegać rozpoznaniu w pilnym trybie prejudycjalnym.

Co się tyczy drugiej przesłanki, dotyczącej pilnego charakteru, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że przesłanka ta jest spełniona w sytuacji, gdy osoba, której dotyczy postępowanie główne, jest obecnie pozbawiona wolności, a jej pozostawanie w areszcie zależy od rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, przy czym oceny sytuacji tej osoby należy dokonać według stanu na dzień rozpatrywania wniosku dotyczącego rozpoznania odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym (zob. w szczególności wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Breian,C‑318/24 PPU, EU:C:2024:658, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo).

W niniejszej sprawie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że KN został umieszczony w areszcie ekstradycyjnym od dnia 21 stycznia 2025 r., w związku z czym jest obecnie pozbawiony wolności. Ponadto pytanie przedstawione przez sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy ów sąd powinien odmówić ekstradycji tej osoby na podstawie prawa Unii. Udzielenie przez Trybunał odpowiedzi twierdzącej na to pytanie powinno zatem co do zasady prowadzić do zwolnienia KN z aresztu.

W tych okolicznościach, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po wysłuchaniu rzeczniczki generalnej w dniu 3 kwietnia 2025 r., trzecia izba Trybunału postanowiła uwzględnić wniosek sądu odsyłającego o rozpoznanie odesłania prejudycjalnego w pilnym trybie prejudycjalnym.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 67 ust. 3 i art. 82 ust. 1 TFUE należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie jest zobowiązane odmówić ekstradycji obywatela innego państwa członkowskiego do państwa trzeciego, jeżeli organy trzeciego państwa członkowskiego uprzednio odmówiły wykonania wniosku o ekstradycję pochodzącego z tego państwa trzeciego i mającego na celu wykonanie tej samej kary wymierzonej temu obywatelowi innego państwa członkowskiego ze względu na istnienie poważnego ryzyka naruszenia praw podstawowych gwarantowanych w art. 19 ust. 2 i art. 47 akapit drugi Karty.

Na wstępie należy przypomnieć, że w braku umowy o ekstradycji między Unią a danym państwem trzecim państwa członkowskie mają kompetencje do ustanawiania norm w dziedzinie ekstradycji [zob. podobnie wyroki: z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin,C‑182/15, EU:C:2016:630, pkt 26; z dnia 17 grudnia 2020 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Ekstradycja do Ukrainy),C‑398/19, EU:C:2020:1032, pkt 28).

Niemniej państwa członkowskie są zobowiązane do wykonywania tej kompetencji z poszanowaniem prawa Unii, w szczególności zakazu dyskryminacji przewidzianego w art. 18 TFUE oraz zagwarantowanego w art. 21 ust. 1 TFUE prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich [zob. podobnie wyrok z dnia 22 grudnia 2022 r., Generalstaatsanwaltschaft München (Wniosek o ekstradycję do Bośni i Hercegowiny), C‑237/21, EU:C:2022:1017, pkt 29].

W przedmiocie wykładni art. 18 i 21 TFUE

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że ze względu na swój status obywatela Unii obywatel państwa członkowskiego legalnie przemieszczający się lub przebywający w innym państwie członkowskim ma prawo powołać się na art. 21 ust. 1 TFUE i jest objęty zakresem stosowania traktatów w rozumieniu art. 18 TFUE, w którym zawarto zasadę niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową [zob. podobnie wyroki: z dnia 13 listopada 2018 r., Raugevicius,C‑247/17, EU:C:2018:898, pkt 27; z dnia 22 grudnia 2022 r., Generalstaatsanwaltschaft München (Wniosek o ekstradycję do Bośni i Hercegowiny), C‑237/21, EU:C:2022:1017, pkt 30].

Okoliczność, że obywatel państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie, do którego wpłynął wniosek o jego ekstradycję, posiada również obywatelstwo państwa trzeciego, które wnioskuje o jego ekstradycję, nie może uniemożliwić temu obywatelowi powoływania się na prawa i wolności przyznane przez status obywatela Unii, w szczególności prawa zagwarantowane w art. 18 i art. 21 ust. 1 TFUE. Okoliczność, że osoba, której dotyczy wniosek, jest jednocześnie obywatelem państwa członkowskiego i państwa trzeciego, nie może bowiem pozbawić jej tych praw i wolności [zob. podobnie wyrok z dnia 22 grudnia 2022 r., Generalstaatsanwaltschaft München (Wniosek o ekstradycję do Bośni i Hercegowiny), C‑237/21, EU:C:2022:1017, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo].

W niniejszej sprawie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że KN, który posiada między innymi obywatelstwo greckie, skorzystał, jako obywatel Unii, z przewidzianego w art. 21 ust. 1 TFUE prawa do swobodnego przemieszczania się w innym państwie członkowskim, w związku z czym jego sytuacja jest objęta zakresem stosowania traktatów w rozumieniu art. 18 TFUE, który zakazuje wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową, i to pomimo faktu, że KN posiada również obywatelstwo państwa trzeciego, które złożyło wniosek o jego ekstradycję.

Ponadto okoliczność, że w chwili gdy do organów Republiki Francuskiej wpłynął wniosek o ekstradycję będący przedmiotem sprawy w postępowaniu głównym, stałe miejsce zamieszkania KN znajdowało się nie na terytorium tego państwa członkowskiego, lecz na terytorium Królestwa Belgii, nie może podważyć tego stwierdzenia. Przejściowy charakter pobytu na terytorium wezwanego państwa członkowskiego nie może bowiem wyłączyć sytuacji obywatela innego państwa członkowskiego, którego dotyczy ten wniosek, z zakresu stosowania traktatów w rozumieniu art. 18 TFUE (zob. podobnie wyrok z dnia 10 kwietnia 2018 r., Pisciotti,C‑191/16, EU:C:2018:222, pkt 34).

W drugiej kolejności rząd francuski wyjaśnił, że o ile zgodnie z art. 696‑4 pkt 1o kodeksu postępowania karnego Republika Francuska nie dokonuje ekstradycji własnych obywateli do państwa trzeciego, o tyle przepis ten nie stoi na przeszkodzie temu, by to państwo członkowskie dokonywało ekstradycji do państwa trzeciego obywateli innych państw członkowskich w celu wykonania kary orzeczonej w tym państwie.

Tymczasem z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że przepis krajowy, który zakazuje ekstradycji wyłącznie obywateli danego państwa członkowskiego, wprowadza odmienne traktowanie w zależności od tego, czy osoba, której dotyczy wniosek o ekstradycję, jest obywatelem tego państwa członkowskiego, czy też obywatelem innego państwa członkowskiego, i stwarza w ten sposób nierówne traktowanie mogące naruszać ich swobodę przemieszczania się i pobytu w Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin,C‑182/15, EU:C:2016:630, pkt 32; z dnia 13 listopada 2018 r., Raugevicius,C‑247/17, EU:C:2018:898, pkt 28).

Z powyższego wynika, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym nierówne traktowanie polegające na zezwoleniu na ekstradycję obywatela Unii będącego obywatelem innego państwa członkowskiego, takiego jak KN, skutkuje ograniczeniem swobody przemieszczania się w rozumieniu art. 21 TFUE (zob. podobnie wyroki: z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin,C‑182/15, EU:C:2016:630, pkt 33; z dnia 13 listopada 2018 r., Raugevicius,C‑247/17, EU:C:2018:898, pkt 30).

W niniejszej sprawie, o ile sąd odsyłający nie zwraca się do Trybunału z pytaniem o uzasadnienie takiego ograniczenia nadrzędnym względem interesu ogólnego, o tyle zastanawia się on jednak, czy niektóre prawa podstawowe przewidziane w Karcie mogą stanowić przeszkodę dla ekstradycji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym.

W przedmiocie badania poważnego ryzyka naruszenia praw podstawowych

Jeżeli uregulowanie krajowe może ograniczać korzystanie z jednej lub większej liczby swobód podstawowych gwarantowanych w traktatach, w niniejszym przypadku z przewidzianego w art. 21 ust. 1 TFUE prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, to uregulowanie to może być uzasadnione w świetle prawa Unii jedynie w zakresie, w jakim jest zgodne z prawami podstawowymi, nad których przestrzeganiem czuwa Trybunał (zob. podobnie wyrok z dnia 18 czerwca 1991 r., ERT,C‑260/89, EU:C:1991:254, pkt 42, 43). Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem takie uregulowanie należy uznać za „stosowanie prawa Unii” w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 września 2023 r., Bezirkshauptmannschaft Feldkirch,C‑55/22, EU:C:2023:670, pkt 29; z dnia 12 grudnia 2024 r., Nemzeti Földügyi Központ,C‑419/23, EU:C:2024:1016, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo).

Wynika z tego, że wezwane państwo członkowskie, które nie dokonuje ekstradycji własnych obywateli, jest zobowiązane do zbadania, przed podjęciem decyzji o ekstradycji obywatela innego państwa członkowskiego, w szczególności na podstawie europejskiej konwencji o ekstradycji, czy decyzja ta, jako stosowanie prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty, mogłaby naruszać gwarantowane w niej prawa podstawowe, w szczególności te, które gwarantuje art. 47 akapit drugi, ustanawiający podstawowe prawo do rzetelnego procesu sądowego, lub art. 19 ust. 2, zgodnie z którym nikt nie może być usunięty z terytorium państwa, wydalony lub wydany w drodze ekstradycji do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być poddany karze śmierci, torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu [zob. podobnie wyroki: z dnia 13 listopada 2018 r., Raugevicius,C‑247/17, EU:C:2018:898, pkt 49; z dnia 22 grudnia 2022 r., Generalstaatsanwaltschaft München (Wniosek o ekstradycję do Bośni i Hercegowiny), C‑237/21, EU:C:2022:1017, pkt 55).

W tym celu właściwy organ państwa członkowskiego, do którego skierowano wniosek, powinien oprzeć się na obiektywnych, wiarygodnych, dokładnych i należycie zaktualizowanych danych. Dane te mogą wynikać w szczególności z międzynarodowych orzeczeń sądowych, takich jak wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, z orzeczeń sądowych wnioskującego państwa trzeciego, a także z decyzji, sprawozdań i innych dokumentów sporządzanych przez organy Rady Europy lub pochodzących z systemu Organizacji Narodów Zjednoczonych. Istnienie oświadczeń i przystąpienie do umów międzynarodowych gwarantujących co do zasady poszanowanie praw podstawowych same w sobie nie wystarczają, aby zapewnić właściwą ochronę osoby, której wniosek dotyczy, przed ryzykiem nieludzkiego lub poniżającego traktowania, gdy z wiarygodnych źródeł znane są praktyki organów tego państwa trzeciego – lub praktyki tolerowane przez te organy – ewidentnie niezgodne z zasadami określonymi w EKPC (zob. podobnie wyrok z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin,C‑182/15, EU:C:2016:630, pkt 57, 59).

W tym właśnie kontekście sąd odsyłający zastanawia się, czy art. 67 ust. 3 i art. 82 ust. 1 TFUE nakładają na niego obowiązek uznania wyroku chambre des mises en accusation de la cour d’appel de Bruxelles (izby oskarżeń sądu apelacyjnego w Brukseli) z dnia 19 lutego 2025 r., o którym mowa w pkt 16 niniejszego wyroku i w którym sąd ten odmówił ekstradycji KN ze względu na to, że taka ekstradycja naraziłaby go na poważne ryzyko naruszenia zapisanego w art. 19 ust. 2 Karty prawa podstawowego do niepodlegania torturom lub nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu, a także prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, o którym mowa w art. 47 akapit drugi Karty.

W tym względzie należy zauważyć, po pierwsze, że ani art. 67 ust. 3, ani art. 82 ust. 1 TFUE nie mogą uzasadniać obowiązku wzajemnego uznawania odnoszącego się do wydanych przez państwa członkowskie decyzji odmownych dotyczących wniosku o ekstradycję pochodzącego z państwa trzeciego.

Z jednej strony bowiem art. 67 ust. 3 TFUE stanowi, że „Unia dokłada starań, aby zapewnić wysoki poziom bezpieczeństwa za pomocą środków zapobiegających przestępczości, rasizmowi i ksenofobii oraz zwalczających te zjawiska”, w szczególności „za pomocą wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych w sprawach karnych” i „w miarę potrzeby, przez zbliżanie przepisów karnych” państw członkowskich. Z drugiej strony art. 82 ust. 1 akapit pierwszy TFUE przewiduje, że „współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych w Unii opiera się na zasadzie wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych oraz obejmuje zbliżanie przepisów ustawowych i wykonawczych państw członkowskich”, w szczególności przepisów, o których mowa w art. 82 ust. 1 akapit drugi lit. a), zgodnie z którym „Parlament Europejski i Rada [Unii Europejskiej], stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, przyjmują środki mające na celu ustanowienie zasad i procedur zapewniających uznawanie w całej Unii wszystkich form wyroków i orzeczeń sądowych”.

Z brzmienia tych przepisów wynika, że jako takie nie ustanawiają one obowiązku wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych w sprawach karnych wydanych w państwach członkowskich, lecz ograniczają się do postanowienia, że współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych w Unii opiera się na zasadzie takiego uznawania. Artykuł 82 ust. 1 akapit drugi lit. a) TFUE stanowi zatem jedynie, że Parlament Europejski i Rada przyjmują środki mające na celu ustanowienie zasad i procedur zapewniających uznawanie wszystkich form wyroków i orzeczeń sądowych.

Po drugie, o ile prawo Unii zawiera szereg instrumentów prawa wtórnego przewidujących obowiązek wzajemnego uznawania niektórych wyroków i orzeczeń sądowych w sprawach karnych, w szczególności decyzję ramową Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1) oraz decyzję ramową Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej (Dz.U. 2008, L 327, s. 27), o tyle należy stwierdzić, że żaden akt prawa Unii nie przewiduje obowiązku wzajemnego uznawania orzeczeń wydanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do wniosków o ekstradycję pochodzących z państwa trzeciego.

W związku z tym zasada wzajemnego uznawania nie ma zastosowania do wydanych przez państwa członkowskie decyzji odmownych w sprawie wniosków o ekstradycję.

Natomiast zasada wzajemnego zaufania wymaga, w szczególności w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, aby każde z tych państw uznawało – z zastrzeżeniem wyjątkowych okoliczności – że wszystkie inne państwa członkowskie przestrzegają prawa Unii, a zwłaszcza praw podstawowych uznanych w tym prawie (wyroki z dnia 29 lipca 2024 r.: Alchaster, C‑202/24, EU:C:2024:649, pkt 57; Breian, C‑318/24 PPU, EU:C:2024:658, pkt 36).

Co się tyczy europejskiego nakazu aresztowania uregulowanego w decyzji ramowej 2002/584, Trybunał orzekł, że zasada ta wymaga, w przypadku decyzji o odmowie wykonania takiego nakazu wydanej w innym państwie członkowskim ze względu na istnienie ryzyka naruszenia prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego zapisanego w art. 47 akapit drugi Karty, aby wykonujący nakaz organ państwa członkowskiego, do którego wpłynął nowy wniosek o przekazanie danej osoby, należycie uwzględnił powody leżące u podstaw wspomnianej decyzji w ramach własnego badania istnienia podstawy odmowy wykonania nakazu (wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Breian,C‑318/24 PPU, EU:C:2024:658, pkt 46).

Z tych samych względów należy uznać, że w przypadku decyzji o odmowie ekstradycji osoby, której dotyczy wniosek o ekstradycję, do państwa trzeciego, wydanej przez państwo członkowskie ze względu na poważne ryzyko naruszenia przez to państwo trzecie prawa podstawowego do tego, by osoba ta nie była poddawana torturom lub nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu, ustanowionego w art. 19 ust. 2 Karty, jak również prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, ustanowionego w art. 47 akapit drugi Karty, zasada wzajemnego zaufania wymaga, aby właściwy organ innego państwa członkowskiego, do którego wpłynął nowy wniosek o ekstradycję pochodzący z tego samego państwa trzeciego i dotyczący tej samej osoby, należycie uwzględnił powody leżące u podstaw tej decyzji odmownej w ramach własnego badania istnienia ryzyka naruszenia praw podstawowych gwarantowanych w Karcie.

Jak bowiem podkreśliła rzeczniczka generalna w pkt 49 opinii, wcześniejsza decyzja o odmowie ekstradycji wydana w innym państwie członkowskim, oparta na istnieniu poważnego ryzyka naruszenia praw podstawowych gwarantowanych w Karcie, jest jedną z okoliczności omówionych w orzecznictwie przypomnianym w pkt 42 niniejszego wyroku, które państwo członkowskie rozpatrujące nowy wniosek o ekstradycję powinno uwzględnić w ramach własnego badania.

Mając na względzie całość powyższych rozważań, na postawione pytanie należy odpowiedzieć następująco: art. 67 ust. 3 i art. 82 ust. 1 TFUE należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie nie jest zobowiązane odmówić ekstradycji obywatela innego państwa członkowskiego do państwa trzeciego, jeżeli organy trzeciego państwa członkowskiego uprzednio odmówiły wykonania wniosku o ekstradycję pochodzącego z tego państwa trzeciego i mającego na celu wykonanie tej samej kary wymierzonej temu obywatelowi innego państwa członkowskiego ze względu na istnienie poważnego ryzyka naruszenia praw podstawowych gwarantowanych w art. 19 ust. 2 i art. 47 akapit drugi Karty.

W przedmiocie kosztów

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 67 ust. 3 i art. 82 ust. 1 TFUE

należy interpretować w ten sposób, że:

państwo członkowskie nie jest zobowiązane odmówić ekstradycji obywatela innego państwa członkowskiego do państwa trzeciego, jeżeli organy trzeciego państwa członkowskiego uprzednio odmówiły wykonania wniosku o ekstradycję pochodzącego z tego państwa trzeciego i mającego na celu wykonanie tej samej kary wymierzonej temu obywatelowi innego państwa członkowskiego ze względu na istnienie poważnego ryzyka naruszenia praw podstawowych gwarantowanych w art. 19 ust. 2 i art. 47 akapit drugi Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

Podpisy

( *1 ) Język postępowania: francuski.

( i ) Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.