Sygn. akt C-285/08
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
z dnia 4 czerwca 2009 r.(*)
Odpowiedzialność za produkty wadliwe – Dyrektywa 85/374/EWG – Zakres stosowania – Szkoda na rzeczy przeznaczonej do użytku profesjonalnego i używanej zgodnie z przeznaczeniem – System krajowy umożliwiający poszkodowanemu uzyskanie naprawienia szkody, jeśli udowodni jedynie istnienie szkody, wady i związku przyczynowego pomiędzy nimi – Zgodność
W sprawie C‑285/08
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Cour de cassation (Francja), postanowieniem z dnia 24 czerwca 2008 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 30 czerwca 2008 r., w postępowaniu
Moteurs Leroy Somer
przeciwko
Dalkia France,
Ace Europe,
TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
w składzie: P. Jann (sprawozdawca), prezes izby, M. Ilešič, A. Tizzano, A. Borg Barthet i J.J. Kasel, sędziowie,
rzecznik generalny: P. Mengozzi,
sekretarz: R. Grass,
uwzględniając procedurę pisemną,
rozważywszy uwagi przedstawione:
– w imieniu Moteurs Leroy Somer przez SCP F. Rocheteau oraz C. Uzan-Sarano, adwokata
– w imieniu Dalkia France oraz Ace Europe przez SCP Coutard – Mayer – Munier-Apaire, adwokata
– w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz R. Loosli-Surrans, działających w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu hiszpańskiego przez J. Lópeza-Medela Bascones’a, działającego w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu rządu austriackiego przez C. Pesendorfer, działającą w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez G. Wilmsa oraz J.B. Laignelota, działających w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 i 13 dyrektywy Rady 85/374/EWG z dnia 25 lipca 1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe (Dz.U. L 210, s. 29).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy spółką Moteurs Leroy Somer a spółkami Dalkia France oraz Ace Europe, dotyczącego odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną w wyniku przegrzania się wyprodukowanego przez Moteurs Leroy Somer alternatora i uszkodzenia zespołu prądotwórczego szpitala.
Ramy prawne
Uregulowania wspólnotowe
Motywy dziewiąty i osiemnasty dyrektywy 85/374 brzmią następująco:
„ochrona konsumenta wymaga zadośćuczynienia za śmierć i uszkodzenie ciała, jak również za szkody majątkowe; niemniej jednak to ostatnie powinno być ograniczone do towarów do użytku prywatnego lub konsumpcji [...];
[…]
harmonizacja wynikająca z tego nie może być całkowita na obecnym etapie, ale otwiera drogę w kierunku większej harmonizacji; dlatego konieczne jest, aby Rada otrzymywała od Komisji w regularnych odstępach czasu sprawozdania na temat stosowania niniejszej dyrektywy, z dołączonymi w razie potrzeby właściwymi wnioskami”.
Zgodnie z art. 1 dyrektywy 85/374 „producent jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przez wadę w jego produkcie”.
Zgodnie z art. 4 dyrektywy „na osobie poszkodowanej spoczywa ciężar udowodnienia szkody, wady i związku przyczynowego między wadą a szkodą”.
Artykuł 9 dyrektywy stanowi:
„Do celów art. 1 »szkoda« oznacza:
a) szkodę spowodowaną przez śmierć lub przez uszkodzenia ciała;
b) uszkodzenie lub zniszczenie każdej rzeczy innej niż produkt wadliwy o wartości powyżej 500 EUR, pod warunkiem, że rzecz ta:
i) jest zwykle przeznaczona do prywatnego użytku lub konsumpcji;
i
ii) była używana przez osobę poszkodowaną głównie dla jej prywatnego użytku lub konsumpcji.
Przepisy niniejszego artykułu nie naruszają przepisów prawa krajowego odnoszących się do szkody niematerialnej”.
Artykuł 13 dyrektywy brzmi następująco:
„Niniejsza dyrektywa nie narusza uprawnień przysługujących osobie poszkodowanej z tytułu odpowiedzialności umownej lub pozaumownej lub szczególnego systemu odpowiedzialności istniejącego w chwili ogłoszenia dyrektywy”.
Uregulowania krajowe
Jak wynika z postanowienia odsyłającego, prawo francuskie i utrwalone orzecznictwo francuskie umożliwiają poszkodowanemu przez wadliwy produkt żądanie naprawienia szkody na rzeczy przeznaczonej do profesjonalnego użytku i używanej zgodnie z przeznaczeniem, jeśli poszkodowany udowodni jedynie istnienie szkody, wady i związku przyczynowego między nimi.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
W następstwie przegrzania się alternatora wyprodukowanego przez Moteurs Leroy Somer i wprowadzonego przez tę spółkę do obrotu w 1994 r. doszło do pożaru zespołu prądotwórczego uruchomionego w 1995 r. przez spółkę Wartsila w szpitalu w Lyon.
Dalkia France, zajmująca się konserwacją tego zespołu i jej ubezpieczyciel Ace Europe naprawili szkody majątkowe, jakie poniósł szpital w wyniku tego wypadku, a następnie wstąpili w jego prawa i wytoczyli Moteurs Leroy Somer powództwo o zwrot zapłaconych kwot.
W wyroku z dnia 7 grudnia 2006 r. sąd apelacyjny w Lyon stwierdził, że Moteurs Leroy Somer była zobowiązana do zapewnienia bezpieczeństwa i nakazał jej zapłatę kwoty 320 143,03 EUR na rzecz Dalkia France i kwoty 229 107 EUR na rzecz Ace Europe.
Spółka Moteurs Leroy Somer podnosi przed sądem krajowym w szczególności, że obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa, ciążący na wszystkich podmiotach zawodowo zajmujących się sprzedażą, nie obejmuje szkód na rzeczach przeznaczonych do użytku profesjonalnego i używanych przez poszkodowanego w celach profesjonalnych. Nakazując jej naprawienie czysto materialnych szkód zespołu prądotwórczego, zamówionego przez szpital dla potrzeb prowadzenia działalności profesjonalnej, sąd apelacyjny w Lyon naruszył postanowienia art. 1603 code civil (kodeksu cywilnego), w wykładni dokonywanej w świetle dyrektywy 85/374.
Cour de cassation uznał, że dla wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wniesionej do niego skargi kasacyjnej niezbędne jest dokonanie wykładni dyrektywy 85/374, dlatego postanowił zawiesić postępowanie i przedłożyć Trybunałowi następujące pytanie prejudycjalne:
„Czy art. 9 i 13 dyrektywy [85/374] stoją na przeszkodzie takiej wykładni prawa krajowego lub utrwalonego orzecznictwa krajowego, która umożliwia poszkodowanemu żądanie naprawienia szkody na rzeczy przeznaczonej do użytku profesjonalnego i używanej zgodnie z przeznaczeniem, jeśli poszkodowany wykaże tylko wystąpienie szkody, wadę produktu oraz związek przyczynowy między wadą a szkodą?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Poprzez przedłożone pytanie Cour de cassation zmierza zasadniczo do ustalenia, czy dyrektywa 85/374 stoi na przeszkodzie takiej wykładni prawa krajowego lub stosowaniu utrwalonego orzecznictwa krajowego, zgodnie z którymi poszkodowany może żądać naprawienia szkody na rzeczy przeznaczonej do użytku profesjonalnego i używanej zgodnie z przeznaczeniem, w sytuacji gdy udowodni jedynie istnienie szkody, wady produktu oraz związku przyczynowego między nimi.
Artykuł 9 dyrektywy 85/374 zawiera definicję pojęcia „szkoda” dla potrzeb art. 1, zgodnie z którym „producent jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przez wadę w jego produkcie”.
Zgodnie z art. 9, pojęcie to obejmuje, oprócz szkody spowodowanej przez śmierć lub przez uszkodzenia ciała, uszkodzenie lub zniszczenie każdej rzeczy innej niż produkt wadliwy o wartości powyżej 500 EUR, pod warunkiem że rzecz ta jest zwykle przeznaczona do prywatnego użytku lub konsumpcji i była używana przez osobę poszkodowaną głównie dla jej prywatnego użytku lub konsumpcji.
Należy zatem stwierdzić, że szkoda o takim charakterze jak ta, której dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, na rzeczy przeznaczonej do użytku profesjonalnego i używanej zgodnie z przeznaczeniem nie jest objęta zakresem pojęcia „szkody” w rozumieniu dyrektywy 85/374, a co za tym idzie, nie może doprowadzić do powstania odpowiedzialności producenta na podstawie art. 1 tej dyrektywy.
Tymczasem w uwagach przedstawionych Trybunałowi Moteurs Leroy Somer twierdzi, że skoro dyrektywa 85/374 nie obejmuje ustanowionym przez nią systemem odpowiedzialności szkód na rzeczach przeznaczonych do użytku profesjonalnego i używanych zgodnie z przeznaczeniem, to tym samym stoi na przeszkodzie ustanowieniu przez państwa członkowskie, w odniesieniu do takich szkód, systemu odpowiedzialności, który opierałby się na takich samych podstawach co system wprowadzony przez dyrektywę, czyli wykazaniu jedynie istnienia szkody, wady produktu oraz związku przyczynowego między nimi.
W tym względzie należy stwierdzić, że w ramach systemu rozpatrywanego w postępowaniu przed sądem krajowym, prawo poszkodowanego do żądania naprawienia szkody na rzeczy przeznaczonej do użytku profesjonalnego i używanej zgodnie z przeznaczeniem poddane jest wymogom dowodowym, które odpowiadają wymogom przewidzianym w art. 4 dyrektywy 85/374, czyli wykazaniem przez poszkodowanego jedynie istnienia szkody, wady produktu oraz związku przyczynowego między nimi.
Ponadto prawdą jest, że Trybunał orzekł, iż zakres swobody oceny, jakim dysponują państwa członkowskie w zakresie regulacji odpowiedzialności za produkt wadliwy jest w całości zdeterminowany dyrektywą 85/374 i należy go określić na podstawie jej treści, celu i systematyki (wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r. W sprawie C‑402/03 Skov i Bilka, Zb.Orz. s. I‑199, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym względzie, Trybunał wyjaśnił, że dyrektywa 85/374 przeprowadza, w dziedzinach, które reguluje, całkowitą harmonizację przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich (ww. wyrok w sprawie Bilka i Skov, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).
Prawdą jest także, iż Trybunał orzekł, że art. 13 dyrektywy 85/374, zgodnie z którym nie narusza ona uprawnień przysługujących osobie poszkodowanej z tytułu odpowiedzialności umownej lub pozaumownej lub szczególnego systemu odpowiedzialności istniejącego w chwili ogłoszenia dyrektywy, nie można interpretować w taki sposób, by pozostawiał on państwom członkowskim możliwość utrzymania innego niż przewidziany dyrektywą, ogólnego systemu odpowiedzialności za produkt wadliwy (ww. wyrok w sprawie Skov i Bilka, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto Trybunał orzekł, że art. 13 dyrektywy 85/374 należy interpretować w taki sposób, że system ustanowiony na mocy dyrektywy nie wyłącza stosowania innych systemów odpowiedzialności umownej i pozaumownej, o ile opierają się one na innych podstawach, takich jak rękojmia za wady ukryte lub wina (ww. wyrok w sprawie Skov i Bilka, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).
Jednakże nie zmienia to faktu, że dyrektywa 85/374 może stać na przeszkodzie wprowadzeniu takiego systemu odpowiedzialności jak rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym, jedynie wtedy gdy system ten jest objęty zakresem stosowania dyrektywy.
O ile bowiem dyrektywa 85/374 przeprowadza, jak zauważono w pkt 21 niniejszego wyroku, w dziedzinach, które reguluje, całkowitą harmonizację przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, to z jej motywu osiemnastego wynika, że nie ma ona natomiast na celu przeprowadzenia w sposób wyczerpujący harmonizacji tych aspektów odpowiedzialności za produkty wadliwe, które wykraczają poza ten zakres.
Jak utrzymują Dalkia France, Ace Europe, rządy francuski i austriacki, a także Komisja w uwagach przedstawionych Trybunałowi, taki system odpowiedzialności jak rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym nie jest objęty zakresem stosowania dyrektywy 85/374.
Zarówno bowiem z treści jak i z systematyki dyrektywy 85/374, a w szczególności z art. 1 i 9 oraz motywu dziewiątego wynika, że naprawienie szkody na rzeczy przeznaczonej do profesjonalnego użytku i używanej zgodnie z tym przeznaczeniem nie wchodzi w zakres problematyki objętej regulacją dyrektywy, gdyż szkoda ta - jak stwierdzono w pkt 17 niniejszego wyroku - nie jest objęta zakresem pojęcia „szkoda” dla potrzeb art. 1 dyrektywy 85/374 w rozumieniu nadanym mu przez art. 9.
Należy zatem stwierdzić, że naprawienie szkody na rzeczach przeznaczonych do użytku profesjonalnego i używanych zgodnie z przeznaczeniem nie jest objęte zakresem stosowania dyrektywy 85/374.
Wykładni tej nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że, jak wynika z motywu pierwszego dyrektywy 85/374 i orzecznictwa Trybunału (wyroki: z dnia 25 kwietnia 2002 r. w sprawie C‑52/00 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. I‑3827, pkt 17; w sprawie C‑154/00 Komisja przeciwko Grecji, Rec. s. I‑3879, pkt 13 i w sprawie C‑183/00 González Sánchez, Rec. s. I‑3901, pkt 26), dyrektywa ta zmierza nie tylko do zapobieżenia istnieniu różnic w poziomach ochrony konsumentów, ale także do zagwarantowania niezakłóconej konkurencji między podmiotami gospodarczymi i wprowadzenia ułatwień w swobodnym przepływie towarów.
W tekście dyrektywy 85/374 brak jest bowiem wskazówek pozwalających na stwierdzenie, że poprzez ograniczenie w dyrektywie naprawienia szkód majątkowych do szkód na rzeczach przeznaczonych do prywatnego użytku i konsumpcji prawodawca wspólnotowy, zmierzając do zagwarantowania niezakłóconej konkurencji i wprowadzenia ułatwień w swobodnym przepływie towarów, miał na celu pozbawienie państw członkowskich możliwości ustanowienia, w odniesieniu do naprawienia szkody na rzeczach przeznaczonych do użytku profesjonalnego i używanych zgodnie z przeznaczeniem, takiego systemu, który odpowiada systemowi wprowadzonemu przez dyrektywę.
Tym samym skoro harmonizacja przeprowadzona w drodze dyrektywy 85/374 nie obejmuje naprawienia szkody na rzeczach przeznaczonych do użytku profesjonalnego i używanych zgodnie z przeznaczeniem, dyrektywa ta nie stoi na przeszkodzie ustanowieniu w tym względzie przez państwo członkowskie takiego systemu odpowiedzialności, który odpowiada systemowi wprowadzonemu przez dyrektywę.
Biorąc pod uwagę ogół powyższych rozważań, na przedłożone pytanie należy odpowiedzieć, że wykładni dyrektywy 85/374 należy dokonywać w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie takiej wykładni prawa krajowego lub stosowaniu utrwalonego orzecznictwa krajowego, które umożliwiają poszkodowanemu żądanie naprawienia szkody na rzeczy przeznaczonej do użytku profesjonalnego i używanej zgodnie z przeznaczeniem, jeśli wykaże on jedynie istnienie szkody, wady produktu oraz związku przyczynowego między nimi.
W przedmiocie kosztów
Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
Wykładni dyrektywy Rady 85/374/EWG z dnia 25 lipca 1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe należy dokonywać w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie takiej wykładni prawa krajowego lub stosowaniu utrwalonego orzecznictwa krajowego, które umożliwiają poszkodowanemu żądanie naprawienia szkody na rzeczy przeznaczonej do użytku profesjonalnego i używanej zgodnie z przeznaczeniem, jeśli wykaże on jedynie istnienie szkody, wady produktu oraz związku przyczynowego między nimi.
Podpisy
* Język postępowania: francuski.
