Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 26 marca 2026 r., C-357/24

Sygn. akt C-357/24

62024CJ0357

WYROK TRYBUNAŁU (dziewiąta izba)

z dnia 26 marca 2026 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Zabezpieczenie społeczne – Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego – Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 – Artykuł 1 lit. q) ppkt (iv) – Pojęcie „instytucji właściwej” – Pracodawca – Artykuł 3 ust. 1 lit. a) – Pojęcie „świadczeń z tytułu choroby” – Utrzymanie wynagrodzenia z tytułu czasowej niezdolności do pracy – Artykuł 85 ust. 1 – Świadczenia należne na podstawie ustawodawstwa jednego państwa członkowskiego za szkody powstałe na terytorium innego państwa członkowskiego – Prawo pracodawcy do dochodzenia roszczeń od osoby trzeciej odpowiedzialnej za szkodę – Prawa przysługujące poszkodowanemu – Subrogacja – Granice

W sprawie C‑357/24

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Visoki trgovački sud (apelacyjny sąd gospodarczy, Chorwacja) postanowieniem z dnia 3 maja 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 16 maja 2024 r., w postępowaniu:

Freistaat Bayern

przeciwko

Euroherc osiguranje d.d.,

TRYBUNAŁ (dziewiąta izba),

w składzie: M. Condinanzi, prezes izby, N. Jääskinen i A. Kornezov (sprawozdawca), sędziowie,

rzecznik generalny: J. Richard de la Tour,

sekretarz: A. Calot Escobar,

uwzględniając pisemny etap postępowania,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

–

w imieniu Euroherc osiguranje d.d. – D. Lauc, odvjetnik,

w imieniu rządu chorwackiego – G. Vidović Mesarek, w charakterze pełnomocnika,

w imieniu Komisji Europejskiej – B.-R. Killmann oraz A. Koričić, w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 1 lit. q) ppkt (iv), art. 3 ust. 1 lit. a) i art. 85 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2004, L 166, s. 1; sprostowania: Dz.U. 2013, L 188, s. 10; Dz.U. 2020, L 338, s. 18), zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 465/2012 z dnia 22 maja 2012 r. (Dz.U. 2012, L 149, s. 4) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 883/2004”).

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Freistaat Bayern (krajem związkowym Bawarii, Niemcy) a Euroherc osiguranje d.d., towarzystwem ubezpieczeniowym prawa chorwackiego (zwanym dalej „Euroherc”), w przedmiocie zwrotu przez Euroherc wypłaconych przez kraj związkowy Bawarii na rzecz jego pracownika X świadczeń płacowych z tytułu czasowej niezdolności do pracy w następstwie wypadku drogowego, który miał miejsce w Chorwacji.

Ramy prawne

Prawo Unii

Artykuł 1 lit. q) ppkt (iv) rozporządzenia nr 883/2004 stanowi:

„Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia:

[…]

określenie »instytucja właściwa« oznacza:

(iv)

w przypadku systemu dotyczącego obowiązków pracodawcy w zakresie świadczeń określonych w art. 3 ust. 1, albo pracodawcę albo ubezpieczyciela biorącego udział, lub, w przypadku ich braku, organ lub władzę, określone przez właściwą władzę danego państwa członkowskiego”.

Artykuł 3 ust. 1 lit. a) i f) tego rozporządzenia ma następujące brzmienie:

„Niniejsze rozporządzenie stosuje się do całego ustawodawstwa odnoszącego się do następujących działów zabezpieczenia społecznego:

świadczeń z tytułu choroby;

świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i choroby zawodowej”.

Artykuł 9 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia stanowi:

„Państwa członkowskie powiadamiają pisemnie Komisję Europejską o oświadczeniach złożonych zgodnie z art. 1 lit. l), o ustawodawstwie i systemach, o których mowa w art. 3 […]”.

Artykuł 85 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:

„Jeżeli osoba korzysta ze świadczeń na podstawie ustawodawstwa państwa członkowskiego, z tytułu szkody powstałej na skutek zdarzeń zaistniałych na terytorium innego państwa członkowskiego, wszelkie prawa instytucji odpowiedzialnej za świadczenie w stosunku do osoby trzeciej, zobowiązanej do wynagrodzenia szkody, uregulowane są następująco:

w przypadku gdy instytucja odpowiedzialna za świadczenie wstąpiła, na podstawie stosowanego przez nią ustawodawstwa, w prawa, jakie przysługują beneficjentowi w stosunku do osób trzecich, wstąpienie takie uznaje każde państwo członkowskie;

w przypadku gdy instytucja odpowiedzialna za świadczenie ma bezpośrednie roszczenie wobec osoby trzeciej, roszczenie to jest uznawane przez każde państwo członkowskie”.

Prawo niemieckie

Paragraf 6 ust. 1 Gesetz über die Zahlung des Arbeitsentgelts an Feiertagen und im Krankheitsfall (Entgeltfortzahlungsgesetz) (ustawy o wypłacie wynagrodzenia za dni wolne od pracy i w razie choroby) z dnia 26 maja 1994 r. (BGBl. I S. 1014, 1065, zwana dalej „niemiecką ustawą o utrzymaniu wynagrodzenia”), przewiduje:

„Jeśli pracownik na podstawie przepisów ustawy może dochodzić od osoby trzeciej odszkodowania za utratę zarobku spowodowaną niezdolnością do pracy, wówczas roszczenie to przechodzi na pracodawcę w zakresie, w jakim pracodawca zgodnie z tą ustawą w dalszym ciągu wypłacał pracownikowi wynagrodzenie i opłacał należne od niego składki, które pracodawca płaci na rzecz federalnej agencji pracy, udziały pracodawcy w składkach na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie opiekuńcze oraz na rzecz podmiotów zajmujących się dodatkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentami rodzinnymi”.

Prawo chorwackie

Artykuł 27 Zakon o obveznim osiguranjima u prometu (ustawy o obowiązkowych ubezpieczeniach komunikacyjnych) z dnia 9 grudnia 2005 r. (NN 151/05), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (NN 36/09, 75/09, 76/13 i 152/14), przewiduje w ust. 1 i 2:

„1.

Towarzystwo ubezpieczeniowe jest zobowiązane zrekompensować zakładom, które prowadzą działalność w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego, emerytalnego lub rentowego, rzeczywistą szkodę w ramach odpowiedzialności swojego ubezpieczonego i w granicach zobowiązań przyjętych w umowie ubezpieczenia.

Rzeczywista szkoda w rozumieniu ustępu 1 niniejszego artykułu oznacza koszty leczenia i inne niezbędne koszty poniesione zgodnie z przepisami o ubezpieczeniu zdrowotnym, jak i proporcjonalną kwotę emerytury lub renty osoby poszkodowanej lub członków jej rodziny”.

Artykuł 36 Zakon o obveznom zdravstvenom osiguranju (ustawy o obowiązkowym ubezpieczeniu zdrowotnym) z dnia 21 czerwca 2013 r. (NN 80/13), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (NN 137/13) (zwanej dalej „ustawą o ubezpieczeniu zdrowotnym”), stanowi w ust. 1 pkt 1:

„Ubezpieczeni w ramach prawa wynikającego z obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego mają prawo do:

1) świadczenia płacowego za okres czasowej niezdolności do pracy lub przeszkody w pracy z powodu korzystania z opieki zdrowotnej, lub innych okoliczności określonych w art. 39 niniejszej ustawy (zwanego dalej »świadczeniem płacowym«) […]”.

Artykuł 39 tej ustawy stanowi w pkt 1:

„Prawo do świadczenia płacowego przysługuje ubezpieczonemu w związku z korzystaniem z opieki zdrowotnej z obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego lub innymi okolicznościami określonymi w niniejszej ustawie, jeśli:

1) jest czasowo niezdolny do pracy z powodu choroby lub obrażeń, lub jeśli został umieszczony w placówce medycznej w celu leczenia lub badań […]”.

Artykuł 40 tej ustawy stanowi w pkt 1:

„Świadczenie płacowe w związku z korzystaniem z opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 39 [pkt 1] niniejszej ustawy, wypłaca ubezpieczonemu ze swoich środków:

1) osoba prawna lub fizyczna – pracodawca za pierwsze 42 dni czasowej niezdolności do pracy, a także tak długo, jak długo ubezpieczony pracuje w państwie trzecim, do którego oddelegowała go osoba prawna lub fizyczna lub jest samozatrudniony w państwie trzecim”.

Artykuł 41 ust. 3 wspomnianej ustawy stanowi:

„Świadczenie płacowe za okres czasowej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 39 [pkt] 1 niniejszej ustawy, […] od 43. dnia czasowej niezdolności do pracy, oblicza i wypłaca osoba prawna lub fizyczna – pracodawca, z tym że Hrvatski zavod za zdravstveno osiguranje [chorwacki zakład ubezpieczenia zdrowotnego (zwany dalej »Zakładem«)] jest zobowiązany zwrócić wypłacone świadczenie płacowe w terminie 45 dni od dnia otrzymania wniosku o zwrot”.

Artykuł 136 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym stanowi w ust. 1:

„Zakład jest zobowiązany dochodzić odszkodowania za wyrządzoną szkodę od osoby, która spowodowała chorobę, obrażenia lub śmierć osoby ubezpieczonej”.

Artykuł 140 tej ustawy przewiduje:

„Zakład jest zobowiązany dochodzić odszkodowania za wyrządzoną szkodę w przypadkach z art. 136 niniejszej ustawy także bezpośrednio od ubezpieczyciela, u którego osoby te są ubezpieczone od odpowiedzialności za szkody wyrządzone osobom trzecim, zgodnie z przepisami o obowiązkowym ubezpieczeniu od tego ryzyka”.

Artykuł 142 wspomnianej ustawy stanowi:

„Zakład jest zobowiązany dochodzić odszkodowania w przypadkach przewidzianych w niniejszej ustawie, niezależnie od okoliczności, że szkoda powstała w wyniku wypłaty świadczeń, które jako prawo przysługują osobie ubezpieczonej ze środków obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, czyli budżetu państwa”.

Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

W dniu 18 kwietnia 2015 r. X, pracownik kraju związkowego Bawarii, podczas jazdy na rowerze w Szybeniku (Chorwacja) uległ wypadkowi w ruchu drogowym z udziałem pojazdu samochodowego, którym kierował Y, i ubezpieczonym w Euroherc. Y został uznany za odpowiedzialnego za ten wypadek. Kwestia, czy X przyczynił się do powstania poniesionej przez niego szkody, nie została jeszcze rozstrzygnięta przez właściwe sądy.

X był leczony w Niemczech. Przebył on trzy okresy czasowej niezdolności do pracy: od dnia 21 kwietnia do dnia 21 maja 2015 r., od dnia 16 lutego do dnia 15 kwietnia 2016 r. oraz od dnia 8 listopada 2016 r. do dnia 5 stycznia 2017 r. W tych okresach kraj związkowy Bawaria, jako pracodawca X, wypłacił mu świadczenia płacowe w łącznej wysokości 28825,83 EUR.

Ponadto w ramach procedury polubownego rozwiązywania sporów Euroherc wypłaciło X odszkodowanie z tytułu rzeczywistej szkody wyrządzonej wypadkiem, pokrywające koszty usług opiekuńczych i medycznych, szkodę majątkową, koszty zastępstwa i pozostałe koszty w łącznej kwocie 43433,43 HRK (kun chorwackich, około 5764,61 EUR).

Kraj związkowy Bawaria wniósł do Trgovački sud u Zagrebu (sądu gospodarczego w Zagrzebiu, Chorwacja) powództwo o zasądzenie od Eurohercu zwrotu kwoty świadczeń płacowych wypłaconych X.

Na poparcie tego żądania kraj związkowy Bawaria podniósł, że jako pracodawcę X należy uznać go za „instytucję właściwą” w rozumieniu art. 1 lit. q) ppkt (iv) rozporządzenia nr 883/2004 ze względu na to, że świadczenia płacowe, które wypłacał X, wchodzą w zakres pojęcia „świadczeń z tytułu choroby”, zawartego w art. 3 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia.

Kraj związkowy Bawaria podniósł również, że zgodnie z art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 jego wstąpienie w prawa swojego pracownika X wobec Eurohercu, przewidziane w prawie niemieckim, powinno zostać uznane w ramach postępowania głównego.

W tym względzie powołuje się on na § 6 ust. 1 niemieckiej ustawy o utrzymaniu wynagrodzenia, zgodnie z którym pracodawca wstępuje w prawa swojego pracownika wobec osoby trzeciej z tytułu utraty zarobków z powodu niezdolności do pracy, jeżeli pracodawca ten nadal wypłacał temu pracownikowi wynagrodzenie i opłacał składki, do których jest zobowiązany.

Kraj związkowy Bawaria podniósł zatem, że wypłacenie świadczeń na rzecz X spowodowało, że ten ostatni otrzymał świadczenia płacowe na podstawie tej ustawy z uwagi na obrażenia doznane w wypadku w Chorwacji i że w związku z tym kraj związkowy Bawaria powinien wstąpić w prawa swojego pracownika wobec osób trzecich.

Euroherc zakwestionował tę argumentację, twierdząc, że okoliczności faktyczne niniejszej sprawy nie są objęte zakresem stosowania rozporządzenia nr 883/2004, w szczególności ze względu na to, że rozporządzenie to reguluje koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, a nie odszkodowanie za szkodę pośrednią poniesioną przez pracodawcę w związku z wypłacaniem pracownikowi świadczeń płacowych z tytułu czasowej niezdolności do pracy podczas jego zwolnienia chorobowego będącego następstwem wypadku. Podnosi on ponadto, że jedynie instytucje odpowiedzialne za zarządzanie systemami zabezpieczenia społecznego państw członkowskich mają status „instytucji właściwej” w rozumieniu tego rozporządzenia.

Trgovački sud u Zagrebu (sąd gospodarczy w Zagrzebiu) uwzględnił wyrokiem z dnia 21 listopada 2023 r. żądanie kraju związkowego Bawaria. Euroherc wniósł apelację od tego wyroku do Visoki trgovački sud (apelacyjnego sądu gospodarczego, Chorwacja), który jest sądem odsyłającym.

Sąd ten zastanawia się, po pierwsze, czy pracodawca taki jak kraj związkowy Bawaria jest objęty zakresem pojęcia „instytucji właściwej” w rozumieniu art. 1 rozporządzenia nr 883/2004. Po drugie, sąd ten zastanawia się, czy pojęcie „świadczeń z tytułu choroby”, zawarte w art. 3 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia, obejmuje świadczenia płacowe z tytułu czasowej niezdolności do pracy w trakcie zwolnienia chorobowego następującego po wypadku, który miał miejsce w innym państwie członkowskim i który nie jest ani wypadkiem przy pracy, ani chorobą zawodową. Po trzecie, sąd ten zastanawia się, czy towarzystwo ubezpieczeń komunikacyjnych, takie jak Euroherc, może być zobowiązane do zwrotu świadczeń wypłacanych poszkodowanemu przez pracodawcę, takich jak świadczenia płacowe wypłacane X przez kraj związkowy Bawaria.

Na wypadek udzielenia na te pytania odpowiedzi twierdzącej sąd odsyłający zastanawia się nad wykładnią art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004. Sąd ten wskazuje, że w prawie chorwackim, gdy pracownik otrzymuje świadczenia z tytułu choroby wypłacane przez pracodawcę, temu ostatniemu nie przysługują żadne środki prawne wobec sprawcy szkody lub jego ubezpieczyciela. Nie ma również możliwości wstąpienia w prawa poszkodowanego przeciwko sprawcy szkody lub jego ubezpieczycielowi. Sąd odsyłający dodaje, że niedawne orzecznictwo Vrhovni sud (sądu najwyższego, Chorwacja) potwierdza, że takie prawo do odszkodowania powinno być wyraźnie przewidziane ustawą i że żaden przepis ustawy o obowiązkowym ubezpieczeniu zdrowotnym nie przyznaje pracodawcy prawa do wniesienia powództwa przeciwko sprawcy szkody lub jego ubezpieczycielowi w celu uzyskania zwrotu świadczeń płacowych, które wypłacił on swojemu pracownikowi z powodu takiej czasowej niezdolności do pracy.

W tych okolicznościach Visoki trgovački sud (apelacyjny sąd gospodarczy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy art. 85 ust. 1 [rozporządzenia nr 883/2004] należy interpretować w ten sposób, że do tego, aby pracodawcy, jako instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczeń, przysługiwało roszczenie regresowe z tytułu świadczenia na wypadek choroby wypłaconego pracownikowi z tytułu szkody powstałej na skutek zdarzeń zaistniałych na terytorium innego państwa członkowskiego, wobec osoby trzeciej zobowiązanej do wynagrodzenia szkody lub wobec jej ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej, konieczne jest istnienie podstawy prawnej do żądania tego rodzaju odszkodowania w państwie członkowskim, w którym wystąpiła szkoda?”.

Postępowanie przed Trybunałem

Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 3 października 2024 r. postępowanie w niniejszej sprawie zostało zawieszone do czasu wydania wyroku w sprawie C‑7/24. W następstwie ogłoszenia wyroku z dnia 12 czerwca 2025 r., Deutsche Rentenversicherung Nord i BG Verkehr (C‑7/24, EU:C:2025:439), postępowanie to zostało podjęte decyzją prezesa Trybunału z dnia 18 czerwca 2025 r.

Pismem z dnia 18 czerwca 2025 r. Trybunał doręczył ten wyrok sądowi odsyłającemu i zwrócił się do niego z pytaniem, czy w świetle tego wyroku zamierza podtrzymać swój wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie.

Pismem, które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 22 lipca 2025 r., sąd ten wskazał, że podtrzymuje swój wniosek. Wyjaśnił on, że niniejsza sprawa dotyczy kwestii wykładni art. 1 lit. q) ppkt (iv) i art. 3 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, które nie zostały poruszone przez Trybunał we wspomnianym wyroku, ponieważ, po pierwsze, niezdolność do pracy w zawisłej przed nim sprawie nie wynika z wypadku przy pracy ani z choroby zawodowej, a po drugie, żądanie zwrotu wypłaconych świadczeń zostało wniesione przez pracodawcę osoby poszkodowanej.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

Poprzez pytanie prejudycjalne, uściślone w odpowiedzi na pytanie Trybunału, o którym mowa w pkt 31 niniejszego wyroku, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, po pierwsze, czy art. 1 lit. q) ppkt (iv) rozporządzenia nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „instytucji właściwej” w rozumieniu tego przepisu obejmuje pracodawcę mającego siedzibę w jednym państwie członkowskim, który wypłacał pracownikowi świadczenia płacowe z tytułu czasowej niezdolności do pracy podczas jego zwolnienia chorobowego w następstwie wypadku w innym państwie członkowskim, który to wypadek nie jest ani wypadkiem przy pracy, ani chorobą zawodową, a po drugie, czy art. 3 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że takie świadczenia wchodzą w zakres pojęcia „świadczeń z tytułu choroby” zawartego w tym przepisie. Na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na te dwa pierwsze pytania sąd odsyłający dąży ponadto do ustalenia, czy art. 85 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że pracodawca, jako instytucja odpowiedzialna za świadczenie, jest uprawniony do żądania zwrotu świadczeń z tytułu choroby wypłaconych jego pracownikowi w związku ze szkodą powstałą w innym państwie członkowskim od odpowiedzialnej osoby trzeciej lub jej ubezpieczyciela tylko wtedy, gdy w państwie członkowskim, w którym wystąpiła ta szkoda, istnieje podstawa prawna umożliwiająca uzyskanie takiego zwrotu.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 lit. q) ppkt (iv) rozporządzenia nr 883/2004 pojęcie „instytucji właściwej” w rozumieniu tego przepisu oznacza w szczególności, „w przypadku systemu dotyczącego obowiązków pracodawcy w zakresie świadczeń określonych w art. 3 ust. 1, albo pracodawcę, albo ubezpieczyciela biorącego udział, lub, w przypadku ich braku, organ lub władzę, określone przez właściwą władzę danego państwa członkowskiego”.

Z przepisu tego wynika, że pracodawcę można uznać za „instytucję właściwą” w rozumieniu tego przepisu, jeżeli jest on zobowiązany na podstawie określonego systemu do zapewnienia świadczeń objętych art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia.

W drugiej kolejności należy określić zakres świadczeń, o których mowa w art. 3 ust. 1. Zgodnie z lit. a) tego przepisu rozporządzenie to stosuje się „do całego ustawodawstwa odnoszącego się do następujących działów zabezpieczenia społecznego: […] świadczeń z tytułu choroby”.

W tym względzie art. 9 tego rozporządzenia przewiduje, że „[p]aństwa członkowskie powiadamiają pisemnie Komisję […] o ustawodawstwie i systemach, o których mowa w art. 3”.

W niniejszej sprawie Komisja wyjaśnia, że Republika Federalna Niemiec powiadomiła na podstawie art. 9 rozporządzenia nr 883/2004 o utrzymaniu wynagrodzenia w przypadku czasowej niezdolności do pracy jako „pieniężnego świadczenia z tytułu choroby” i wskazała pracodawcę jako „instytucję właściwą” w rozumieniu art. 1 lit. q) ppkt (iv) i art. 3 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia.

Należy jednak podkreślić, że rozróżnienie między świadczeniami objętymi zakresem stosowania rozporządzenia nr 883/2004 a świadczeniami wyłączonymi z tego zakresu opiera się zasadniczo na elementach konstytutywnych każdego świadczenia, w szczególności jego celach i warunkach przyznania, a nie na okoliczności, czy ustawodawstwo krajowe kwalifikuje świadczenie jako świadczenie z tytułu zabezpieczenia społecznego (wyrok z dnia 11 kwietnia 2024 r., Sozialministeriumservice,C‑116/23, EU:C:2024:292, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika zatem, że świadczenie można uznać za świadczenie z tytułu zabezpieczenia społecznego, jeżeli, po pierwsze, jest przyznawane uprawnionym bez jakiejkolwiek indywidualnej i uznaniowej oceny potrzeb osobistych, w oparciu o sytuację określoną prawnie, oraz, po drugie, jeżeli dotyczy ono jednego z rodzajów ryzyka wyraźnie wymienionych w art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia, przy czym te dwie przesłanki są kumulatywne (wyrok z dnia 11 kwietnia 2024 r., Sozialministeriumservice,C‑116/23, EU:C:2024:292, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

Pierwsza z tych przesłanek jest spełniona, w sytuacji gdy świadczenie jest przyznawane na podstawie obiektywnych kryteriów, które – jeśli są spełnione – uprawniają do świadczenia, a właściwy organ nie może brać pod uwagę innych okoliczności osobistych (wyrok z dnia 11 kwietnia 2024 r., Sozialministeriumservice,C‑116/23, EU:C:2024:292, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).

W niniejszej sprawie utrzymanie wynagrodzenia w Niemczech w przypadku czasowej niezdolności do pracy wydaje się być przyznawane na podstawie obiektywnych kryteriów, których spełnienie uprawnia do świadczenia, bez możliwości uwzględnienia przez pracodawcę okoliczności osobistych pracownika innych niż te, które spowodowały tę niezdolność. Wydaje się zatem, że pierwsza z tych dwóch przesłanek jest spełniona, z zastrzeżeniem weryfikacji, których powinien dokonać sąd odsyłający.

Co się tyczy drugiej przesłanki, pojęcie „świadczenia z tytułu choroby”, zawarte w art. 3 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 obejmuje świadczenia mające zasadniczo na celu wyleczenie pacjenta poprzez zapewnienie mu opieki stosownej do jego stanu zdrowia, i w związku z tym obejmują ryzyko związane ze stanem chorobowym (wyrok z dnia 11 kwietnia 2024 r., Sozialministeriumservice, C‑116/23, EU:C:2024:292 pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).

W tym względzie należy uznać, że utrzymanie wynagrodzenia w przypadku czasowej niezdolności do pracy odnosi się do ryzyka związanego ze stanem chorobowym, ponieważ zapewnia ono utrzymanie dochodów pracownika przebywającego na zwolnieniu chorobowym w okresie czasowej niezdolności do pracy, aby mógł on w szczególności korzystać z odpoczynku i opieki wymaganej ze względu na jego stan zdrowia.

I tak Trybunał uznał zasadniczo w pkt 15–19 wyroku z dnia 3 czerwca 1992 r., Paletta (C‑45/90, EU:C:1992:236), w odniesieniu do ustawodawstwa niemieckiego wcześniejszego niż niemiecka ustawa o utrzymaniu wynagrodzenia, że takie świadczenia polegające na utrzymaniu wynagrodzenia w przypadku choroby spełniają obie przesłanki przypomniane w pkt 39 niniejszego wyroku i w związku z tym należy je uważać za „świadczenia w razie choroby” w rozumieniu art. 4 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997, L 28, s. 1), który to przepis został zastąpiony przez art. 3 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004.

W tych okolicznościach należy stwierdzić, z zastrzeżeniem weryfikacji, których powinien dokonać sąd odsyłający, że świadczenia polegające na utrzymaniu wynagrodzenia wypłacane w jednym państwie członkowskim z tytułu czasowej niezdolności do pracy podczas zwolnienia chorobowego następującego po wypadku, który miał miejsce w innym państwie członkowskim, który to wypadek nie jest ani wypadkiem przy pracy, ani chorobą zawodową, takie jak świadczenia płacowe wypłacone X, wchodzą w zakres pojęcia „świadczeń z tytułu choroby”, zawartego w art. 3 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004. Wynika z tego, że pracodawcę, który wypłacił takie świadczenia, należy uznać za „instytucję właściwą” w rozumieniu art. 1 lit. q) ppkt (iv) rozporządzenia nr 883/2004.

W trzeciej kolejności, jeżeli chodzi o wykładnię art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, należy po pierwsze zauważyć, że przepis ten ma na celu umożliwienie instytucji zabezpieczenia społecznego jednego państwa członkowskiego, która wypłaciła świadczenia z zabezpieczenia społecznego w następstwie szkody powstałej na terytorium innego państwa członkowskiego, skorzystania – wobec osoby trzeciej odpowiedzialnej za szkodę – ze środków prawnych przewidzianych przez stosowane przez nią prawo, niezależnie od tego, czy chodzi o drogę subrogacji, czy bezpośrednie powództwo. Przyznane w ten sposób krajowym instytucjom zabezpieczenia społecznego prawo stanowi logiczne i słuszne uzupełnienie rozszerzenia obowiązków tych instytucji na całe terytorium Unii, które to rozszerzenie wynika z przepisów tego rozporządzenia (wyrok z dnia 12 czerwca 2025 r., Deutsche Rentenversicherung Nord i BG Verkehr, C‑7/24, EU:C:2025:439, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).

Wspomniany przepis należy zatem rozumieć jako normę kolizyjną, która nakłada na sąd krajowy, do którego wniesiono powództwo o odszkodowanie przeciwko sprawcy szkody, obowiązek stosowania prawa państwa członkowskiego instytucji odpowiedzialnej za świadczenie nie tylko w celu ustalenia, czy instytucja ta zgodnie z prawem wstąpiła w prawa poszkodowanego lub jego następców prawnych, lecz również w celu określenia charakteru i zakresu wierzytelności, w które wstąpiła owa instytucja (wyrok z dnia 12 czerwca 2025 r., Deutsche Rentenversicherung Nord i BG Verkehr, C‑7/24, EU:C:2025:439, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).

Gdyby bowiem sąd krajowy stosował prawo państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiła szkoda, w celu określenia zakresu prawa instytucji odpowiedzialnej za świadczenie do wniesienia środka zaskarżenia, mógłby on pozbawić art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w całości lub w części jego skuteczności (effet utile). Byłoby tak w szczególności w przypadku, gdyby ustawodawstwo państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiła szkoda, przewidywało, że subrogacja ustawowa lub bezpośrednie powództwo nie obejmują niektórych rodzajów wierzytelności, których instytucja odpowiedzialna za świadczenie może dochodzić w drodze subrogacji lub bezpośredniego powództwa w państwie członkowskim, któremu podlega (wyrok z dnia 12 czerwca 2025 r., Deutsche Rentenversicherung Nord i BG Verkehr, C‑7/24, EU:C:2025:439, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).

Wynika z tego, że istnienie prawa subrogacji przysługującego instytucji odpowiedzialnej za świadczenie, w tym przypadku kraju związkowego Bawaria, a także charakter i zakres wierzytelności, w które wstępuje, są określane przez prawo państwa członkowskiego, któremu podlega ta ostatnia, a zatem w niniejszym przypadku przez prawo niemieckie.

Po drugie należy uściślić, że art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 ma jednak na celu jedynie zapewnienie, by prawo do wystąpienia z roszczeniem, z którego może korzystać instytucja odpowiedzialna za świadczenie na podstawie stosowanego przez nią ustawodawstwa, było uznawane przez inne państwa członkowskie. Celem tego przepisu nie jest zmiana zasad mających zastosowanie w celu ustalenia, czy i w jakim zakresie powinna powstać odpowiedzialność pozaumowna osoby trzeciej będącej sprawcą szkody. Odpowiedzialność osoby trzeciej podlega przepisom materialnym, które powinien zwykle stosować sąd krajowy, przed który wytoczyli powództwo poszkodowany lub jego następcy prawni, to znaczy co do zasady ustawodawstwu państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiła szkoda (wyrok z dnia 12 czerwca 2025 r., Deutsche Rentenversicherung Nord i BG Verkehr, C‑7/24, EU:C:2025:439, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

Wynika z tego, że prawa przysługujące poszkodowanemu lub jego następcom prawnym przeciwko sprawcy szkody oraz przesłanki wytoczenia powództwa odszkodowawczego przed sądami państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiła szkoda, są określane zgodnie z prawem tego państwa, w tym zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami prawa prywatnego międzynarodowego (wyrok z dnia 12 czerwca 2025 r., Deutsche Rentenversicherung Nord i BG Verkehr, C‑7/24, EU:C:2025:439, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

Jedynie w tak określone prawa może wstąpić instytucja odpowiedzialna za świadczenie. Taka subrogacja nie może bowiem skutkować powstaniem po stronie beneficjenta świadczeń dodatkowych uprawnień wobec osoby trzeciej (wyrok z dnia 12 czerwca 2025 r., Deutsche Rentenversicherung Nord i BG Verkehr, C‑7/24, EU:C:2025:439, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).

Po trzecie, subrogacja obejmuje, wśród odszkodowań przyznanych poszkodowanemu lub jego następcom prawnym przez ustawodawstwo państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiła szkoda, jedynie te, które odpowiadają świadczeniom wypłaconym przez instytucję zobowiązaną do wypłaty świadczeń, z wyłączeniem zadośćuczynienia przyznanego za krzywdę lub w zależności od innych elementów szkody o charakterze osobistym (wyrok z dnia 12 czerwca 2025 r., Deutsche Rentenversicherung Nord i BG Verkehr, C‑7/24, EU:C:2025:439, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).

W związku z tym prawo subrogacji przewidziane w ustawodawstwie państwa członkowskiego dla świadczenia wypłacanego na podstawie tego samego ustawodawstwa w rozumieniu art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 może rozciągać się na świadczenie przewidziane przez ustawodawstwo państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiły okoliczności faktyczne leżące u podstaw zdarzenia powodującego szkodę, takiego jak wypadek w ruchu drogowym, jeżeli te dwa świadczenia są wystarczająco porównywalne pod względem ich przedmiotów i celów (zob. podobnie wyrok z dnia 12 czerwca 2025 r., Deutsche Rentenversicherung Nord i BG Verkehr, C‑7/24, EU:C:2025:439, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).

W niniejszej sprawie sąd odsyłający podkreśla, że prawo chorwackie nie przyznaje pracodawcy prawa do uzyskania od osoby trzeciej odpowiedzialnej za szkodę lub jej ubezpieczyciela zwrotu świadczeń płacowych, które wypłacił pracownikowi z tytułu czasowej niezdolności do pracy, ani nie przyznaje temu pracownikowi prawa do takich świadczeń, na które to prawo mógłby on się powołać wobec osoby trzeciej odpowiedzialnej za szkodę lub wobec jej ubezpieczyciela, i w które mógłby wstąpić pracodawca.

W szczególności z przedstawionych przez sąd odsyłający przepisów chorwackich w dziedzinie ubezpieczenia komunikacyjnego i chorobowego, a także z przedłożonych Trybunałowi uwag Republiki Chorwacji i Komisji wynika, że zgodnie z prawem chorwackim pracodawca wypłaca swoim pracownikom z własnych środków świadczenie płacowe za okres od 1. do 42. dnia czasowej niezdolności do pracy. Natomiast od 43. dnia czasowej niezdolności do pracy Zakład, który odpowiada za obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne w Chorwacji, jest zobowiązany do zwrotu pracodawcy, na jego wniosek, wypłaconych przez pracodawcę świadczeń płacowych, które są należne od tego dnia. Zakład ten jest następnie zobowiązany do dochodzenia od sprawcy szkody lub jego ubezpieczyciela zwrotu środków wypłaconych pracodawcy z tego tytułu.

Okazuje się zatem, że o ile za okres od 1. do 42. dnia czasowej niezdolności do pracy ustawodawstwo chorwackie nie przyznaje pracodawcy żadnego prawa umożliwiającego mu żądanie od sprawcy szkody lub jego ubezpieczyciela zwrotu świadczeń płacowych, które wypłacił swojemu pracownikowi, począwszy od 43. dnia, o tyle pracodawca może uzyskać zwrot tych świadczeń od Zakładu, do którego należy następnie żądanie od sprawcy szkody i, w stosownym przypadku, od jego ubezpieczyciela zwrotu świadczeń, które wypłacił on pracodawcy z tego tytułu.

W niniejszej sprawie, jak zauważa Komisja, § 3 niemieckiej ustawy o utrzymaniu wynagrodzenia wydaje się ograniczać do 6 tygodni, czyli 42 dni, obowiązek wypłacania pracownikowi przez niemieckiego pracodawcę świadczeń płacowych w przypadku czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby. Wynika z tego, że przedmiot pozwu w postępowaniu głównym wydaje się ograniczać do świadczeń płacowych wypłaconych X w okresie od 1. do 42. dnia czasowej niezdolności do pracy, co powinien zweryfikować sąd odsyłający. W tych okolicznościach subrogacja, na którą powołuje się kraj związkowy Bawaria na podstawie art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, nie może, jak przypomniano w pkt 52 niniejszego wyroku, skutkować powstaniem po stronie X dodatkowych praw, których prawo chorwackie nie uznaje wobec osoby trzeciej zobowiązanej do naprawienia szkody wynikającej z wypadku lub wobec jej ubezpieczyciela.

Natomiast żaden element wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie pozwala przyjąć, że spór w postępowaniu głównym dotyczy również zwrotu świadczeń płacowych wypłaconych po 42. dniu czasowej niezdolności do pracy, w związku z czym kwestia, czy kraj związkowy Bawaria mógłby, w sytuacji gdyby wypłacił takie świadczenia, żądać ich zwrotu od Zakładu, który zresztą nie jest stroną w postępowaniu głównym, lub od ubezpieczyciela osoby trzeciej zobowiązanego do naprawienia szkody wynikającej z wypadku, nie wydaje się mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym.

W świetle całości powyższych rozważań na przedstawione pytanie należy udzielić następującej odpowiedzi:

art. 1 lit. q) ppkt (iv) rozporządzenia nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „instytucji właściwej” w rozumieniu tego przepisu może obejmować pracodawcę zobowiązanego na podstawie systemu dotyczącego jego obowiązków do zapewnienia świadczeń objętych art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia;

art. 3 ust. 1 lit. a) wspomnianego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „świadczeń z tytułu choroby”, zawarte w tym przepisie, może obejmować świadczenia polegające na utrzymaniu wynagrodzenia wypłacane w jednym państwie członkowskim z tytułu czasowej niezdolności do pracy podczas zwolnienia chorobowego następującego po wypadku, który miał miejsce w innym państwie członkowskim i który to wypadek nie jest ani wypadkiem przy pracy, ani chorobą zawodową; oraz

art. 85 ust. 1 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że pracodawca, jako instytucja odpowiedzialna za świadczenie, jest uprawniony do żądania zwrotu świadczeń wypłaconych swojemu pracownikowi z tytułu szkody powstałej w innym państwie członkowskim od odpowiedzialnej za szkodę osoby trzeciej lub jej ubezpieczyciela tylko wtedy, gdy w państwie członkowskim, w którym wystąpiła szkoda, istnieje podstawa prawna umożliwiająca uzyskanie zwrotu tych świadczeń lub świadczeń porównywalnych pod względem przedmiotu i celów.

W przedmiocie kosztów

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (dziewiąta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 1 lit. q) ppkt (iv) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zmienionego rozporządzeniem Parlamentu i Rady (UE) nr 465/2012 z dnia 22 maja 2012 r., należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „instytucji właściwej” w rozumieniu tego przepisu może obejmować pracodawcę zobowiązanego na podstawie systemu dotyczącego jego obowiązków do zapewnienia świadczeń objętych art. 3 ust. 1 tego zmienionego rozporządzenia.

Artykuł 3 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, zmienionego rozporządzeniem nr 465/2012, należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „świadczeń z tytułu choroby”, zawarte w tym przepisie, może obejmować świadczenia polegające na utrzymaniu wynagrodzenia wypłacane w jednym państwie członkowskim z tytułu czasowej niezdolności do pracy podczas zwolnienia chorobowego następującego po wypadku, który miał miejsce w innym państwie członkowskim i który to wypadek nie jest ani wypadkiem przy pracy, ani chorobą zawodową.

Artykuł 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, zmienionego rozporządzeniem nr 465/2012, należy interpretować w ten sposób, że pracodawca, jako instytucja odpowiedzialna za świadczenie, jest uprawniony do żądania zwrotu świadczeń wypłaconych swojemu pracownikowi z tytułu szkody powstałej w innym państwie członkowskim od odpowiedzialnej za szkodę osoby trzeciej lub jej ubezpieczyciela tylko wtedy, gdy w państwie członkowskim, w którym wystąpiła szkoda, istnieje podstawa prawna umożliwiająca uzyskanie zwrotu tych świadczeń lub świadczeń porównywalnych pod względem przedmiotu i celów.

Podpisy

( *1 ) Język postępowania: chorwacki.