Sygn. akt C-359/25
Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (dziesiąta izba)
z dnia 22 października 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Dyrektywa 2000/78/WE – Artykuł 1 – Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek – Przejście na emeryturę z mocy prawa członków służby dyplomatycznej, który ukończyli 65. rok życia i osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury – Artykuł 6 – Zgodne z przepisami prawa cele uzasadniające nierówne traktowanie ze względu na wiek
W sprawie C‑359/25 [Delevris](i),
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Symvoulio tis Epikrateias (radę stanu, Grecja) postanowieniem z dnia 8 maja 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 maja 2025 r., w postępowaniu:
IS
przeciwko
Ypourgos Exoterikon,
TRYBUNAŁ (dziesiąta izba),
w składzie: B. Smulders, prezes izby, M.L. Arastey Sahún (sprawozdawczyni), prezeska piątej izby, pełniąca obowiązki sędziego dziesiątej izby, i J. Passer, sędzia,
rzecznik generalny: A. Biondi,
sekretarz: sekretarz: V. Di Bucci,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– w imieniu IS – E. Kalafatis, dikigoros,
– w imieniu rządu greckiego – A. Magrippi, O. Patsopoulou i M. Tassopoulou, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Komisji Europejskiej – M. Konstantinidis i E. Schmidt, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. 2000, L 303, s. 16).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy IS, byłym członkiem służby dyplomatycznej Ypourgeio Exoterikon (ministerstwa spraw zagranicznych, Grecja), a Ypourgos Exoterikon (ministrem spraw zagranicznych) w przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności dekretu prezydenta, z mocy którego nastąpiło przejście IS na emeryturę.
Ramy prawne
Prawo Unii
Motyw 14 dyrektywy 2000/78 przewiduje:
„Niniejsza dyrektywa nie narusza przepisów prawa krajowego ustanawiających wiek emerytalny”.
Artykuł 1 tej dyrektywy stanowi:
„Celem niniejszej dyrektywy jest wyznaczenie ogólnych ram dla walki z dyskryminacją ze względu na religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i pracy, w celu realizacji w państwach członkowskich zasady równego traktowania”.
Artykuł 2 wskazanej dyrektywy stanowi:
„1. Do celów niniejszej dyrektywy »zasada równego traktowania« oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w art. 1.
2. Do celów ust. 1:
a) dyskryminacja bezpośrednia występuje w przypadku, gdy osobę traktuje się mniej przychylnie niż traktuje się, traktowano lub traktowano by inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1;
b) dyskryminacja pośrednia występuje w przypadku, gdy przepis, kryterium lub pozornie neutralna praktyka może doprowadzić do szczególnej niekorzystnej sytuacji dla osób […] [danego] wieku […], w stosunku do innych osób, chyba że:
i) taki przepis, kryterium lub praktyka jest obiektywnie uzasadniona zgodnym z prawem celem, a środki mające służyć osiągnięciu tego celu są właściwe i konieczne […];
[…]”.
Zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 tej dyrektywy:
„W granicach kompetencji Wspólnoty niniejszą dyrektywę stosuje się do wszystkich osób, zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego, włącznie z instytucjami publicznymi, w odniesieniu do:
[…]
c) warunków zatrudnienia i pracy, łącznie z warunkami zwalniania i wynagradzania;
Artykuł 6 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/78 przewiduje:
„Niezależnie od przepisów art. 2 ust. 2 państwa członkowskie mogą uznać, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne.
Takie odmienne traktowanie może polegać między innymi na:
a) wprowadzeniu specjalnych warunków dostępu do zatrudnienia i kształcenia zawodowego, zatrudnienia i pracy, włącznie z warunkami zwalniania i wynagradzania, dla ludzi młodych, pracowników starszych i osób mających na utrzymaniu inne osoby, w celu wspierania ich integracji zawodowej lub zapewnienia im ochrony;
b) określeniu warunków dolnej granicy wieku, doświadczenia zawodowego lub stażu pracy wymaganego do zatrudnienia lub niektórych korzyści związanych z zatrudnieniem;
c) określenia górnej granicy wieku przy rekrutacji, z uwzględnieniem wykształcenia wymaganego na danym stanowisku lub potrzeby racjonalnego okresu zatrudnienia przed przejściem na emeryturę”.
Prawo greckie
Artykuł 16 ust. 6 akapit trzeci konstytucji greckiej stanowi:
„Ustawa określa górną granicę wieku nauczycieli akademickich; do czasu ogłoszenia tej ustawy stosunek pracy nauczycieli czynnych zawodowo wygasa z mocy prawa z końcem roku akademickiego, w którym ukończyli 67 lat”.
Artykuł 88 ust. 5 konstytucji greckiej stanowi:
„Sędziowie i prokuratorzy do stanowiska asesora [Efeteio (sądu apelacyjnego, Grecja)] lub zastępcy prokuratora przy tym sądzie, i piastujący stanowiska równorzędne, przechodzą bezwzględnie w stan spoczynku z dniem ukończenia 65. roku życia; wszyscy sędziowie i prokuratorzy na stanowiskach wyższych i równorzędnych przechodzą bezwzględnie w stan spoczynku z dniem ukończenia 67. roku życia […]”.
Artykuł 98 ust. 1 i 3 Nomos 3566/2007 – Kyrosi os Kodika tou „Organismou tou Ypourgeiou Exoterikon” (ustawy 3566/2007 kodeks organizacji ministerstwa spraw zagranicznych) (FEK A’ 117), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą 3566/2007”), stanowił:
„1. Stosunek pracy członków służby dyplomatycznej, którzy ukończyli 65. rok życia, wygasa, jeżeli osiągnęli co najmniej 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest równoznaczne z nabyciem prawa do emerytury. Jeżeli z dniem ukończenia 65. roku życia członkowie tej służby nie osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie dyplomatycznej, pozostają w służbie do dnia osiągnięcia 35 lat stażu pracy, ale nie dłużej niż do ukończenia 67. roku życia […].
3. Dekret, przyjęty na wniosek ministra spraw zagranicznych, może, ze względu na szczególne potrzeby służby, przedłużyć okres służby członków służby dyplomatycznej w randze ambasadora o co najwyżej dwa lata po osiągnięciu 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, ale w każdym wypadku nie dłużej niż do ukończenia 67. roku życia”.
Zgodnie z art. 155 ust. 1 i 2 Nomos 3528/2007 Kyrosi tou Kodika Katastasis Dimosion Politikon Dioikitikon Ypallilon kai Ypallilon N.P.D.D. (ustawy 3528/2007 kodeks regulujący status członków korpusu służby cywilnej i pracowników państwowych osób prawnych) (FEK A’ 26), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności sporu w postępowaniu głównym, stosunek pracy urzędników państwowych i pracowników państwowych osób prawnych zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych bezwzględnie wygasa z dniem ukończenia przez nich 67. roku życia.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
IS jest byłym członkiem służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych.
Na mocy dekretu prezydenta przyjętego na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy 3566/2007, który to przepis przewiduje wygaśnięcie z mocy prawa stosunku pracy członków służby dyplomatycznej, którzy ukończyli 65. rok życia i osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury, wygasł stosunek pracy IS ze skutkiem od dnia 31 grudnia 2017 r. ze względu na fakt, że w tym dniu ukończył on 65. rok życia i osiągnął 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co było podstawą nabycia przez niego prawa do emerytury.
IS wniósł skargę o stwierdzenie nieważności tego dekretu prezydenta do Dioikitiko Efeteio Athinon (apelacyjnego sądu administracyjnego w Atenach, Grecja).
W uzasadnieniu skargi IS podniósł dwa zarzuty, z których pierwszy dotyczył zastosowania błędnej podstawy prawnej dla przyjęcia wspomnianego dekretu prezydenta, a drugi – naruszenia przez wspomniany art. 98 ust. 1 zakazu dyskryminacji ze względu na wiek, przewidzianego w dyrektywie 2000/78.
Skarga ta została oddalona jako bezzasadna wyrokiem tego sądu, który uznał, że przywołany art. 98 ust. 1 jest zgodny z dyrektywą 2000/78.
W dniu 7 maja 2021 r. IS wniósł odwołanie od tego wyroku do Symvoulio tis Epikrateias (rady stanu, Grecja), która jest sądem odsyłającym.
Na poparcie odwołania IS podnosi dwa zarzuty.
Zarzut pierwszy, dotyczący tego, że Dioikitiko Efeteio Athinon (apelacyjny sąd administracyjny w Atenach) niesłusznie oddalił zarzut zastosowania błędnej podstawy prawnej przyjęcia tego dekretu prezydenta, został oddalony przez sąd odsyłający.
Zarzut drugi dotyczy tego, że Dioikitiko Efeteio Athinon (apelacyjny sąd administracyjny w Atenach) niesłusznie oddalił zarzut naruszenia przez art. 98 ust. 1 ustawy 3566/2007 zakazu dyskryminacji ze względu na wiek, jako że przepis ten skutkuje zdaniem skarżącego odmiennym traktowaniem członków służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych, którzy ukończyli 65. rok życia i osiągnęli 35‑letni staż pracy w służbie cywilnej uprawniający do emerytury, po pierwsze, względem członków tej służby, którzy nie osiągnęli 35‑letniego stażu pracy w służbie cywilnej i w związku z tym ich stosunek pracy wygasa dopiero z dniem ukończenia przez nich 67. roku życia, po drugie, względem członków tej służby, którzy nie ukończyli 65. roku życia i w konsekwencji nie przeszli z mocy prawa na emeryturę, a po trzecie, względem urzędników administracji państwowej, pracowników państwowych osób prawnych, sędziów i prokuratorów zajmujących stanowisko wyższe niż asesor Efeteio (sądu apelacyjnego) lub zastępca prokuratora przy tym sądzie lub stanowisko równorzędne, a także nauczycieli akademickich, którzy stosunek pracy wygasł z dniem ukończenia przez nich 67. roku życia, niezależnie od tego, czy w momencie ukończenia przez nich 65. roku życia osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie publicznej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury.
W tym względzie z postanowienia odsyłającego wynika, że zdaniem IS, z jednej strony, na mocy przepisów krajowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym, członkowie służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych, którzy nie osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, mogą pozostać w stosunku pracy do ukończenia 67. roku życia. Z drugiej strony IS twierdzi, że art. 98 ust. 3 ustawy nr 3566/2007 przewiduje, iż dekret prezydenta przyjęty na wniosek ministra spraw zagranicznych może, jeżeli przemawiają za tym szczególne potrzeby służby, przedłużyć stosunek pracy niektórych członków służby, nie dłużej jednak niż do czasu ukończenia przez nich 67. roku życia.
Przepis ten wprowadza zatem w ocenie skarżącego różnicę w traktowaniu ze względu na wiek członków służby, takich jak IS, nie realizując przy tym żadnego zgodnego z przepisami celu w rozumieniu art. 6 dyrektywy 2000/78.
Ponadto IS podnosi, że wysokość świadczenia emerytalnego może być wyższa w przypadku członków służby cywilnej, którzy pozostawali nadal w stosunku pracy po nabyciu 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, w związku z czym przejście z mocy prawa na emeryturę członków służby dyplomatycznej z dniem ukończenia przez nich 65. roku życia, w sytuacji gdy osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie, powoduje po ich stronie „uszczerbek w wysokości świadczenia”, względem członków służby, którzy przeszli na emeryturę z mocy prawa z dniem ukończenia 67. roku życia, po nabyciu ponad 35 lat stażu pracy.
Zdaniem ministra spraw zagranicznych podnoszone odmienne traktowanie ze względu na wiek jest w każdym wypadku uzasadnione w świetle art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78.
Po pierwsze, przepisy krajowe przewidujące przejście członków służby dyplomatycznej na emeryturę z mocy prawa po nabyciu 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury, w połączeniu z granicą wieku 65 i 67 lat, ma zdaniem tego ministra na celu z jednej strony stworzenie zrównoważonej struktury wiekowej w ramach greckiej służby dyplomatycznej, a z drugiej strony ułatwienie młodym pracownikom dostępu do tej służby. Po drugie, wygaśnięcie stosunku pracy z mocy prawa dotyczy jedynie niewielkiej liczby członków służby i nie narusza spójności tych przepisów. Po trzecie, wspomniany przepis jest odpowiednim środkiem dla osiągnięcia tych celów. Po czwarte, jest on również „konieczny” w rozumieniu dyrektywy 2000/78, ponieważ wspomniane cele nie mogą zostać skutecznie osiągnięte za pomocą mniej uciążliwych środków. Po piąte, podnoszone odmienne traktowanie członków służby dyplomatycznej w stosunku do innych członków służby publicznej jest uzasadnione szczególnym charakterem służby dyplomatycznej i zadań członków tej służby.
Sąd odsyłający przypomina, podobnie jak minister spraw zagranicznych, że celem przepisów rozpatrywanych w postępowaniu głównym jest zapewnienie zrównoważonej struktury wiekowej służby dyplomatycznej składającej się z młodszych i starszych członków służby, co pozwoliłoby na przekazanie doświadczenia starszych najmłodszym członkom służby i ułatwiłoby tym ostatnim dostęp do służby dyplomatycznej. Ponadto ustawodawca krajowy uwzględnił konieczność nabycia przez członków tej służby wystarczającego stażu pracy wymaganego do nabycia odpowiadającego mu prawa do emerytury oraz znaczenie opłacania składek w wysokości wystarczającej do wzmocnienia systemu zabezpieczenia społecznego. Z tych względów ustawodawca krajowy przyjął jako podstawowe kryterium 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, które jest podstawą nabycia prawa do emerytury, a także granicę ukończenia co najmniej 65. i co najwyżej 67. roku życia. Ponadto sąd ten podnosi pomocniczo, że szczególny charakter służby dyplomatycznej uzasadnia odmienne traktowanie ze względu na wiek do celów określenia wieku emerytalnego członków tej służby w porównaniu z wiekiem emerytalnym innych członków służby.
W tych okolicznościach Symvoulio tis Epikrateias (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy dyrektywa [2000/78] stoi na przeszkodzie [przepisom krajowym], które stanowią, że członkowie służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych bezwzględnie przechodzą na emeryturę po nabyciu 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury, ale nie przed ukończeniem 65. roku życia ani po ukończeniu 67. roku życia, ze względu na to, że przepis ten wprowadza nieuzasadnioną dyskryminację członków tej służby, których stosunek pracy wygasa z dniem ukończenia przez nich 65. roku życia, jeżeli w tym dniu posiadali 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury,
– w porównaniu z [członkami] tej służby, którzy [bezwzględnie przechodzą na emeryturę] z dniem ukończenia 67. roku życia, ponieważ do tego dnia nie osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury;
– w porównaniu z [członkami] tej służby, którzy nie ukończyli 65. roku życia i [którzy] z tego względu nie przechodzą [bezwzględnie na emeryturę];
– w porównaniu z [urzędnikami] administracji państwowej i [pracownikami] państwowych osób prawnych, sędziami i prokuratorami zajmującymi stanowiska wyższe niż asesor Efeteio (sądu apelacyjnego) lub zastępca prokuratora przy tym sądzie oraz z nauczycielami akademickimi, [których stosunek pracy bezwzględnie wygasa] z dniem ukończenia 67. roku życia, niezależnie od tego, czy po ukończeniu 65. roku życia lub w jakimkolwiek innym momencie osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie publicznej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy dyrektywę 2000/78 należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym, że członkowie służby dyplomatycznej przechodzą na emeryturę z mocy prawa z dniem ukończenia przez nich 65. roku życia, jeżeli osiągnęli 35 lat stażu pracy w służby cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury, w odróżnieniu od innych urzędników i pracowników sektora publicznego, którzy nie spełniają tych przesłanek i w konsekwencji nie przechodzą na emeryturę z mocy prawa po osiągnięciu tego wieku.
W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy zbadać, czy przepisy rozpatrywane w postępowaniu głównym są objęte zakresem stosowania dyrektywy 2000/78, a jeśli tak, to czy wprowadzają one odmienne traktowanie ze względu na wiek, a także, w takim przypadku, czy to odmienne traktowanie może być uzasadnione w świetle art. 6 ust. 1 przywołanej dyrektywy [wyrok z dnia 20 kwietnia 2023 r., BVAEB (Waloryzacja emerytur), C‑52/22, EU:C:2023:309, pkt 40].
W pierwszej kolejności, odnosząc się do tego, czy rozpatrywane w postępowaniu głównym przepisy krajowe mieszczą się w zakresie stosowania dyrektywy 2000/78 – zarówno z tytułu i z preambuły, jak również z treści i celu tej dyrektywy wynika, że jej zadaniem jest wyznaczenie ogólnych ram dla zapewnienia każdej osobie równego traktowania „w zakresie zatrudnienia i pracy”, poprzez zaoferowanie jej skutecznej ochrony przed dyskryminacją ze względu na którąkolwiek z przyczyn określonych w art. 1, wśród których znajduje się wiek [wyrok z dnia 20 kwietnia 2023 r., BVAEB (Waloryzacja emerytur), C‑52/22, EU:C:2023:309, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo].
Ponadto z art. 3 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy wynika, że stosuje się ją, w granicach kompetencji Unii Europejskiej, „do wszystkich osób, zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego, włącznie z instytucjami publicznymi”, w odniesieniu między innymi do „warunków zatrudnienia i pracy, łącznie z warunkami zwalniania i wynagradzania”.
W niniejszej sprawie na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy 3566/2007 członkowie służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych, którzy ukończyli 65. rok życia, przechodzą z mocy prawa na emeryturę, jeżeli osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury. Wynika stąd, że przepis ten dotyczy „warunków zatrudnienia i pracy, łącznie z warunkami zwalniania i wynagradzania” w rozumieniu przywołanego art. 3 ust. 1 lit. c), ponieważ powoduje ustanie stosunku pracy zainteresowanych, jeżeli spełniają obie przesłanki.
Ustalenia tego nie podważa treść motywu 14 dyrektywy 2000/78, zgodnie z którym dyrektywa ta nie narusza przepisów prawa krajowego ustanawiających wiek emerytalny.
Z orzecznictwa wynika bowiem, że motyw ten ogranicza się do uściślenia, że dyrektywa ta nie wpływa na właściwość państw członkowskich w ustalaniu wieku umożliwiającego przejście na emeryturę, i w żaden sposób nie stoi na przeszkodzie stosowaniu tej dyrektywy do przepisów krajowych regulujących warunki rozwiązania umowy o pracę, w sytuacji gdy tak ustalony wiek emerytalny został osiągnięty (wyrok z dnia 5 marca 2009 r., Age Concern England, C‑388/07, EU:C:2009:128, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
Tym samym przepisy krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym są objęte zakresem stosowania dyrektywy 2000/78.
W drugiej kolejności, w odniesieniu do tego, czy przepisy te powodują odmienne traktowanie ze względu na wiek w odniesieniu do zatrudnienia i pracy, należy przypomnieć, że z art. 2 ust. 1 dyrektywy 2000/78 w związku z jej art. 1 wynika, iż do celów tej dyrektywy zasada równego traktowania zakazuje wszelkiej dyskryminacji bezpośredniej czy pośredniej ze względu na wiek.
Artykuł 2 ust. 2 lit. a) wspomnianej dyrektywy uściśla, że do celów ust. 1 dyskryminacja bezpośrednia występuje między innymi w przypadku, gdy osobę traktuje się mniej przychylnie, niż traktuje się inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1 tej samej dyrektywy.
W niniejszej sprawie, jak już wspomniano w pkt 20 niniejszego wyroku, IS uważa, że art. 98 ust. 1 ustawy 3566/2007 wprowadza odmienne traktowanie ze względu na wiek, ponieważ przepis ten traktuje członków służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych, którzy ukończyli 65. rok życia i osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury, takich jak IS, w sposób mniej przychylny niż, po pierwsze, członków służby dyplomatycznej, którzy osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury, i którzy w związku z tym przeszli na emeryturę z mocy prawa z dniem z ukończenia przez nich 67. roku życia, po drugie, niż członków tej służby, którzy nie ukończyli 65. roku życia i którzy z tego względu nie przeszli na emeryturę z mocy prawa, a po trzecie, urzędników administracji państwowej i pracowników państwowych osób prawnych, sędziów i prokuratorów zajmujących stanowisko wyższe niż asesor Efeteio (sądu apelacyjnego) lub zastępca prokuratora przy tym sądzie, lub stanowisko równorzędne, a także nauczycieli akademickich, którzy przechodzą z mocy prawa w stan spoczynku z dniem ukończenia przez nich 67. roku życia, niezależnie od tego, czy w chwili ukończenia przez nich 65. roku życia osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie publicznej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury.
Należy jednak stwierdzić na wstępie, że jak podnosi Komisja Europejska w swoich uwagach na piśmie, w niniejszym przypadku różnica w traktowaniu ze względu na wiek, na którą powołuje się IS, nie stanowi odmiennego traktowania członków służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych, takich jak IS, względem z jednej strony innych członków służby dyplomatycznej, którzy przeszli na emeryturę z mocy prawa z dniem ukończenia przez nich 67. roku życia, ale którzy nie osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury, a z drugiej strony względem urzędników administracji państwowej i pracowników państwowych osób prawnych, którzy przechodzą na emeryturę z mocy prawa z dniem ukończenia 67. roku życia, niezależnie od tego, czy – do czasu ukończenia 65. roku życia lub też później – osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie publicznej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury.
Podstawą odmiennego traktowania nie jest tu bowiem wiek członków służby, do których odnosi się punkt poprzedni, lecz liczba lat przepracowanych w służbie cywilnej, która jest podstawą nabycia prawa do emerytury, lub rodzaj świadczonej pracy.
Ponieważ jednak te dwa ostatnie kryteria nie znajdują się wśród powodów wymienionych w sposób wyczerpujący w art. 1 dyrektywy 2000/78, wspomniane odmienne traktowanie nie może wchodzić w zakres ustanowionych w art. 2 ust. 2 tej dyrektywy ogólnych ram walki z niektórymi formami dyskryminacji w miejscu pracy (zob. w tym zakresie wyrok z dnia 17 października 2024 r., Zetschek, C‑349/23, EU:C:2024:889, pkt 25, 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
Natomiast jeśli chodzi, w dalszej kolejności, o odmienne traktowanie członków służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych, takich jak IS, względem innych członków tej służby, którzy nie ukończyli 65. roku życia i których nie przeszli z mocy prawa na emeryturę, należy zauważyć, że przepis krajowy taki jak art. 98 ust. 1 ustawy 3566/2007, zgodnie z którym fakt osiągnięcia przez danego członka służby wieku emerytalnego określonego tym przepisem powoduje wygaśnięcie z mocy prawa jego stosunku pracy, należy uznać za wprowadzający w sposób bezpośredni mniej przychylne traktowanie członków służby, którzy osiągnęli ten wiek, względem wszystkich innych członków służby dyplomatycznej, którzy nadal świadczą pracę i którzy w związku z tym znajdują się w porównywalnej sytuacji, w zakresie, w jakim pierwsi członkowie tej grupy w szczególności tracą dochody w porównaniu z członkami służby, którzy nadal świadczą pracę.
W związku z tym taki przepis krajowy wprowadza odmienne traktowanie bezpośrednio ze względu na wiek w rozumieniu art. 2 ust. 1 i art. 2 ust. 2 lit. a) tej dyrektywy (zob. podobnie wyrok z dnia 16 października 2007 r., Palacios de la Villa, C‑411/05, EU:C:2007:604, pkt 51).
Co się tyczy zatem, w trzeciej kolejności, tego, czy to odmienne traktowanie bezpośrednio ze względu na wiek może być uzasadnione na podstawie art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78, należy przypomnieć, że zgodnie z tym przepisem, niezależnie od przepisów art. 2 ust. 2 tej dyrektywy, państwa członkowskie mogą uznać, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne.
W tym względzie, po pierwsze, co się tyczy celu realizowanego przez art. 98 ust. 1 ustawy 3566/2007, z uwag na piśmie rządu greckiego wynika, że z jednej strony cel ten zmierza do zapewnienia zrównoważonej struktury wiekowej służby dyplomatycznej składającej się z młodszych i tych starszych członków, umożliwiającej, w interesie sprawnego funkcjonowania tej służby, przekazywanie doświadczenia zawodowego przez starszych najmłodszym, a także, odwrotnie, dzielenie się nowymi umiejętnościami zdobytymi przez najmłodszych członków służby. Z drugiej strony przepis ten ma na celu ułatwienie młodym pracownikom dostępu do służby dyplomatycznej.
Z orzecznictwa Trybunału wynika, że zgodność z prawem celu dotyczącego polityki zatrudnienia polegającego w istocie na ułatwieniu wymiany pokoleniowej i odmłodzeniu kadr nie może być racjonalnie podawana w wątpliwość, ponieważ znajduje się ona wśród celów wyraźnie wymienionych w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78, i że zgodnie z art. 3 ust. 3 akapit pierwszy TUE wspieranie wysokiego poziomu zatrudnienia stanowi jeden z celów realizowanych przez Unię [zob. w tym zakresie wyrok z dnia 3 czerwca 2021 r., Ministero della Giustizia (Notariusze), C‑914/19, EU:C:2021:430, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo].
Ponadto wspieranie zatrudniania bez wątpienia stanowi zgodny z prawem cel prowadzonej przez państwa członkowskie polityki społecznej oraz zatrudnienia, w szczególności gdy chodzi o ułatwienie osobom młodym dostępu do wykonywania określonego zawodu [zob. w tym zakresie wyrok z dnia 3 czerwca 2021 r., Ministero della Giustizia (Notariusze), C‑914/19, EU:C:2021:430, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo].
Tym samym cel polegający na uzyskaniu dzięki obecności młodszych i starszych członków służby zrównoważonej struktury wiekowej służby dyplomatycznej, mającej wspierać zatrudnienie i rozwój kariery jej młodych członków i optymalizację zarządzania zasobami ludzkimi, a tym samym zapobiegać ewentualnym sporom dotyczącym zdolności pracownika do świadczenia pracy po ukończeniu pewnego wieku, przy jednoczesnym zachowaniu sprawności służby dyplomatycznej, może stanowić zgodny z przepisami prawa cel polityki zatrudnienia i rynku pracy (zob. podobnie wyrok z dnia 21 lipca 2011 r., Fuchs i Köhler, C‑159/10 i C‑160/10, EU:C:2011:508, pkt 50).
W konsekwencji cel polegający na ułatwieniu wymiany pokoleniowej i odmłodzenia kadr służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych przedstawia się jako cel zgodny z przepisami w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78.
Po drugie, zgodnie z samym brzmieniem art. 6 ust. 1 należy jeszcze zbadać, czy środki zastosowane w celu osiągnięcia tego celu są „właściwe i konieczne”.
Co się tyczy w pierwszej kolejności „właściwego” charakteru art. 98 ust. 1 ustawy 3566/2007, należy stwierdzić, że przepis ten – który przewiduje przejście na emeryturę z mocy prawa członków służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych, którzy ukończyli 65. rok życia i osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury – może co do zasady, biorąc pod uwagę szeroki zakres uznania, z którego korzystają państwa członkowskie w dziedzinie polityki społecznej i zatrudnienia [zob. podobnie wyrok z dnia 3 czerwca 2021 r., Ministero della Giustizia (Notariusze), C‑914/19, EU:C:2021:430, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo], zostać uznany za właściwy do osiągnięcia celów realizowanych przez dyrektywę, mianowicie zapewnienia zrównoważonej struktury wiekowej służby dyplomatycznej składającej się z młodszych i starszych jej członków oraz ułatwienia dostępu młodych do służby dyplomatycznej.
Z jednej strony bowiem nie wydaje się nieracjonalne, aby organy państwa członkowskiego uznały, w zależności od rozwoju sytuacji zatrudnienia w danym sektorze, że stosowanie granicy wieku, która prowadzi do wycofania się z rynku pracy starszych członków służby cywilnej, może sprzyjać zatrudnianiu młodszych członków tej służby, jeżeli co do zasady liczba dostępnych stanowisk jest ograniczona, a stanowiska są zarezerwowane dla osób posiadających najwyższe kwalifikacje w danej dziedzinie. W związku z tym, skoro aby móc zatrudnić członka służby, konieczne jest pojawienie się wakatu, przyjąć należy, że państwo członkowskie może uznać za właściwe wprowadzenie określonej granicy wieku z myślą o osiągnięciu celów polityki zatrudnienia (zob. analogicznie wyrok z dnia 18 listopada 2010 r., Georgiev, C‑250/09 i C‑268/09, EU:C:2010:699, pkt 51, 52).
Podobnie Trybunał orzekł, że automatyczne rozwiązywanie umów o pracę z pracownikami, którzy spełniają przesłanki wieku i zgromadzonych okresów składkowych, w celu umożliwienia im skorzystania z wypłaty ich świadczeń emerytalnych stanowi od wielu lat część prawa pracy wielu państw członkowskich. Mechanizm ten opiera się na równowadze pomiędzy względami natury politycznej, ekonomicznej, społecznej, demograficznej lub budżetowej i zależy od wyboru przedłużenia aktywności zawodowej pracowników lub przeciwnie, przewidzenia ich wcześniejszego odejścia na emeryturę (zob. analogicznie wyrok z dnia 28 lutego 2018 r., John, C‑46/17, EU:C:2018:131, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto należy zauważyć, że w niniejszym przypadku granicę wieku 65 lat można uznać za wystarczająco zaawansowaną, aby mogła stanowić termin zakończenia wykonywania obowiązków służbowych przez członka służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych (zob. analogicznie wyrok z dnia 5 lipca 2017 r., Fries, C‑190/16, EU:C:2017:513, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).
Z drugiej strony granica wieku 65 lat przewidziana w art. 98 ust. 1 ustawy 3566/2007 wydaje się pozwalać na ustanowienie zrównoważonej struktury wiekowej służby dyplomatycznej, składającej się z młodszych i starszych członków służby.
Do sądu krajowego należy jednak zbadanie, czy taka granica wieku rzeczywiście jest wyrazem troski o osiągnięcie w sposób spójny i metodyczny wskazanych celów. W szczególności, jak również podkreśliła Komisja, należy zbadać, czy przepisy rozpatrywane w postępowaniu głównym są odpowiednie do osiągnięcia zamierzonych celów, biorąc pod uwagę specyfikę służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych, czy też przeciwnie, są przejawem niespójności w ustawodawstwie krajowym, nie spełniając w ten sposób przesłanek przewidzianych w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78 (zob. analogicznie wyrok z dnia 18 listopada 2010 r., Georgiev, C‑250/09 i C‑268/09, EU:C:2010:699, pkt 56).
Niemniej jednak należy dodać, że okoliczność, iż zgodnie z art. 98 ust. 3 ustawy 3566/2007 na mocy dekretu przyjętego na wniosek ministra spraw zagranicznych można ze względu na szczególne potrzeby służby przedłużyć okres wykonywania obowiązków służbowych przez członków służby dyplomatycznej w randze ambasadora o nie dłużej niż dwa lata po osiągnięciu przez nich 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, a w każdym wypadku nie dłużej niż do ukończenia przez nich 67. roku życia, nie wydaje się uprawniać wniosku, że przepisy rozpatrywane w postępowaniu głównym są niespójne. Możliwość takiego przedłużenia kariery zawodowej może bowiem, jak wynika z pkt 48 niniejszego wyroku, realizować cel wytyczony przez te przepisy, który polega wprawdzie na ustanowieniu zrównoważonej struktury wiekowej służby dyplomatycznej, składającej się z młodszych i starszych członków tej służby, ale który ma również na celu zachowanie sprawności służby dyplomatycznej (zob. podobnie wyrok z dnia 21 lipca 2011 r., Fuchs i Köhler, C‑159/10 i C‑160/10, EU:C:2011:508, pkt 88–90), czego ustalenie należy jednak do sądu odsyłającego.
Ponadto okoliczność, że wiek 65 lat, w którym z mocy prawa przechodzą na emeryturę członkowie służby dyplomatycznej, tacy jak IS, jest odmienny od wieku emerytalnego niektórych innych kategorii urzędów czy pracowników sektora publicznego, również nie może sama w sobie podważyć spójności rozpatrywanych przepisów krajowych, w szczególności jeśli jest tak, jak to podkreślił rząd grecki w uwagach na piśmie, że różnica ta wpisuje się w kontynuację dawnej praktyki, zgodnie z którą stosunek pracy członków służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych wygasał rok wcześniej niż innych członków służby cywilnej, w celu należytego uwzględnienia szczególnych warunków tej służby, jakich doświadczali jej pierwsi członkowie, czego ustalenie należy również do sądu odsyłającego.
Co się tyczy w drugiej kolejności „koniecznego” charakteru art. 98 ust. 1 ustawy 3566/2007, należy przypomnieć, że na ustawodawcy krajowym, w ramach szerokiego zakresu uznania, jakim dysponuje on w sprawach z zakresu polityki społecznej i zatrudnienia, spoczywa obowiązek znalezienia właściwej równowagi między różnymi interesami, mając na względzie, że należy zwrócić szczególną uwagę na udział starszych członków służby w życiu zawodowym, a tym samym w życiu gospodarczym, kulturalnym i społecznym. Kontynuowanie przez te osoby czynności zawodowej sprzyja w szczególności zróżnicowaniu zatrudnienia. Jednakże interes, jaki reprezentuje kontynuowanie przez te osoby czynności zawodowej, należy brać pod uwagę przy jednoczesnym uwzględnieniu innych, ewentualnie sprzecznych z nim interesów. W związku z tym rozpatrując, czy środek taki jak ten, którego dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu, sąd krajowy powinien uwzględnić nie tylko zdolność danych osób do wykonywania zawodu, lecz również szkodę, jaką przepis ten może wyrządzić osobom znajdującym się w trudniejszej sytuacji na rynku pracy (zob. podobnie wyrok z dnia 17 października 2024 r., Anwaltsnotarin, C‑408/23, EU:C:2024:901, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie należy przede wszystkim zauważyć, że przejście z mocy prawa na emeryturę niektórych członków służby dyplomatycznej ministerstwa spraw zagranicznych, takie jak przewidziane w przepisach krajowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym, może zapewnić właściwą równowagę między z jednej strony dostępem młodych osób do służby dyplomatyczne a z drugiej strony dalszą aktywnością zawodową starszych członków tej służby, ponieważ równowaga ta może wspierać pełne zatrudnienie, sprzyjając dostępowi do rynku pracy, a tym samym różnorodności pokoleniowej greckiej służby dyplomatycznej.
Mając to na uwadze, należy również uwzględnić specyficzną sytuację, w jakiej znajdują się starsi członkowie służby dyplomatycznej, która charakteryzuje się ze względu na specyfikę kariery dyplomatycznej z jednej strony ograniczonymi możliwościami zapewnienia integracji społecznej i gospodarczej tych członków służby a z drugiej strony ich wrażliwością związaną z wiekiem.
W tym względzie z orzecznictwa Trybunału wynika, że nie można uznać, by przepisy państwa członkowskiego przewidujące przejście na emeryturę z mocy prawa niektórych pracowników po ukończeniu przez nich 65. roku życia nadmiernie godziły w uzasadnione roszczenia tych pracowników, ponieważ znajdujące zastosowanie przepisy nie opierają się wyłącznie na kryterium określonego wieku, lecz uwzględniają również okoliczność, że zainteresowani otrzymują po zakończeniu kariery zawodowej kompensację finansową w postaci świadczenia emerytalnego, którego wysokość musi być uzasadniona, umożliwiając zainteresowanym w razie potrzeby pozostawanie w służbie cywilnej do ukończenia 67. roku życia w celu osiągnięcia 35 lat stażu pracy, będącego podstawą nabycia prawa do emerytury (zob. podobnie wyrok z dnia 16 października 2007 r., Palacios de la Villa, C‑411/05, EU:C:2007:604, pkt 73). Niemniej jednak do sądu odsyłającego będzie należało ustalenie, czy przepisy krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonych celów.
W świetle całości powyższych rozważań na przedłożone Trybunałowi pytanie należy odpowiedzieć, że dyrektywę 2000/78 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym, że członkowie służby dyplomatycznej przechodzą na emeryturę z mocy prawa z dniem ukończenia przez nich 65. roku życia, jeżeli osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury, w odróżnieniu od innych urzędników i pracowników sektora publicznego, którzy nie spełniają tych przesłanek i w konsekwencji nie przechodzą na emeryturę z mocy prawa po osiągnięciu tego wieku, pod warunkiem że przedmiotowe przepisy krajowe realizują zgodny z przepisami cel polityki zatrudnienia i rynku pracy oraz że – w ramach legislacyjnych, w które się wpisują, oraz z uwzględnieniem wszystkich sytuacji, do których mają zastosowanie – przepisy te są właściwe i konieczne do osiągnięcia tego celu.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:
Dyrektywę 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającą ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy
należy interpretować w ten sposób, że
nie stoi ona na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym, że członkowie służby dyplomatycznej przechodzą na emeryturę z mocy prawa z dniem ukończenia przez nich 65. roku życia, jeżeli osiągnęli 35 lat stażu pracy w służbie cywilnej, co jest podstawą nabycia prawa do emerytury, w odróżnieniu od innych urzędników i pracowników sektora publicznego, którzy nie spełniają tych przesłanek i w konsekwencji nie przechodzą na emeryturę z mocy prawa po osiągnięciu tego wieku, pod warunkiem że przedmiotowe przepisy krajowe realizują zgodny z przepisami cel polityki zatrudnienia i rynku pracy oraz że – w ramach legislacyjnych, w które się wpisują, oraz z uwzględnieniem wszystkich sytuacji, do których mają zastosowanie – przepisy te są właściwe i konieczne do osiągnięcia tego celu.
Podpisy
* Język postępowania: grecki.
i Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
