Sygn. akt C-401/25
Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 16 lipca 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Sieci i usługi łączności elektronicznej – Dyrektywa 2002/21/WE – Artykuł 9 – Zarządzanie częstotliwościami radiowymi do celów świadczenia usług łączności elektronicznej – Zasada neutralności usługowej – Artykuł 9a – Przegląd ograniczeń istniejących praw użytkowania częstotliwości radiowych – Środek krajowy nakładający na posiadacza praw użytkowania częstotliwości radiowych obowiązek korzystania z tych częstotliwości radiowych zgodnie z przepisami krajowego planu przeznaczenia częstotliwości i niedopuszczający innej działalności – Środek krajowy nakładający obowiązek użytkowania wspomnianych częstotliwości radiowych wyłącznie do usług nadawania naziemnej telewizji cyfrowej
W sprawie C‑401/25
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Consiglio di Stato (radę stanu, Włochy) postanowieniem z dnia 16 czerwca 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 17 czerwca 2025 r., w postępowaniu:
Elettronica Industriale SpA
przeciwko
Ministero delle Imprese e del Made in Italy
przy udziale:
Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni (AGCOM),
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: C. Lycourgos (sprawozdawca), prezes izby, O. Spineanu-Matei, S. Rodin, N. Piçarra i N. Fenger, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– w imieniu Elettronica Industriale SpA – M. Molino, C. Previti i G. Rossi, avvocati,
– w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino, w charakterze pełnomocnika, którego wspierali G. Aiello i A. De Curtis, avvocati dello Stato,
– w imieniu rządu czeskiego – L. Halajová, J. Očková i J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Komisji Europejskiej – G. Conte i O. Gariazzo, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 i 9a dyrektywy 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywy ramowej) (Dz.U. 2002, L 108, s. 33), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/140/WE z dnia 25 listopada 2009 r. (Dz.U. 2009, L 337, s. 37) (zwanej dalej „dyrektywą ramową”), a także postanowień traktatu FUE dotyczących swobody świadczenia usług.
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Elettronica Industriale SpA a Ministero delle Imprese e del Made in Italy (ministerstwem przedsiębiorczości i Made in Italy, Włochy) (zwanym dalej „ministerstwem”) w przedmiocie odmowy uwzględnienia przez to ministerstwo wniosku tej spółki o ponowne zbadanie ograniczenia praw do użytkowania częstotliwości radiowych dla usług naziemnej telewizji cyfrowej (NTC).
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa ramowa
Motywy 18 i 19 dyrektywy ramowej brzmiały następująco:
„(18) Nałożony na państwa członkowskie wymóg zagwarantowania, by krajowe organy regulacyjne brały pod uwagę dążenie do uczynienia unormowań prawnych możliwie neutralnymi pod względem technologii, tzn. by nie narzucać lub nie dyskryminować danego rodzaju technologii, nie wyklucza podejmowania środków proporcjonalnych dla promowania niektórych specyficznych usług, jeżeli jest to uzasadnione, np. telewizji cyfrowej jako środka na zwiększenie wydajności spektrum częstotliwości.
(19) Częstotliwości radiowe stanowią istotny substrat radiowych usług łączności elektronicznej i w tym zakresie, jeżeli chodzi o takie usługi, częstotliwości te winny być rozdzielane i przyznawane przez krajowe organy regulacyjne, zgodnie z określonymi zharmonizowanymi celami oraz zasadami dotyczącymi ich działania, jak również według obiektywnych, jawnych i niedyskryminujących kryteriów, przy uwzględnieniu demokratycznych, społecznych, językowych i kulturowych interesów związanych z użytkowaniem częstotliwości. Ważne jest, by rozdzielaniem i przyznawaniem częstotliwości radiowych zarządzano w sposób jak najbardziej wydajny. […]”.
Artykuł 2 lit. q) tej dyrektywy definiował pojęcie „przydziału widma” jako „wyznaczenie danego pasma częstotliwości do wykorzystywania w celu świadczenia jednego rodzaju lub kilku rodzajów usług radiokomunikacyjnych, w stosownych przypadkach na określonych warunkach”.
Artykuł 4 ust. 1 tej dyrektywy stanowił:
„Państwa członkowskie zapewnią, by na szczeblu krajowym istniały skuteczne mechanizmy, które umożliwią użytkownikom oraz przedsiębiorstwom udostępniającym sieci lub usługi łączności elektronicznej, których dana decyzja wydana przez krajowy organ regulacyjny dotyczy, korzystanie z prawa odwołania się od takiej decyzji do organu odwoławczego niezależnego od stron zaangażowanych w spór. Organ taki, który może być sądem, dysponuje odpowiednią wiedzą specjalistyczną pozwalającą mu na skuteczne wypełnianie swoich funkcji. Państwa członkowskie zapewniają, aby aspekty merytoryczne każdej sprawy zostały właściwie rozpatrzone, oraz zapewniają istnienie skutecznych środków odwoławczych.
[…]”.
Zgodnie z art. 8 tej dyrektywy państwa członkowskie, wypełniając swoje zadania regulacyjne określone w dyrektywie ramowej oraz w dyrektywach szczegółowych, powinny zapewnić, aby krajowe organy regulacyjne podejmowały wszelkie stosowne środki zmierzające w szczególności do wspierania konkurencji w dziedzinie udostępniania sieci i usług łączności elektronicznej, przyczyniania się do rozwoju rynku wewnętrznego i wspierania interesów obywateli Unii.
Artykuł 9 tej dyrektywy stanowił:
„1. W należytym stopniu uwzględniając fakt, że częstotliwości radiowe są dobrem publicznym, które ma istotną wartość społeczną, kulturalną i ekonomiczną, państwa członkowskie zapewniają efektywne zarządzanie częstotliwościami radiowymi do celów świadczenia usług łączności elektronicznej na ich terytorium zgodnie z art. 8 i 8a. Zapewniają także, aby przydział widma na użytek usług łączności elektronicznej i wydawanie zezwoleń ogólnych lub indywidualnych praw do użytkowania takich częstotliwości radiowych przez właściwe organy krajowe odbywały się według obiektywnych, przejrzystych, niedyskryminacyjnych i proporcjonalnych kryteriów.
Stosując ten artykuł, państwa członkowskie przestrzegają odpowiednich umów międzynarodowych, w tym regulacji radiowych [Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego (ITU)], oraz mogą brać pod uwagę względy polityki publicznej.
[…]
3. O ile przepisy akapitu drugiego nie stanowią inaczej, państwa członkowskie zapewniają, aby wszystkie rodzaje technologii wykorzystywane w usługach łączności elektronicznej mogły być stosowane w pasmach częstotliwości radiowych, uznanych w krajowym planie przeznaczenia częstotliwości za dostępne dla usług łączności elektronicznej zgodnie z prawem wspólnotowym.
Państwa członkowskie mogą jednak ustanowić proporcjonalne i niedyskryminacyjne ograniczenia określonych rodzajów użytkowanych sieci radiowych lub technologii dostępu bezprzewodowego wykorzystywanych w usługach łączności elektronicznej, w przypadku gdy jest to uzasadnione koniecznością:
a) uniknięcia szkodliwych zakłóceń;
b) ochrony zdrowia publicznego przed oddziaływaniem pól elektromagnetycznych;
c) zapewnienia jakości technicznej usługi;
d) zapewnienia jak najszerszego współużytkowania częstotliwości radiowych;
e) zagwarantowania efektywnego wykorzystania widma; lub
f) zapewnienia realizacji celu leżącego w interesie ogólnym zgodnie z ust. 4.
4. O ile przepisy akapitu drugiego nie stanowią inaczej, państwa członkowskie zapewniają, aby wszystkie rodzaje usług łączności elektronicznej mogły być stosowane w pasmach częstotliwości radiowych, uznanych w krajowym planie przeznaczenia częstotliwości za dostępne dla usług łączności elektronicznej zgodnie z prawem wspólnotowym. Państwa członkowskie mogą jednak ustanowić proporcjonalne i niedyskryminacyjne ograniczenia rodzajów świadczonych usług łączności elektronicznej, w tym w razie konieczności w celu spełnienia wymogu ustanowionego w [Regulaminie Radiokomunikacyjnym ITU].
Środki, które wymagają świadczenia usług w określonym paśmie dostępnym dla usług łączności elektronicznej, są uzasadnione koniecznością realizacji celu leżącego w interesie ogólnym określonego przez państwo członkowskie zgodnie z prawem wspólnotowym, w szczególności takiego jak:
a) bezpieczeństwo życia;
b) wspieranie spójności społecznej, regionalnej lub terytorialnej;
c) unikanie nieefektywnego wykorzystywania częstotliwości radiowych; lub
d) promowanie różnorodności kulturowej i językowej oraz pluralizmu mediów, na przykład poprzez świadczenie nadawczych usług radiowych i telewizyjnych.
Środek, który zakazuje świadczenia jakiejkolwiek innej usługi łączności elektronicznej w określonym paśmie, można zastosować wyłącznie w przypadku gdy jest to uzasadnione koniecznością ochrony usług związanych z bezpieczeństwem życia. Państwa członkowskie mogą również w drodze wyjątku rozszerzyć zakres takiego środka, aby zrealizować inne cele leżące w interesie ogólnym określone przez państwa członkowskie zgodnie z prawem wspólnotowym.
5. Państwa członkowskie dokonują regularnego przeglądu konieczności ograniczeń, o których mowa w ust. 3 i 4, oraz podają do wiadomości publicznej wyniki takich przeglądów.
6. [Ustępy] 3 i 4 mają zastosowanie do widma przydzielonego na użytek usług łączności elektronicznej, zezwoleń ogólnych oraz indywidualnych praw do użytkowania częstotliwości radiowych przyznanych po dniu 25 maja 2011 r.
Przydział widma, zezwolenia ogólne oraz indywidualne prawa do użytkowania, które obowiązywały przed dniem 25 maja 2011 r., podlegają art. 9a.
7. Bez uszczerbku dla przepisów dyrektyw szczegółowych państwa członkowskie mogą – uwzględniając określone warunki krajowe – ustanowić zasady zapobiegania przetrzymywaniu widma, zwłaszcza przez wyznaczenie ścisłych terminów na skuteczne wykorzystanie przez posiadaczy przyznanych im praw oraz przez stosowanie kar, w tym sankcji finansowych lub cofnięcie praw do użytkowania w razie nieprzestrzegania tych terminów. Zasady te są ustalane i stosowane w sposób proporcjonalny, niedyskryminacyjny i przejrzysty”.
Artykuł 9 tej dyrektywy stanowił:
„1. Przez okres pięciu lat począwszy od dnia 25 maja 2011 r. państwa członkowskie mogą zezwolić posiadaczom praw do użytkowania częstotliwości radiowych, które zostały przyznane przed tą datą i które pozostaną ważne przez okres nie krótszy niż pięć lat od tej daty, na złożenie wniosku do właściwego organu krajowego o ponowną ocenę ograniczeń ich praw zgodnie z art. 9 ust. 3 i 4.
Przed przyjęciem decyzji właściwy organ krajowy powiadamia posiadacza praw o ocenie ograniczeń, wskazując zakres praw po ponownej ocenie i zapewniając przy tym odpowiednią ilość czasu na wycofanie wniosku.
Jeżeli posiadacz prawa wycofa swój wniosek, jego prawa pozostaną niezmienione do chwili ich wygaśnięcia lub do końca okresu pięciu lat, w zależności od tego, który termin jest krótszy.
2. Po upływie pięcioletniego okresu, o którym mowa w ust. 1, państwa członkowskie podejmują wszelkie właściwe środki w celu zapewnienia stosowania art. 9 ust. 3 i 4 w stosunku do wszystkich pozostałych zezwoleń ogólnych lub indywidualnych praw do użytkowania oraz przydziałów widma na użytek usług łączności elektronicznej, które istniały w dniu 25 maja 2011 r.
3. Stosując przepisy niniejszego artykułu, państwa członkowskie podejmują właściwe środki w celu wspierania uczciwej konkurencji.
4. Środki przyjęte w ramach stosowania niniejszego artykułu nie oznaczają przyznania nowych praw do użytkowania, a zatem nie podlegają odpowiednim przepisom art. 5 ust. 2 dyrektywy 2002/20/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie zezwoleń na udostępnienie sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa o zezwoleniach) (Dz.U. 2002, L 108, s. 21)]”.
Dyrektywa 2009/140
Motywy 34–36, 38 i 40 dyrektywy 2009/140 brzmiały nastepująco:
„(34) Należy zwiększyć elastyczność zarządzania widmem radiowym i dostępu do niego za pomocą zezwoleń neutralnych technologicznie i usługowo, tak aby umożliwić użytkownikom wybór najlepszych rozwiązań technicznych i usług do stosowania w pasmach częstotliwości określonych jako dostępne dla usług łączności elektronicznej w odnośnych krajowych planach przeznaczeń częstotliwości zgodnie z prawem wspólnotowym („zasady neutralności technologii i usług”). W przypadku gdy zagrożone są cele leżące w interesie ogólnym, określenie rozwiązań technicznych i usług powinno następować w trybie administracyjnym; powinno ono być precyzyjnie uzasadnione i powinno podlegać regularnym przeglądom okresowym.
(35) Ograniczenia zasady neutralności technologicznej powinny być odpowiednie i uzasadnione potrzebą ochrony przed szkodliwymi zakłóceniami, na przykład poprzez narzucenie stosowania masek widmowej gęstości mocy i poziomów mocy dla sygnału nadawczego, potrzebą zapewnienia ochrony zdrowia publicznego poprzez ograniczenie narażenia ludności na działanie pól elektromagnetycznych, potrzebą zapewnienia właściwego funkcjonowanie usług dzięki odpowiedniemu poziomowi technicznej jakości usługi, ale niekoniecznie wykluczania przy tym możliwości stosowania więcej niż jednej usługi w tym samym paśmie częstotliwości, potrzebą zapewnienia właściwego współużytkowania widma, w szczególności gdy jego użytkowanie podlega jedynie zezwoleniom ogólnym, lub potrzebą gwarantowania efektywnego użytkowania widma lub osiągnięcia celu leżącego w interesie ogólnym zgodnie z prawem wspólnotowym.
(36) Użytkownicy widma powinni również móc dokonywać swobodnego wyboru usług, które chcą oferować w danym zakresie widma radiowego, z uwzględnieniem środków przejściowych dotyczących praw wcześniej nabytych. Z drugiej strony w uzasadnionym i proporcjonalnym zakresie należy dopuszczać przyjmowanie środków, które wymagają świadczenia określonej usługi w celu realizacji jasno określonych celów leżących w interesie ogólnym, takich jak bezpieczeństwo życia, konieczność wspierania spójności społecznej, regionalnej i terytorialnej lub unikanie nieefektywnego użytkowania widma. Cele te powinny obejmować promowanie różnorodności kulturowej i językowej oraz pluralizmu mediów, określonych przez państwa członkowskie zgodnie z prawem wspólnotowym. O ile nie jest to konieczne dla ochrony bezpieczeństwa życia lub, w drodze wyjątku, dla realizacji innych celów leżących w interesie ogólnym i określonych przez państwa członkowskie zgodnie z prawem wspólnotowym, wyjątki nie powinny prowadzić do wyłącznego użytkowania w celu świadczenia pewnych usług, ale raczej polegać na przyznaniu pierwszeństwa, tak, aby w tym samym paśmie mogły w jak największym zakresie współistnieć inne usługi lub technologie.
(38) Ponieważ przydział widma radiowego na użytek określonych technologii lub usług stanowi wyjątek od zasad neutralności technologicznej i usługowej oraz zmniejsza swobodę wyboru świadczonych usług lub stosowanej technologii, wszelkie wnioski w sprawie takiego przydziału powinny być przejrzyste i podlegać konsultacjom publicznym.
(40) Wprowadzenie neutralności technologicznej i usługowej oraz obrotu obowiązującymi prawami do użytkowania widma radiowego może wymagać przepisów przejściowych, w tym środków zapewniających uczciwą konkurencję, ponieważ nowy system może upoważniać niektórych użytkowników widma radiowego do podjęcia konkurencji z użytkownikami widma radiowego, którzy nabyli swoje prawa do widma radiowego na bardziej restrykcyjnych zasadach i warunkach, i odwrotnie, jeżeli prawa przyznano w drodze odstępstwa od ogólnych przepisów lub na podstawie nieobiektywnych, nieprzejrzystych, nieproporcjonalnych i dyskryminujących kryteriów z myślą o osiągnięciu celu leżącego w interesie ogólnym, sytuacja posiadaczy takich praw nie powinna być w sposób nieuzasadniony ze szkodą dla ich nowych konkurentów w zakresie wykraczającym poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia takiego celu leżącego w interesie ogólnym lub innego związanego z nim celu leżącego w interesie ogólnym”.
Prawo włoskie
Artykuł 14 decreto legislativo n. 259 – Codice delle comunicazioni elettroniche (dekretu ustawodawczego nr 259 – kodeks łączności elektronicznej) z dnia 1 sierpnia 2003 r. (GURI nr 214 z dnia 15 września 2003 r., dodatek zwyczajny nr 150), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwany dalej „kodeksem łączności elektronicznej”), stanowi w ust. 4–8:
„4. O ile ust. 2 nie stanowi inaczej, [ministerstwo] i [Autorità per le garanzie nelle comunicazioni (urząd ochrony telekomunikacji, Włochy) (zwany dalej „urzędem”)] w zakresie swoich odpowiednich kompetencji zapewniają, aby wszystkie rodzaje usług łączności elektronicznej mogły być świadczone w pasmach częstotliwości radiowych uznanych w krajowym planie przeznaczenia i zagospodarowania częstotliwości za dostępne dla usług łączności elektronicznej zgodnie z prawem Unii. Ministerstwo i urząd mogą jednak wprowadzić w ramach swoich odpowiednich kompetencji proporcjonalne i niedyskryminacyjne ograniczenia rodzajów świadczonych usług łączności elektronicznej, w tym w razie konieczności w celu spełnienia wymogu ustanowionego w Regulaminie Radiokomunikacyjnego ITU i uregulowaniach [Europejskiej Konferencji Administracji Poczty i Telekomunikacji (CEPT)].
5. Środki, które wymagają świadczenia usług łączności elektronicznej w określonym paśmie dostępnym dla usług łączności elektronicznej, są uzasadnione koniecznością realizacji celu leżącego w interesie ogólnym zgodnego z prawem europejskim, w szczególności takiego jak:
a) ochrona życia ludzkiego;
6. Ministerstwo i urząd mogą w ramach swoich odpowiednich kompetencji zakazać świadczenia jakichkolwiek wszelkich innych usług łączności elektronicznej w określonym paśmie wyłącznie wtedy, gdy jest to uzasadnione koniecznością ochrony usług mających na celu ochronę życia ludzkiego. Zakaz ten może zostać w drodze wyjątku rozszerzony w celu realizacji innych celów interesu ogólnego określonych zgodnie z prawem Unii.
7. Ministerstwo i urząd dokonują w ramach swoich odpowiednich kompetencji okresowego przeglądu konieczności ograniczeń, o których mowa w ust. 3–6, oraz podają do wiadomości publicznej wyniki takiego przeglądu.
8. Ustępy 3 i 4 mają zastosowanie do widma radiowego przydzielonego na użytek usług łączności elektronicznej oraz zezwoleń ogólnych i indywidualnych praw do użytkowania częstotliwości radiowych przyznanych od dnia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 zdanie drugie decreto legge n. 34 [(dekretu z mocą ustawy nr 34)] z dnia 31 marca 2011 r. [(GURI nr 74 z dnia 31 marca 2011 r., s. 1)], obecnie, po zmianach, legge n. 75 [(ustawy nr 75)] z dnia 26 maja 2011 r. [(GURI nr 122 z dnia 27 maja 2011 r., s. 2)], ze zmianami. Przepisy art. 14a mają zastosowanie do przydziału częstotliwości, ogólnych zezwoleń i indywidualnych praw użytkowania istniejących z chwilą upływu poprzedzającego okresu”.
Artykuł 14a kodeksu łączności elektronicznej stanowi:
„1. Do dnia 25 maja 2016 r. ministerstwo i urząd mogą zgodnie ze swoimi odpowiednimi kompetencjami zezwolić posiadaczom praw użytkowania częstotliwości radiowych przyznanych przed upływem terminu określonego w art. 14 ust. 8, które zachowały ważność do tego dnia, na złożenie wniosku o dokonanie przeglądu ograniczeń ich praw zgodnie z art. 14 ust. 4–7. Przed przyjęciem decyzji, w ramach swoich odpowiednich kompetencji, ministerstwo i urząd informują posiadacza prawa o przeglądzie, wskazując zakres prawa po jego dokonaniu, oraz wyznaczają wnioskodawcy termin na wycofanie wniosku. Jeżeli posiadacz prawa wycofa wniosek, prawo pozostaje niezmienione do czasu jego wygaśnięcia lub do dnia 25 maja 2016 r., w zależności od tego, co nastąpi szybciej.
2. Po dniu 25 maja 2016 r. ministerstwo i urząd podejmą zgodnie ze swoimi odpowiednimi kompetencjami wszelkie odpowiednie środki w celu zapewnienia, aby art. 14 ust. 3–7 miał zastosowanie do wszystkich pozostałych zezwoleń ogólnych, indywidualnych praw użytkowania i przydziałów widma radiowego na użytek usług łączności elektronicznej.
3. Stosując niniejszy artykuł, ministerstwo i urząd podejmują zgodnie ze swoimi odpowiednimi kompetencjami odpowiednie środki w celu wspierania uczciwej konkurencji.
4. Środki przyjęte na podstawie niniejszego artykułu nie przyznają żadnych nowych praw użytkowania i w związku z tym nie podlegają odpowiednim przepisom art. 27 niniejszego kodeksu”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
Elettronica Industriale, włoski operator sieci telekomunikacyjnej, jest posiadaczem praw użytkowania częstotliwości radiowych na potrzeby naziemnej telewizji cyfrowej (NTC), odpowiadających pięciu sieciom o zasięgu ogólnokrajowym (multipleksom), przyznanych przez ministerstwo w dniu 28 czerwca 2012 r.
W dniu 24 maja 2016 r. spółka ta zwróciła się do ministerstwa o przegląd ograniczenia tych praw użytkowania, które zostały przyznane wyłącznie w odniesieniu do usług nadawczych dla NTC. Wniosek ten miał w szczególności na celu zniesienie tego ograniczenia.
Po tym, jak ministerstwo nie uwzględniło wniosku, wspomniana spółka wniosła skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji odmownej do Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalnego sądu administracyjnego dla Lacjum, Włochy), podnosząc w szczególności, że odmowa narusza zasadę neutralności usługowej, o której mowa w art. 9 dyrektywy ramowej.
Sąd oddalił tę skargę między innymi ze względu na to, że zarówno art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej, jak i art. 14 ust. 4 kodeksu łączności elektronicznej stanowią, iż wdrożenie zasady neutralności usług może nastąpić wyłącznie w ramach określonych w „krajowych planach przeznaczenia częstotliwości”. W tym względzie zgodnie z art. 14a tego kodeksu podmioty praw użytkowania przyznanych przed dniem 30 czerwca 2012 r. mogą złożyć wniosek o przegląd ograniczeń ich praw „zgodnie z art. 14 ust. 4–7 [wspomnianego kodeksu]”, a w konsekwencji z poszanowaniem tego, co przewiduje krajowy plan przeznaczenia i zagospodarowania częstotliwości. Zdaniem tego sądu, ponieważ skarżąca nie zakwestionowała planu obowiązującego w dniu złożenia wniosku o przegląd z dnia 24 maja 2016 r., plan ten nie mógł stanowić przedmiotu toczącego się przed nim postępowania.
Elettronica Industriale wniosła odwołanie od tego orzeczenia do Consiglio di Stato (rady stanu, Włochy), która jest sądem odsyłającym.
Sąd ten wskazuje, że art. 14 kodeksu łączności elektronicznej, który wprowadził do prawa włoskiego zasady neutralności technologicznej i neutralności usługowej, stanowi, że w usługach łączności elektronicznej mogą być wykorzystywane wszystkie technologie oraz że mogą być świadczone wszystkie rodzaje usług łączności elektronicznej, ale wyłącznie w pasmach częstotliwości uznanych za dostępne dla usług łączności elektronicznej w krajowym planie przeznaczenia i zagospodarowania częstotliwości zgodnie z prawem Unii.
W tym względzie podkreśla, że sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym wchodzi w zakres krajowego planu przeznaczenia i zagospodarowania częstotliwości z 2015 r., który zastrzegał pierwotny przydział pasma częstotliwości 470–790 MHz dla usług nadawczych.
Tymczasem we wniosku o przegląd Elettronica Industriale wniosła o to, aby jej prawa użytkowania mogły być wykorzystywane do użytkowania szerokopasmowego (broadband), dotyczącego telekomunikacji, zamiast do nadawania radiowo–telewizyjnego (broadcasting).
W tych okolicznościach sąd odsyłający zastanawia się, czy art. 9 i 9a dyrektywy ramowej oraz postanowienia traktatu FUE w dziedzinie swobody świadczenia usług należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie obowiązywaniu środka krajowego, który nakłada na podmiot praw użytkowania częstotliwości radiowych obowiązek korzystania z danych częstotliwości wyłącznie do usług nadawczych NTC, a takie ograniczenie wynika z faktu, że takie użytkowanie tych częstotliwości jest przewidziane w akcie administracyjnym, na mocy którego przyjęto krajowy plan przeznaczenia częstotliwości.
Powstaje zatem pytanie, czy do celów wniosku o przegląd w rozumieniu art. 9a dyrektywy ramowej, którego przedmiotem jest prowadzenie działalności innej niż ta, o której mowa w akcie prawnym, na mocy którego ten plan został przyjęty, należy uznać, że akt ten ma charakter wiążący.
Sąd odsyłający uważa, że taki wniosek o przegląd wydaje się dopuszczalny jedynie w odniesieniu do praw użytkowania, których dany podmiot gospodarczy jest już posiadaczem i które są przewidziane w krajowym planie przeznaczenia częstotliwości. W związku z tym decyzja odmowna w sprawie tego wniosku, dotycząca korzystania z tych praw do celów innej działalności, mogłaby być uzasadniona z tego tylko powodu, że plan ten zawiera ograniczenia w korzystaniu z tych praw.
W tym względzie sąd ten uważa, że konieczne jest uzyskanie wyjaśnienia co do zakresu art. 9 i 9a dyrektywy ramowej w celu ustalenia, czy w ramach przeglądu, o którym mowa w art. 9a, właściwe organy krajowe mogą, w celu nadania skuteczności zasadzie neutralności usługowej, odstąpić od tego, co zostało przewidziane w krajowym planie przeznaczenia częstotliwości, jeżeli dany podmiot gospodarczy wniósł o zmianę ograniczenia jego praw użytkowania częstotliwości w celu umożliwienia mu wykonywania działalności innej niż ta, do której wykonywania był pierwotnie uprawniony.
W tych okolicznościach Consiglio di Stato (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 9 i 9a [dyrektywy ramowej] oraz postanowienia traktatu [FUE] dotyczące swobody świadczenia usług sprzeciwiają się środkowi krajowemu, który narzuca posiadaczowi praw do użytkowania częstotliwości radiowych wykorzystanie tych częstotliwości tak jak przewiduje [krajowy plan przeznaczenia częstotliwości], i nie zezwala na prowadzenie działalności innej niż ta, do której prowadzenia posiada prawa wnioskujący o przegląd, i czy – w konsekwencji – przepisy Unii Europejskiej sprzeciwiają się środkowi krajowemu, który od posiadacza prawa użytkowania częstotliwości radiowych wymaga, aby wykorzystywał te częstotliwości wyłącznie do świadczenia usług naziemnej telewizji cyfrowej, którego uzasadnienie ze strony organów krajowych stanowi jedynie twierdzenie, że istnieją w tym zakresie ograniczenia ustanowione w aktach prawnych dotyczących planowania widma radiowego?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Uwagi wstępne
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zmierza do uzyskania wykładni art. 9 i 9a dyrektywy ramowej oraz postanowień traktatu FUE dotyczących swobody świadczenia usług. W celu udzielenia temu sądowi odpowiedzi, która będzie użyteczna dla rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu, należy przedstawić następujące wyjaśnienia.
Co się tyczy, po pierwsze, postanowień traktatu FUE, należy przypomnieć, że nie mają one co do zasady zastosowania do sytuacji, której wszystkie elementy ograniczają się do jednego państwa członkowskiego (wyroki: z dnia 15 listopada 2016 r., Ullens de Schooten, C‑268/15, EU:C:2016:874, pkt 47; z dnia 17 października 2024 r., FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
Tymczasem z postanowienia odsyłającego wynika, że wszystkie elementy charakteryzujące spór w postępowaniu głównym są ograniczone do jednego państwa członkowskiego, w tym przypadku Republiki Włoskiej, oraz że postanowienie to nie zawiera żadnej wskazówki, która pozwalałaby sądzić, że przedmiot tego sporu, pomimo jego czysto wewnętrznego charakteru, ma związek z postanowieniami traktatu FUE dotyczącymi swobody świadczenia usług, który czyniłby jego wykładnię niezbędną do rozstrzygnięcia tego sporu (zob. podobnie wyrok z dnia 17 października 2024 r., FA.RO. di YK & C., C‑16/23, EU:C:2024:886, pkt 41).
Z powyższego wynika, że nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na zadane pytanie w zakresie, w jakim dotyczy ono wykładni tych postanowień.
Po drugie, co się tyczy wykładni art. 9 i 9a dyrektywy ramowej, należy podkreślić, po pierwsze, że z postanowienia odsyłającego wynika, iż skarżąca w postępowaniu głównym powołuje się na zasadę neutralności usługowej, o której mowa konkretnie w art. 9 ust. 4 tej dyrektywy.
Po drugie, art. 9a ust. 1 akapit pierwszy wspomnianej dyrektywy stanowi, że przez okres pięciu lat począwszy od dnia 25 maja 2011 r. państwa członkowskie mogą zezwolić posiadaczom praw do użytkowania częstotliwości radiowych, które zostały przyznane przed tą datą i które pozostaną ważne przez okres nie krótszy niż pięć lat od tej daty, na złożenie wniosku do właściwego organu krajowego o przegląd ograniczeń ich praw zgodnie z art. 9 ust. 3 i 4 tej dyrektywy.
Przewidziana w tym art. 9a możliwość zezwolenia posiadaczom praw użytkowania częstotliwości radiowych na wystąpienie z wnioskiem o przegląd dotyczy zatem jedynie posiadaczy praw użytkowania częstotliwości radiowych, które zostały przyznane przed dniem 25 maja 2011 r.
Tymczasem z postanowienia odsyłającego wynika, że Elettronica Industriale uzyskała prawa użytkowania częstotliwości radiowych dla NTC w dniu 28 czerwca 2012 r. Wynika z tego, że art. 9a dyrektywy ramowej nie ma zastosowania w ramach sporu w postępowaniu głównym.
Należy natomiast stwierdzić, że w tym dniu, czyli 28 czerwca 2012 r., miał zastosowanie art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej. Artykuł 9 ust. 6 tej dyrektywy stanowi bowiem w szczególności, że art. 9 ust. 4 ma zastosowanie do indywidualnych praw użytkowania częstotliwości radiowych przyznanych po dniu 25 maja 2011 r.
Wynika z tego, że od dnia 25 maja 2011 r. państwa członkowskie były zobowiązane na mocy wspomnianego art. 9 ust. 4 i 6 do zapewnienia przestrzegania zasady neutralności usługowej oraz tego, by ograniczenia indywidualnych praw użytkowania częstotliwości radiowych były oparte na proporcjonalnych i niedyskryminacyjnych celach interesu ogólnego.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 dyrektywy ramowej państwa członkowskie zapewniają, aby na poziomie krajowym istniały skuteczne mechanizmy umożliwiające użytkownikom lub przedsiębiorstwom udostępniającym sieci lub usługi łączności elektronicznej, których dotyczy dana decyzja wydana przez krajowy organ regulacyjny, skorzystanie z prawa odwołania się od takiej decyzji do organu odwoławczego niezależnego od stron uczestniczących w sporze.
Wynika z tego, że operator sieci telekomunikacyjnej taki jak Elettronica Industriale powinien mieć możliwość odwołania się od decyzji krajowego organu regulacyjnego wydanej na podstawie art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej w celu uzyskania, jak w niniejszej sprawie, zniesienia ograniczeń jego indywidualnych praw użytkowania częstotliwości radiowych.
W tych okolicznościach, chociaż przedmiotem sporu w postępowaniu głównym jest wniosek Elettronica Industriale o przegląd ograniczeń jej praw użytkowania częstotliwości radiowych dla NTC, złożony przez tę spółkę na podstawie art. 14a kodeksu łączności elektronicznej, który transponował art. 9a dyrektywy ramowej do prawa włoskiego, okoliczność ta nie stoi na przeszkodzie udzieleniu sądowi odsyłającemu odpowiedzi użytecznej dla rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu.
Artykuł 9a ust. 1 tej dyrektywy odsyła bowiem do jej art. 9 ust. 4, w związku z czym wniosek mający na celu zakwestionowanie, na podstawie prawa krajowego transponującego art. 4 ust. 1 dyrektywy ramowej, decyzji właściwego organu nakładającej ograniczenia praw użytkowania częstotliwości radiowych, wydanej na podstawie tego art. 9 ust. 4, ma zasadniczo ten sam przedmiot co wniosek o przegląd złożony na podstawie prawa krajowego transponującego art. 9a dyrektywy ramowej, mający na celu zakwestionowanie tych ograniczeń.
Z powyższych rozważań wynika, że na zadane pytanie należy odpowiedzieć w świetle art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej.
Co do istoty
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie obowiązywaniu środka krajowego, który nakłada na posiadacza indywidualnych praw użytkowania częstotliwości radiowych obowiązek korzystania z nich wyłącznie w celu świadczenia usług nadawczych dla NTC, wyłącznie na podstawie ograniczeń przewidzianych w krajowym planie przeznaczenia częstotliwości.
W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy ustalić, czy – a jeśli tak, to pod jakimi warunkami – krajowy plan przeznaczenia częstotliwości może nakładać ograniczenia na prawa użytkowania częstotliwości w odniesieniu do usług łączności elektronicznej, które mają być świadczone z wykorzystaniem tych częstotliwości. W przypadku odpowiedzi twierdzącej należy ustalić, czy i pod jakimi warunkami taki plan powinien mieć wiążący charakter w tym znaczeniu, że musi pociągać za sobą oddalenie wniosku o zniesienie tych ograniczeń.
W pierwszej kolejności, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko brzmienie tego przepisu, lecz także jego kontekst oraz cele uregulowań, których część on stanowi (wyroki z dnia 17 listopada 1983 r., Merck, 292/82, EU:C:1983:335, pkt 12, oraz z dnia 20 listopada 2025 r., Lolach, C‑327/24, EU:C:2025:901, pkt 27).
Przede wszystkim, zgodnie z art. 9 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy ramowej państwa członkowskie powinny zapewnić, aby wszystkie rodzaje usług łączności elektronicznej mogły być stosowane w pasmach częstotliwości radiowych, uznanych w krajowym planie przeznaczenia częstotliwości za dostępne dla usług łączności elektronicznej zgodnie z prawem Unii.
Z brzmienia tego przepisu wynika, że to w ramach krajowego planu przeznaczenia częstotliwości państwa członkowskie decydują, które pasma częstotliwości są dostępne do celów świadczenia usług łączności elektronicznej. W tym względzie państwa członkowskie powinny co do zasady umożliwić świadczenie wszystkich rodzajów usług łączności elektronicznej na tych pasmach częstotliwości, co ma na celu zapewnić poszanowanie przez państwa członkowskie zasady neutralności usługowej.
Niemniej jednak art. 9 ust. 4 akapit pierwszy zdanie drugie dyrektywy ramowej pozwala państwom członkowskim na ustanowienie proporcjonalnych i niedyskryminacyjnych ograniczeń rodzajów świadczonych usług łączności elektronicznej, w tym, w razie potrzeby, w celu spełnienia wymogu zawartego w Regulaminie Radiokomunikacyjnym ITU. Uprawnienie to stanowi ograniczenie zasady neutralności usługowej w tym znaczeniu, że pasma częstotliwości przydzielone zgodnie z krajowym planem przeznaczenia częstotliwości mogą być wykorzystywane wyłącznie do niektórych z tych rodzajów usług.
W tych okolicznościach z brzmienia art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej wynika, że zawarte w akapicie pierwszym tego przepisu odesłanie do krajowych planów przeznaczenia częstotliwości wskazuje, iż ograniczenia, których wprowadzenie umożliwia on państwom członkowskim, mogą być zawarte w tych planach. Tak więc, gdy państwa członkowskie przyjmują wspomniane plany, mogą wskazać nie tylko dostępne pasma częstotliwości, ale także, w stosownych przypadkach, ograniczenia w korzystaniu z tych pasm w odniesieniu do rodzaju usług, które mogą być na nich świadczone.
Także kontekst, w jaki wpisuje się art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej, potwierdza przedstawioną w poprzednim punkcie wykładnię literalną.
Artykuł 9 ust. 6 dyrektywy ramowej stanowi bowiem, że art. 9 ust. 3 i 4 ma zastosowanie do widma przydzielonego na użytek usług łączności elektronicznej, zezwoleń ogólnych oraz indywidualnych praw do użytkowania częstotliwości radiowych przyznanych po dniu 25 maja 2011 r.
„Przydział widma” oznacza zaś zgodnie z definicją zawartą w art. 2 lit. q) tej dyrektywy „wyznaczenie danego pasma częstotliwości do wykorzystywania w celu świadczenia jednego rodzaju lub kilku rodzajów usług radiokomunikacyjnych, w stosownych przypadkach na określonych warunkach”.
Jako że krajowy plan przeznaczenia częstotliwości ma właśnie na celu przydzielanie widma, wynika z tego, że za pomocą tego planu państwa członkowskie mogą zdecydować, że dane pasmo częstotliwości może być wykorzystywane wyłącznie do celów określonego rodzaju usług radiotelekomunikacyjnych, co oznacza ograniczenie zasady neutralności usługowej.
Wreszcie, co się tyczy celu dyrektywy ramowej, polega on, jak wynika z jej art. 8, na wspieraniu konkurencji w dziedzinie udostępniania sieci i usług łączności elektronicznej, przyczynianiu się do rozwoju rynku wewnętrznego i dbaniu o interesy obywateli Unii. (zob. podobnie wyrok z dnia 11 września 2025 r., Cairo Network i in., od C‑764/23 do C‑766/23, EU:C:2025:691, pkt 96).
Ponadto zgodnie z art. 9 ust. 1 tej dyrektywy państwa członkowskie powinny zapewnić efektywne zarządzanie częstotliwościami radiowymi do celów świadczenia usług łączności elektronicznej na swoim terytorium, w szczególności zgodnie z tymże art. 8. Zapewniają także, aby przydział widma na użytek usług łączności elektronicznej i wydawanie zezwoleń ogólnych lub indywidualnych praw do użytkowania takich częstotliwości radiowych przez właściwe organy krajowe odbywały się według obiektywnych, przejrzystych, niedyskryminacyjnych i proporcjonalnych kryteriów.
W tym względzie motyw 18 dyrektywy ramowej stanowi, że w uzasadnionych przypadkach można podjąć proporcjonalne środki w celu promowania określonych usług, takich jak telewizja cyfrowa, w celu zwiększenia wydajności widma. Motyw 19 tej dyrektywy uściśla ponadto, że rozdzielaniem i przyznawaniem częstotliwości radiowych należy zarządzać w sposób jak najbardziej wydajny.
Tymczasem cel związany z koniecznością wydajnego zarządzania częstotliwościami radiowymi, czego wymaga art. 9 ust. 1 dyrektywy ramowej, może uzasadniać podjęcie przez państwo członkowskie decyzji o nałożeniu przy przydzielaniu widma, w ramach krajowego planu przeznaczenia częstotliwości, ograniczeń rodzajów usług łączności elektronicznej, które mogą być świadczone.
Z analizy brzmienia i kontekstu art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej oraz zamierzonego przez nią celu wynika zatem, że przyjmując krajowe plany przeznaczenia częstotliwości, państwa członkowskie mogą wskazać nie tylko dostępne pasma częstotliwości, ale również, w stosownych przypadkach, z zastrzeżeniem przestrzegania warunków przewidzianych w tym przepisie, ograniczenia w korzystaniu z tych pasm częstotliwości w odniesieniu do rodzaju usług, które mogą być na nich świadczone.
W świetle tego wniosku należy w drugiej kolejności ustalić, czy i pod jakimi warunkami taki krajowy plan przeznaczenia częstotliwości powinien mieć wiążący charakter w tym znaczeniu, że wniosek o zniesienie ograniczeń indywidualnych praw użytkowania częstotliwości radiowych przyznanych operatorowi sieci telekomunikacyjnej takiemu jak Elettronica Industriale, ograniczających świadczenie usług łączności elektronicznej, musi zostać oddalony ze względu na to, że ograniczenia te zostały nałożone przez ten plan.
W ślad za rządami włoskim i czeskim oraz Komisją Europejską należy zauważyć, że aby zapewnić pełną skuteczność przewidzianej w art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej możliwości wymagania przez państwa członkowskie w ramach krajowego planu przeznaczenia częstotliwości, aby usługa łączności elektronicznej była świadczona w określonym paśmie, plan ten musi mieć wiążący charakter.
Po pierwsze, należy bowiem przypomnieć, że jak wynika z art. 9 ust. 4 akapit drugi, w przypadku gdy krajowy plan przeznaczenia częstotliwości wymaga, aby usługa łączności elektronicznej była świadczona w określonym paśmie dostępnym dla usług łączności elektronicznej, wymóg ten musi być uzasadniony koniecznością zapewnienia realizacji celu leżącego w interesie ogólnym.
Tymczasem gdyby decyzja krajowego organu regulacyjnego przyznająca indywidualne prawa użytkowania częstotliwości mogła być sprzeczna z tym wymogiem, dopuszczając na przykład świadczenie określonego rodzaju usług w paśmie częstotliwości zarezerwowanym przez krajowy plan przeznaczenia częstotliwości dla innego rodzaju usług, realizacja celu interesu ogólnego uzasadniającego przyjęty w tym planie środek mogłaby nie móc zostać zapewniona.
Po drugie, zgodnie z art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy ramowej przy stosowaniu tego artykułu państwa członkowskie powinny przestrzegać mających zastosowanie umów międzynarodowych, w tym Regulaminu Radiokomunikacyjnego ITU. W tym względzie art. 9 ust. 4 akapit pierwszy zdanie drugie tej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie mogą przewidzieć proporcjonalne i niedyskryminacyjne ograniczenia rodzajów świadczonych usług łączności elektronicznej, w tym, w razie konieczności, w celu spełnienia wymogu nałożonego przez ten regulamin.
Krajowy plan przeznaczenia częstotliwości, który wprowadza w życie wymóg wynikający z mających zastosowanie umów międzynarodowych, musi więc mieć charakter wiążący.
Wreszcie, co się tyczy warunków, na jakich państwo członkowskie może za pomocą krajowego planu przeznaczenia częstotliwości nałożyć ograniczenia świadczenia usług łączności elektronicznej w określonym dostępnym paśmie, należy przypomnieć, że ograniczenia te muszą być zgodne z warunkami przewidzianymi w art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej, a mianowicie być uzasadnione koniecznością zapewnienia realizacji celu leżącego w interesie ogólnym oraz być proporcjonalne i niedyskryminacyjne.
W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że krajowy plan przeznaczenia i zagospodarowania częstotliwości z 2015 r., mający zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, „zastrzegł pierwotny przydział pasma 470–790 MHz dla usług nadawczych” oraz że oddalenie wniosku o przegląd złożonego przez Elettronica Industriale na podstawie art. 14a kodeksu łączności elektronicznej zostało w istocie uzasadnione poprzez odesłanie do tego planu i stwierdzenie, że spółka ta nie zaskarżyła aktu administracyjnego, którym wspomniany plan został przyjęty, mimo że miała taką możliwość.
W tym względzie, o ile do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy ważność ograniczenia do usług nadawczych przewidzianego w tym planie może jeszcze zostać zakwestionowana przez Elettronica Industriale w ramach sporu w postępowaniu głównym, a jeśli tak, to czy ograniczenie to spełnia warunki art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej, o tyle Trybunał może, w ramach współpracy sądowej ustanowionej w art. 267 TFUE, na podstawie informacji zawartych w aktach sprawy dostarczyć temu sądowi elementy wykładni prawa Unii, które mogą być dla niego przydatne przy ocenie skutków któregoś z jego przepisów (zob. podobnie wyrok z dnia 11 września 2025 r., Cairo Network i in., od C‑764/23 do C‑766/23, EU:C:2025:691, pkt 102 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym kontekście, po pierwsze, należy zauważyć, że gdyby sąd odsyłający miał stwierdzić, iż wspomniane ograniczenie ma na celu, jak twierdzi w istocie rząd włoski, zapewnienie efektywnego wykorzystania widma lub uniknięcie zakłóceń przeszkadzających w świadczeniu usług telewizyjnych innym operatom, krajowym i w innych państwach członkowskich, wówczas byłoby uzasadnione, pod warunkiem że sąd ten zweryfikuje proporcjonalność i niedyskryminacyjny charakter tego ograniczenia, aby posiadacze praw użytkowania tego widma w paśmie 470–790 MHz mogli wykorzystywać te częstotliwości wyłącznie do celów przewidzianych w nim usług.
Po drugie, jak przypomniano w pkt 35 i 36 niniejszego wyroku, z art. 4 ust. 1 dyrektywy ramowej wynika, że operator sieci telekomunikacyjnej, taki jak skarżąca w postępowaniu głównym, który posiada indywidualne prawa użytkowania częstotliwości i który zamierza korzystać z tych praw w którymś paśmie częstotliwości w celu świadczenia usług innych niż usługi przewidziane dla tego pasma w krajowym planie przeznaczenia częstotliwości, powinien dysponować środkami odwoławczymi umożliwiającymi mu zakwestionowanie aktu administracyjnego, na mocy którego ten plan został przyjęty.
Należy jednak w tym względzie przypomnieć, że prawo Unii co do zasady nie zobowiązuje państw członkowskich do ustanowienia przed sądami krajowymi, w celu zapewnienia ochrony praw, które jednostki wywodzą z prawa Unii, środków prawnych innych niż przewidziane w prawie krajowym. Inaczej rzecz się ma chyba w przypadku, gdy z systematyki danego krajowego porządku prawnego wynika, iż nie istnieje żaden środek prawny pozwalający, choćby w trybie wpadkowym, zapewnić ochronę uprawnień wynikających dla podmiotów prawa z prawa Unii albo gdy jedynym sposobem dostępu podmiotu prawa do sądu jest uprzednie naruszenie przez niego prawa (wyrok z dnia 14 maja 2020 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, C‑924/19 PPU i C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, pkt 143 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie żaden element akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie pozwala wątpić w istnienie zgodnych z tym orzecznictwem środków zaskarżenia, za pomocą których Elettronica Industriale mogła zakwestionować akt administracyjny, w drodze którego został przyjęty krajowy plan przeznaczenia i zagospodarowania częstotliwości. W tym względzie należy uściślić, że gdyby stwierdzono, że spółka ta miała prawo wnieść skargę na ten plan i nie skorzystała z niego w przewidzianym terminie lub skorzystała z niego bezskutecznie, prawo Unii nie wymaga, aby spółka ta miała możliwość powołania się na nieważność odpowiednich przepisów tego planu w ramach sporu w postępowaniu głównym.
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na zadane pytanie powinna brzmieć następująco: art. 9 ust. 4 dyrektywy ramowej należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie obowiązywaniu środka krajowego, który nakłada na posiadacza indywidualnych praw użytkowania częstotliwości radiowych obowiązek korzystania z nich wyłącznie w celu świadczenia usług nadawczych dla NTC, wyłącznie na podstawie ograniczeń przewidzianych w krajowym planie przeznaczenia częstotliwości.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 9 ust. 4 dyrektywy 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywy ramowej), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/140/WE z dnia 25 listopada 2009 r.
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoi on na przeszkodzie obowiązywaniu środka krajowego, który nakłada na posiadacza indywidualnych praw użytkowania częstotliwości radiowych obowiązek korzystania z nich wyłącznie w celu świadczenia usług nadawczych dla naziemnej telewizji cyfrowej, wyłącznie na podstawie ograniczeń przewidzianych w krajowym planie przeznaczenia częstotliwości.
Podpisy
* Język postępowania: włoski.
