Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 5 marca 2026 r., C-458/24

Sygn. akt C-458/24

62024CJ0458

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 5 marca 2026 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Polityka azylowa – Rozporządzenie (UE) nr 604/2013 – Artykuł 3 ust. 2 – Artykuł 29 – Przekazanie osoby ubiegającej się o azyl do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Zawieszenie przez odpowiedzialne państwo członkowskie przejęć i wtórnych przejęć osób ubiegających się o azyl – Dyrektywa (UE) 2013/32 – Artykuł 33 – Wnioski niedopuszczalne

W sprawie C‑458/24 [Daraa] ( i )

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgericht Sigmaringen (sąd administracyjny w Sigmaringen, Niemcy) postanowieniem z dnia 7 maja 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 czerwca 2024 r., w postępowaniu:

przeciwko

Bundesrepublik Deutschland,

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: K. Jürimäe (sprawozdawczyni), prezeska izby, K. Lenaerts, prezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego drugiej izby, F. Schalin, M. Gavalec i Z. Csehi sędziowie,

rzecznik generalny: M. Szpunar,

sekretarz: G. Chiapponi, administrator,

uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 18 czerwca 2025 r.,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

–

w imieniu DO – M. Weidmann, Rechtsanwalt,

w imieniu rządu niemieckiego – R. Kanitz, w charakterze pełnomocnika,

w imieniu rządu duńskiego – D. Elkan, M. Jespersen, C.A.‑S. Maertens i J. Sandvik Loft, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu francuskiego – B. Dourthe, O. Duprat-Mazaré i B. Fodda, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu włoskiego – W. Ferrante i S. Fiorentino, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu austriackiego – A. Posch, J. Schmoll i M. Kopetzki, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu fińskiego – H. Leppo, w charakterze pełnomocnika,

w imieniu Komisji Europejskiej – M. Debieuvre, E. Garello, A. Katsimerou i J. Vondung, w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 16 października 2025 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 ust. 2 i art. 27 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.U. 2013, L 180, s. 31, zwanego dalej „rozporządzeniem Dublin III”), a także art. 33 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60).

Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między DO, obywatelem syryjskim, a Bundesrepublik Deutschland (Republiką Federalną Niemiec) w przedmiocie zgodności z prawem decyzji Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (federalnego urzędu ds. migracji i uchodźców, Niemcy) (zwanego dalej „urzędem federalnym”), który oddalił wniosek DO o udzielenie azylu i nakazał wydalenie go do Włoch.

Ramy prawne

Prawo Unii

Rozporządzenie Dublin III

Motywy 4 i 5 rozporządzenia Dublin III mają następujące brzmienie:

„(4)

W konkluzjach z Tampere stwierdzono także, że [wspólny europejski system azylowy] powinien zostać uzupełniony, w krótkim terminie, o precyzyjną i sprawną metodę ustalania, które państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu.

(5)

Metoda taka powinna być oparta na kryteriach obiektywnych i sprawiedliwych, zarówno dla państw członkowskich, jak i dla zainteresowanych osób. W szczególności powinna ona umożliwiać szybkie ustalenie odpowiedzialnego państwa członkowskiego, tak by zagwarantować skuteczny dostęp do procedur udzielania ochrony międzynarodowej i nie powinna zagrażać celowi, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej”.

Artykuł 3 tego rozporządzenia, zatytułowany „Rozpatrywanie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej”, przewiduje w ust. 1 i 2:

„1. Państwa członkowskie rozpatrują każdy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, który składa wniosek na terytorium jednego z nich, w tym na granicy lub w strefach tranzytowych. Wniosek jest rozpatrywany przez jedno państwo członkowskie, którym jest państwo, które kryteria wymienione w rozdziale III wskazują jako odpowiedzialne.

2. W przypadku gdy nie można wyznaczyć odpowiedzialnego państwa członkowskiego na podstawie kryteriów wymienionych w niniejszym rozporządzeniu, odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest pierwsze państwo członkowskie, w którym wniosek ten został złożony.

Jeżeli przekazanie wnioskodawcy do państwa członkowskiego pierwotnie wyznaczonego jako państwo odpowiedzialne jest niemożliwe, gdyż istnieją istotne powody ku temu, by przypuszczać, że w procedurze azylowej i w warunkach przyjmowania wnioskodawców w tym państwie członkowskim występują wady systemowe, powodujące pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej [(zwanej dalej »Kartą«)], państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego dalej prowadzi ocenę kryteriów określonych w rozdziale III w celu stwierdzenia, czy inne państwo członkowskie może zostać wyznaczone jako odpowiedzialne.

Jeżeli na mocy niniejszego ustępu nie można przeprowadzić przekazania do żadnego z państw członkowskich wyznaczonych na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III ani do pierwszego państwa członkowskiego, w którym złożono wniosek, odpowiedzialnym państwem członkowskim staje się państwo członkowskie prowadzące postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego”.

Rozdział III wspomnianego rozporządzenia określa kryteria ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego. Obejmuje on art. 7–15 owego rozporządzenia.

Artykuł 18 rozporządzenia Dublin III znajduje się w jego rozdziale V, dotyczącym obowiązków odpowiedzialnego państwa członkowskiego, i przewiduje w ust. 1 lit. a) i b):

„Odpowiedzialne państwo członkowskie na podstawie niniejszego rozporządzenia jest zobowiązane do:

przejęcia, na warunkach ustanowionych w art. 21, 22 i 29, wnioskodawcy, który złożył wniosek w innym państwie członkowskim;

wtórnego przejęcia, na warunkach ustanowionych w art. 23, 24, 25 i 29, wnioskodawcy, którego wniosek jest rozpatrywany i który złożył wniosek w innym państwie członkowskim lub który przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego bez dokumentu pobytu […]”.

Rozdział VI tego rozporządzenia dotyczy postępowania w sprawie przejęcia i wtórnego przejęcia wnioskodawców i obejmuje art. 20–33 rzeczonego rozporządzenia.

Artykuł 22 tego rozporządzenia, zatytułowany „Odpowiedź na wniosek o przejęcie”, w ust. 1 i 7 przewiduje:

„1. Państwo członkowskie, do którego został skierowany wniosek, przeprowadza niezbędne czynności sprawdzające i podejmuje decyzję w sprawie wniosku o przejęcie osoby ubiegającej się o azyl w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania tego wniosku.

[…]

7. Brak podjęcia działań w terminie dwóch miesięcy, wymienionym w ust. 1, oraz w terminie jednego miesiąca, wymienionym w ust. 6, jest równoznaczne z akceptacją wniosku i pociąga za sobą obowiązek przejęcia danej osoby, w tym obowiązek poczynienia odpowiednich przygotowań do jej przybycia”.

W tym kontekście art. 26 rozporządzenia Dublin III, zatytułowany „Powiadomienie o decyzji o przekazaniu”, stanowi w ust. 1:

„W przypadku gdy państwo członkowskie, do którego skierowano wniosek, zgadza się na przejęcie lub wtórne przejęcie wnioskodawcy lub innej osoby, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. c) lub d), wnioskujące państwo członkowskie powiadamia zainteresowaną osobę o decyzji o przekazaniu jej do odpowiedzialnego państwa członkowskiego oraz, w odpowiednich przypadkach, o nierozpatrywaniu jej wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. […]”

Artykuł 27 tego rozporządzenia, zatytułowany „Środki zaskarżenia”, przewiduje w ust. 1 i 4:

„1. Wnioskodawca lub inna osoba, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. c) lub d), ma prawo wniesienia do sądu skutecznego środka zaskarżenia w formie odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie, z powodów faktycznych lub prawnych, decyzji o przekazaniu.

4. Państwa członkowskie mogą postanowić, że właściwe organy, działając z urzędu, mogą podjąć decyzję o zawieszeniu wykonania decyzji o przekazaniu do czasu rozstrzygnięcia odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie”.

Artykuł 29 owego rozporządzenia, zatytułowany „Metody i terminy”, przewiduje w ust. 1 i 2:

„1. Przekazanie osoby ubiegającej się o azyl lub innej osoby, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. c) lub d), z wnioskującego państwa członkowskiego do odpowiedzialnego państwa członkowskiego jest przeprowadzane zgodnie z prawem krajowym wnioskującego państwa członkowskiego, po konsultacjach między zainteresowanymi państwami członkowskimi, tak szybko, jak to jest praktycznie możliwe, a najpóźniej w ciągu sześciu miesięcy od wyrażenia zgody na złożony przez inne państwo członkowskie wniosek o przejęcie lub wtórne przejęcie zainteresowanej osoby lub od ostatecznej decyzji w sprawie odwołania się lub ponownego rozpoznania, w przypadku gdy mają one skutek zawieszający, zgodnie art. 27 ust. 3.

2. W przypadku gdy nie dokonano przekazania w terminie sześciomiesięcznym, odpowiedzialne państwo członkowskie zostaje zwolnione z obowiązku przejęcia lub wtórnego przejęcia zainteresowanej osoby, a odpowiedzialność zostaje przeniesiona na wnioskujące państwo członkowskie. Termin ten może być przedłużony do maksymalnie jednego roku, jeżeli przekazania nie można było przeprowadzić w związku z uwięzieniem zainteresowanej osoby lub do maksymalnie osiemnastu miesięcy, jeżeli zainteresowana osoba uciekła”.

Rozporządzenie nr 1560/2003

Artykuł 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1560/2003 z dnia 2 września 2003 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 343/2003 ustanawiającego kryteria i mechanizmy określania państwa członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl, złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego (Dz.U. 2003, L 222, s. 3), w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) nr 118/2014 z dnia 30 stycznia 2014 r. (Dz.U. 2014, L 39, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1560/2003”), zatytułowany „Współpraca przy przekazaniu”, przewiduje w ust. 1:

„Na właściwym państwie członkowskim ciąży obowiązek umożliwienia wykonania przekazania osoby ubiegającej się o azyl najszybciej jak to możliwe oraz zapewnienia, że nie powstaną żadne przeszkody w wykonaniu przekazania. […]”.

Zgodnie z art. 9 rozporządzenia nr 1560/2003, zatytułowanym „Przekazania odroczone i opóźnione”:

„1. Właściwe państwo członkowskie jest niezwłocznie informowane o każdym opóźnieniu wynikającym z odwołania się strony lub ponownego rozpatrywania sprawy skutkującym zawieszeniem postępowania, a także o przeszkodach fizycznych, takich jak zły stan zdrowia osoby ubiegającej się o azyl, brak dostępności transportu lub odstąpienie przez osobę ubiegającą się o azyl od procedury przekazania.

2. Państwo członkowskie, które z jednej z przyczyn określonych w art. 29 ust. 2 [rozporządzenia Dublin III] nie może wykonać przekazania w zwykłym terminie wynoszącym sześć miesięcy od daty przyjęcia wniosku o przejęcie lub wtórne przejęcie zainteresowanej osoby lub ostatecznej decyzji w sprawie odwołania lub ponownego rozpoznania w przypadku, gdy mają one skutek zawieszający, informuje właściwe państwo członkowskie przed upływem tego terminu. W przeciwnym razie państwem odpowiedzialnym za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, na którym ciążą także obowiązki wynikające z [rozporządzenia Dublin III], jest państwo członkowskie, które wystosowało wniosek, zgodnie z art. 29 ust. 2 tego rozporządzenia.

[…]”.

Dyrektywa 2013/32

Artykuł 33 dyrektywy 2013/32, zatytułowany „Wnioski niedopuszczalne”, stanowi, co następuje:

„1. Oprócz przypadków, w których wniosek nie jest rozpatrywany zgodnie z [rozporządzeniem Dublin III], od państw członkowskich nie wymaga się oceny, czy wnioskodawca kwalifikuje się do objęcia go ochroną międzynarodową zgodnie z dyrektywą [Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9)], w przypadku gdy wniosek jest uznany za niedopuszczalny na mocy niniejszego artykułu.

2. Państwa członkowskie mogą uznać wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, wyłącznie jeżeli:

inne państwo członkowskie udzieliło już ochrony międzynarodowej;

państwo niebędące państwem członkowskim jest uznawane za kraj pierwszego azylu w odniesieniu do wnioskodawcy zgodnie z art. 35;

państwo niebędące państwem członkowskim jest uznawane za bezpieczny kraj trzeci w odniesieniu do wnioskodawcy zgodnie z art. 38;

wniosek jest kolejnym wnioskiem i nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawcę żadne nowe elementy lub oceny, czy wnioskodawca kwalifikuje się jako beneficjent ochrony międzynarodowej na mocy dyrektywy 2011/95/UE; lub

osoba pozostająca na utrzymaniu wnioskodawcy złożyła wniosek po tym, jak na mocy art. 7 ust. 2 wyraziła zgodę, aby jej sprawa została rozpatrzona na podstawie wniosku złożonego w jej imieniu, i nie zachodzą okoliczności faktyczne związane z sytuacją tej osoby uzasadniające odrębny wniosek”.

Prawo niemieckie

Dyrektywa 2013/32 została transponowana do prawa niemieckiego przez Asylgesetz (ustawę o azylu), w brzmieniu opublikowanym w dniu 2 września 2008 r. (BGBI. 2008 I, s. 1798, zwaną dalej „AsylG”).

Paragraf 29 ust. 1 AsylG, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi:

„Wniosek o udzielenie azylu jest niedopuszczalny, gdy:

1. inne państwo

na mocy rozporządzenia [Dublin III] lub

na podstawie innych przepisów prawa Unii Europejskiej bądź umowy międzynarodowej

jest odpowiedzialne za przeprowadzenie procedury azylowej […]”.

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

DO, obywatel syryjski, wjechał do Niemiec w dniu 18 kwietnia 2023 r., a w dniu 26 kwietnia tego samego roku złożył tam wniosek o udzielenie azylu.

Na podstawie informacji zawartych w bazie danych Eurodac jako państwo członkowskie odpowiedzialne za rozpatrzenie owego wniosku została wskazana jednak Republika Włoska.

W dniu 27 kwietnia 2023 r. urząd federalny skierował zatem do Republiki Włoskiej wniosek o przejęcie DO. Władze włoskie nie udzieliły na niego odpowiedzi, w związku z czym uznaje się, że zaakceptowały one wniosek zgodnie z art. 22 ust. 7 rozporządzenia Dublin III.

Decyzją z dnia 18 lipca 2023 r. urząd federalny odrzucił wniosek DO o udzielenie azylu jako niedopuszczalny na podstawie § 29 ust. 1 pkt 1 lit. a) AsylG, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, ze względu na to, że za rozpatrzenie tego wniosku odpowiedzialna była Republika Włoska. Nakazał on również wydalenie DO do Włoch.

W dniu 27 lipca 2023 r. DO zaskarżył tę decyzję do Verwaltungsgericht Sigmaringen (sądu administracyjnego w Sigmaringen, Niemcy), sądu odsyłającego. Postanowieniem z dnia 26 października 2023 r. sąd ten nadał tej skardze skutek zawieszający.

Sąd odsyłający zauważa, że z dwóch okólników skierowanych, odpowiednio, w dniach 5 i 7 grudnia 2022 r. przez włoską jednostkę w Dublinie do wszystkich jednostek dublińskich wynika, że – tymczasowo i z zastrzeżeniem wyjątków – Republika Włoska nie wyraża już zgody na przekazywanie wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową do Włoch na podstawie rozporządzenia Dublin III. W ten sposób odmówiła ona wszelkich przejęć wnioskodawców, za które jest odpowiedzialna na mocy tego rozporządzenia.

W pierwszej kolejności konieczne jest zatem ustalenie, czy z powodu tej odmowy Republika Federalna Niemiec stała się odpowiedzialnym państwem członkowskim na podstawie art. 3 ust. 2 akapity drugi i trzeci rozporządzenia Dublin III. W przypadku odpowiedzi twierdzącej decyzja urzędu federalnego byłaby niezgodna z prawem.

W tym względzie sąd odsyłający przyznaje, że zgodnie z brzmieniem tego przepisu ma on zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy w odpowiedzialnym państwie członkowskim w procedurze azylowej i w warunkach przyjmowania wnioskodawców w tym państwie członkowskim występują wady systemowe, powodujące pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 Karty. Tymczasem odmowa przejęcia przez państwo członkowskie wnioskodawców nie stanowi takich uchybień.

Niemniej jednak sąd ten uważa, że taka odmowa stanowi „zakłócenie w systemie” rozporządzenia Dublin III, i zwraca się do Trybunału o zaradzenie tej sytuacji. Rozporządzenie to opiera się na założeniu opartym na wzajemnym zaufaniu, zgodnie z którym państwa członkowskie przejmują wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, za rozpatrzenie którego są one odpowiedzialne. Mając na uwadze to założenie i cel, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków, należy uznać, że wola odpowiedzialnego państwa członkowskiego, by przejąć wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową, stanowi „niepisany warunek stosowania” art. 3 ust. 2 akapit drugi wspomnianego rozporządzenia. W związku z tym odmowa przejęcia tych wnioskodawców stanowiłaby zdaniem tego sądu naruszenie tego przepisu, i to niezależnie od warunków przyjmowania w odpowiedzialnym państwie członkowskim. Wspomniany przepis mógłby zatem prowadzić w sprawie zawisłej przed tym sądem do przeniesienia odpowiedzialności Republiki Włoskiej na Republikę Federalną Niemiec.

W drugiej kolejności, na wypadek gdyby Trybunał odrzucił takie przeniesienie odpowiedzialności, sąd odsyłający zauważa, że wniosek DO powinien zostać odrzucony jako niedopuszczalny na mocy prawa niemieckiego. Tymczasem na tym etapie nie jest możliwe ustalenie, czy DO będzie mógł zostać przekazany do Włoch z zachowaniem sześciomiesięcznego terminu na przekazanie, przewidzianego w art. 29 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Dublin III. Na okres odpowiadający temu terminowi DO znalazłaby się zatem w sytuacji „uchodźcy w zawieszaniu”, w której żadne państwo członkowskie nie uważa się w rzeczywistości za odpowiedzialne za jego wniosek. Rozpatrzenie tego wniosku zostałoby wówczas opóźnione w nieuzasadniony sposób. Sąd ten zastanawia się, czy taka sytuacja jest zgodna z wymogami art. 33 ust. 1 dyrektywy 2013/32.

W trzeciej i ostatniej kolejności wspomniany sąd zastanawia się nad przesłankami faktycznymi mogącymi skłonić go do uznania, że państwo członkowskie co do zasady odmawia przejęcia osób, wobec których wydano decyzję o przekazaniu, i zastanawia się, czy taka odmowa może naruszać prawa podmiotowe tych osób.

W tych okolicznościach Verwaltungsgericht Sigmaringen (sąd administracyjny w Sigmaringen, Niemcy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)

Czy art. 3 ust. 2 [rozporządzenia Dublin III] lub owo rozporządzenie jako takie należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego jest również zobowiązane dalej prowadzić ocenę kryteriów przewidzianych w rozdziale III tego rozporządzenia i staje się odpowiedzialne nawet wówczas, gdy państwo członkowskie odpowiedzialne według tych kryteriów nie jest skłonne do przejęcia osób objętych wtórnym przekazaniem na mocy tego rozporządzenia?

Czy ten obowiązek państwa członkowskiego dokonującego ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego, aby prowadzić dalszą ocenę kryteriów przewidzianych w rozdziale III [rozporządzenia Dublin III], ma zastosowanie nawet wówczas, gdy w państwie członkowskim, które nie jest skłonne do przejęcia [rzeczonych osób], nie istnieją wady systemowe w rozumieniu art. 3 ust. 2 akapit drugi tego rozporządzenia, powodujące pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 [Karty]?

Czy art. 33 ust. 1 [dyrektywy 2013/32] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, zgodnie z którymi wniosek o udzielenie azylu należy odrzucić jako niedopuszczalny również wówczas, gdy państwo członkowskie odpowiedzialne na podstawie [rozporządzenia Dublin III] nie jest skłonne do przejęcia [rzeczonych osób]?

Czy państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego powinno przyjąć, że państwo członkowskie odpowiedzialne na podstawie [rozporządzenia Dublin III] nie jest skłonne do przejęcia [rzeczonych osób], jeżeli ministerstwo spraw wewnętrznych odpowiedzialnego państwa członkowskiego oświadcza na piśmie, że żadne osoby objęte wtórnym przekazaniem na mocy rozporządzenia dublińskiego tymczasowo nie będą przejmowane, a następnie odpowiedzialne państwo członkowskie uniemożliwia przejęcie osób objętych wtórnym przekazaniem na mocy [rozporządzenia Dublin III]?

Czy odmowa odpowiedzialnego państwa członkowskiego przejęcia osób, wobec których wydano decyzję nakazującą powrót na mocy [rozporządzenia Dublin III], sama w sobie i niezależnie od wynikającego z tego ryzyka w rozumieniu art. 4 [Karty], narusza prawa podmiotowe osoby, której odmowa ta dotyczy? Czy art. 27 ust. 1 rozporządzenia [Dublin III] przewiduje również w odniesieniu do tego naruszenia praw podmiotowych skuteczny środek prawny?”.

Postępowanie przed Trybunałem

Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 9 września 2024 r. wniosek sądu odsyłającego o rozpoznanie niniejszych spraw w trybie przyspieszonym przewidzianym w art. 105 regulaminu postępowania przed Trybunałem został oddalony.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego

Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 ust. 2 akapity drugi i trzeci rozporządzenia Dublin III należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego jest zobowiązane do dokonywania dalszej oceny kryteriów przewidzianych w rozdziale III tego rozporządzenia, a nawet samo staje się odpowiedzialne, jeżeli państwo członkowskie pierwotnie wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie tych kryteriów jednostronnie zawiesiło przejęcia i wtórne przejęcia osób, wobec których wydano decyzję o przekazaniu na podstawie tego rozporządzenia, i to nawet wtedy, gdy w tym ostatnim państwie członkowskim nie występują wady systemowe powodujące pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 Karty.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że art. 3 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia Dublin III przewiduje, że osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej nie można przekazać do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie jej wniosku, jeżeli istnieją istotne powody ku temu, by przypuszczać, że ze względu na wady systemowe w procedurze azylowej i w warunkach przyjmowania osób ubiegających się o taką ochronę w tym państwie członkowskim mogłaby ona być narażona na ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 Karty. W takim wypadku, zgodnie z art. 3 ust. 2 akapity drugi i trzeci rozporządzenia Dublin III, państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego staje się państwem członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, jeżeli stwierdzi, po przeprowadzeniu dalszej oceny kryteriów określonych w rozdziale III tego rozporządzenia, że nie jest możliwe przekazanie wnioskodawcy do państwa członkowskiego wyznaczonego na podstawie tych kryteriów ani do pierwszego państwa członkowskiego, w którym złożono wniosek (wyrok z dnia 19 grudnia 2024 r., Tudmur, C‑185/24 i C‑189/24, EU:C:2024:1036, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).

Z samego brzmienia art. 3 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia Dublin III wynika, że stosowanie tego przepisu jest uzależnione od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek. Zgodnie z tym przepisem jedynie „wady systemowe”„powodujące pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 [Karty]” uniemożliwiają takie przekazanie osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową do odpowiedzialnego państwa członkowskiego i wymagają dalszego badania kryteriów określonych w rozdziale III tego rozporządzenia do celów ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego [zob. podobnie wyroki: z dnia 29 lutego 2024 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Wzajemne zaufanie w przypadku przekazania), C‑392/22, EU:C:2024:195, pkt 57, 58; a także z dnia 19 grudnia 2024 r., Tudmur, C‑185/24 i C‑189/24, EU:C:2024:1036, pkt 35].

Pierwsza z tych przesłanek, dotycząca istnienia „wad systemowych”, jest spełniona, jeżeli rozpatrywane wady utrzymują się i dotyczą ogólnie procedury azylowej i warunków przyjmowania mających zastosowanie do osób ubiegających się o ochronę międzynarodową lub przynajmniej do niektórych grup osób ubiegających się o ochronę międzynarodową rozpatrywanych łącznie. Wady te powinny ponadto osiągnąć szczególnie wysoki próg dolegliwości, który zależy od wszystkich okoliczności sprawy (zob. podobnie wyrok z dnia 19 grudnia 2024 r., Tudmur, C‑185/24 i C‑189/24, EU:C:2024:1036, pkt 36, 37 i przytoczone tam orzecznictwo).

Druga przesłanka, dotycząca istnienia ryzyka nieludzkiego i poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 Karty, jest sprawdzana, gdy takie wady systemowe pociągają za sobą ryzyko narażenia danej osoby w państwie członkowskim wyznaczonym jako odpowiedzialne na traktowanie sprzeczne z tym art. 4 [zob. podobnie wyroki: z dnia 29 lutego 2024 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Wzajemne zaufanie w przypadku przekazania), C‑392/22, EU:C:2024:195, pkt 62; z dnia 19 grudnia 2024 r., Tudmur, C‑185/24 i C‑189/24, EU:C:2024:1036, pkt 38].

Tymczasem Trybunał orzekł już, że okoliczność, iż państwo członkowskie wskazane jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w rozdziale III rozporządzenia Dublin III jednostronnie zawiesiło przejęcia i wtórne przejęcia osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, nie może sama w sobie uzasadniać stwierdzenia, na podstawie art. 3 ust. 2 akapit drugi tego rozporządzenia, wad systemowych w procedurze azylowej i w warunkach przyjmowania osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w tym państwie członkowskim, które to wady powodują ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 Karty (wyrok z dnia 19 grudnia 2024 r.Tudmur, C‑185/24 i C‑189/24, EU:C:2024:1036, pkt 43).

Wynika z tego, że w braku jakichkolwiek innych elementów wskazujących na istnienie wad systemowych powodujących takie ryzyko należy uznać, że w sytuacji, w której państwo członkowskie wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III rozporządzenia Dublin III jednostronnie zawiesiło przejęcia i wtórne przejęcia osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej, przesłanki kumulatywnego stosowania art. 3 ust. 2 akapit drugi tego rozporządzenia nie są spełnione. W związku z tym w takim przypadku państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego nie powinno ani dalej prowadzić oceny kryteriów określonych w rozdziale III wspomnianego rozporządzenia na podstawie tego przepisu, ani nie staje się odpowiedzialnym państwem członkowskim na podstawie art. 3 ust. 2 akapit trzeci tego rozporządzenia.

Za taką wykładnią przemawiają cele rozporządzenia Dublin III, które zmierza w szczególności do ustanowienia jasnej i funkcjonalnej metody ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego oraz zapobiegania wtórnemu przepływowi osób ubiegających się o azyl między państwami członkowskimi [wyroki: z dnia 30 listopada 2023 r., Ministero dell’Interno i in. (Wspólna ulotka – Odesłanie pośrednie), C‑228/21, C‑254/21, C‑297/21, C‑315/21 i C‑328/21, EU:C:2023:934, pkt 141; a także z dnia 19 grudnia 2024 r., Tudmur, C‑185/24 i C‑189/24, EU:C:2024:1036, pkt 41].

Państwo członkowskie wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III rozporządzenia Dublin III nie może uwolnić się od odpowiedzialności ciążącej na nim na mocy tego rozporządzenia poprzez zwykłe jednostronne ogłoszenie. Taka możliwość prowadziłaby bowiem do naruszenia tych kryteriów i mogłaby w ten sposób zagrozić prawidłowemu funkcjonowaniu systemu ustanowionego przez wspomniane rozporządzenie. Ponadto uznanie, że z takiego jednostronnego ogłoszenia można wywnioskować, iż w procedurze azylowej i w warunkach przyjmowania wnioskodawców istnieją wady systemowe powodujące poważne ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania, do tego stopnia, by uniemożliwić wszelkie przekazania osób ubiegających się o ochronę międzynarodową do odpowiedzialnego państwa członkowskiego i doprowadzić do przeniesienia odpowiedzialności z tego państwa członkowskiego na państwo członkowskie wtórnego przepływu, mogłoby sprzyjać takim przepływom, zachęcając wnioskodawców do kontynuowania trasy migracyjnej do innego państwa członkowskiego, które wydaje się oferować im korzystniejsze warunki (wyrok z dnia 19 grudnia 2024 r.Tudmur, C‑185/24 i C‑189/24, EU:C:2024:1036, pkt 42).

W świetle tych okoliczności nie można uznać, że art. 3 ust. 2 akapity drugi i trzeci rozporządzenia Dublin III zawiera, oprócz dwóch przesłanek, o których mowa w pkt 32 niniejszego wyroku, i niezależnie od tych dwóch przesłanek, niepisaną przesłankę stosowania, zgodnie z którą odpowiedzialne państwo członkowskie powinno być skłonne do przejęcia lub wtórnego przejęcia osób ubiegających się o ochronę międzynarodową. Poza tym, że taka przesłanka w żaden sposób nie wynika z jasnego brzmienia tego przepisu, byłaby ona nie do pogodzenia z celami tego rozporządzenia, przedstawionymi w pkt 37 niniejszego wyroku, i ostatecznie czyniłaby jego przestrzeganie fakultatywnym dla tego państwa członkowskiego.

W drugiej kolejności, w zakresie, w jakim sąd odsyłający obawia się jednak, że w sytuacji takiej jak ta, o której mowa w pkt 36 niniejszego wyroku, dostęp danej osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową do procedury udzielania ochrony międzynarodowej zostanie bezzasadnie utrudniony i że ostatecznie żadne państwo członkowskie nie rozpatrzy jej wniosku, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. W związku z tym Trybunał może być zmuszony wziąć pod rozwagę normy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w swoim pytaniu (zob. wyroki: z dnia 20 marca 1986 r., Tissier, 35/85, EU:C:1986:143, pkt 9; a także z dnia 1 sierpnia 2025 r., Alace i Canpelli, C‑758/24 i C‑759/24, EU:C:2025:591, pkt 44).

Okoliczność, że formalnie sąd odsyłający odniósł się w swoich pytaniach do określonych przepisów prawa Unii, nie stoi bowiem na przeszkodzie temu, by Trybunał dostarczył temu sądowi wszystkich elementów wykładni prawa Unii, które mogą być użyteczne dla rozstrzygnięcia zawisłej przed nim sprawy, wyprowadzając z całości informacji przedstawionych mu przez sąd odsyłający, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, te aspekty prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (zob. wyroki: z dnia 29 listopada 1978 r., Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, pkt 26; a także z dnia 1 sierpnia 2025 r., Alace i Canpelli, C‑758/24 i C‑759/24, EU:C:2025:591, pkt 45).

W świetle tego orzecznictwa w celu udzielenia sądowi odsyłającemu wyczerpującej odpowiedzi należy również dokonać wykładni art. 29 rozporządzenia Dublin III, w przedmiocie którego strony i inne podmioty, o których mowa w art. 23 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przedstawiły swoje uwagi na rozprawie przed Trybunałem.

Ów art. 29 przewiduje w ust. 1, że przekazanie zainteresowanej osoby do odpowiedzialnego państwa członkowskiego jest przeprowadzane tak szybko, jak to jest praktycznie możliwe, a najpóźniej w ciągu sześciu miesięcy od wyrażenia zgody przez inne państwo członkowskie na wniosek o przejęcie lub wtórne przejęcie tej osoby lub od ostatecznej decyzji w sprawie odwołania się, w przypadku gdy ma ono skutek zawieszający, zgodnie z art. 27 ust. 3 tego rozporządzenia.

Zgodnie z art. 29 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia, w przypadku gdy nie dokonano przekazania w terminie sześciomiesięcznym, państwo członkowskie odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej zostaje zwolnione z obowiązku przejęcia lub wtórnego przejęcia zainteresowanej osoby, a odpowiedzialność zostaje przeniesiona na wnioskujące państwo członkowskie.

W pierwszej kolejności, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, z samego brzmienia tego przepisu wynika, że przewiduje on przeniesienie odpowiedzialności na wnioskujące państwo członkowskie, nie uzależniając tego przeniesienia od jakiejkolwiek reakcji odpowiedzialnego państwa członkowskiego (wyrok z dnia 25 października 2017 r., Shiri, C‑201/16, EU:C:2017:805, pkt 30).

Ponadto, jak podkreślił w istocie rzecznik generalny w pkt 51 i 52 opinii, art. 29 ust. 2 rozporządzenia Dublin III jest sformułowany szeroko i nie zawiera żadnego ograniczenia przeniesienia odpowiedzialności do szczególnych przypadków. Przeciwnie, zgodnie z tym przepisem owo przeniesienie odpowiedzialności następuje z mocy prawa, „[w] przypadku gdy nie dokonano przekazania [osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej] w terminie sześciomiesięcznym”. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu przeniesienie odpowiedzialności następuje niezależnie od przyczyn takiego niedokonania przekazania oraz od tego, czy niedokonanie przekazania można przypisać wnioskującemu państwu członkowskiemu, odpowiedzialnemu państwu członkowskiemu, czy też zainteresowanej osobie.

Wynika z tego, że to samo przeniesienie odpowiedzialności ma miejsce również wtedy, gdy przekazanie zainteresowanej osoby nie mogło zostać zrealizowane w terminie przekazania przewidzianym w art. 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III ze względu na jednostronne zawieszenie przez państwo członkowskie wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III tego rozporządzenia, przejęć i wtórnych przejęć osób ubiegających się o ochronę międzynarodową.

W drugiej kolejności tę językową wykładnię potwierdzają kontekst, w jaki wpisuje się art. 29 ust. 2 rozporządzenia Dublin III, a także cele tego rozporządzenia.

Co się tyczy, po pierwsze, kontekstu, z jednej strony z art. 29 ust. 1 tego rozporządzenia w związku z art. 8 ust. 1 i art. 9 rozporządzenia nr 1560/2003 wynika, że wnioskujące państwo członkowskie i odpowiedzialne państwo członkowskie powinny porozumieć się w celu przeprowadzenia przekazania danej osoby oraz że odpowiedzialne państwo członkowskie jest zobowiązane do umożliwienia tego przekazania najszybciej jak to możliwe oraz zapewnienia, że nie powstaną żadne przeszkody w wykonaniu przekazania tej osoby na jego terytorium.

Po drugie, należy podkreślić, że z art. 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III wynika, że prawodawca Unii nie uznał, iż praktyczną niemożność wykonania decyzji o przekazaniu należy uważać za mogącą stanowić uzasadnienie przerwania lub zawieszenia biegu terminu na przekazanie określonego w art. 29 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia. Prawodawca ten nie zawarł bowiem w tym rozporządzeniu żadnego ogólnego przepisu przewidującego takie przerwanie lub zawieszenie tego terminu [zob. podobnie wyroki: z dnia 22 września 2022 r., Bundesrepublik Deutschland (Zawieszenie decyzji o przekazaniu na drodze administracyjnej), C‑245/21 i C‑248/21, EU:C:2022:709, pkt 65, 66; a także z dnia 12 stycznia 2023 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Termin przekazania – Wielość wniosków), od C‑323/21 do C‑325/21, EU:C:2023:4, pkt 69]. A fortiori prawodawca ten nie przewidział również odstępstwa od przeniesienia z mocy prawa odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej po upływie wspomnianego terminu.

Ponadto, co się tyczy niektórych częstych przypadków praktycznej niemożności wykonania decyzji o przekazaniu, prawodawca ten ograniczył się w art. 29 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia do ustalenia, że termin na przekazanie może zostać przedłużony do maksymalnie jednego roku, jeżeli przekazania nie można było przeprowadzić w związku z uwięzieniem zainteresowanej osoby, lub do maksymalnie osiemnastu miesięcy, jeżeli zainteresowana osoba uciekła. Oprócz zaś tego, że przepis ten przewiduje nie przerwanie lub zawieszenie biegu terminu na przekazanie, lecz jego przedłużenie, należy przypomnieć, że przedłużenie to ma charakter wyjątku i w związku z tym powinno być interpretowane ściśle, co wyklucza jego zastosowanie przez analogię do innych przypadków niemożności wykonania decyzji o przekazaniu [wyrok z dnia 22 września 2022 r., Bundesrepublik Deutschland (Zawieszenie decyzji o przekazaniu na drodze administracyjnej), C‑245/21 i C‑248/21, EU:C:2022:709, pkt 67, 68].

Trybunał uznał w tym względzie, że ten termin na przekazanie przewidziany w art. 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III ma zastosowanie w sytuacjach, w których przekazanie zainteresowanej osoby jest niemożliwe [wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Termin przekazania) – Wielość wniosków), od C‑323/21 do C‑325/21, EU:C:2023:4, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo], w tym ze względu na okoliczności, których nie można przypisać wnioskującemu państwu członkowskiemu, takie jak stan zdrowia tej osoby (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lutego 2017 r., C.K. i in., C‑578/16 PPU, EU:C:2017:127, pkt 89) czy pandemia COVID‑19 [zob. podobnie wyrok z dnia 22 września 2022 r., Bundesrepublik Deutschland (Zawieszenie decyzji o przekazaniu na drodze administracyjnej), C‑245/21 i C‑248/21, EU:C:2022:709, pkt 71].

Po drugie, w odniesieniu do celów rozporządzenia Dublin III należy przypomnieć, że z motywów 4 i 5 wynika, iż zmierza ono do ustanowienia precyzyjnej i sprawnej metody, opartej na obiektywnych i sprawiedliwych kryteriach – zarówno dla państw członkowskich, jak i dla zainteresowanych osób – w celu szybkiego ustalenia państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, tak by zagwarantować skuteczny dostęp do procedur udzielania takiej ochrony, przy zachowaniu celu, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej [wyrok z dnia 22 września 2022 r., Bundesrepublik Deutschland (Zawieszenie decyzji o przekazaniu na drodze administracyjnej), C‑245/21 i C‑248/21, EU:C:2022:709, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo].

Aby osiągnąć ten cel, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków, prawodawca Unii w ramach postępowań w sprawie przejęcia i wtórnego przejęcia prowadzonych na podstawie rozporządzenia Dublin III ustanowił pewną liczbę wiążących terminów służących zagwarantowaniu, że procedury te będą przeprowadzane bez nieuzasadnionego opóźnienia [wyrok z dnia 22 września 2022 r., Bundesrepublik Deutschland (Zawieszenie decyzji o przekazaniu na drodze administracyjnej), C‑245/21 i C‑248/21, EU:C:2022:709, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo].

W szczególności sześciomiesięczny termin określony w art. 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III ma na celu zagwarantowanie, by zainteresowana osoba została rzeczywiście jak najszybciej przekazana do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, pozostawiając jednocześnie, z uwzględnieniem praktycznych komplikacji i trudności organizacyjnych, z którymi łączy się wykonanie przekazania tej osoby, czas niezbędny obydwu zainteresowanym państwom członkowskim na uzgodnienia w celu wykonania tego przekazania, a w szczególności wnioskującemu państwu członkowskiemu na określenie sposobu, w jaki nastąpi przekazanie [wyrok z dnia 22 września 2022 r., Bundesrepublik Deutschland (Zawieszenie decyzji o przekazaniu na drodze administracyjnej), C‑245/21 i C‑248/21, EU:C:2022:709, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo].

Terminy te dowodzą również, że prawodawca Unii przywiązuje szczególną wagę do szybkiego ustalenia państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz wskazuje, że – ze względu na cel polegający na zagwarantowaniu skutecznego dostępu do procedur udzielania ochrony międzynarodowej i na niezagrażaniu celowi, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej – w stosownych przypadkach takie wnioski powinny według tego prawodawcy być rozpatrywane przez państwo członkowskie inne niż państwo odpowiedzialne na mocy kryteriów wymienionych w rozdziale III tego rozporządzenia [zob. podobnie wyroki: z dnia 25 października 2017 r., Shiri, C‑201/16, EU:C:2017:805, pkt 39; z dnia 13 listopada 2018 r., X i X, C‑47/17 i C‑48/17, EU:C:2018:900, pkt 69, 70; a także z dnia 30 marca 2023 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Zawieszenie biegu terminu na przekazanie w postępowaniu odwoławczym), C‑556/21, EU:C:2023:272, pkt 38].

Tymczasem przeniesienie jako takie odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w przypadku niedokonanie przekazania wnioskodawcy w wyznaczonym terminie na przekazanie przyczynia się do szybkiego ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego i gwarantuje wnioskodawcy skuteczny dostęp do procedury azylowej.

W tym względzie prawdą jest, że art. 29 ust. 2 rozporządzenia Dublin III, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w niniejszym wyroku, pozwala de facto państwu członkowskiemu pierwotnie wyznaczonemu jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III rozporządzenia Dublin III na uchylenie się, po upływie terminu na przekazanie i poprzez sam fakt jednostronnego zawieszenia postępowań w sprawie przejęć i wtórnych przejęć osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, od odpowiedzialności ciążącej na nim na mocy tego rozporządzenia, a tym samym na zmianę wynikającego z tego rozporządzenia podziału odpowiedzialności między państwami członkowskimi.

Jednakże, po pierwsze, należy podkreślić, że nawet w przypadku takiego jednostronnego zawieszenia to do wnioskującego państwa członkowskiego i odpowiedzialnego państwa członkowskiego należy, jak wynika z pkt 49 niniejszego wyroku, porozumienie się i współpraca w celu doprowadzenia do przekazania przed upływem terminu na przekazanie przewidzianego w art. 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III. Ponadto, jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 70 opinii, odpowiedzialność państwa członkowskiego wyznaczonego jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III tego rozporządzenia pozostaje w pełni aktualna w okresie przewidzianym na przekazanie, w związku z czym w tym okresie utrzymany zostaje system kryteriów ustalania odpowiedzialności ustanowiony w tym rozporządzeniu.

Po drugie, przeniesienie z mocy prawa odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w przypadku niedokonanie przekazania danej osoby w tym terminie jest ostatecznie jedynym sposobem zagwarantowania tej osobie skutecznego dostępu do procedury azylowej, a tym samym skuteczności jej prawa podstawowego do ubiegania się o azyl w państwie członkowskim, zagwarantowanego w art. 18 Karty.

Po trzecie, w każdym razie należy dodać, że wnioskujące państwo członkowskie nie może odmówić zastosowania art. 29 ust. 2 rozporządzenia Dublin III na tej podstawie, że państwo członkowskie wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III tego rozporządzenia zawiesiło stosowanie procedur wynikających z tego rozporządzenia.

W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem państwo członkowskie nie może powoływać się na okoliczność, że inne państwa członkowskie również uchybiły swoim zobowiązaniom, w celu usprawiedliwienia własnego uchybienia w zakresie wykonania swoich zobowiązań, które na nim ciążą, zgodnie z prawem Uni. W unijnym porządku prawnym ustalonym traktatem FUE wdrażanie prawa unijnego przez państwa członkowskie nie może być bowiem uzależnione od przesłanki wzajemności. Artykuły 258 i 259 TFUE przewidują odpowiednie środki zaskarżenia, na wypadek gdy państwa członkowskie uchybią wynikającym z traktatu FUE zobowiązaniom (zob. podobnie wyroki: z dnia 11 stycznia 1990 r., Blanguernon, C‑38/89, EU:C:1990:11 pkt 7; a także z dnia 11 lipca 2018 r., Komisja/Belgia, C‑356/15, EU:C:2018:555, pkt 106 i przytoczone tam orzecznictwo).

W związku z tym środek zaradczy przeciwko ewentualnemu naruszeniu rozporządzenia Dublin III przez państwo członkowskie pierwotnie wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III tego rozporządzenia, takiemu jak to wskazane przez sąd odsyłający w ramach sporu w postępowaniu głównym, polega na możliwości wniesienia przez Komisję oraz każde inne państwo członkowskie przeciwko temu państwu członkowskiemu skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na podstawie, odpowiednio, art. 258 i 259 TFUE (zob. analogicznie wyroki: z dnia 19 grudnia 2019 r., Deutsche Umwelthilfe, C‑752/18, EU:C:2019:1114, pkt 53; z dnia 21 grudnia 2021 r., Randstad Italia, C‑497/20, EU:C:2021:1037, pkt 79).

Z powyższego wynika, że w odniesieniu do sporu w postępowaniu głównym dopiero po upływie terminu na przekazanie Republika Federalna Niemiec stanie się, w razie niewykonania decyzji o przekazaniu, państwem członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie wniosku DO o udzielenie ochrony międzynarodowej.

W tym względzie, w celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej i wyczerpującej odpowiedzi, należy jeszcze dodać, że art. 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy, tak jak w postępowaniu głównym, odwołanie od decyzji o przekazaniu ma skutek zawieszający zgodnie z art. 27 ust. 4 tego rozporządzenia, termin na przekazanie biegnie od dnia wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie tego odwołania, tak że wykonanie decyzji o przekazaniu powinno nastąpić najpóźniej w ciągu sześciu miesięcy od wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie wspomnianego odwołania [zob. podobnie wyrok z dnia 22 września 2022 r., Bundesrepublik Deutschland (Zawieszenie decyzji o przekazaniu na drodze administracyjnej), C‑245/21 i C‑248/21, EU:C:2022:709, pkt 49].

W świetle całości powyższych rozważań na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć w ten sposób, że:

artykuł 3 ust. 2 akapity drugi i trzeci rozporządzenia Dublin III należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego nie jest zobowiązane do prowadzenia dalszej oceny kryteriów przewidzianych w rozdziale III tego rozporządzenia ani nie staje się samo odpowiedzialne, jeżeli państwo członkowskie pierwotnie wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie tych kryteriów jednostronnie zawiesiło przejęcie i wtórne przejęcie osób, wobec których wydano decyzję o przekazaniu na podstawie tego rozporządzenia, gdy w tym ostatnim państwie członkowskim nie występują wady systemowe powodujące pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 Karty;

artykuł 29 ust. 2 rozporządzenia Dublin III należy interpretować w ten sposób, że jeżeli przekazania tych osób nie można dokonać w terminie przekazania przewidzianym w art. 29 ust. 1 tego rozporządzenia, to odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej zostaje przeniesiona z mocy prawa na wnioskujące państwo członkowskie, nawet jeśli niedokonanie przekazania jest konsekwencją zawieszenia przejęć i wtórnych przejęć wspomnianych osób, o którym jednostronnie zdecydowało państwo członkowskie pierwotnie wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III wspomnianego rozporządzenia.

W przedmiocie pytania trzeciego

Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 33 ust. 1 dyrektywy 2013/32 należy interpretować w ten sposób, że zezwala on na odrzucenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jako niedopuszczalnego ze względu na to, że odpowiedzialne państwo członkowskie nie jest skłonne do przejęcia lub wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Zgodnie z art. 33 ust. 1 dyrektywy 2013/32 oprócz przypadków, w których wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej nie jest rozpatrywany zgodnie z rozporządzeniem Dublin III, od państw członkowskich nie wymaga się oceny, czy wnioskodawca kwalifikuje się do objęcia go taką ochroną zgodnie z dyrektywą 2011/95, w przypadku gdy wniosek jest uznany za niedopuszczalny na mocy tego artykułu. W tym względzie ust. 2 rzeczonego artykułu wylicza w sposób wyczerpujący przypadki, w których państwa członkowskie mogą uznać wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny [wyroki: z dnia 19 marca 2019 r., Ibrahim i in., C‑297/17, C‑318/17, C‑319/17 i C‑438/17, EU:C:2019:219, pkt 76; a także z dnia 1 sierpnia 2022 r., Bundesrepublik Deutschland (Dziecko uchodźców urodzone poza państwem przyjmującym), C‑720/20, EU:C:2022:603, pkt 48].

Zarówno z wyczerpującego charakteru wyliczenia zawartego w art. 33 ust. 2 dyrektywy 2013/32, jak i z derogacyjnego charakteru podstaw niedopuszczalności wynika, że fakt zamieszczenia tego wyliczenia oznacza, iż przepis ten powinien podlegać wykładni ścisłej, a zatem nie można go stosować do sytuacji, która nie odpowiada jego brzmieniu [zob. podobnie wyrok z dnia 1 sierpnia 2022 r., Bundesrepublik Deutschland (Dziecko uchodźców urodzone poza państwem przyjmującym), C‑720/20, EU:C:2022:603, pkt 51].

Tymczasem ani okoliczność, że inne państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, ani a fortiori jednostronne zawieszenie przez to inne państwo członkowskie postępowań przejęć i wtórnych przejęć osób ubiegających się o ochronę międzynarodową nie znajdują się wśród sytuacji wymienionych w art. 33 ust. 2 dyrektywy 2013/32.

Ponadto z brzmienia art. 33 ust. 1 dyrektywy 2013/32, a w szczególności ze sformułowania „[o]prócz przypadków, w których wniosek nie jest rozpatrywany zgodnie z [rozporządzeniem Dublin III]”, wynika, że przepis ten wyraźnie rozróżnia przypadki, w których wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej nie jest rozpatrywany zgodnie z tym rozporządzeniem, od przypadków, w których taki wniosek może zostać odrzucony jako niedopuszczalny w oparciu o jedną z podstaw wyczerpująco wymienionych w art. 33 ust. 2 tej dyrektywy (zob. podobnie postanowienie z dnia 5 kwietnia 2017 r., Ahmed, C‑36/17, EU:C:2017:273, pkt 38).

Tymczasem w sytuacji gdy państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego postanowi nie rozpatrywać wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej ze względu na niewymieniony w art. 33 ust. 2 dyrektywy 2013/32 powód, że inne państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie tego wniosku oraz że to inne państwo członkowskie zaakceptowało wniosek o przejęcie lub wtórne przejęcie wnioskodawcy, prawodawca Unii uznał, że odrzucenie takiego wniosku powinno być zapewnione nie w drodze decyzji o niedopuszczalności na podstawie tego przepisu, lecz w drodze decyzji o przekazaniu i odmowie rozpatrzenia na podstawie art. 26 rozporządzenia Dublin III [zob. analogicznie postanowienie z dnia 5 kwietnia 2017 r., Ahmed, C‑36/17, EU:C:2017:273, pkt 39, 41; a także wyrok z dnia 19 marca 2019 r., Ibrahim i in., C‑297/17, C‑318/17, C‑319/17 i C‑438/17, EU:C:2019:219, pkt 79].

W świetle powyższych rozważań na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż art. 33 ust. 1 dyrektywy 2013/32 należy interpretować w ten sposób, że nie zezwala on na odrzucenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jako niedopuszczalnego ze względu na to, że odpowiedzialne państwo członkowskie nie jest skłonne do przejęcia lub wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej.

W przedmiocie pytań czwartego i piątego

W świetle odpowiedzi udzielonej na pytania pierwsze i drugie nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania czwarte i piąte.

W przedmiocie kosztów

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 3 ust. 2 akapity drugi i trzeci rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca

należy interpretować w ten sposób, że:

państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego nie jest zobowiązane do prowadzenia dalszej oceny kryteriów przewidzianych w rozdziale III tego rozporządzenia ani nie staje się samo odpowiedzialne, jeżeli państwo członkowskie pierwotnie wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie tych kryteriów jednostronnie zawiesiło przejęcie i wtórne przejęcie osób, wobec których wydano decyzję o przekazaniu na podstawie wspomnianego rozporządzenia, gdy w tym ostatnim państwie członkowskim nie występują wady systemowe powodujące pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

Artykuł 29 ust. 2 rozporządzenia nr 604/2013

jeżeli przekazania tych osób nie można dokonać w terminie przekazania przewidzianym w art. 29 ust. 1 tego rozporządzenia, to odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej zostaje przeniesiona z mocy prawa na wnioskujące państwo członkowskie, nawet jeśli niedokonanie przekazania jest konsekwencją zawieszenia przejęć i wtórnych przejęć wspomnianych osób, o którym jednostronnie zdecydowało państwo członkowskie pierwotnie wyznaczone jako odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozdziale III wspomnianego rozporządzenia.

Artykuł 33 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej

nie zezwala on na odrzucenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jako niedopuszczalnego ze względu na to, że odpowiedzialne państwo członkowskie nie jest skłonne do przejęcia lub wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Podpisy

( *1 ) Język postępowania: niemiecki.

( i ) Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.