Sygn. akt C-459/25
Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (dziewiąta izba)
z dnia 1 października 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Ochrona konsumentów – Dyrektywa 93/13/EWG – Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Umowa najmu – Warunek umowy obciążający najemcę całością kosztów sądowych w przypadku niewywiązania się z ciążących na nim zobowiązań umownych – Skutki stwierdzenia nieuczciwego charakteru tego warunku – Stosowanie przepisów prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym – Podział i ustalanie kosztów w postępowaniu sądowym – Autonomia proceduralna państw członkowskich – Zasada skuteczności
W sprawie C‑459/25
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) postanowieniem z dnia 4 lipca 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 11 lipca 2025 r., w postępowaniu:
Stichting Woonstichting Lieven de Key
przeciwko
BS,
TRYBUNAŁ (dziewiąta izba),
w składzie: M. Condinanzi, prezes izby, N. Jääskinen i A. Kornezov (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: D. Spielmann,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– w imieniu Stichting Woonstichting Lieven de Key – R.L.M.M. Tan, advocaat,
– w imieniu Komisji Europejskiej – P. Kienapfel oraz F. van Schaik, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1 oraz art. 8b dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z dnia 27 listopada 2019 r. (Dz.U. 2019, L 328, s. 7) (zwanej dalej „dyrektywą 93/13”).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Stichting Woonstichting Lieven de Key (zwaną dalej „LdK”), osobą prawną prawa niderlandzkiego prowadzącą działalność polegającą na wynajmie nieruchomości, a BS, osobą fizyczną, w przedmiocie rozwiązania zawartej między BS a LdK umowy najmu, zapłaty odszkodowania za zajmowanie przedmiotu najmu oraz zwrotu kosztów sądowych i pozasądowych poniesionych przez LdK.
Ramy prawne
Prawo Unii
Motyw trzynasty dyrektywy 93/13 stanowi:
„zakłada się, iż obowiązujące w państwach członkowskich przepisy ustawowe i wykonawcze, które bezpośrednio lub pośrednio ustalają warunki umów konsumenckich, nie zawierają nieuczciwych warunków; w związku z tym nie wydaje się konieczne rozpatrywanie warunków umowy, które są zgodne z obowiązującymi przepisami ustawowymi lub wykonawczymi oraz zgodne z zasadami lub postanowieniami konwencji międzynarodowych, których stronami są państwa członkowskie lub Wspólnota; użyte w art. 1 ust. 2 sformułowanie »obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze« obejmuje również zasady, które zgodnie z prawem będą stosowane między umawiającymi się stronami z zastrzeżeniem, że nie dokonano żadnych innych uzgodnień”.
Artykuł 1 ust. 2 tej dyrektywy przewiduje:
„Warunki umowy odzwierciedlające obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze oraz postanowienia lub zasady konwencji międzynarodowych, których stroną są państwa członkowskie lub Wspólnota, zwłaszcza w dziedzinie transportu, nie będą podlegały przepisom niniejszej dyrektywy”.
Artykuł 6 ust. 1 rzeczonej dyrektywy stanowi:
„Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”.
Artykuł 7 ust. 1 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami”.
Zgodnie z art. 8b dyrektywy 93/13:
„1. Państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszeń przepisów krajowych przyjętych na mocy niniejszej dyrektywy i podejmują wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia ich wykonywania. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.
2. Państwa członkowskie mogą ograniczyć stosowanie takich sankcji do sytuacji, w których warunki umowne są wprost określone w prawie krajowym jako nieuczciwe we wszystkich okolicznościach lub w których sprzedawca lub dostawca nadal stosuje warunki umowne, które zostały uznane za nieuczciwe w ostatecznej decyzji wydanej zgodnie z art. 7 ust. 2.
[…]”.
Prawo niderlandzkie
Artykuł 237 ust. 1 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (kodeksu postępowania cywilnego), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanego dalej „kodeksem postępowania cywilnego”), stanowi, że kosztami zostaje obciążona strona przegrywająca sprawę.
Artykuł 242 tego kodeksu upoważnia sąd do obniżenia z urzędu kwoty ustalonych umownie kosztów sądowych.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
LdK, jako właściciel i wynajmujący, wynajmował BS miejsce postojowe.
Zgodnie z art. 11.1 umowy najmu zawartej między LdK a BS w przypadku naruszenia przez najemcę któregokolwiek z postanowień tej umowy lub ustawy wszelkie koszty poniesione przez wynajmującego w celu wykonania tej umowy, w tym koszty administracyjne, a także wszelkie koszty sądowe i pozasądowe, ponosi najemca.
Z uwagi na niepłacenie czynszu przez BS i w następstwie szeregu wezwań do zapłaty LdK wniósł do kantonrechter (sądu rejonowego, Niderlandy) powództwo przeciwko BS w celu rozwiązania umowy najmu, usunięcia BS z odnośnego miejsca parkingowego i zasądzenia od niego kwoty 482,50 EUR, w tym kosztów pozasądowych, oraz odszkodowania za zajmowanie przedmiotu najmu do czasu jego faktycznego usunięcia, a także kosztów postępowania sądowego.
BS nie stawił się na rozprawie.
Wyrokiem wstępnym z dnia 23 kwietnia 2024 r. kantonrechter (sąd rejonowy) orzekł, że art. 11.1 umowy najmu należy uznać za nieuczciwy warunek w zakresie, w jakim obciąża on najemcę kosztami pozasądowymi. Co się tyczy obciążenia najemcy całością kosztów sądowych, sąd ten tymczasowo przyjął taką samą kwalifikację, w szczególności ze względu na to, że warunek ten powodował, że kwota tych kosztów mogła przekroczyć kwotę ustaloną w krajowej tabeli stawek określającej pułap kosztów, jakimi strona przegrywająca może zostać obciążona w ramach postępowania sądowego. Zdaniem tego sądu wynajmujący może, na podstawie art. 11.1 umowy najmu, zażądać od najemcy zapłaty całości kosztów sądowych, w tym w przypadku polubownego rozstrzygnięcia sporu po wniesieniu pozwu lub nawet po wydaniu orzeczenia, w którym wysokość tych kosztów została obniżona. W związku z tym wspomniany warunek może powodować brak równowagi między stronami umowy. W tych okolicznościach kantonrechter (sąd rejonowy) wstępnie uznał, że warunku umownego nie należy zastępować przepisami kodeksu postępowania cywilnego dotyczącymi podziału i ustalania kosztów w ramach sądowego postępowania cywilnego rozpatrywanego w postępowaniu głównym, ponieważ takie zastąpienie prowadziłoby do pozbawienia dyrektywy 93/13 jej skutku odstraszającego.
Kolejnym wyrokiem wstępnym z dnia 16 lipca 2024 r. kantonrechter (sąd rejonowy) zwrócił się do Hoge Raad der Nederlanden (sądu najwyższego Niderlandów), który jest sądem odsyłającym, z dwoma pytaniami prejudycjalnymi, dotyczącymi, po pierwsze, nieuczciwego charakteru art. 11.1 umowy najmu, a po drugie, w przypadku uznania tego art. 11.1 za nieuczciwy, możliwości obciążenia konsumenta kosztami postępowania na podstawie art. 237 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym kosztami postępowania zostaje obciążona strona przegrywająca sprawę w postępowaniu sądowym.
Co się tyczy pytania pierwszego, sąd odsyłający uznał art. 11.1 umowy najmu za nieuczciwy warunek, w związku z czym nie wiąże on konsumenta, i stwierdził, że umowa najmu może jednak nadal obowiązywać bez tego warunku.
W odniesieniu do pytania drugiego sąd ten zastanawia się, czy konsument może zostać obciążony kosztami na podstawie art. 237 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego, w przypadku gdyby przegrał on sprawę w postępowaniu głównym. Sąd odsyłający uważa, że z wyroku z dnia 27 stycznia 2021 r., Dexia Nederland (C‑229/19 i C‑289/19, EU:C:2021:68), wynika, iż w przypadku gdy umowa może nadal obowiązywać w braku danego nieuczciwego warunku, sąd krajowy nie może zastąpić tego warunku przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, i zastanawia się, czy art. 237 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego można uznać za taki.
W tym względzie wyjaśnia on, że ów art. 237 ust. 1 ma charakter hybrydowy. Po pierwsze, przepis ten można uznać za „przepis proceduralny”, ponieważ nie ma on na celu uregulowania równowagi stosunku umownego, a jego jedynym adresatem jest sąd, na którym spoczywa obowiązek obciążenia kosztami strony, która zasadniczo przegrała sprawę. Po drugie, wspomniany przepis można uznać za przepis prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, ponieważ strony umowy mogą od niego odstąpić umownie, przewidując, że w przypadku gdy toczy się między nimi postępowanie, strona, która przegrała sprawę w postępowaniu sądowym, ponosi całość kosztów sądowych, w tym opłaty i wydatki, lub przeciwnie, poprzez wyłączenie takiego obowiązku.
Ponadto z postanowienia odsyłającego wynika zasadniczo, że w przypadku gdy strony umowy uzgodniły, iż strona przegrywająca sprawę w postępowaniu sądowym powinna pokryć całość kosztów sądowych, art. 242 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego upoważnia sąd do obniżenia z urzędu ich wysokości.
Wreszcie, sąd odsyłający zastanawia się, czy zastosowanie przepisów krajowych dotyczących obciążenia strony, która przegrała sprawę w postępowaniu sądowym, kosztami jest zgodne z celem dyrektywy 93/13. Zdaniem tego sądu umożliwienie przedsiębiorcy skorzystania z tych przepisów po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku mogłoby bowiem wyeliminować zamierzony przez tę dyrektywę skutek odstraszający w odniesieniu do stosowania takich warunków, podczas gdy niezastosowanie tych przepisów mogłoby stanowić odpowiednią sankcję.
W tych okolicznościach Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1 i art. 8b dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one temu, aby w sytuacji, gdy przedsiębiorca zawarł w umowie nieuczciwą klauzulę dotycząca kosztów postępowania, a umowa może obowiązywać po usunięciu z niej tej klauzuli, konsument, który przegrał w postępowaniu sądowym, został zobowiązany do zwrotu przedsiębiorcy kosztów tego postępowania na podstawie krajowych przepisów procesowych, od których odstępstwo na niekorzyść konsumenta stanowiła nieuczciwa klauzula dotycząca kosztów postępowania?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. W tym względzie do Trybunału należy wskazanie na podstawie całości informacji przedstawionych przez sąd krajowy, a w szczególności na podstawie uzasadnienia postanowienia odsyłającego, elementów prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (zob. wyroki: z dnia 29 listopada 1978 r., Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, pkt 26; z dnia 25 lutego 2025 r., Alphabet i in., C‑233/23, EU:C:2025:110, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie, co się tyczy znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym art. 8b dyrektywy 93/13, wymienionego w pytaniu prejudycjalnym, należy przypomnieć, że przepis ten nakłada na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia systemu sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych transponujących tę dyrektywę. Tymczasem spór w postępowaniu głównym nie dotyczy nałożenia na danego przedsiębiorcę grzywny lub innej sankcji za takie naruszenie, w związku z czym art. 8b dyrektywy 93/13 nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia tego sporu.
Należy zatem uznać, że poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy warunek umowy zobowiązujący konsumenta do zapłaty całości kosztów sądowych związanych z postępowaniem, którego źródłem jest uchybienie przez niego któremukolwiek z jego obowiązków wynikających z umowy najmu lub ustawy, został uznany za nieuczciwy i w konsekwencji za nieważny, przy czym umowa ta może jednak nadal obowiązywać bez tego warunku, stoją one na przeszkodzie temu, by konsument, który przegrał sprawę w postępowaniu sądowym, został obciążony kosztami postępowania zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi regulującymi podział i ustalenie kosztów.
W tym względzie należy przypomnieć, że celem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, a w szczególności drugiego członu zdania, nie jest unieważnienie wszystkich umów zawierających nieuczciwe warunki, lecz zastąpienie formalnej równowagi między prawami i obowiązkami stron umowy, jaką ustanawia umowa, równowagą rzeczywistą, pozwalającą na przywrócenie równości między nimi, przy czym uściślono, że dana umowa musi co do zasady nadal obowiązywać bez zmian innych niż wynikające ze zniesienia nieuczciwych warunków. Jeśli ten ostatni warunek jest spełniony, dana umowa może, zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, zostać utrzymana w mocy, pod warunkiem że zgodnie z przepisami prawa krajowego takie utrzymanie w mocy umowy bez nieuczciwych postanowień jest prawnie możliwe, co musi zostać zweryfikowane przy zastosowaniu obiektywnego podejścia (wyrok z dnia 8 grudnia 2022 r., GUPFINGER Einrichtungsstudio, C‑625/21, niepublikowany, EU:C:2022:971, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
Wyjątkowa możliwość zastąpienia nieuczciwego warunku umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego warunku umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni zostałby tym ukarany (wyrok z dnia 8 grudnia 2022 r., GUPFINGER Einrichtungsstudio, C‑625/21, niepublikowany, EU:C:2022:971, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).
Wynika z tego, że jeżeli, tak jak w sprawie w postępowaniu głównym, umowa może pozostać w mocy po usunięciu nieuczciwych warunków, to sąd krajowy nie może zastąpić tych warunków przepisem krajowym o charakterze dyspozytywnym (wyrok z dnia 8 grudnia 2022 r., GUPFINGER Einrichtungsstudio, C‑625/21, niepublikowany, EU:C:2022:971, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
W przypadku gdy umowa zawiera nieuczciwy warunek, niemożność zastąpienia go przepisem dyspozytywnym prawa krajowego ma na celu zapewnienie realizacji długoterminowego celu art. 7 dyrektywy 93/13, jakim jest zaprzestanie stosowania nieuczciwych warunków przy jednoczesnym utrzymaniu odstraszającego skutku samego niestosowania tych warunków. Taki skutek znajduje uzasadnienie w charakterze i znaczeniu interesu publicznego, na którym opiera się ochrona zapewniona konsumentom i zgodnie z którym dyrektywa 93/13 nakłada na państwa członkowskie obowiązek przewidzenia odpowiednich i skutecznych środków w celu zaprzestania stosowania nieuczciwych warunków. W związku z tym przedsiębiorca, który naruszył równowagę umowną poprzez narzucenie nieuczciwego warunku, nie może powoływać się na tę równowagę w celu uniknięcia konsekwencji nieważności tego warunku (zob. podobnie wyrok z dnia 8 grudnia 2022 r., GUPFINGER Einrichtungsstudio, C‑625/21, niepublikowany, EU:C:2022:971, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
Wynika z tego, że przedsiębiorca, który nałożył na konsumenta warunek uznany przez sąd krajowy za nieuczciwy, a w konsekwencji za nieważny – w przypadku gdy umowa może dalej obowiązywać bez tego warunku – nie może dochodzić ustawowego odszkodowania przewidzianego w przepisie prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, który miałby zastosowanie w braku wspomnianego warunku (wyrok z dnia 8 grudnia 2022 r., GUPFINGER Einrichtungsstudio, C‑625/21, niepublikowany, EU:C:2022:971, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).
Co się tyczy kwestii tego, które przepisy prawa krajowego należy uznać za przepisy o charakterze dyspozytywnym, z orzecznictwa wynika, że chodzi o przepisy, które mają domyślne zastosowanie w braku odmiennego porozumienia między stronami (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2021 r., Trapeza Peiraios, C‑243/20, EU:C:2021:1045, pkt 30, 36) i które mają odzwierciedlać równowagę, jaką prawodawca krajowy starał się ustanowić między całością praw i obowiązków stron określonych umów, na wypadek gdyby strony albo nie odstąpiły od standardowej normy ustanowionej przez ustawodawcę krajowego dla danych umów, albo wyraźnie wybrały możliwość zastosowania normy wprowadzonej w tym celu przez ustawodawcę krajowego (wyroki: z dnia 3 października 2019 r., Dziubak, C‑260/18, EU:C:2019:819, pkt 60; z dnia 27 kwietnia 2023 r., AxFina Hungary, C‑705/21, EU:C:2023:352, pkt 54).
W niniejszej sprawie sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy przepisy prawa krajowego dotyczące podziału i ustalania kosztów, takie jak art. 237 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego, a także przepisy wprowadzające tabelę stawek określającą pułap tych kosztów, można uznać za dyspozytywne w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w poprzednim punkcie.
W tym względzie, o ile ostatecznie to do sądu odsyłającego, który jako jedyny jest właściwy do dokonania oceny okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym i do dokonania wykładni uregulowań krajowych, należy ustalenie, czy taki przepis można zakwalifikować jako „przepis prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym”, o tyle Trybunał, do którego zwrócono się o udzielenie temu sądowi użytecznej odpowiedzi, jest właściwy do udzielenia mu wskazówek wynikających z akt sprawy w postępowaniu głównym oraz przedstawionych mu uwag na piśmie, które umożliwią temu sądowi wydanie orzeczenia (zob. podobnie wyrok z dnia 7 września 2022 r., Cilevičs i in., C‑391/20, EU:C:2022:638, pkt 72, 73 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że art. 237 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego nie reguluje stosunków między stronami umowy ani nie odzwierciedla równowagi, jaką ustawodawca krajowy zamierzał ustanowić między całością praw i obowiązków stron określonych umów, lecz jest skierowany wyłącznie do sądu krajowego, który rozstrzyga o podziale kosztów w ramach postępowania sądowego.
Z postanowienia tego wynika również, że w dziedzinie ustalania kosztów sądy krajowe stosują „stawkę likwidacyjną”, określającą pułap wynagrodzenia adwokata, którym może zostać obciążona strona przegrywająca sprawę, w związku z czym kwota ta może być niższa od kwoty uzgodnionej przez stronę wygrywającą z jej adwokatem.
Ponadto zgodnie z tym postanowieniem art. 242 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego upoważnia sąd do obniżenia z urzędu kwoty ustalonych umownie kosztów sądowych.
O ile sąd odsyłający podkreśla, że strony umowy mogą odstąpić od zasady przewidzianej w art. 237 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego, o tyle – jak wynika zasadniczo z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał – w przypadku gdy warunek zawierający takie odstępstwo zostanie uznany za nieuczciwy, a następnie stwierdzona zostanie jego nieważność, zastosowanie tego przepisu prowadziłoby do przywrócenia właściwości sądu krajowego w zakresie orzekania w przedmiocie podziału i ustalania kosztów, z zastosowaniem pułapu wynagrodzenia adwokata zgodnie ze stawką likwidacyjną.
Taki rezultat wydaje się zgodny z orzecznictwem Trybunału, zgodnie z którym warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta, a w związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć co do zasady skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku rzeczonego warunku [zob. podobnie wyroki: z dnia 13 marca 2025 r., Banco Santander, C‑230/24, EU:C:2025:177, pkt 29; z dnia 30 kwietnia 2025 r., AxFina Hungary (Dalsze obowiązywanie umowy), C‑630/23, EU:C:2025:302, pkt 45].
Wydaje się zatem, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, że art. 237 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisy dotyczące rzeczonej stawki nie są przepisami prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 30 niniejszego wyroku, ponieważ nie mają one odzwierciedlać równowagi, którą ustawodawca krajowy zamierzał ustanowić między całością praw i obowiązków stron umowy.
Należy zatem stwierdzić, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie przypomnianym w pkt 25–30 niniejszego wyroku, należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie stosowaniu przez sąd krajowy przepisów krajowych w dziedzinie podziału i ustalania kosztów.
Jednocześnie należy również przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem podział kosztów postępowania sądowego przed sądami krajowymi jest objęty zakresem autonomii proceduralnej państw członkowskich pod warunkiem przestrzegania zasad równoważności i skuteczności (wyroki: z dnia 27 listopada 2025 r., Gryczara, C‑746/24, EU:C:2025:925, pkt 46; z dnia 22 stycznia 2026 r., Herchoski, C‑902/24, EU:C:2026:42, pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo).
Co się tyczy zasady równoważności, wystarczy zauważyć, że żaden z elementów akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie wywołuje wątpliwości co do zgodności z tą zasadą przepisów krajowych regulujących podział i ustalanie kosztów.
Jeżeli chodzi o zasadę skuteczności, Trybunał wielokrotnie orzekał, że o ile zasada skuteczności nie stoi zasadniczo na przeszkodzie temu, aby konsument ponosił pewne koszty sądowe, gdy wnosi powództwo o stwierdzenie nieuczciwego charakteru warunku umownego, o tyle należy również zauważyć, że dyrektywa 93/13 przyznaje konsumentowi prawo do zwrócenia się do sądu w celu stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umownego i odstąpienia od jego stosowania, którego skuteczny charakter należy zachować. W związku z tym system podziału kosztów takiego postępowania nie może zniechęcać konsumenta do korzystania z tego prawa (wyroki: z dnia 27 listopada 2025 r., Gryczara, C‑746/24, EU:C:2025:925, pkt 48; z dnia 22 stycznia 2026 r., Herchoski, C‑902/24, EU:C:2026:42, pkt 78 i przytoczone tam orzecznictwo).
W szczególności Trybunał wyjaśnił, że rozwiązania proceduralne, które powodują zbyt wysokie koszty dla konsumenta, mogłyby prowadzić do tego, że zostałby on zniechęcony do wniesienia powództwa – ze względu na stosunek kosztów, jakie wiążą się z dochodzeniem praw w postępowaniu sądowym, do kwoty spornego zadłużenia – lub do interweniowania w użyteczny sposób w obronie swoich praw przed sądem, przed którym powództwo przeciwko niemu wytoczył przedsiębiorca (wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r., Caixabank, C‑385/20, EU:C:2022:278, pkt 54).
W niniejszej sprawie uregulowania krajowe regulujące podział i ustalanie kosztów przewidują, w celu zagwarantowania prawa dostępu do sądu, po pierwsze, tabelę stawek określającą pułap kosztów, którymi może zostać obciążona strona przegrywającą sprawę, a po drugie, właściwość sądu w zakresie obniżenia z urzędu kwoty kosztów sądowych. Wydaje się zatem, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, że uregulowania te pozwalają sądowi krajowemu uniknąć sytuacji, w której konsument zostanie obciążony zbyt wysokimi kosztami sądowymi, które mogłyby zniechęcić go do wszczęcia postępowania sądowego lub obrony, z poszanowaniem zasady skuteczności.
W zakresie, w jakim sąd odsyłający zastanawia się również nad kwestią, czy uregulowania krajowe w dziedzinie podziału i ustalania kosztów są zgodne z celem dyrektywy 93/13 polegającym na zniechęceniu przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, należy uznać, że uregulowania te nie mogą zagrozić realizacji tego celu, ponieważ zgodnie z tymi uregulowaniami przedsiębiorca, według postanowienia odsyłającego, otrzymałby zwrot nie wszystkich poniesionych przez siebie kosztów sądowych, wbrew temu, co zostało przewidziane w warunku umownym uznanym za nieuczciwy, lecz jedynie ich części, w granicach pułapu określonego przez „stawkę likwidacyjną” i stosownie do okoliczności, po obniżeniu danej kwoty przez sąd z urzędu.
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na zadane pytanie powinna brzmieć: art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy warunek umowy zobowiązujący konsumenta do zapłaty całości kosztów sądowych związanych z postępowaniem, którego źródłem jest uchybienie przez niego któremukolwiek z jego obowiązków wynikających z umowy najmu lub ustawy, został uznany za nieuczciwy i w konsekwencji za nieważny, przy czym umowa ta może jednak nadal obowiązywać bez tego warunku, nie stoją one na przeszkodzie temu, by konsument, który przegrał sprawę w postępowaniu sądowym, został obciążony kosztami postępowania zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi regulującymi podział i ustalanie kosztów.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (dziewiąta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z dnia 27 listopada 2019 r., w związku z zasadą skuteczności
należy interpretować w ten sposób, że:
w sytuacji gdy warunek umowy zobowiązujący konsumenta do zapłaty całości kosztów sądowych związanych z postępowaniem, którego źródłem jest uchybienie przez niego któremukolwiek z jego obowiązków wynikających z umowy najmu lub ustawy, został uznany za nieuczciwy i w konsekwencji za nieważny, przy czym umowa ta może jednak nadal obowiązywać bez tego warunku, nie stoją one na przeszkodzie temu, by konsument, który przegrał sprawę w postępowaniu sądowym, został obciążony kosztami postępowania zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi regulującymi podział i ustalanie kosztów.
Podpisy
* Język postępowania: niderlandzki.
