Sygn. akt C-548/25
Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 22 października 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Środowisko – Dyrektywa 92/43/EWG – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Obszary specjalnej ochrony – Artykuł 6 ust. 3 – Odpowiednia ocena skutków planu lub przedsięwzięcia, które mogłyby oddziaływać na teren chroniony, z punktu widzenia celów ochrony tego obszaru – Wyłączenie niektórych kategorii działalności, planów lub przedsięwzięć z obowiązku przeprowadzenia odpowiedniej oceny
W sprawie C‑548/25
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Raad voor Vergunningsbetwistingen (sąd orzekający w przedmiocie sporów dotyczących pozwoleń na budowę, Belgia) postanowieniem z dnia 31 lipca 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 14 sierpnia 2025 r., w postępowaniu:
Dryade vzw
przeciwko
Stad Peer, reprezentowane przez zarząd miasta,
przy udziale:
X vvzrl,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: I. Jarukaitis, prezes izby, R. Frendo, N. Jääskinen, M. Condinanzi i A. Kornezov (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: J. Kokott,
sekretarz: V. Di Bucci,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– w imieniu Dryade vzw – M. Van de Poel, advocaat,
– w imieniu rządu belgijskiego – S. Baeyens, P. Cottin i C. Pochet, w charakterze pełnomocników, których wspierali N. Dewulf, G. Schaiko i B. Schelstraete, advocaten,
– w imieniu Komisji Europejskiej – N. Ruiz García i F. van Schaik, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 ust. 3 dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. 1992, L 206, s. 7; sprostowanie: Dz.U. 2007, L 206, s. 15, zwanej dalej „dyrektywą siedliskową”).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Dryade vzw, stowarzyszeniem o celu niezarobkowym, a Stad Peer (miastem Peer, Belgia), reprezentowanym przez zarząd miasta, w przedmiocie wniesionego przez to stowarzyszenie żądania stwierdzenia nieważności decyzji tego miasta, w której przyjęto zgłoszenie o eksploatacji ujęcia wód gruntowych.
Ramy prawne
Prawo Unii
Artykuł 2 dyrektywy siedliskowej stanowi:
„1. Niniejsza dyrektywa ma na celu przyczynienie się do zapewnienia różnorodności biologicznej poprzez ochronę siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory na europejskim terytorium państw członkowskich, do którego stosuje się traktat.
2. Środki podejmowane zgodnie z niniejszą dyrektywą mają na celu zachowanie lub odtworzenie, we właściwym stanie ochrony, siedlisk przyrodniczych oraz gatunków dzikiej fauny i flory będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty.
[…]”.
Artykuł 6 dyrektywy siedliskowej stanowi w ust. 2 i 3:
„2. Państwa członkowskie podejmują odpowiednie działania w celu uniknięcia na specjalnych obszarach ochrony pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, jak również w celu uniknięcia niepokojenia gatunków, dla których zostały wyznaczone takie obszary, o ile to niepokojenie może mieć znaczenie w stosunku do celów niniejszej dyrektywy.
3. Każdy plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu [które nie jest bezpośrednio związane z zagospodarowaniem terenu lub konieczne do jego zagospodarowania], ale które może na nie [na ów teren] w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony. W świetle wniosków wynikających z tej oceny oraz bez uszczerbku dla przepisów ust. 4 właściwe władze krajowe wyrażają zgodę na ten plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on [nie wpłyną one] niekorzystnie na dany teren oraz, w stosownych przypadkach, po uzyskaniu opinii całego społeczeństwa”.
Prawo belgijskie
Artykuł 36b §§ 3 i 4 decreet betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu (dekretu o ochronie przyrody i środowiska naturalnego) z dnia 21 października 1997 r. (Belgisch Staatsblad z dnia 10 stycznia 1998 r., s. 599) w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwany dalej „dekretem o środowisku naturalnym”), który służy transpozycji do prawa belgijskiego art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, przewiduje:
„§ 3. Działalność wymagającą pozwolenia lub plan czy też program, które oddzielnie lub w połączeniu z inną co najmniej jedną działalnością, istniejącym lub proponowanym planem lub programem mogą spowodować znaczące pogorszenie naturalnych specjalnego obszaru ochrony, przy czym ta działalność wymagająca pozwolenia lub ten plan czy też program nie są bezpośrednio związane z zagospodarowaniem danego specjalnego obszaru ochrony lub konieczne do jego zagospodarowania, należy poddać właściwej ocenie pod względem istotnych skutków dla specjalnego obszaru ochrony.
[…]
§ 4. Organ, który rozpatruje wniosek o udzielenie pozwolenia, plan lub program, może udzielić pozwolenia lub zatwierdzić plan lub program tylko wtedy, gdy ten plan lub program względnie prowadzenie działalności nie powoduje istotnego niekorzystnego wpływu na odnośne specjalne obszary ochrony. Właściwy organ stale zapewnia poprzez określenie warunków, by nie mogło dojść do istotnego niekorzystnego wpływu na integralność specjalnego obszaru ochrony”.
Załącznik 1 do besluit van de Vlaamse regering houdende algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiëne (rozporządzenie rządu flamandzkiego ustanawiające ogólne i sektorowe przepisy w dziedzinie higieny środowiska naturalnego) z dnia 1 czerwca 1995 r. (Belgisch Staatsblad z dnia 31 lipca 1995 r., s. 20526, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwane dalej „Vlarem”) wskazuje w szczególności, jakie instalacje i rodzaje wykorzystania podlegają wymogowi uzyskania pozwolenia, a jakie instalacje i działalność podlegają jedynie obowiązkowi zgłoszenia. Sklasyfikowane instalacje i działalność należące do klasy pierwszej i drugiej podlegają wymogowi uzyskania pozwolenia, podczas gdy sklasyfikowane instalacje i działalność należące do klasy trzeciej podlegają jedynie obowiązkowi zgłoszenia.
Na podstawie rubryki 53.8 pkt 1 lit. a) tego załącznika 1 wiercenie studni służących jako ujęcia wód gruntowych i ujęcie wód gruntowych inne niż określone w rubrykach 53.1–53.7 i 53.12 tego załącznika, których łączny pobór przy użyciu pompy nie przekracza 5000 metrów sześciennych (m3) rocznie i których wszystkie studnie mają głębokość nieprzekraczającą kryterium głębokości specyficznego dla danego terenu ukazanego na mapie zawartej w załączniku 2b do Vlarem i nie zostały sklasyfikowane w rubryce 53.8 pkt 1 lit. c), należą do klasy trzeciej.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
W dniu 13 listopada 2023 r. X vvzrl zgłosiła miastu Peer przedsięwzięcie polegające na eksploatacji ujęcia wód gruntowych na głębokości 60 m o maksymalnej wielkości poboru 175 m³ dziennie i 5000 m³ rocznie. Miejsce tego przedsięwzięcia, które zalicza się do klasy trzeciej zgodnie z załącznikiem 1 do Vlaren, znajduje się w odległości około 425 metrów od obszaru „Abeek wraz z przyległymi terenami podmokłymi”, wyznaczonego jako specjalny obszar ochrony (SOO) zgodnie z dyrektywą siedliskową.
Spółka X załączyła do swego zgłoszenia „odpowiednią ocenę/bardziej szczegółową kontrolę danych biogeograficznych” stwierdzającą brak przewidywalnego negatywnego oddziaływania na dany SOO. Zdaniem tej spółki przedsięwzięcie rozpatrywane w postępowaniu głównym jest umieszczone w odległości 201 m od najbliższego ujęcia wód gruntowych znajdującego się w tej samej warstwie wodonośnej. Ponadto promień, w którym poziom wód gruntowych obniży się o 1 centymetr (cm) w następstwie realizacji tego przedsięwzięcia, wynosi 137 m. Wobec tego spółka ta twierdzi, że to przedsięwzięcie nie będzie żaden sposób oddziaływać na ujęcie wód gruntowych, a zatem w żaden znacząco negatywny sposób oddziaływać na ten SOO.
Decyzją z dnia 24 listopada 2023 r. miasto Peer przyjęło do wiadomości to zgłoszenie i stwierdziło, że zagrożenia dla bezpieczeństwa zewnętrznego oraz uciążliwości dla środowiska i oddziaływanie na środowisko, wodę, przyrodę i człowieka poza obrębem wspomnianego przedsięwzięcia mogą zostać ograniczone do dopuszczalnego poziomu, z zastrzeżeniem spełnienia warunków określonych w tej decyzji, dotyczących w szczególności oszczędnego wykorzystania pobieranych wód gruntowych i ograniczenia ujęć danych wód gruntowych do maksymalnie dziesięciu lat.
Dryade wniosła skargę o stwierdzenie nieważności rzeczonej decyzji do Raad voor Vergunningsbetwistingen (sądu orzekającego w przedmiocie sporów dotyczących pozwoleń na budowę, Belgia), który jest sądem odsyłającym.
Stowarzyszenie to podnosi przed tym sądem zasadniczo, że rozpatrywane przedsięwzięcie jest objęte zakresem art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, a zatem powinno ono zostać poddane odpowiedniej ocenie. Tymczasem zdaniem Dryade oceny załączonej do zgłoszenia, o której mowa w pkt 9 niniejszego wyroku, nie można uznać za taką „odpowiednią” ocenę, ponieważ jest ona niekompletna i nieadekwatna.
Zdaniem rzeczonego stowarzyszenia powołane przez spółkę X w celu stwierdzenia braku znaczących negatywnych skutków tego przedsięwzięcia kryterium promienia, w którym poziom wód gruntowych zmniejszy się o 1 cm, jest błędne i nie opiera się na żadnych podstawach naukowych. Co więcej, nie zostały uwzględnione skumulowane skutki czterech pozostałych ujęć wód gruntowych znajdujących się w obrębie SOO rozpatrywanego w postępowaniu głównym, który obejmuje obszar wokół danego punktu poboru. Ponadto Dryade uważa, że uregulowania krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym stanowią nieprawidłową transpozycję art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej.
Spółka X podniosła natomiast przed sądem odsyłającym, że zgodnie z tymi uregulowaniami krajowymi obowiązek dokonania odpowiedniej oceny ma zastosowanie wyłącznie do przedsięwzięć podlegających wymogowi uzyskania pozwolenia, a nie do przedsięwzięć podlegających zwykłemu obowiązkowi zgłoszenia, takich jak przedsięwzięcie rozpatrywane w postępowaniu głównym.
Sąd odsyłający zauważa, że szereg sklasyfikowanych działań z zakresu zagospodarowania przestrzennego i sklasyfikowanej działalności, podlegających uprzednio na mocy prawa krajowego obowiązkowi uzyskania pozwolenia, podlega obecnie zwykłemu obowiązkowi zgłoszenia. Zdaniem tego sądu w zakresie, w jakim przedsięwzięcie rozpatrywane w postępowaniu głównym należy na podstawie pkt 53.8 pkt 1 lit. a) załącznika 1 do Vlarem do klasy trzeciej, podlega ono wyłącznie obowiązkowi zgłoszenia. W związku z tym nie jest ono objęte zakresem stosowania art. 36b ust. 3 i 4 dekretu o środowisku naturalnym, który ma zastosowanie jedynie do rodzajów działalności podlegających wymogowi uzyskania pozwolenia. Tymczasem zgodnie z tymi przepisami jedynie te ostatnie rodzaje działalności powinny podlegać obowiązkowi dokonania odpowiedniej oceny, jeżeli mogą spowodować, oddzielnie lub w połączeniu z co najmniej jedną działalnością, istniejącym lub proponowanym planem lub programem znaczące pogorszenie naturalnych cech SOO. Przedsięwzięcia podlegające zwykłemu obowiązkowi zgłoszenia są zatem zwolnione z obowiązku przeprowadzenia odpowiedniej oceny, nawet jeśli mogą spowodować takie pogorszenie.
Sąd odsyłający zauważa, że ustawodawca flamandzki zwolnił w ten sposób z obowiązku dokonania odpowiedniej oceny w sposób systematyczny przedsięwzięcia podlegające obowiązkowi zgłoszenia na podstawie wcześniej ustalonych kryteriów lub progów. Zdaniem tego sądu nie wydaje się, aby te kryteria i progi opierały się na badaniach naukowych pozwalających wykluczyć wszelkie wątpliwości co do tego, że takie przedsięwzięcia nie mogą spowodować znacznego pogorszenia naturalnych cech danego SOO.
W tych okolicznościach Raad voor Vergunningsbetwistingen (sąd orzekający w przedmiocie sporów dotyczących pozwoleń na budowę) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej stoi na przeszkodzie uregulowaniom ustawowym, zgodnie z którymi przedsięwzięcia, które nie wymagają pozwolenia, dopuszczenia bądź zgody, lecz jedynie zgłoszenia, jak mniejsze przedsięwzięcia związane z wydobyciem wód gruntowych, nie podlegają obowiązkowi dokonania oceny skutków, również w sytuacji gdy [przedsięwzięcia] te mogą w istotny sposób oddziaływać na [SOO] jako taki?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które wyłączają z obowiązku przeprowadzenia odpowiedniej oceny niektóre kategorie planów lub przedsięwzięć na podstawie uprzednio ustalonych kryteriów i progów, w przypadku gdy te ostatnie nie pozwalają wykluczyć, że któryś plan lub któreś przedsięwzięcie objęte tymi kategoriami mogą – oddzielnie lub w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami – istotnie oddziaływać na SOO.
Na wstępie należy przypomnieć, że art. 6 dyrektywy siedliskowej nakłada na państwa członkowskie szereg obowiązków i zobowiązuje do specjalnych procedur, które mają zagwarantować, jak wynika z art. 2 ust. 2 tej dyrektywy, zachowanie lub w danym wypadku odtworzenie, we właściwym stanie ochrony, siedlisk przyrodniczych oraz gatunków dzikiej fauny i flory będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty dla osiągnięcia bardziej ogólnego celu wspomnianej dyrektywy, którym jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska obszarów chronionych na podstawie tej dyrektywy (wyrok z dnia 29 lipca 2019 r., Inter-Environnement Wallonie i Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen, C‑411/17, EU:C:2019:622, pkt 116 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym kontekście art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej przewiduje procedurę oceny, która za pomocą uprzedniego badania ma zapewnić, aby pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie, które nie są bezpośrednio związane z zagospodarowaniem danego terenu lub do niego konieczne, ale które mogą w istotny sposób na ów teren oddziaływać, udzielano jedynie wówczas, gdy ten plan lub to przedsięwzięcie nie wpłyną niekorzystnie na integralność owego terenu (wyrok z dnia 15 czerwca 2023 r., Eco Advocacy, C‑721/21, EU:C:2023:477, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ów art. 6 ust. 3 rozróżnia dwa etapy przewidzianej w nim procedury oceny.
W pierwszym z nich, o którym mowa w zdaniu pierwszym tego przepisu, wymaga się, aby państwa członkowskie przeprowadzały odpowiednią ocenę skutków danego planu lub przedsięwzięcia na chroniony teren, w sytuacji gdy istnieje prawdopodobieństwo, że ów plan lub owo przedsięwzięcie może na ten teren w istotny sposób oddziaływać. W drugim etapie, o którym mowa w zdaniu drugim rzeczonego przepisu i który następuje po przeprowadzeniu tej odpowiedniej oceny, ogranicza się udzielenie zgody na realizację takiego planu lub przedsięwzięcia do sytuacji, w których spełniony jest warunek, że plan lub przedsięwzięcie nie wpłynie niekorzystnie na integralność danego terenu, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej (wyrok z dnia 15 czerwca 2023 r., Eco Advocacy, C‑721/21, EU:C:2023:477, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo), który nie ma znaczenia w ramach niniejszej sprawy.
W tym względzie z orzecznictwa wynika, że wymóg przeprowadzenia odpowiedniej oceny skutków planu lub przedsięwzięcia przewidzianej w art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej jest uzależniony od przesłanki istnienia prawdopodobieństwa lub ryzyka, że będą one w istotny sposób oddziaływać na dany teren. Biorąc w szczególności pod uwagę zasadę ostrożności, uznaje się, że takie ryzyko istnieje, gdy nie można wykluczyć, na podstawie najlepszej wiedzy naukowej w tym zakresie, że dany plan lub dane przedsięwzięcie może oddziaływać na cele ochrony owego terenu. Ocena ryzyka powinna być dokonana w szczególności w świetle charakterystyki i specyficznych uwarunkowań środowiskowych terenu, którego dotyczy plan lub przedsięwzięcie (zob. wyrok z dnia 15 czerwca 2023 r., Eco Advocacy, C‑721/21, EU:C:2023:477, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem odpowiednia ocena skutków planu lub przedsięwzięcia na dany teren oznacza, że przed wydaniem pozwolenia powinny zostać określone, zgodnie z tą najlepszą wiedzą, wszystkie aspekty tego planu lub tego przedsięwzięcia mogące, same lub w połączeniu z innymi planami i przedsięwzięciami, oddziaływać na cele ochrony terenu. W owej ocenie nie mogą występować braki i powinna ona zawierać całościowe, precyzyjne i ostateczne ustalenia oraz wnioski, które mogą rozwiać wszelkie rozsądne wątpliwości naukowe co do skutków zamierzonych robót dla danego terenu (zob. podobnie wyrok z dnia 15 czerwca 2023 r., Eco Advocacy, C‑721/21, EU:C:2023:477, pkt 38, 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym kontekście Trybunał orzekł, że art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy siedliskowej wymaga co do zasady indywidualnej oceny planów i przedsięwzięć (wyrok z dnia 7 listopada 2018 r., Coöperatie Mobilisation for the Environment i in., C‑293/17 i C‑294/17, EU:C:2018:882, pkt 94).
Trybunał w szczególności uznał, że możliwość ogólnego zwolnienia pewnych rodzajów działalności na podstawie uregulowań krajowych z obowiązku dokonania oceny oddziaływania na dany teren nie może zagwarantować, że te rodzaje działalności nie będą miały niekorzystnego wpływu na teren (wyrok z dnia 26 maja 2011 r., Komisja/Belgia, C‑538/09, EU:C:2011:349, pkt 41, 42).
W związku z tym na podstawie art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy siedliskowej państwo członkowskie nie może zasadniczo zwolnić w sposób systematyczny i ogólny niektórych kategorii planów lub przedsięwzięć z obowiązku dokonania oceny ich wpływu na tereny chronione ze względu na rodzaj działalności lub poprzez wprowadzenie systemu zgłoszeń (wyrok z dnia 26 maja 2011 r., Komisja/Belgia, C‑538/09, EU:C:2011:349, pkt 45).
Jedynie w drodze wyjątku od tej ogólnej zasady można rozważyć stosowanie przez państwo członkowskie systemu zgłoszeń, który zwalnia niektóre kategorie planów lub przedsięwzięć z obowiązku dokonania odpowiedniej oceny ich skutków dla terenu chronionego, pod warunkiem jednak, że zostanie wykazane, iż mające zastosowanie przepisy krajowe pozwalają ponad wszelką wątpliwość wykluczyć na podstawie obiektywnych danych, że którykolwiek plan lub którekolwiek przedsięwzięcie podlegające temu systemowi oddziałują w istotny sposób na teren chroniony, oddzielnie lub wspólnie z innymi planami lub przedsięwzięciami (zob. podobnie wyrok z dnia 26 maja 2011 r., Komisja/Belgia, C‑538/09, EU:C:2011:349, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie sąd odsyłający zauważył, że art. 36b ust. 3 dekretu o środowisku naturalnym wprowadził obowiązek przeprowadzenia odpowiedniej oceny jedynie w odniesieniu do tych rodzajów działalności podlegającej wymogowi uzyskania pozwolenia, które mogą spowodować znaczące pogorszenie cech naturalnych SOO. Zdaniem tego sądu ustawodawca flamandzki zwalnia zatem z obowiązku przeprowadzenia odpowiedniej oceny w sposób systematyczny niektóre kategorie przedsięwzięć podlegających zwykłemu obowiązkowi zgłoszenia, określone na podstawie kryteriów lub progów przewidzianych w mających zastosowanie uregulowaniach krajowych.
W szczególności, co się tyczy przedsięwzięć obejmujących ujęcia wód gruntowych, z tych uregulowań krajowych wynika, że są one podzielone na trzy różne klasy, zasadniczo w zależności od ich wielkości poboru, głębokości i systemu pompowania danego odwiertu, i że jedynie przedsięwzięcia należące do pierwszej i drugiej klasy podlegają obowiązkowi uzyskania pozwolenia, a zatem obowiązkowi przeprowadzenia odpowiedniej oceny przewidzianej w art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej. Wiercenia studni, które, podobnie jak przedsięwzięcie rozpatrywane w postępowaniu głównym, należą do klasy trzeciej, podlegają jedynie zwykłemu obowiązkowi zgłoszenia, a zatem są wyłączone z obowiązku przeprowadzenia odpowiedniej oceny.
Należy zatem zbadać, czy zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 23–28 niniejszego wyroku takie kryteria i progi pozwalają wykluczyć na podstawie obiektywnych danych, że którykolwiek plan lub którekolwiek przedsięwzięcie podlegające systemowi rozpatrywanemu w postępowaniu głównym oddziałują w istotny sposób na teren chroniony, czy to oddzielnie, czy też wspólnie z innymi planami lub przedsięwzięciami.
W tym względzie należy przypomnieć w pierwszej kolejności, że nawet przedsięwzięcie na niewielką skalę może oddziaływać, oddzielnie lub wspólnie z innymi planami lub przedsięwzięciami, w istotny sposób na środowisko naturalne, jeżeli owo przedsięwzięcie jest zlokalizowane w miejscu, w którym czynniki środowiskowe takie jak fauna i flora, gleba, woda, klimat lub dziedzictwo kulturowe są czułe na najmniejszą zmianę (wyrok z dnia 26 maja 2011 r., Komisja/Belgia, C‑538/09, EU:C:2011:349, pkt 55).
W konkretnym kontekście przedsięwzięć obejmujących użytkowanie wód Trybunał miał już okazję uznać, że fakt, iż dotyczy ono niewielkich ilości wody, nie może ze swej natury wykluczyć, że pewne rodzaje tego użytkowania mogą oddziaływać na teren chroniony w sposób istotny. Zakładając nawet, że takie rodzaje użytkowania wód nie oddziaływałyby w sposób istotny na ich stan, nie wynika z tego, iż nie mogłyby one wywierać istotnych skutków na przyległe tereny chronione (wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r., Komisja/Niemcy, C‑98/03, EU:C:2006:3, pkt 44).
Państwo członkowskie nie może więc przyjąć za pewnik tego, że kategorie planów lub przedsięwzięć określone według rodzajów działalności i wielkości danej działalności będą z definicji wywierać niewielki wpływ na tereny chronione (zob. podobnie wyrok z dnia 26 maja 2011 r., Komisja/Belgia, C‑538/09, EU:C:2011:349, pkt 56).
W drugiej kolejności, z zastrzeżeniem weryfikacji, których powinien dokonać sąd odsyłający, nie wydaje się, aby kryteria i progi przewidziane w uregulowaniach krajowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym w celu stosowania przewidzianego w nich wyłączenia pozwalały na uwzględnienie ewentualnych innych planów lub przedsięwzięć, w szczególności tych, które dotyczą danego terenu chronionego lub które znajdują się w pobliżu danego obszaru, a także ich ewentualnych łącznych skutków dla tego terenu. Te kryteria i progi odnoszą się bowiem do cech charakterystycznych samego pojedynczego planu lub danego przedsięwzięcia.
Tymczasem, jak wynika wyraźnie z brzmienia art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, przepis ten ma zastosowanie do planów lub przedsięwzięć, które oddzielnie „jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami” mogą w istotny sposób oddziaływać na teren chroniony. Przepis ten ma zatem również na celu zapobieganie pogorszeniu stanu siedlisk, które może wynikać z łącznych skutków szeregu planów lub przedsięwzięć, w tym planów lub przedsięwzięć o ograniczonym znaczeniu, ale które mogą być realizowane jednocześnie na tym samym terenie chronionym lub w jego pobliżu.
W tych okolicznościach wydaje się, z zastrzeżeniem weryfikacji, których powinien dokonać sąd odsyłający, że kryteria i progi przewidziane w uregulowaniach krajowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym nie pozwalają wykluczyć, iż któryś plan lub któreś przedsięwzięcie podlegające systemowi przewidzianemu w tych uregulowaniach i zwolnione z obowiązku przeprowadzenia odpowiedniej oceny mogą oddziaływać na teren chroniony w istotny sposób, oddzielnie lub wspólnie z innymi planami lub przedsięwzięciami.
Wniosku tego nie podważają argumenty rządu belgijskiego, zgodnie z którymi, po pierwsze, inne przepisy krajowe, w szczególności przepisy przyjęte zgodnie z art. 6 ust. 2 dyrektywy siedliskowej, mogłyby zaradzić brakowi obowiązku przeprowadzenia odpowiedniej oceny w odniesieniu do planów lub przedsięwzięć podlegających zwykłemu obowiązkowi zgłoszenia, nawet jeśli mogą one w istotny sposób oddziaływać na teren chroniony, po drugie, właściwe organy administracyjne mogą odmówić przyjęcia do wiadomości powiadomienia lub obwarować swoje decyzje pewnymi warunkami, a po trzecie, krajowe przepisy prawa karnego mają zastosowanie w przypadku wykonywania działalności podlegającej obowiązkowi powiadomienia, jeżeli działalność ta może w istotny sposób oddziaływać na SOO.
W tym względzie należy, po pierwsze, przypomnieć, że chociaż art. 6 ust. 2 i 3 dyrektywy siedliskowej tworzą spójną całość w świetle celów w zakresie ochrony przyrody, do których realizacji zmierza ta dyrektywa, ze względu na to, iż zmierzają do zapewnienia tego samego poziomu ochrony siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunkowych (zob. podobnie wyrok z dnia 12 kwietnia 2018 r., People Over Wind i Sweetman, C‑323/17, EU:C:2018:244, pkt 24), nie zmienia to jednak faktu, że mają odmienny cel. Ów ust. 2 ustanawia ogólny obowiązek ochrony, polegający na unikaniu pogorszeń stanu siedlisk i niepokojenia gatunków mogącego mieć poważne skutki w świetle celów wspomnianej dyrektywy, podczas gdy ów ust. 3 przewiduje procedurę oceny, która za pomocą uprzedniego badania ma zapewnić, aby pozwolenia na plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane z zagospodarowaniem terenu lub do niego konieczne, ale które może w istotny sposób na niego oddziaływać, udzielano jedynie wówczas, gdy ten plan lub przedsięwzięcie nie wpłynie niekorzystnie na dany teren (zob. podobnie wyrok z dnia 7 września 2004 r., Waddenvereniging i Vogelbeschermingsvereniging, C‑127/02, EU:C:2004:482, pkt 38). Wspomniane ust. 2 i 3 mają zatem odmienny zakres i w związku z tym nie mogą być mylone, gdyż zagrażałoby to ich skuteczności (effet utile).
Z powyższego wynika, że przyjęcie środków krajowych na podstawie art. 6 ust. 2 dyrektywy siedliskowej nie pozwala uznać, że wymogi wynikające z art. 6 ust. 3 tej dyrektywy zostały spełnione.
Po drugie, wystarczy zauważyć, że jak przypomniano w pkt 22 niniejszego wyroku, kompetencja organu administracji do odmowy realizacji planu lub przedsięwzięcia lub do obwarowania warunkami swej zgody na ten plan lub przedsięwzięcie jest objęta drugim etapem wskazanym w tym pkt 22, określonym w art. 6 ust. 3 zdanie drugie dyrektywy siedliskowej, a zatem nie ma znaczenia w ramach pierwszego etapu wskazanego w rzeczonym pkt 22, dotyczącego warunków mających zastosowanie do odpowiedniej oceny, o której mowa w tym art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze. Tymczasem to właśnie ten etap pierwszy jest przedmiotem niniejszej sprawy.
Po trzecie, jak przypomniano w pkt 20 i 39 niniejszego wyroku, w art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej przewidziano procedurę oceny opartą na uprzedniej kontroli. W związku z tym przewidziana w prawie krajowym możliwość nakładania sankcji, w tym sankcji karnych, w przypadku gdy nie jest przestrzegany zakaz prowadzenia działalności podlegającej obowiązkowi zgłoszenia i oddziałującej w istotny sposób na SOO, jest również pozbawiona znaczenia.
W świetle wszystkich powyższych rozważań na zadane pytanie należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które wyłączają z obowiązku przeprowadzenia odpowiedniej oceny niektóre kategorie planów lub przedsięwzięć na podstawie uprzednio ustalonych kryteriów i progów, w przypadku gdy te ostatnie nie pozwalają ponad wszelką wątpliwość wykluczyć na podstawie obiektywnych danych, że te plany lub te przedsięwzięcia mogą – oddzielnie lub w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami – istotnie oddziaływać na SOO.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 6 ust. 3 dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory
należy interpretować w ten sposób, że:
stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które wyłączają z obowiązku przeprowadzenia odpowiedniej oceny niektóre kategorie planów lub przedsięwzięć na podstawie uprzednio ustalonych kryteriów i progów, w przypadku gdy te ostatnie nie pozwalają ponad wszelką wątpliwość wykluczyć na podstawie obiektywnych danych, że te plany lub te przedsięwzięcia mogą – oddzielnie lub w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami – istotnie oddziaływać na specjalny obszar ochrony.
Podpisy
* Język postępowania: niderlandzki.
